آموزش ریست گوشی و ریست فکتوری انواع گوشی

در برخی گوشی‌های قدیمی‌تر، به‌خصوص مدل‌های سامسونگ مبتنی بر تراشه‌های مدیاتک یا نسخه‌های اولیه اندروید، امکان ریست فکتوری با وارد کردن کدهای MMI مانند *2767*3855# یا *#*#7780#*#* در صفحه شماره‌گیر وجود داشت.

این کدها بدون نیاز به ورود به منوی تنظیمات یا حالت Recovery، دستور پاک‌سازی را مستقیماً به سیستم می‌فرستادند.

نکته مهم این است که این روش دیگر روی اکثر گوشی‌های جدید کار نمی‌کند.

از حدود اندروید ۹ به بعد، گوگل به دلایل امنیتی اجرای مستقیم کدهای MMI حساس مانند ریست فکتوری را از طریق مرورگر، لینک یا تگ NFC محدود کرد؛ چون این کدها در گذشته در وب‌سایت‌های مخرب یا تبلیغات آلوده جاسازی می‌شدند و کاربر با باز کردن یک صفحه، بدون هیچ تأییدی، گوشی‌اش ریست می‌شد.

به همین دلیل گوشی‌های امروزی سامسونگ (One UI)، شیائومی (HyperOS) و هواوی (EMUI/HarmonyOS) این مسیر را کاملاً غیرفعال یا حذف کرده‌اند و تنها راه رسمی، مسیر تنظیمات یا حالت Recovery است.

اگر با یک گوشی قدیمی سروکار دارید و می‌خواهید از این روش استفاده کنید، حتماً پیش از وارد کردن کد از پشتیبان‌گیری کامل اطمینان حاصل کنید؛ چون برخلاف مسیر تنظیمات که یک صفحه تأیید نهایی نشان می‌دهد، این کدها معمولاً بلافاصله و بدون هشدار اجرا می‌شوند و هیچ فرصتی برای انصراف باقی نمی‌گذارند.

همچنین در نظر داشته باشید که کارکرد این کدها حتی در گوشی‌های قدیمی نیز بسته به برند، منطقه فروش (گلوبال یا چین) و نسخه فریمور متفاوت است و تضمینی برای عملکرد یکسان روی همه مدل‌ها وجود ندارد.

توصیه می‌شود این روش را فقط در صورتی امتحان کنید که دسترسی به منوی تنظیمات یا حالت Recovery به هر دلیلی ممکن نباشد، و در غیر این صورت از مسیرهای رسمی و امن‌تر استفاده کنید.

مسیر ریست فکتوری در گوشی‌های هواوی و شیائومی با گوشی‌های استاندارد اندرویدی و حتی با یکدیگر تفاوت‌های مهمی دارد که نادیده گرفتن آن‌ها می‌تواند کاربر را در میانه راه سردرگم کند.

در گوشی‌های هواوی با EMUI یا HarmonyOS، مسیر معمول Settings > System & updates > Reset > Factory data reset است؛ در برخی نسخه‌های قدیمی‌تر EMUI نیز این گزینه زیر Settings > Backup & restore قرار دارد.

نکته کلیدی این است که به‌دلیل تحریم‌های آمریکا از سال ۱۳۹۸ (۲۰۱۹) و قطع دسترسی هواوی به سرویس‌های گوگل، این گوشی‌ها به‌جای اکانت گوگل به Huawei ID متکی هستند؛ یعنی بعد از ریست، سیستم رمز Huawei ID را برای تأیید هویت می‌خواهد، نه رمز جیمیل.

فراموش کردن این رمز می‌تواند دسترسی به گوشی را کاملاً مسدود کند.

در گوشی‌های شیائومی، با عرضه HyperOS (جانشین MIUI از سال‌های ۱۴۰۲-۱۴۰۳)، مسیر معمول Settings > About phone > Reset options یا در برخی رابط‌ها Settings > About device > Factory reset است.

مشابه قفل FRP گوگل، شیائومی نیز از Mi Account Lock استفاده می‌کند: اگر گزینه «Find Device» روی گوشی فعال بوده باشد، بعد از ریست فکتوری سیستم رمز اکانت Mi را می‌خواهد و بدون آن گوشی عملاً غیرقابل استفاده می‌شود.

تفاوت مهم دیگر مربوط به نسخه رام است: در نسخه‌های چین (رام غیرگلوبال) شیائومی، گزینه ریست معمولاً زیر مسیر Settings > Additional settings > Backup & reset قرار دارد، در حالی‌که در رام گلوبال زیر Settings > About phone دیده می‌شود.

