راهنمای کامل دریافت گذرنامه موقت (زیارتی) و شرایط آن

فرآیند دریافت گذرنامه زیارتی برای کودکان و نوجوانان زیر ۱۸ سال، تفاوت‌های ساختاری مهمی با بزرگسالان دارد که والدین باید پیش از اقدام در اپلیکیشن پلیس من از آن‌ها آگاه باشند.

طبق قوانین جاری فراجا، اجازه رسمی پدر یا قیم قانونی، شرط اصلی و غیرقابل تغییر برای صدور این مدرک است.

برخلاف افراد بزرگسال که فرآیند احراز هویت را شخصاً انجام می‌دهند، برای افراد زیر ۱۸ سال، سرپرست قانونی باید با کدملی و شماره همراهی که به نام خودش است وارد سامانه شده و درخواست را ثبت نماید.

در مرحله بارگذاری مدارک، دقت در کیفیت تصویر فرزند بسیار حیاتی است. بسیاری از درخواست‌ها به دلیل عدم تطابق عکس با استانداردهای بیومتریک (مانند زمینه سفید و مشخص بودن تمام رخ) رد می‌شوند.

والدین باید توجه داشته باشند که حتی برای نوزادان نیز صدور گذرنامه زیارتی مجزا الزامی است و دیگر امکان درج نام فرزندان در گذرنامه والدین وجود ندارد. این تغییر سیاست به منظور افزایش امنیت سفر و کنترل دقیق‌تر ترددها در مرزهای زمینی اعمال شده است.

نکته مهم دیگر در مورد فرزندانی است که والدین آن‌ها از یکدیگر جدا شده‌اند. در این موارد، تنها کسی که حکم حضانت دائمی و اجازه خروج از کشور را از مراجع قضایی دریافت کرده باشد، مجاز به ثبت درخواست است.

اگر پدر در قید حیات نباشد، ارائه برگه قیم‌نامه یا اجازه ولی قهری الزامی است. این فرآیند در سامانه سخا با بارگذاری اسناد مثبته انجام می‌پذیرد تا از بروز مشکلات حقوقی در مرز جلوگیری شود.

توصیه می‌شود والدین حداقل یک ماه پیش از ایام شلوغی مانند اربعین، نسبت به تطبیق اطلاعات شناسنامه‌ای فرزندان در سامانه ثبت احوال اقدام کنند. گاهی اوقات عدم تطابق داده‌های پایگاه اطلاعاتی با مندرجات شناسنامه باعث توقف فرآیند صدور می‌شود.

با توجه به اعتبار ۵ ساله این گذرنامه‌ها، دریافت زودهنگام آن برای کودکان می‌تواند استرس سفرهای ناگهانی به عتبات را در طول سال به شدت کاهش دهد.

یکی از چالش‌های اصلی در مسیر دریافت گذرنامه زیارتی، موضوع اجازه خروج از کشور برای بانوان متاهل است. طبق قانون گذرنامه در ایران، بانوان متاهل برای دریافت هرگونه مدرک سفر بین‌المللی، نیازمند موافقت رسمی همسر خود هستند.

اما در طرح جدید گذرنامه زیارتی، تسهیلاتی برای تسریع این فرآیند در نظر گرفته شده است. بانوان می‌توانند با مراجعه به دفاتر اسناد رسمی، اجازه خروج دائمی یا موردی دریافت کنند که این اطلاعات به صورت سیستمی در بانک اطلاعاتی پلیس گذرنامه ثبت می‌شود.

اگر بانویی قبلاً برای گذرنامه بین‌المللی (قرمز رنگ) اجازه همسر را دریافت کرده و این اجازه همچنان معتبر باشد، برای دریافت گذرنامه زیارتی (آبی رنگ) نیاز به ثبت مجدد رضایت‌نامه ندارد.

