کاهش مصرف اینترنت ویندوز 10 در یک دقیقه

بیشتر کاربران وقتی از مصرف اینترنت ویندوز شکایت می‌کنند، فقط دو راه را امتحان می‌کنند: خاموش کردن آپدیت یا قطع کردن اینترنت. ویندوز ۱۰ پنل پیشرفته‌ای دارد که اجازه می‌دهد سقف مصرف را عددی تعیین کنید، بدون اینکه آپدیت‌ها کاملاً متوقف شوند.

این پنل در مسیر Settings ← Update & Security ← Delivery Optimization ← Advanced options قرار دارد.

در این صفحه دو گروه تنظیم وجود دارد. گروه اول محدودیت دانلود است. می‌توانید برای دانلود در پس‌زمینه و دانلود در پیش‌زمینه، جداگانه درصدی از پهنای باند را تعیین کنید. گروه دوم محدودیت آپلود است که مقدار دادهٔ ارسالی از رایانهٔ شما به دستگاه‌های دیگر را کنترل می‌کند.

نکتهٔ مهم این است که محدودیت دانلود، سرعت را پایین می‌آورد و حجم کل آپدیت را کم نمی‌کند. اگر آپدیتی ۲ گیگابایت باشد، با سقف ۱۰ درصد هم در نهایت همان ۲ گیگابایت مصرف می‌شود، فقط در زمان طولانی‌تری.

فایدهٔ اصلی این تنظیم، جلوگیری از اشغال شدن خط در ساعاتی است که کار یا تماس تصویری دارید.

برای خانه‌ای که چند نفر از یک خط استفاده می‌کنند، مقدار معقول برای دانلود پس‌زمینه معمولاً بین ۱۰ تا ۲۰ درصد است. دانلود پیش‌زمینه را می‌توانید بالاتر بگذارید، چون زمانی فعال می‌شود که خودتان در حال دانلود آپدیت هستید و منتظر نتیجه‌اید.

این اعداد پیشنهادی‌اند و باید با سرعت خط خودتان تنظیمشان کنید.

محدودیت آپلود ماهانه کار دیگری انجام می‌دهد: با یک نوار لغزنده برای کل ماه سقف تعیین می‌کند. وقتی رایانه به این سقف برسد، دیگر بخشی از آپدیت‌ها را برای دیگران نمی‌فرستد.

اگر اینترنت شما حجمی است یا آپلود محدودی دارید، این گزینه بهتر از تنظیم درصدی است، چون سقف را بر اساس حجم واقعی می‌بندد.

برای دیدن اثر این تنظیمات، در همان صفحهٔ Delivery Optimization گزینهٔ Activity monitor را باز کنید. این بخش مقدار دانلود و آپلود ماه جاری را نشان می‌دهد و می‌گوید چند درصد دانلود از منابع دیگر آمده است.

اگر عدد آپلود در یک ماه چند گیگابایت بود، سقف ماهانه را پایین‌تر بیاورید.

نام و جای دقیق گزینه‌ها ممکن است در نسخه‌های مختلف ویندوز ۱۰ کمی تفاوت داشته باشد. اگر گزینهٔ Advanced options را پیدا نکردید، ابتدا ویندوز را به آخرین نسخهٔ ۲۲H2 برسانید یا از نوار جستجو عبارت Delivery Optimization را وارد کنید.

بخش بزرگی از مصرف اینترنت یک رایانهٔ ویندوزی اصلاً به خود ویندوز مربوط نیست. هر برنامه‌ای که نصب می‌کنید، معمولاً سرویس آپدیت خودش را هم نصب می‌کند. گوگل کروم، برنامه‌های ادوبی، مسنجرهای دسکتاپ، لانچرهای بازی و نرم‌افزارهای کارت گرافیک هرکدام جداگانه و بی‌صدا دانلود می‌کنند.

مشکل اینجاست که بسیاری از این برنامه‌ها تنظیم اتصال محدودشدهٔ ویندوز را رعایت نمی‌کنند. فعال کردن Metered Connection روی آپدیت خود ویندوز اثر دارد، اما تضمینی نیست که یک لانچر بازی هم همان سیگنال را بخواند. به همین دلیل باید تنظیم هر برنامهٔ پرمصرف را جداگانه بررسی کنید.

