آموزش ریست گوشی و ریست فکتوری انواع گوشی

گوشی‌های سامسونگ به دلیل تنوع بالای مدل‌ها، گاهی در نحوه ورود به حالت ریکاوری با سایر برندهای اندرویدی تفاوت دارند. در مدل‌های قدیمی‌تر که دکمه Home فیزیکی داشتند، ترکیب دکمه افزایش صدا، دکمه Home و دکمه پاور به‌صورت هم‌زمان کاربر را به Recovery Mode می‌برد.

در مدل‌های جدیدتر که دکمه Home حذف شده، همان کار با نگه‌داشتن هم‌زمان دکمه افزایش صدا و دکمه پاور (یا دکمه کناری Bixby در برخی سری‌های Galaxy S و Note قدیمی‌تر) انجام می‌شود.

پس از ورود به منوی ریکاوری سامسونگ، گزینه «Wipe data/factory reset» با دکمه‌های صدا برای حرکت و دکمه پاور برای تأیید انتخاب می‌شود.

نکته مهمی که کاربران سامسونگ معمولاً نادیده می‌گیرند این است که قبل از ریست، باید حساب Samsung account و Google account از بخش تنظیمات خارج (Sign out) شوند؛ در غیر این صورت گوشی پس از ریست توسط قابلیت Reactivation Lock یا Factory Reset Protection (FRP) قفل می‌شود و بدون اطلاعات ورود حساب قبلی، دستگاه عملاً غیرقابل‌استفاده باقی می‌ماند.

رفع قفل FRP در گوشی‌های سامسونگ بدون دسترسی به حساب اصلی، فرآیندی رسمی ندارد و تنها راه قانونی آن ورود با همان Google account یا Samsung account است که روی گوشی ثبت شده. بنابراین پیش از هر ریست فکتوری، حتماً از رمز ورود به این حساب‌ها مطمئن شوید.

یکی دیگر از تفاوت‌های گوشی‌های سامسونگ، وجود اپلیکیشن Smart Switch است که امکان پشتیبان‌گیری کامل از تنظیمات، مخاطبین، پیام‌ها و حتی چیدمان صفحه اصلی را پیش از ریست فراهم می‌کند و پس از ریست نیز با یک بازگردانی ساده، گوشی به وضعیت قبلی برمی‌گردد.

این ابزار برای کاربرانی که می‌خواهند بدون از دست دادن تنظیمات شخصی‌سازی‌شده ریست فکتوری انجام دهند بسیار کاربردی‌تر از پشتیبان‌گیری عمومی گوگل است.

در صورت گیر کردن گوشی سامسونگ در حلقه بوت (Boot Loop) که یکی از دلایل رایج نیاز به ریست فکتوری است، ورود به حالت Download Mode (با ترکیب دکمه کاهش صدا + پاور در بسیاری از مدل‌ها) و استفاده از نرم‌افزار رسمی Samsung Odin برای فلش مجدد فرم‌ور، گاهی قبل از ریست فکتوری توصیه می‌شود، چون ممکن است مشکل از نرم‌افزار سیستم باشد نه نیاز واقعی به پاک شدن اطلاعات.

گوشی‌های شیائومی با سیستم‌عامل MIUI روشی مشابه سایر گوشی‌های اندرویدی برای ورود به حالت ریکاوری دارند: نگه‌داشتن هم‌زمان دکمه افزایش صدا و دکمه پاور تا نمایش لوگوی Mi Recovery، سپس انتخاب زبان و گزینه «Wipe Data» از منو.

اما نکته حیاتی که در بسیاری از آموزش‌های عمومی نادیده گرفته می‌شود، ارتباط مستقیم ریست فکتوری با حساب Mi Account است.

برخلاف گوگل که قفل FRP را به‌صورت نرم و در مراحل راه‌اندازی اولیه فعال می‌کند، شیائومی در نسخه‌های جدید MIUI قفل Mi Cloud را به‌طور سخت‌گیرانه‌تری اعمال می‌کند.

اگر پیش از ریست فکتوری حساب Mi Account از دستگاه خارج نشود، پس از ریست، گوشی در مرحله راه‌اندازی اولیه درخواست ورود همان حساب Mi را می‌دهد و بدون آن، حتی اتصال به وای‌فای یا استفاده از امکانات پایه گوشی مسدود می‌شود.