پیش از خرید گوشی دست دوم هواوی یا شیائومی، حتماً از فروشنده بخواهید Huawei ID یا Mi Account را از دستگاه خارج کند تا بعد از ریست با قفل حساب کاربری قبلی مواجه نشوید.

گاهی گوشی آن‌قدر هنگ می‌کند یا قفل می‌شود که حتی ترکیب دکمه‌های فیزیکی هم گوشی را وارد حالت Recovery نمی‌کند. در این شرایط، تنها راه‌حل باقی‌مانده معمولاً ریست فکتوری از طریق کامپیوتر و نرم‌افزارهای رسمی سازنده است.

برای گوشی‌های سامسونگ، دو ابزار رسمی وجود دارد: Smart Switch که از طریق گزینه «بازیابی اضطراری نرم‌افزار» می‌تواند فریمور را دوباره نصب کند، و ODIN که ابزاری پیشرفته‌تر است.

برای استفاده از ODIN باید گوشی را وارد Download Mode کرد (معمولاً ترکیب Volume Down به همراه دکمه Bixby یا Power بسته به مدل) و فایل فریمور دقیقاً متناسب با مدل و منطقه فروش گوشی را از منابع رسمی دانلود کرد؛ نصب فریمور اشتباه می‌تواند گوشی را به‌طور دائم غیرقابل استفاده (بریک) کند.

در گوشی‌های شیائومی، ابزار Mi Flash یا Mi Flash Pro برای این کار استفاده می‌شود، اما پیش‌نیاز آن باز کردن بوت‌لودر است که از طریق اپلیکیشن Mi Unlock باید درخواست داد و معمولاً بین چند روز تا حدود یک هفته زمان انتظار دارد.

بدون بوت‌لودر باز، این روش عملاً قابل اجرا نیست.

برای آیفون، iTunes (در ویندوز یا نسخه‌های قدیمی‌تر مک) یا Finder (در macOS Catalina به بعد) کاربرد دارد. با اتصال آیفون به کامپیوتر و ورود به حالت Recovery یا DFU با ترکیب دکمه‌های مخصوص هر مدل، گزینه «Restore iPhone» ظاهر می‌شود که کل سیستم‌عامل را پاک و دوباره نصب می‌کند.

در همه این روش‌ها باید به دو نکته توجه کرد: اول اینکه این نوع ریست تمام اطلاعات را بدون امکان بازگشت پاک می‌کند، و دوم اینکه استفاده از فریمور یا نرم‌افزار غیررسمی از منابع نامعتبر می‌تواند به نصب بدافزار یا آسیب دائمی به سخت‌افزار منجر شود؛ بنابراین همیشه باید از ابزارها و فایل‌های رسمی همان سازنده استفاده کرد.

FRP یا Factory Reset Protection یکی از قابلیت‌های امنیتی گوگل برای مقابله با سرقت گوشی است که بسیاری از کاربران هنگام ریست فکتوری با آن غافلگیر می‌شوند.

اگر پیش از ریست، یک اکانت گوگل روی گوشی وارد شده و گزینه «Find My Device» فعال بوده باشد، بلافاصله بعد از ریست فکتوری، سیستم برای راه‌اندازی مجدد همان اکانت گوگل قبلی را طلب می‌کند و بدون آن اجازه استفاده از گوشی را نمی‌دهد.

این وضعیت در ایران بیشتر هنگام خرید گوشی دست دوم یا وارداتی پیش می‌آید؛ فروشنده گوشی را ریست می‌کند اما اکانت گوگل خودش را از قبل خارج نکرده، در نتیجه خریدار با قفل FRP روبه‌رو می‌شود. مشکل مشابهی گاهی بعد از تعمیر در نمایندگی‌های غیررسمی هم رخ می‌دهد.

برای جلوگیری از این مشکل روی گوشی خودتان، همیشه پیش از ریست فکتوری ابتدا اکانت گوگل را از مسیر Settings > Accounts حذف کنید و سپس اقدام به ریست کنید. این ترتیب باعث می‌شود بعد از ریست هیچ قفلی فعال نشود.

اگر با قفل FRP مواجه شدید، مطمئن‌ترین راه وارد کردن ایمیل و رمز همان اکانت گوگلی است که قبلاً روی گوشی بوده. در صورت نداشتن دسترسی به آن اکانت، گزینه‌های رسمی گوگل مانند بازیابی رمز عبور یا ارائه مدرک مالکیت گوشی (فاکتور خرید) به نمایندگی سازنده قابل بررسی است.

استفاده از ابزارهای دور زدن FRP که در فضای آنلاین تبلیغ می‌شوند به‌شدت غیرقابل اطمینان هستند، ممکن است حاوی بدافزار باشند و در صورتی‌که گوشی متعلق به شما نباشد، استفاده از آن‌ها می‌تواند از نظر قانونی مسئله‌ساز شود.