لانچرهای بازی معمولاً سنگین‌ترین مورد هستند. در Steam از مسیر Settings ← Downloads می‌توانید آپدیت خودکار بازی‌ها را فقط به یک بازهٔ زمانی مشخص محدود کنید، مثلاً ساعات شب که اینترنت شما نیم‌بها یا بدون محدودیت است.

همچنین گزینهٔ دانلود حین اجرای بازی را خاموش کنید تا هم پینگ بهتر شود و هم مصرف پنهان کم شود.

یک راه ساده برای پیدا کردن این برنامه‌ها، باز کردن Task Manager و مرتب کردن ستون Network است. برنامه‌ای که در زمان بیکاری رایانه عدد قابل توجهی نشان می‌دهد، کاندیدای بررسی است. بعد وارد تنظیمات خود آن برنامه شوید و دنبال گزینه‌هایی مثل Auto-update یا Background downloads بگردید.

دربارهٔ مرورگرها و نرم‌افزارهای امنیتی احتیاط کنید. آپدیت مرورگر معمولاً حجم کمی دارد و وصلهٔ امنیتی مهمی را می‌رساند. غیرفعال کردن آن برای صرفه‌جویی چند مگابایتی ارزش خطرش را ندارد.

این موضوع در ویندوزی که دیگر پشتیبانی رسمی ندارد اهمیت بیشتری پیدا می‌کند، چون مرورگر به‌روز یکی از معدود لایه‌های دفاعی باقی‌مانده است.

قاعدهٔ عملی این است: برنامه‌های پرحجم و غیرضروری مثل بازی‌ها و ابزارهای سرگرمی را به ساعت مشخص محدود کنید، اما برنامه‌های امنیتی و مرورگر را به‌روز نگه دارید. آنچه واقعاً به آن نیاز ندارید را حذف کنید. برنامه‌ای که نصب نباشد، هیچ آپدیتی هم دانلود نمی‌کند.

ویندوز ۱۰ به‌طور پیش‌فرض اطلاعاتی دربارهٔ عملکرد سیستم، خطاها و نحوهٔ استفاده از برنامه‌ها جمع می‌کند و برای مایکروسافت می‌فرستد. به این فرایند تلهمتری یا ارسال داده‌های تشخیصی می‌گویند.

بسیاری از راهنماها آن را عامل اصلی مصرف اینترنت معرفی می‌کنند، ولی واقعیت دقیق‌تر است و بهتر است انتظار درستی از آن داشته باشید.

حجم این داده‌ها معمولاً در حد چند مگابایت در روز یا کمتر است و در مقایسه با یک آپدیت چند گیگابایتی یا یک ویدیوی آنلاین ناچیز است. من برای این عدد اندازه‌گیری مستقلی ندارم و به همین خاطر آن را فقط یک برآورد کلی می‌دانم.

اگر هدفتان صرفه‌جویی جدی در حجم است، اول سراغ آپدیت و ویدیو بروید.

با این حال کم کردن ارسال داده دلیل دیگری هم دارد: حریم خصوصی. مسیر Settings ← Privacy ← Diagnostics & feedback را باز کنید. در نسخه‌های Home و Pro می‌توانید سطح داده را روی Required diagnostic data بگذارید که کمترین حالت ممکن است.

حذف کامل ارسال داده در این نسخه‌ها امکان‌پذیر نیست.

در همان صفحه چند گزینهٔ دیگر هم هست که بهتر است خاموش شوند. Tailored experiences پیشنهادهای شخصی‌سازی‌شده بر اساس داده‌های تشخیصی می‌دهد. Improve inking and typing recognition نمونه‌هایی از نوشتن شما را می‌فرستد. هیچ‌کدام برای کار روزمره لازم نیستند.

بخش دیگر Activity history است. در مسیر Settings ← Privacy ← Activity history می‌توانید ذخیرهٔ تاریخچه فعالیت‌ها و ارسال آن به مایکروسافت را غیرفعال کنید. اگر از قابلیت Timeline یا ادامهٔ کار روی چند دستگاه استفاده نمی‌کنید، چیزی از دست نمی‌دهید.

یک هشدار مهم: ابزارها و اسکریپت‌هایی که وعدهٔ «خاموش کردن کامل تلهمتری» می‌دهند، معمولاً سرویس‌ها را غیرفعال یا آدرس‌ها را در فایل hosts مسدود می‌کنند. این کار می‌تواند به خطاهای آپدیت و مشکلات فعال‌سازی منجر شود. تنظیمات رسمی خود ویندوز برای کاربر عادی کافی و امن‌تر است.