این موضوع به‌ویژه برای گوشی‌های دست دوم شیائومی اهمیت دارد؛ پیش از خرید یا فروش گوشی، فروشنده باید حتماً از طریق Settings > Mi Account > Remove Account (یا از طریق سایت i.mi.com) دستگاه را از حساب خودش جدا کند، در غیر این صورت ریست فکتوری نه‌تنها مشکل را حل نمی‌کند بلکه گوشی را کاملاً غیرقابل‌استفاده می‌سازد.

راه دیگر غیرفعال‌سازی قفل، ورود به تنظیمات Mi Unlock Status از طریق وب‌سایت رسمی شیائومی (en.miui.com) و ارسال درخواست آنلاک است که معمولاً نیاز به گذشت چند روز از زمان خرید حساب و تأیید هویت دارد؛ بنابراین نباید روی آن به‌عنوان راه‌حل فوری حساب کرد.

همچنین در گوشی‌های شیائومی که از برنامه فارسی‌سازی یا ROM غیررسمی (مانند نسخه‌های گلوبال فارسی‌شده توسط فروشندگان) استفاده می‌کنند، ریست فکتوری گاهی رابط کاربری را به حالت پیش‌فرض چینی یا انگلیسی برمی‌گرداند و نیاز به نصب دوباره بسته زبان فارسی وجود دارد که باید از قبل در نظر گرفته شود.

فراموش کردن رمز، الگو یا اثر انگشت قفل صفحه یکی از رایج‌ترین دلایلی است که کاربران را به سمت ریست فکتوری سوق می‌دهد، اما روش برخورد با این وضعیت در اندروید و آیفون کاملاً متفاوت است و نادیده گرفتن این تفاوت می‌تواند گوشی را عملاً قفل‌شده باقی بگذارد.

در گوشی‌های اندرویدی، اگر پیش از فراموشی رمز، گزینه Find My Device در حساب گوگل فعال بوده باشد، می‌توان از طریق سایت android.com/find روی دستگاه گم‌شده یا قفل‌شده، دستور «Erase Device» ارسال کرد.

این کار گوشی را از راه دور ریست می‌کند، اما حساب گوگلی که قبل از ریست روی دستگاه فعال بود، پس از روشن شدن مجدد به‌عنوان تأیید هویت (FRP) درخواست می‌شود.

اگر Find My Device فعال نبوده، تنها راه باقی‌مانده ورود به حالت Recovery Mode با ترکیب دکمه‌های فیزیکی و انتخاب Wipe Data است؛ این روش نیز قفل FRP را فعال می‌کند و کاربر باید حتماً نام کاربری و رمز حساب گوگلی که قبلاً روی گوشی وارد شده را به خاطر داشته باشد.

در آیفون وضعیت سخت‌گیرانه‌تر است. اپل اجازه ریست از طریق دکمه‌های فیزیکی بدون وارد کردن رمز را فقط از طریق حالت Recovery Mode و اتصال به کامپیوتر (iTunes در ویندوز یا Finder در مک) می‌دهد.

پس از این ریست، فعال بودن قابلیت Find My iPhone باعث می‌شود دستگاه در وضعیت Activation Lock قرار بگیرد و برای فعال‌سازی دوباره، وارد کردن Apple ID و رمز عبور همان حسابی که قبلاً روی گوشی بوده الزامی است.

بدون دسترسی به این اطلاعات، آیفون ریست‌شده عملاً به یک قطعه بی‌استفاده تبدیل می‌شود، چون اپل هیچ راه رسمی برای دور زدن Activation Lock بدون اثبات مالکیت ارائه نمی‌دهد.

به همین دلیل، همیشه پیش از هر اقدام، اطلاعات ورود حساب Apple ID و Google account باید در جای امنی ذخیره شده باشد.

وقتی گوشی در دسترس فیزیکی نیست و گم شده یا به سرقت رفته، ریست فکتوری سنتی با دکمه‌ها غیرممکن است و تنها راه، استفاده از سرویس‌های ردیابی و پاک‌سازی از راه دور است که باید پیش از وقوع این حادثه روی دستگاه فعال شده باشند.

در اندروید، سرویس Find My Device گوگل این امکان را فراهم می‌کند که از آدرس android.com/find با همان حساب گوگل گوشی، وارد شوید، موقعیت تقریبی دستگاه را روی نقشه ببینید، آن را از راه دور قفل کنید، پیامی روی صفحه قفل نمایش دهید یا در نهایت تمام اطلاعات را با گزینه Erase Device پاک کنید.

نکته مهم این است که پس از اجرای Erase Device، امکان ردیابی موقعیت دستگاه از بین می‌رود، چون اتصال اینترنتی که مبنای ردیابی بود قطع می‌شود.

