مالیات درگاه پرداخت اینترنتی؛ قوانین و نحوه ثبت‌نام

بسیاری از صاحبان کسب‌وکارهای کوچک تصور می‌کنند که فعالیت در اینستاگرام یا تلگرام، به دلیل نداشتن وب‌سایت رسمی یا اینماد، از نظارت سازمان امور مالیاتی خارج است. این یک باور اشتباه و پرریسک است.

سازمان امور مالیاتی از طریق رصد تراکنش‌های بانکی و اتصال درگاه‌های پرداخت واسط (پرداخت‌یارها) به پرونده‌های مالیاتی، تمامی درآمدهای حاصل از فروش در شبکه‌های اجتماعی را شناسایی می‌کند.

حتی اگر شما از «لینک پرداخت» به جای درگاه مستقیم استفاده می‌کنید، طبق قانون پایانه‌های فروشگاهی، این لینک به عنوان یک پایانه فروش شناخته می‌شود. تمامی مبالغ واریزی به این لینک‌ها به عنوان درآمد ناخالص شما در سامانه مودیان ثبت می‌گردد.

بنابراین، فروشندگان اینستاگرامی موظفند پیش از شروع فعالیت، نسبت به دریافت کد مالیاتی اقدام کنند تا مشمول جریمه‌های سنگین کتمان درآمد نشوند.

یکی از چالش‌های اصلی این کسب‌وکارها، تفکیک هزینه‌های شخصی از درآمدهای کاری است. با توجه به قوانین جدید، واریزی‌های مکرر به حساب‌هایی که به عنوان حساب تجاری معرفی نشده‌اند نیز تحت الگوریتم‌های شناسایی فرار مالیاتی قرار می‌گیرند.

اگر تعداد تراکنش‌ها و مجموع مبالغ واریزی از حد مجاز فراتر رود، حساب به صورت خودکار تجاری تلقی شده و بار اثبات غیردرآمدی بودن آن بر عهده صاحب حساب خواهد بود.

توصیه می‌شود فروشندگان شبکه‌های اجتماعی حتماً یک حساب بانکی مجزا را به درگاه پرداخت یا لینک پرداخت خود متصل کنند. این کار باعث می‌شود در زمان رسیدگی مالیاتی، شفافیت مالی بیشتری داشته باشند.

همچنین، استفاده از تسهیلات تبصره ماده ۱۰۰ برای این دسته از مودیان بسیار کارآمد است، زیرا فرآیند حسابرسی را ساده‌تر کرده و مالیات را به صورت مقطوع تعیین می‌کند.

در نهایت، باید توجه داشت که شفافیت مالی نه تنها مانعی برای رشد نیست، بلکه باعث اعتبار کسب‌وکار می‌شود. داشتن پرونده مالیاتی فعال به فروشندگان اینستاگرامی اجازه می‌دهد تا از خدماتی مانند دریافت وام‌های بانکی، دسترسی به درگاه‌های پرداخت پایدارتر و همکاری با شرکت‌های بزرگ بهره‌مند شوند.

نادیده گرفتن این الزامات می‌تواند منجر به مسدودی درگاه پرداخت و جریمه‌های غیرقابل بخشش شود.

مالیات بر ارزش افزوده (VAT) یکی از مباحثی است که اغلب توسط دارندگان درگاه‌های پرداخت اینترنتی با مالیات بر عملکرد اشتباه گرفته می‌شود.

در حالی که مالیات بر عملکرد بر سود خالص سالانه وضع می‌شود، مالیات بر ارزش افزوده مالیاتی است که مصرف‌کننده نهایی پرداخت می‌کند و فروشنده تنها واسطه انتقال آن به سازمان مالیاتی است. فروشگاه‌های آنلاین ملزم هستند در صورت مشمولیت، این ۹ درصد را از مشتری دریافت کنند.

ثبت‌نام در سامانه مالیات بر ارزش افزوده برای فروشگاه‌هایی که کالاهای مشمول می‌فروشند الزامی است. با اتصال درگاه پرداخت به سامانه مودیان، تمامی فاکتورهای صادر شده باید حاوی اطلاعات دقیق مالیات بر ارزش افزوده باشند.

عدم کسر این مالیات از مشتری، مسئولیت پرداخت آن را از جیب فروشنده ساقط نمی‌کند و در هنگام حسابرسی، سازمان مالیاتی اصل مبلغ به اضافه جرایم را مطالبه خواهد کرد.

یکی از نکات مهم، ارسال اظهارنامه‌های فصلی ارزش افزوده است. مودیان باید هر سه ماه یک‌بار، گزارش خرید و فروش خود را در سامانه مربوطه ثبت کنند.

در این فرآیند، مالیات بر ارزش افزوده‌ای که فروشنده در هنگام خرید کالا یا خدمات (اعتبار مالیاتی) پرداخت کرده، از مالیاتی که از مشتریان دریافت نموده کسر می‌شود و مابه‌التفاوت آن به حساب دولت واریز می‌گردد.