بعضی بخش‌های ظاهر ویندوز بدون اینکه متوجه شوید مدام محتوا از اینترنت می‌گیرند. هرکدام جداگانه حجم کمی دارند، اما چون در تمام ساعات روشن بودن رایانه فعال‌اند، مجموعشان در خطوط حجمی و کم‌سرعت محسوس می‌شود. خوشبختانه خاموش کردن همه‌شان چند کلیک بیشتر نیست.

اولین مورد تایل‌های زنده در منوی استارت است. تایل‌هایی مثل آب‌وهوا، اخبار و عکس‌ها مدام اطلاعات تازه می‌گیرند. روی تایل راست‌کلیک کنید، گزینهٔ More را بزنید و Turn live tile off را انتخاب کنید. تایل‌هایی را هم که اصلاً استفاده نمی‌کنید با Unpin from Start حذف کنید.

دومین مورد ابزار News and interests در نوار وظیفه است که در نسخه‌های جدیدتر ویندوز ۱۰ آب‌وهوا و عنوان خبرها را نشان می‌دهد. روی نوار وظیفه راست‌کلیک کنید، به News and interests بروید و Turn off را بزنید. این ابزار علاوه بر مصرف اینترنت، منابع سیستم را هم درگیر می‌کند.

سومین مورد پیشنهادهای تبلیغاتی منوی استارت است. در مسیر Settings ← Personalization ← Start گزینهٔ Show suggestions occasionally in Start را خاموش کنید. این کار محتوای پیشنهادی و برنامه‌های تبلیغ‌شده را متوقف می‌کند و منو را هم تمیزتر می‌کند.

چهارمین مورد صفحهٔ قفل است. اگر پس‌زمینهٔ آن روی Windows Spotlight باشد، ویندوز هر چند وقت یک بار تصاویر باکیفیت جدید دانلود می‌کند. در Settings ← Personalization ← Lock screen نوع پس‌زمینه را به Picture یا Slideshow تغییر دهید تا این دانلودها قطع شود.

پنجمین مورد صفحهٔ شروع مرورگر Edge است. صفحهٔ تب جدید آن فید خبری و تصاویر تبلیغاتی بارگذاری می‌کند. در تنظیمات تب جدید، چیدمان را روی حالت ساده یا Focused بگذارید تا با هر بار باز کردن تب، محتوای اضافی دانلود نشود.

این تغییرها هیچ‌کدام عملکرد ویندوز را مختل نمی‌کنند و هر زمان بخواهید قابل برگشت‌اند. اگر فقط یکی از این‌ها را انجام می‌دهید، News and interests و تایل‌های زنده بیشترین اثر را دارند.

گاهی همهٔ تنظیمات ویندوز درست است و حجم اینترنت باز هم زود تمام می‌شود. دلیلش این است که ویندوز فقط مصرف همان رایانه را می‌بیند. گوشی‌ها، تلویزیون هوشمند، کنسول بازی، تبلت و حتی دوربین‌های خانگی همگی از همان خط استفاده می‌کنند و در آمار ویندوز هیچ اثری ندارند.

برای فهمیدن سهم واقعی رایانه یک آزمایش ساده انجام دهید. رایانه را چند ساعت خاموش کنید و ببینید مصرف خط در همان مدت چقدر بالا می‌رود. اگر مودم یا اپراتور شما آمار لحظه‌ای نشان می‌دهد، می‌توانید این مقایسه را دقیق‌تر انجام دهید.

نتیجه معمولاً نشان می‌دهد تمرکز بر ویندوز به تنهایی کافی نیست.

وارد صفحهٔ مدیریت روتر یا مودم شوید. آدرس رایج آن ۱۹۲.۱۶۸.۱.۱ یا ۱۹۲.۱۶۸.۰.۱ است و نام کاربری و رمز معمولاً پشت دستگاه نوشته شده. در بخش لیست دستگاه‌های متصل، می‌توانید ببینید چه دستگاه‌هایی روی شبکه فعال‌اند.

دستگاه ناشناس را بررسی کنید، چون ممکن است کسی با رمز Wi-Fi شما وصل شده باشد.

بسیاری از روترها قابلیتی به نام QoS یا مدیریت پهنای باند دارند. با آن می‌توانید برای هر دستگاه سقف سرعت تعیین کنید یا اولویت رایانهٔ کاری را بالاتر ببرید. دستگاه‌هایی مثل تلویزیون که ویدیو پخش می‌کنند، بهترین گزینه برای محدودیت سرعت هستند.