بنابراین توصیه می‌شود در صورت امکان، ابتدا موقعیت ثبت و به پلیس اطلاع داده شود و پاک‌سازی کامل به‌عنوان آخرین مرحله برای حفاظت از اطلاعات شخصی انجام شود.

در آیفون، سرویس مشابه Find My iPhone از طریق icloud.com/find یا اپلیکیشن Find My روی دستگاه دیگر اپل در دسترس است. امکانات آن شامل نمایش موقعیت، فعال‌سازی Lost Mode (قفل فوری با پیام تماس) و گزینه Erase iPhone برای پاک‌سازی کامل از راه دور است.

یک مزیت مهم سیستم اپل این است که حتی پس از پاک‌سازی از راه دور، Activation Lock فعال باقی می‌ماند و دستگاه بدون وارد کردن Apple ID اصلی قابل راه‌اندازی مجدد نیست؛ این موضوع باعث می‌شود آیفون‌های دزدیده‌شده برای فروش مجدد عملاً بی‌ارزش شوند و یکی از قوی‌ترین بازدارنده‌های سرقت گوشی در میان گوشی‌های هوشمند محسوب می‌شود.

در اندروید نیز قفل FRP نقش مشابهی ایفا می‌کند، اما فعال بودن آن به تنظیمات قبلی کاربر وابسته است.

یکی از دغدغه‌های اصلی کاربران پس از ریست فکتوری، چگونگی بازگرداندن مخاطبین، عکس‌ها، اپلیکیشن‌ها و تنظیمات شخصی‌سازی‌شده است. خبر خوب این است که اگر پیش از ریست پشتیبان‌گیری انجام شده باشد، این فرآیند در هر دو پلتفرم اندروید و iOS تا حد زیادی خودکار است.

در اندروید، در صورتی که حساب گوگل روی دستگاه فعال بوده و پشتیبان‌گیری خودکار (Google One backup) در تنظیمات روشن بوده باشد، در مرحله راه‌اندازی اولیه پس از ریست، با وارد کردن همان حساب گوگل، گزینه بازگرداندن از پشتیبان نمایش داده می‌شود.

این بازگردانی شامل مخاطبین، تقویم، لیست اپلیکیشن‌های نصب‌شده (نه داده داخلی آن‌ها) و در صورت استفاده از Google Photos، تمام تصاویر و ویدیوها می‌شود.

داده‌های اختصاصی اپلیکیشن‌ها مانند پیام‌های واتس‌اپ یا تلگرام نیاز به پشتیبان‌گیری جداگانه درون همان اپلیکیشن دارند؛ برای مثال واتس‌اپ پیش از ریست باید از منوی تنظیمات، گزینه Backup به گوگل درایو را اجرا کند تا پس از نصب دوباره، تاریخچه چت‌ها بازگردد.

در آیفون، پشتیبان‌گیری از طریق iCloud Backup یا پشتیبان محلی با iTunes/Finder روی کامپیوتر انجام می‌شود.

پس از ریست و در مرحله راه‌اندازی اولیه (Setup Assistant)، گزینه «Restore from iCloud Backup» یا «Restore from Mac or PC» تمام تنظیمات، اپلیکیشن‌ها، عکس‌ها و حتی چیدمان صفحه اصلی را دقیقاً به حالت قبل از ریست برمی‌گرداند.

اما نکته‌ای که باید به‌وضوح به کاربران گفته شود این است که اگر پیش از ریست فکتوری هیچ پشتیبانی تهیه نشده باشد، بازیابی اطلاعات تقریباً غیرممکن است.

نرم‌افزارهای بازیابی داده‌ (Data Recovery) تنها در شرایط خاص و بدون هیچ تضمینی ممکن است بخشی از داده‌های پاک‌شده را بازگردانند و معمولاً نیاز به روت کردن (اندروید) یا جیلبریک (آیفون) دارند که خود ریسک امنیتی بالایی دارد.

در بسیاری از آموزش‌های رایج، ریست گوشی وابسته به فشردن دکمه‌های فیزیکی پاور و صدا فرض می‌شود، اما وقتی همین دکمه‌ها یا صفحه لمسی گوشی آسیب دیده باشد، این روش‌ها عملاً غیرقابل‌اجرا می‌شوند و نیاز به راهکارهای جایگزین وجود دارد.