با این حال، در مواردی که اعتبار اجازه قبلی منقضی شده یا همسر محدودیت جدیدی اعمال کرده باشد، ثبت درخواست در اپلیکیشن پلیس من با خطا مواجه خواهد شد. در این شرایط، مراجعه حضوری به ادارات گذرنامه برای به‌روزرسانی وضعیت تاهل و اجازه خروج ضروری است.

برای بانوانی که همسرشان در قید حیات نیست، ارائه اصل گواهی فوت یا شناسنامه باطل شده الزامی است. همچنین بانوان مطلقه‌ای که در دوران عده نیستند، با ارائه اصل طلاق‌نامه می‌توانند بدون نیاز به اجازه شخص دیگر، درخواست خود را ثبت کنند.

نکته کلیدی اینجاست که در ایام اربعین، گاهی بخشنامه‌های تسهیل‌کننده‌ای صادر می‌شود که اجازه خروج را برای سفرهای گروهی ساده‌تر می‌کند، اما تکیه بر قانون اصلی و دائمی همواره ایمن‌تر است.

در صورتی که همسر به دلایل غیرموجه از دادن اجازه خروج امتناع ورزد، بانو می‌تواند از طریق دادستان یا مراجع قضایی ذی‌صلاح، درخواست خروج برای سفر زیارتی را مطرح کند.

این فرآیند کمی زمان‌بر است و توصیه می‌شود زائران دانشجو یا بانوانی که شرایط خاص دارند، از ماه‌ها قبل تکلیف اجازه خروج خود را مشخص کنند تا در روزهای نزدیک به سفر با بن‌بست اداری مواجه نشوند.

استفاده از اپلیکیشن پلیس من برای دریافت گذرنامه زیارتی، علی‌رغم سرعت بالا، گاهی با چالش‌های فنی همراه است که باعث سردرگمی متقاضیان می‌شود. یکی از رایج‌ترین خطاها، عدم تطابق شماره همراه با کد ملی متقاضی است.

طبق پروتکل‌های امنیتی، سیم‌کارت مورد استفاده حتماً باید به نام شخص متقاضی باشد. در غیر این صورت، کد تایید ارسال نشده و فرآیند احراز هویت در همان گام نخست متوقف می‌گردد.

مشکل بعدی مربوط به مرحله احراز هویت تصویری یا اسکن چهره است. برای عبور از این مرحله، کاربر باید در محیطی با نور کافی و پس‌زمینه ساده قرار بگیرد. استفاده از عینک، کلاه یا داشتن ریش نامتعارف ممکن است باعث رد شدن تصویر توسط هوش مصنوعی سامانه شود.

در صورت شکست مکرر در این مرحله، پیشنهاد می‌شود حافظه کش (Cache) اپلیکیشن را پاک کرده و یا یک بار برنامه را حذف و دوباره نصب کنید تا نسخه‌ی به‌روزرسانی شده جایگزین شود.

اختلال در درگاه پرداخت نیز از دیگر مواردی است که کاربران گزارش می‌دهند. با توجه به هزینه پایین ۶۵ هزار تومانی، گاهی ترافیک بالای سرورها در ایام پیک باعث می‌شود تراکنش ناموفق بماند اما مبلغ از حساب کسر شود.

در این شرایط، معمولاً مبلغ ظرف ۷۲ ساعت بازگشت داده می‌شود. توصیه می‌شود برای پرداخت، از کارت‌های بانکی استفاده کنید که رمز پویا و سرویس پیامکی فعال دارند تا فرآیند تایید نهایی با سرعت بیشتری انجام شود.

در نهایت، اگر با خطای «اطلاعات شما در سامانه ثبت احوال یافت نشد» مواجه شدید، این موضوع معمولاً به دلیل تغییرات اخیر در شناسنامه یا کارت ملی است که هنوز در پایگاه داده پلیس سینک نشده است.

در چنین مواردی، تنها راه حل، مراجعه حضوری به یکی از دفاتر پلیس +۱۰ برای به‌روزرسانی دستی اطلاعات پایه است. پس از یک بار اصلاح دستی، تمامی درخواست‌های آتی در اپلیکیشن بدون مشکل انجام خواهد شد.