برخی کالاها و خدمات در فروشگاه‌های اینترنتی ممکن است طبق قانون جدید مالیات بر ارزش افزوده (مصوب ۱۴۰۰) معاف باشند. برای مثال، برخی اقلام خوراکی اساسی، کتاب و مطبوعات، و خدمات آموزشی خاص معاف از این مالیات هستند.

دارندگان درگاه پرداخت باید به دقت لیست کالاهای خود را با لیست معافیت‌ها تطبیق دهند تا از دریافت غیرقانونی مالیات یا عدم دریافت آن در موارد الزامی خودداری کنند.

استفاده از نرم‌افزارهای حسابداری متصل به سامانه مودیان، فرآیند محاسبه و گزارش‌دهی ارزش افزوده را بسیار ساده می‌کند. با هر تراکنش موفق در درگاه پرداخت، سهم مالیات بر ارزش افزوده به صورت خودکار محاسبه شده و در کارپوشه مالیاتی مودی ثبت می‌شود.

این شفافیت باعث می‌شود در پایان فصل، مغایرتی میان تراکنش‌های بانکی و اظهارات مالیاتی وجود نداشته باشد.

پرداخت‌یارها شرکت‌هایی هستند که به عنوان واسطه میان بانک مرکزی و کسب‌وکارهای اینترنتی فعالیت می‌کنند و درگاه‌های پرداخت واسط را ارائه می‌دهند.

طبق بخشنامه‌های جدید بانک مرکزی و سازمان امور مالیاتی، پرداخت‌یارها موظفند پیش از ارائه هرگونه سرویس درگاه پرداخت یا لینک پرداخت، کد مالیاتی متقاضی را استعلام و تایید کنند. این اقدام با هدف جلوگیری از پولشویی و فرار مالیاتی صورت گرفته است.

در گذشته، دریافت درگاه از پرداخت‌یارها بسیار ساده و بدون نیاز به پرونده مالیاتی بود، اما اکنون فرآیند کاملاً تغییر کرده است. هر تراکنشی که از طریق درگاه‌های پرداخت‌یاری انجام می‌شود، با کد ملی یا شناسه ملی صاحب درگاه به سازمان امور مالیاتی گزارش می‌شود.

این یعنی هیچ تفاوتی میان درگاه مستقیم بانکی (PSP) و درگاه واسط از نظر نظارت مالیاتی وجود ندارد.

یکی از مزایای همکاری با پرداخت‌یارهای معتبر، دسترسی به پنل‌های گزارش‌گیری دقیق است. این پنل‌ها به مودیان کمک می‌کنند تا در پایان سال مالی، مجموع ورودی‌های درگاه خود را با دقت استخراج کرده و با اطلاعات ثبت شده در سامانه `my.tax.gov.ir` تطبیق دهند.

هرگونه مغایرت بین گزارش پرداخت‌یار و سامانه مالیاتی می‌تواند منجر به باز شدن پرونده‌های بررسی مجدد و جریمه‌های احتمالی شود.

پرداخت‌یارها همچنین موظف به اجرای قوانین مربوط به حساب‌های تجاری هستند. اگر یک کسب‌وکار از چندین درگاه پرداخت مختلف استفاده کند، تمامی این درگاه‌ها باید به یک پرونده مالیاتی واحد متصل باشند.

تجمیع این اطلاعات در سامانه مودیان باعث می‌شود که سقف فروش سالانه مودی (جهت بهره‌مندی از تبصره ماده ۱۰۰) به دقت محاسبه شود و از سوءاستفاده‌های احتمالی جلوگیری گردد.

در نهایت، تعامل هوشمندانه با پرداخت‌یارها می‌تواند به مدیریت مالیاتی بهتر کمک کند. برخی پرداخت‌یارها خدماتی نظیر صدور فاکتور رسمی و اتصال مستقیم به سامانه مودیان را ارائه می‌دهند.

این ابزارها به کسب‌وکارهای آنلاین اجازه می‌دهند بدون درگیری با پیچیدگی‌های فنی، تکالیف قانونی خود را انجام داده و تمرکز خود را بر روی فروش و توسعه کسب‌وکار قرار دهند.

عدم اتصال درگاه پرداخت به پرونده مالیاتی یا استفاده از درگاه‌های اجاره‌ای، تخلفی سنگین محسوب می‌شود که عواقب آن فراتر از جریمه‌های نقدی ساده است.

طبق ماده ۲۲ قانون پایانه‌های فروشگاهی، عدم ثبت‌نام در سامانه مودیان یا عدم استفاده از درگاه پرداخت متصل به پرونده، مشمول جریمه‌ای معادل ۱۰ درصد مجموع فروش یا ۲۰ میلیون ریال (هر کدام که بیشتر باشد) خواهد بود.

علاوه بر جریمه نقدی، کتمان درآمد حاصل از درگاه‌های پرداخت می‌تواند منجر به محرومیت از تمامی معافیت‌ها و مشوق‌های مالیاتی شود.

