کد رنگ مقاومت
رنگهای باند مقاومت را انتخاب کنید تا مقدار اهم و تلرانس محاسبه شود؛ حالت معکوس: از مقدار به…
در حالت معکوس، تلورانس روی مقدار واردشده تأثیری ندارد و بهصورت پیشفرض «طلایی (±۵٪)» پیشنهاد میشود؛ رنگ باند تلورانس واقعی را از روی مقاومت خودتان بخوانید.
استاندارد رنگ مقاومت (EIA-RS-279): مقدار = (رقمهای باندهای عددی) × ضریبِ باند ضریب، و باند آخر تلورانس (دقت) مقاومت را نشان میدهد. طلایی = ضریب ۰٫۱ یا تلورانس ±۵٪، نقرهای = ضریب ۰٫۰۱ یا تلورانس ±۱۰٪.
چرا مقدار مقاومت روی خودش چاپ نمیشود؟
بدنهٔ اغلب مقاومتهای ثابت آنقدر کوچک است که چاپ عددی مثل «۴۷۰۰ اهم، تلورانس ۵ درصد» روی آن یا اصلاً جا نمیشود یا بعد از کمی حرارت و سایش، خوانا نمیماند. راهحلی که از دههٔ ۱۹۲۰ توسط انجمن تولیدکنندگان رادیویی آمریکا (RMA) پیشنهاد و بعدها توسط انجمن صنایع الکترونیک (EIA) در استاندارد EIA-RS-279 رسمی شد، استفاده از نوارهای رنگی دور بدنهٔ مقاومت است. همین استاندارد امروز معادل بینالمللی IEC 60062 را دارد و در سراسر دنیا یکسان خوانده میشود.
هر رنگ نمایندهٔ یک رقم یا ضریب مشخص است؛ با کنار هم گذاشتن چند نوار، میتوان هر مقداری از کسری از اهم تا میلیونها اهم را با فقط چند رنگ کدگذاری کرد. مزیت این روش نسبت به چاپ عدد، خوانایی از هر زاویه و مقاومت بسیار بیشتر در برابر ساییدهشدن رنگ در طول عمر قطعه است.
جدول استاندارد رنگ مقاومت (EIA-RS-279)
هر رنگ در جدول زیر، بسته به جایگاهش (باند رقم، باند ضریب یا باند تلورانس)، معنای عددی متفاوتی دارد. طلایی و نقرهای تنها در باند ضریب و باند تلورانس معنا دارند و هرگز نمایندهٔ یک رقم نیستند.
| رنگ | رقم | ضریب ضرب | تلورانس |
|---|---|---|---|
| مشکی | ۰ | ×۱ | — |
| قهوهای | ۱ | ×۱۰ | ±۱٪ |
| قرمز | ۲ | ×۱۰۰ | ±۲٪ |
| نارنجی | ۳ | ×۱٬۰۰۰ | — |
| زرد | ۴ | ×۱۰٬۰۰۰ | — |
| سبز | ۵ | ×۱۰۰٬۰۰۰ | ±۰٫۵٪ |
| آبی | ۶ | ×۱ میلیون | ±۰٫۲۵٪ |
| بنفش | ۷ | ×۱۰ میلیون | ±۰٫۱٪ |
| خاکستری | ۸ | ×۱۰۰ میلیون | ±۰٫۰۵٪ |
| سفید | ۹ | ×۱ میلیارد | — |
| طلایی | — | ×۰٫۱ | ±۵٪ |
| نقرهای | — | ×۰٫۰۱ | ±۱۰٪ |
ترتیب رقمها از مشکی (۰) تا سفید (۹) دقیقاً همان ترتیب رنگهای رنگینکمان بهعلاوهٔ مشکی، خاکستری و سفید در دو سرِ طیف است — قاعدهای که حفظکردنش را ساده میکند.
مثال کامل خواندن مقاومت ۴ باند
رایجترین آرایش، مقاومتِ ۴ باند است: دو نوار رقم، یک نوار ضریب و یک نوار تلورانس. برای محاسبه، دو رقم اول را کنار هم بهصورت یک عدد دو رقمی میگذاریم و در ضریب باند سوم ضرب میکنیم.