گذرنامه زیارتی که با رنگ آبی شناخته می‌شود، صرفاً یک برگه تردد ساده نیست، بلکه یک سند مسافرتی با استانداردهای امنیتی بالا و دارای تراشه بیومتریک است. این تراشه که در جلد یا صفحات داخلی تعبیه شده، حاوی اطلاعات هویتی، اثر انگشت و تصویر دیجیتال صاحب مدرک است.

وجود این تکنولوژی باعث می‌شود که جعل این گذرنامه تقریباً غیرممکن باشد و سرعت بازرسی در گیت‌های مرزی عراق و ایران به شدت افزایش یابد.

یکی از مزایای این ویژگی بیومتریک، امکان استفاده از گیت‌های خودکار (E-gates) در آینده نزدیک است. با اسکن صفحه اول و تطبیق چهره توسط دوربین‌های مستقر در مرز، زائران می‌توانند بدون توقف طولانی در صف‌های بازرسی دستی، از مرز عبور کنند.

این موضوع در ایام اربعین که میلیون‌ها نفر به طور همزمان قصد عبور از مرزهایی مانند مهران و شلمچه را دارند، نقشی حیاتی در مدیریت جمعیت و کاهش خستگی زائران ایفا می‌کند.

از نظر فیزیکی، کاغذ استفاده شده در گذرنامه زیارتی دارای واترمارک‌های امنیتی و نخ‌های نامرئی است که زیر نور UV (فرابنفش) نمایان می‌شوند. این ویژگی‌ها به ماموران مرزی عراق اطمینان می‌دهد که سند ارائه شده معتبر است.

با وجود اینکه این گذرنامه ارزان‌تر از نوع بین‌المللی است، اما از نظر کیفیت چاپ و ضریب ایمنی، تفاوت معناداری با آن ندارد و تمامی استانداردهای سازمان بین‌المللی هوانوردی کشوری (ICAO) در آن رعایت شده است.

زائران باید مراقب باشند که از خم کردن شدید، قرار دادن در معرض رطوبت بالا یا نزدیکی به میدان‌های مغناطیسی قوی خودداری کنند، زیرا ممکن است به تراشه الکترونیکی آسیب برسد.

در صورت خرابی تراشه، اگرچه اطلاعات چاپی روی صفحه اول قابل خواندن است، اما ممکن است در فرآیند استعلام سیستمی در مرز عراق مشکلاتی ایجاد شود که منجر به معطلی زائر گردد. نگهداری در کاورهای محافظ مخصوص توصیه می‌شود.

یکی از بزرگترین اشتباهات زائران، موکول کردن ثبت درخواست گذرنامه زیارتی به روزهای منتهی به اربعین یا مناسبت‌های خاص است.

طبق تجربه سال‌های اخیر، زمان صدور این مدرک در ماه‌های عادی بین ۳ تا ۵ روز کاری است، اما با نزدیک شدن به دهه اول صفر، این زمان به دلیل ترافیک سنگین در چاپخانه مرکزی فراجا و حجم بالای مرسولات پستی، ممکن است به بیش از ۱۰ تا ۱۵ روز افزایش یابد.

بهترین زمان برای اقدام، ماه‌های رجب، شعبان و رمضان است. با توجه به اعتبار ۵ ساله این گذرنامه، زائرانی که در این بازه زمانی اقدام می‌کنند، نه تنها با سرعت بالاتری مدرک خود را دریافت می‌کنند، بلکه از تخفیف‌های احتمالی یا پایداری بیشتر سامانه‌های ثبت‌نام نیز بهره‌مند می‌شوند.

پس از ثبت درخواست در اپلیکیشن پلیس من، یک کد پیگیری صادر می‌شود که وضعیت پرونده را در مراحل «بررسی»، «چاپ» و «تحویل به پست» نشان می‌دهد.

