ماه دی | دی چند روز است و معادل میلادی آن

دی؛ نخستین ماه زمستان و ماهِ آفریدگار

دی دهمین ماه سال شمسی است، ۳۰ روز دارد و درست پس از شب یلدا، زمستان را آغاز می‌کند. نام این ماه از «دَدْوَه» (Dadvah) اوستایی به معنای «آفریدگار» (دادار) گرفته شده است؛ دی تنها ماه تقویم شمسی است که نامش نه به یک امشاسپند یا ایزد، بلکه مستقیماً به خودِ خداوند اشاره دارد. در تقویم زرتشتی، سه روز از هر ماه هم «دی» نام داشت و روزهای هشتم، پانزدهم و بیست‌وسوم دی‌ماه هر یک جشن دیگان بودند.

معادل میلادی دی از حدود ۲۲ دسامبر تا ۲۰ ژانویه است؛ یعنی پایان سال میلادی و آغاز سال بعد هر دو درون دی جای می‌گیرند. متولدین دی در برج جدی (Capricorn) — بزغاله — قرار دارند.

چله بزرگ و زمستان دی

از شب یلدا تا ۱۰ بهمن را در فرهنگ عامه «چله بزرگ» می‌نامند؛ چهل روزی که سخت‌ترین سرمای سال را دارد و تقریباً به‌تمامی درون دی می‌گذرد. برف‌گیرترین روزهای تهران و شهرهای کوهپایه‌ای معمولاً در همین ماه ثبت می‌شوند و پیست‌های اسکی کشور در اوج کار خود هستند.

مناسبت‌های دی

• ۱ دی: نخستین روز زمستان؛ روز میلاد خورشید در آیین‌های کهن (پس از یلدا)
• ۴–۵ دی: کریسمس (۲۵ دسامبر)؛ جشن هموطنان مسیحی
• ۸ دی: نخستین جشن دیگان
• ۱۱ دی: آغاز سال نو میلادی (۱ ژانویه)
• ۱۹ دی: سالگرد قیام ۱۹ دی ۱۳۵۶ مردم قم

برای فعالان اقتصادی، دی ماهِ گزارش‌هاست: بستن سال مالی میلادی شرکای خارجی (۳۱ دسامبر ≈ ۱۰ دی) با میانه سال مالی ایرانی هم‌زمان می‌شود و صورت‌حساب‌ها نیازمند تبدیل تاریخ دقیق‌اند.

دی در شعر فارسی

در ادبیات فارسی، «دی» نماد سرما و گذر عمر است؛ حافظ می‌گوید «نوبهار است در آن کوش که خوشدل باشی / که بسی گل بدمد باز و تو در گِل باشی» و همه‌جا «باد دی» را برابر بی‌مهری روزگار نشانده‌اند. واژه «دی» به معنای «دیروز» (دیشب، دی‌روز) هم از همین خانواده است — انگار زبان فارسی، گذشته را زمستانی می‌بیند! متولدین دی هنگام پر کردن فرم‌های خارجی دقت کنند: ماه تولدشان December یا January است و سال میلادی، بسته به روز تولد، با ۶۲۱ یا ۶۲۲ سال اختلاف محاسبه می‌شود.