مثال: قهوهای–مشکی–قرمز–طلایی
رقم اول (قهوهای) = ۱، رقم دوم (مشکی) = ۰ → مانتیس ۱۰. باند ضریب (قرمز) = ×۱۰۰٫ مقدار = ۱۰ × ۱۰۰ = ۱٬۰۰۰ اهم = ۱ کیلواهم (kΩ). باند چهارم طلایی یعنی تلورانس ±۵٪، پس مقدار واقعی این مقاومت جایی بین ۹۵۰ تا ۱٬۰۵۰ اهم است. این ترکیب رنگ آنقدر رایج است که در آموزش الکترونیک بهعنوان مثال کلاسیک شناخته میشود.
مثال کامل خواندن مقاومت ۵ باند — دقت بیشتر با یک رقم اضافه
مقاومتهای ۵ باند یک نوار رقم اضافه دارند (سه رقم بهجای دو رقم) و برای کاربردهای دقیقتر با تلورانسهای تنگتر (معمولاً ±۱٪ یا کمتر) استفاده میشوند. محاسبه مشابه حالت قبل است، فقط مانتیس سهرقمی است.
مثال: قهوهای–مشکی–مشکی–قهوهای–قهوهای
سه رقم اول (قهوهای، مشکی، مشکی) = ۱۰۰. باند ضریب چهارم (قهوهای) = ×۱۰. مقدار = ۱۰۰ × ۱۰ = ۱٬۰۰۰ اهم = ۱ کیلواهم، دقیقاً همان مقدار مثال ۴ باند بالا. تفاوت اصلی در باند پنجم (قهوهای) است: تلورانس ±۱٪ بهجای ±۵٪. یعنی بازهٔ واقعی مقدار این مقاومت بین ۹۹۰ تا ۱٬۰۱۰ اهم است — پنج برابر دقیقتر از نسخهٔ ۴ باند، با وجود مقدار اسمی یکسان.
از کدام سمت مقاومت را بخوانیم؟
در بیشتر مقاومتها، بعد از باند آخر (تلورانس) فاصلهٔ بدنهٔ خالی بیشتری تا سر مقاومت وجود دارد؛ این نشانه کمک میکند بفهمید از کدام سمت باید شروع به خواندن کنید.
چون طلایی و نقرهای بهندرت در باندهای رقمی به کار میروند، اگر یک سرِ مقاومت طلایی یا نقرهای بود، تقریباً همیشه همانجا باند تلورانس و انتهای خواندن است.
اگر با این دو قاعده هم مطمئن نشدید، مقدار را از هر دو جهت محاسبه کنید؛ در عمل فقط یکی از دو جهت به یک مقدار «معنادار» و رایج در بازار قطعات میرسد.
حالت معکوس: از مقدار مقاومت به رنگ برسید
گاهی مسیر برعکس است: مقدار مقاومت مورد نیاز مدار را میدانید (مثلاً ۴٫۷ کیلواهم) و میخواهید بدانید باید دنبال چه ترکیب رنگی در جعبهٔ قطعات بگردید. ابزار پیشخوانک همین کار را در تب «حالت معکوس» انجام میدهد: مقدار و واحد (اهم، کیلواهم یا مگااهم) را وارد و تعداد باند هدف (۴ یا ۵) را انتخاب کنید تا نزدیکترین ترکیب استاندارد رنگها پیشنهاد شود. توجه داشته باشید تلورانس در این حالت بهطور پیشفرض طلایی (±۵٪) در نظر گرفته میشود؛ رنگ دقیق باند تلورانس را باید از روی خودِ قطعهٔ فیزیکی بخوانید.
اشتباهات رایجی که در خواندن کد رنگ مقاومت پیش میآید
در نور ضعیف یا روی مقاومتهای کهنه، تشخیص قهوهای از قرمز و سبز از آبی دشوار میشود. همیشه زیر نور سفید و کافی بررسی کنید یا از ذرهبین کمک بگیرید.
طلایی و نقرهای فقط در باند ضریب (۰٫۱ و ۰٫۰۱) یا باند تلورانس (±۵٪ و ±۱۰٪) معنا دارند و هرگز بهعنوان رقم اول یا دوم دیده نمیشوند.
برخی مقاومتهای بسیار دقیق یک باند ششم برای ضریب حرارتی هم دارند که خارج از محدودهٔ این ابزار است و نیاز به مستندات سازنده دارد.
باند ضریب همیشه بلافاصله بعد از آخرین باند رقم میآید، نه قبل از آن؛ جابهجایی این ترتیب مقدار را کاملاً نادرست محاسبه میکند.
ابزارهای رایگان بیشتری در پیشخوانک
ماشینحسابهای مهندسی، ریاضی، مالی و علمی — همه رایگان، بدون ثبتنام و با نتیجهٔ آنی.
مشاهده همه ابزارها