پس از مرحله چاپ، بارکد پستی ۲۴ رقمی صادر می‌شود. متقاضیان می‌توانند با وارد کردن این بارکد در سامانه رهگیری مرسولات شرکت پست، موقعیت دقیق گذرنامه خود را مشاهده کنند.

نکته مهم این است که مامور پست موظف است گذرنامه را تنها به آدرس دقیق ثبت شده بیاورد و در صورت عدم حضور در محل، مرسوله به باجه معطله دفتر پستی منطقه بازگردانده می‌شود.

زائران باید از صحت کد پستی و شماره تماس خود در هنگام ثبت‌نام اطمینان حاصل کنند.

در صورتی که بیش از دو هفته از زمان ثبت‌نام گذشته و وضعیت در حالت «چاپ» باقی مانده باشد، احتمال نقص در مدارک یا تصویر وجود دارد. در این شرایط، پیامکی از سوی پلیس ارسال می‌شود، اما چک کردن روزانه وضعیت در اپلیکیشن پلیس من راهکار مطمئن‌تری است.

به یاد داشته باشید که در روزهای اوج سفر، ادارات گذرنامه به صورت شبانه‌روزی فعالیت می‌کنند، اما محدودیت‌های لجستیک پستی همواره یک عامل تعیین‌کننده در زمان رسیدن مدرک به دست شماست.

یک باور اشتباه میان بسیاری از زائران وجود دارد که گذرنامه زیارتی را صرفاً مخصوص ایام اربعین می‌دانند. طبق ابلاغیه رسمی فراجا و توافقات دوجانبه با دولت عراق، این گذرنامه در تمام ایام سال معتبر است.

این بدان معناست که شما می‌توانید برای سفرهای زیارتی در ماه رجب، ایام عرفه، نیمه شعبان و یا حتی سفرهای عادی زیارتی در طول سال از این مدرک استفاده کنید و نیازی به داشتن گذرنامه بین‌المللی (قرمز) ندارید.

البته باید توجه داشت که مقصد این گذرنامه منحصراً کشور عراق و به قصد زیارت است. استفاده از این مدرک برای خروج از مرزهای هوایی و زمینی به مقصد سایر کشورها (حتی کشورهای همسایه) امکان‌پذیر نیست. همچنین، در ایام غیر اربعین، قوانین ویزا تابع توافقات روز است.

در حال حاضر سفر به عراق برای اتباع ایرانی بدون ویزا است، لذا گذرنامه زیارتی به تنهایی برای عبور از مرز کفایت می‌کند و فرقی بین مرز مهران، شلمچه، خسروی یا مرزهای هوایی وجود ندارد.

نکته کلیدی برای مسافران هوایی این است که برخی شرکت‌های هواپیمایی ممکن است در ابتدا با ظاهر متفاوت این گذرنامه ناآشنا باشند. با این حال، با توجه به بخشنامه‌های سازمان هواپیمایی کشوری، تمامی خطوط هوایی موظف به پذیرش گذرنامه زیارتی برای پروازهای نجف و بغداد هستند.

داشتن کپی یا تصویر گذرنامه در گوشی همراه نیز توصیه می‌شود، اما برای عبور از گیت پلیس گذرنامه، حتماً باید اصل مدرک فیزیکی ارائه و مهر ورود یا خروج بر روی آن درج شود.

در نهایت، زائران باید بدانند که با هر بار ورود به عراق با این گذرنامه، مدت زمان مجاز اقامت (معمولاً یک ماه) را رعایت کنند. تخلف از مدت اقامت مجاز در عراق، جریمه‌های سنگین دلاری به همراه دارد که ارتباطی به نوع گذرنامه ندارد.

اعتبار ۵ ساله این مدرک فرصت مناسبی است تا خانواده‌ها با هزینه‌ای اندک، همواره آماده سفر به عتبات عالیات باشند و درگیر بروکراسی‌های تمدید سالانه نشوند.