در گوشی‌های اندرویدی، اگر پیش‌تر از طریق تنظیمات برنامه‌نویس (Developer Options) قابلیت USB Debugging فعال شده باشد، می‌توان با اتصال گوشی به کامپیوتر و استفاده از ابزار ADB (Android Debug Bridge)، دستور «adb reboot recovery» را اجرا کرد تا بدون نیاز به دکمه فیزیکی، گوشی وارد حالت ریکاوری شود.

پیمایش در منوی ریکاوری همچنان نیاز به دکمه دارد، اما برخی نسخه‌های ریکاوری سفارشی مانند TWRP از صفحه لمسی برای پیمایش استفاده می‌کنند که اگر لمس سالم باشد، کار را بسیار ساده‌تر می‌کند.

در صورتی که فقط دکمه پاور خراب است ولی صفحه لمسی سالم کار می‌کند، قابلیت دسترسی‌پذیری اندروید (Accessibility) امکان افزودن یک دکمه مجازی روشن/خاموش روی صفحه را فراهم می‌کند که از مسیر Settings > Accessibility > فعال‌سازی Power button on screen در دسترس است.

در آیفون، اپل قابلیتی به نام AssistiveTouch دارد که از مسیر Settings > Accessibility > Touch > AssistiveTouch فعال می‌شود و یک دکمه شناور روی صفحه ایجاد می‌کند که معادل دکمه‌های Home، پاور و حتی فورس‌ریستارت را در اختیار کاربر قرار می‌دهد؛ این قابلیت باید پیش از خرابی دکمه فعال‌سازی شده باشد.

اگر صفحه لمسی آیفون نیز از کار افتاده، تنها راه باقی‌مانده اتصال به کامپیوتر و استفاده از گزینه «Restore iPhone» در Finder یا iTunes است که کاملاً از طریق کابل و بدون نیاز به لمس صفحه گوشی قابل اجراست، به شرط آنکه گوشی در حالت Recovery Mode قرار گرفته باشد؛ ورود به این حالت نیز معمولاً به دکمه‌های فیزیکی نیاز دارد، بنابراین در چنین شرایط حاد، مراجعه به مرکز تعمیرات توصیه می‌شود.

ویندوز فون روزگاری یکی از سه سیستم‌عامل اصلی موبایل در کنار اندروید و iOS بود و ریست آن از مسیر Settings > About > Reset your phone یا با ترکیب فیزیکی دکمه کاهش صدا و دکمه پاور در صفحه خاموش انجام می‌شد. اما امروز این اطلاعات صرفاً جنبه تاریخی دارد.

مایکروسافت به‌طور رسمی پشتیبانی از ویندوز فون ۸.۱ را از ۱۱ ژوئیه ۲۰۱۷ و پشتیبانی از آخرین نسخه این سیستم‌عامل، یعنی Windows 10 Mobile، را از ۱۰ دسامبر ۲۰۱۹ به‌طور کامل متوقف کرد.

از مارس ۲۰۲۰ حتی پشتیبان‌گیری خودکار از تنظیمات و اپلیکیشن‌ها نیز قطع شد و فروشگاه اپلیکیشن ویندوز فون عملاً از کار افتاد.

به همین دلیل، امروز عملاً هیچ گوشی فعال با ویندوز فون در بازار ایران یا جهان دیده نمی‌شود و اگر کاربری هنوز چنین دستگاهی را نگه داشته، باید بداند که ریست فکتوری آن هیچ مشکل امنیتی یا به‌روزرسانی نرم‌افزاری را حل نمی‌کند، چون مایکروسافت دیگر هیچ پچ امنیتی برای این پلتفرم منتشر نمی‌کند.

همچنین از آن‌جا که سرویس‌های ابری مرتبط با حساب مایکروسافت برای ویندوز فون به‌مرور محدود شده‌اند، ریست فکتوری این گوشی‌ها در عمل به معنای از دست دادن کامل و بدون بازگشت اطلاعات است، چون امکان بازگردانی از پشتیبان آنلاین مانند نسخه‌های فعلی اندروید و iOS دیگر به‌طور کامل در دسترس نیست.

توصیه عملی برای کسانی که هنوز یک گوشی ویندوز فون قدیمی در اختیار دارند، این است که به‌جای تلاش برای احیای آن از طریق ریست، به سمت یک گوشی اندرویدی یا آیفون فعال مهاجرت کنند، چون نبود به‌روزرسانی امنیتی چندساله، خطر نگه‌داشتن این دستگاه برای استفاده روزمره، به‌ویژه برای تماس‌های بانکی و احراز هویت، را به‌شدت افزایش می‌دهد.