قابلیت شبکهٔ مهمان هم مفید است. مهمان‌ها و دستگاه‌های کم‌اهمیت را به آن وصل کنید و برایش محدودیت جداگانه بگذارید. بعضی مدل‌ها زمان‌بندی هم دارند و می‌توانند اینترنت را در ساعات مشخص، مثلاً نیمه‌شب، برای دستگاه‌های انتخاب‌شده قطع کنند.

یک نکتهٔ مرتبط با ویندوز: اگر اینترنت رایانه را از هات‌اسپات گوشی می‌گیرید، ویندوز ممکن است این اتصال را خودکار محدودشده تشخیص ندهد. در این حالت خودتان در تنظیمات همان شبکهٔ Wi-Fi گزینهٔ Set as metered connection را روشن کنید تا آپدیت‌های بزرگ از حجم گوشی دانلود نشوند.

مدل‌های روتر تفاوت زیادی دارند و نام گزینه‌ها ممکن است فرق کند. اگر مطمئن نیستید، راهنمای مدل خودتان یا پشتیبانی ارائه‌دهندهٔ اینترنت می‌تواند مسیر دقیق را بگوید.

اگر آمار مصرف اینترنت رایانهٔ خود را بررسی کنید، احتمالاً مرورگر در صدر فهرست است. آپدیت ویندوز چند بار در ماه حجم می‌گیرد، اما تماشای ویدیو هر روز ادامه دارد. به همین دلیل چند تغییر کوچک در عادت‌های مرورگر گاهی بیش از همهٔ تنظیمات سیستمی اثر دارد.

مهم‌ترین عامل کیفیت ویدیو است. در یوتیوب و سایت‌های مشابه، کیفیت Auto بر اساس سرعت خط انتخاب می‌شود و اگر اینترنت پرسرعت باشد، اغلب کیفیت بالا می‌گیرد. حجم ویدیوی ۱۰۸۰p چند برابر ۴۸۰p است.

برای ویدیوهایی که بیشتر صدایشان مهم است، مثل پادکست و آموزش گفتاری، کیفیت ۳۶۰p یا ۴۸۰p کاملاً کافی است.

پخش خودکار ویدیو دومین عامل است. بسیاری از سایت‌ها و شبکه‌های اجتماعی وقتی صفحه را باز می‌کنید، چند ویدیو را بی‌اجازه شروع می‌کنند. در تنظیمات خود یوتیوب، نتفلیکس و شبکه‌های اجتماعی گزینهٔ Autoplay را خاموش کنید. این کار علاوه بر حجم، تمرکز شما را هم بهتر می‌کند.

سومین عامل پیش‌بارگذاری صفحه‌هاست. مرورگرهای کروم و اج گزینه‌ای برای بارگذاری سریع‌تر صفحات دارند که صفحه‌هایی را که احتمال می‌دهند بعداً باز کنید از قبل دانلود می‌کند. نام آن در تنظیمات معمولاً Preload pages است.

خاموش کردنش سرعت را کمی کاهش می‌دهد، ولی در اینترنت حجمی دانلودهای بی‌مصرف را حذف می‌کند.

چهارمین عامل افزونه‌هاست. هر افزونه‌ای که تبلیغ نشان می‌دهد، قیمت‌ها را بررسی می‌کند یا با سرور خودش ارتباط دارد، در پس‌زمینه ترافیک تولید می‌کند. صفحهٔ مدیریت افزونه‌ها را باز کنید و آنهایی را که ماه‌هاست استفاده نکرده‌اید حذف کنید.

برعکس، یک افزونهٔ مسدودکنندهٔ تبلیغات معتبر می‌تواند حجم صفحه‌های پرتبلیغ را کم کند.

پنجمین مورد تب‌های باز است. صفحه‌هایی مثل شبکه‌های اجتماعی، سایت‌های خبری و داشبوردها حتی وقتی به آنها نگاه نمی‌کنید، مدام محتوا را به‌روز می‌کنند. عادت کنید تب‌های بلااستفاده را ببندید یا از ابزار خواباندن تب‌ها استفاده کنید.

این تغییرها نیاز به نصب نرم‌افزار جدید ندارد و ظرف چند دقیقه انجام می‌شود. بعد از یک هفته آمار مصرف را دوباره بررسی کنید تا ببینید کدام تغییر بیشترین اثر را داشته است.