نکته پایانی اینکه سامسونگ (Samsung account) و شیائومی (Mi Account Lock) نیز مکانیزم مشابهی برای محافظت در برابر سرقت دارند.

بعد از انجام موفق ریست فکتوری، نحوه راه‌اندازی اولیه گوشی تأثیر زیادی روی پایداری و امنیت آن در روزهای بعد دارد. اولین قدم انتخاب زبان و منطقه و سپس اتصال به شبکه Wi-Fi برای دریافت به‌روزرسانی‌های اولیه سیستم است.

پیش از بازگرداندن هر اپلیکیشنی، بهتر است ابتدا به‌روزرسانی سیستم‌عامل و پچ‌های امنیتی نصب شود؛ چون نصب اپ‌ها روی نسخه قدیمی سیستم‌عامل می‌تواند دوباره همان ناسازگاری‌هایی را ایجاد کند که احتمالاً دلیل اصلی نیاز به ریست بوده است.

هنگام ورود مجدد به اکانت گوگل یا اپل، به‌جای بازگردانی کامل و خودکار پشتیبان قدیمی، توصیه می‌شود بازگردانی به‌صورت انتخابی انجام شود؛ یعنی فقط مخاطبین، عکس‌ها و اپلیکیشن‌های ضروری بازگردانده شوند، نه کل کش و داده‌های اپ‌های قدیمی که ممکن است حامل همان باگ یا فایل خراب قبلی باشند.

بلافاصله بعد از ورود به اکانت، فعال‌سازی مجدد Find My Device (اندروید) یا Find My (آیفون) اهمیت زیادی دارد، چون گوشی در فاصله زمانی غیرفعال بودن این قابلیت در برابر سرقت آسیب‌پذیرتر است.

یک نکته کاربردی برای کاربران ایرانی این است که گاهی بعد از ریست فکتوری، اینترنت همراه به‌طور خودکار کار نمی‌کند و باید تنظیمات APN اپراتور (همراه اول، ایرانسل یا رایتل) به‌صورت دستی دوباره وارد شود؛ این موضوع را می‌توان از پشتیبانی اپراتور یا سایت رسمی آن دریافت کرد.

در نهایت بهتر است بعد از راه‌اندازی اولیه، وضعیت ثبت شبکه و IMEI گوشی بررسی شود تا از عملکرد صحیح تماس و اینترنت اطمینان حاصل شود، و رمز عبور، اثر انگشت یا Face ID دوباره از ابتدا تنظیم گردد تا امنیت دستگاه از همان ابتدا تضمین شود.

بسیاری از کاربران اپل تصور می‌کنند روش ریست فکتوری در همه دستگاه‌های این شرکت یکسان است، در حالی‌که آیپد، اپل واچ و آیفون هرکدام ظرافت‌های خاص خود را دارند.

ریست آیپد تقریباً مشابه آیفون است: از مسیر Settings > General > Transfer or Reset iPad > Erase All Content and Settings، بعد از وارد کردن رمز دستگاه و رمز Apple Account، دستگاه به‌طور کامل پاک می‌شود.

اما اپل واچ وضعیت متفاوتی دارد. اگر واچ به آیفون متصل (Paired) است، ساده‌ترین راه استفاده از اپلیکیشن Watch روی آیفون و انتخاب گزینه Unpair است؛ این کار به‌طور خودکار تمام اطلاعات واچ را پاک و Activation Lock آن را نیز غیرفعال می‌کند.

اگر واچ به آیفون متصل نیست، می‌توان مستقیماً از خود ساعت، از مسیر Settings > General > Reset > Erase All Content and Settings اقدام کرد.

نکته مهمی که کمتر به آن توجه می‌شود، ارتباط Activation Lock بین دستگاه‌های متصل به یک Apple Account است.

اگر کاربر ابتدا آیفون را ریست کند بدون اینکه واچ را از آن جدا (Unpair) کرده باشد، ممکن است بعداً با یک Activation Lock یتیم روی اپل واچ مواجه شود که رفع آن دشوارتر است.

به همین دلیل ترتیب صحیح این است که ابتدا اپل واچ Unpair و ریست شود، سپس آیفون.

در مواردی که کاربر قصد فروش یا واگذاری همزمان چند دستگاه اپل (مثلاً آیفون، آیپد و اپل واچ) را دارد، باید هر دستگاه را جداگانه ریست کرده و از Apple Account در همه آن‌ها خارج شود؛ در غیر این صورت خریدار در همان ابتدای راه‌اندازی با صفحه قفل‌شده‌ای مواجه می‌شود که فقط با رمز Apple ID مالک قبلی باز می‌شود.