برای مثال، اگر کسب‌وکاری مشمول نرخ صفر مالیاتی یا معافیت‌های مناطق آزاد باشد، در صورت عدم گزارش شفاف تراکنش‌های درگاه پرداخت، این معافیت‌ها لغو شده و مالیات بر اساس نرخ‌های علی‌الراس و با سنگین‌ترین ضرایب محاسبه می‌گردد.

یکی دیگر از عواقب جدی، مسدودسازی درگاه پرداخت توسط بانک مرکزی است. طبق ماده ۱۱ قانون پایانه‌های فروشگاهی، تمامی درگاه‌هایی که فاقد کد مالیاتی هستند یا اطلاعات آن‌ها در سامانه سازمان امور مالیاتی یافت نشود، به عنوان درگاه غیرمجاز شناخته شده و بلافاصله غیرفعال می‌شوند.

این موضوع می‌تواند باعث توقف کامل فروش یک فروشگاه آنلاین و از دست رفتن اعتماد مشتریان شود.

در موارد شدیدتر، اگر سازمان مالیاتی تشخیص دهد که فرد به عمد و با قصد فرار مالیاتی گسترده از اتصال درگاه خودداری کرده است، پرونده به مراجع قضایی ارجاع داده می‌شود.

طبق قانون مالیات‌های مستقیم، کتمان درآمد و استفاده از روش‌های متقلبانه برای پنهان کردن فعالیت اقتصادی می‌تواند مجازات‌های کیفری از جمله حبس تعزیری و محرومیت از حقوق اجتماعی را به دنبال داشته باشد.

بنابراین، بهترین استراتژی برای هر کسب‌وکار آنلاین، شفافیت کامل از روز اول فعالیت است. هزینه‌ای که برای پرداخت مالیات قانونی صرف می‌شود، بسیار کمتر از خسارت‌های ناشی از جریمه‌ها، مسدودی حساب‌ها و درگیری‌های حقوقی است.

با توجه به هوشمند شدن سیستم‌های بانکی، امکان پنهان کردن تراکنش‌های درگاه پرداخت عملاً به صفر رسیده است و هرگونه تلاش در این مسیر ریسک بالایی دارد.

رسیدگی مالیاتی به کسب‌وکارهای اینترنتی در سال‌های اخیر از حالت سنتی خارج شده و بر پایه داده‌های استخراج شده از درگاه‌های پرداخت انجام می‌شود.

ممیزان مالیاتی دیگر نیازی به بررسی دستی تمامی فاکتورها ندارند؛ آن‌ها به گزارش‌های دقیق بانک مرکزی دسترسی دارند که شامل زمان، مبلغ و شماره پیگیری هر تراکنش انجام شده در درگاه پرداخت شماست.

در فرآیند رسیدگی، ابتدا مجموع ورودی‌های درگاه پرداخت با اظهارنامه ارسالی مودی تطبیق داده می‌شود. اگر مودی از تبصره ماده ۱۰۰ استفاده کرده باشد، فرآیند رسیدگی بسیار سریع‌تر و معمولاً بدون بررسی دفاتر انجام می‌شود.

اما اگر مودی اظهارنامه عادی رد کرده باشد، باید اسناد و مدارک مثبته جهت تایید هزینه‌های قابل قبول مالیاتی را ارائه دهد تا سود خالص و مالیات نهایی مشخص شود.

نکته حیاتی در رسیدگی مالیاتی، مبحث «اینتاکد» است. سازمان مالیاتی بر اساس نوع فعالیت شما، یک ضریب سود مشخص در نظر می‌گیرد.

اگر مودی بتواند با ارائه مدارک معتبر (مانند فاکتورهای خرید رسمی) ثابت کند که سود واقعی او کمتر از ضریب اینتاکد است، ممیز مالیاتی موظف است سود واقعی را ملاک قرار دهد. در غیر این صورت، همان ضریب پیش‌فرض برای کل تراکنش‌های درگاه اعمال خواهد شد.

موضوع دیگری که در حسابرسی‌ها مورد توجه قرار می‌گیرد، تراکنش‌های برگشتی یا «Refund» است. گاهی مشتری کالایی را مرجوع می‌کند و وجه از طریق درگاه یا به صورت دستی بازگردانده می‌شود.

مودیان باید مستندات این برگشتی‌ها را به دقت نگهداری کنند تا این مبالغ به عنوان درآمد خالص در نظر گرفته نشود. عدم ارائه مستندات برای تراکنش‌های برگشتی می‌تواند منجر به محاسبه مالیات مضاعف بر روی مبالغی شود که عملاً درآمد نبوده‌اند.

در نهایت، داشتن یک سیستم بایگانی دیجیتال برای تمامی تراکنش‌ها و فاکتورهای متناظر، بهترین دفاع در زمان رسیدگی مالیاتی است. شفافیت در گزارش‌گیری و پاسخگویی به موقع به ابهامات ممیز، روند حسابرسی را تسهیل کرده و از بروز جریمه‌های ناشی از عدم ارائه مدارک جلوگیری می‌کند.

مودیان باید بدانند که تراکنش درگاه پرداخت، سند قطعی درآمد است مگر آنکه خلاف آن با مدارک معتبر ثابت شود.