رفع مشکل سیاه شدن بازی در ویندوزهای مختلف
در این مقاله دلایل سیاه شدن صفحه بازی در ویندوزهای مختلف بررسی می‌شود. راهکارهای عملی مانند به‌روزرسانی درایور کارت گرافیک، تنظیم حالت نمایش و رفع تداخل نرم‌افزارها به‌صورت گام‌به‌گام ارائه شده است. پاسخ ۴۳ سوال متداول نیز برای رفع سریع مشکل آمده است.
اگه بازی‌تون وسط اجرا سیاه می‌شه، معمولاً ریست یا به‌روزرسانی درایور گرافیک مشکل را حل می‌کند. سریع‌ترین راه، فشردن همزمان Win + Ctrl + Shift + B است. ویندوز درایور را بدون ریستارت دوباره راه می‌اندازد و تصویر معمولاً چند ثانیه بعد برمی‌گرده. پشت‌سرهم این میانبر را نزنین.
درایور قدیمی یا خراب بیشترین سهم را در این مشکل دارد. بعدش ناسازگاری رزولوشن یا نرخ تازه‌سازی با مانیتور قرار می‌گیرد. مثلاً بازی روی ۶۰ هرتز اجرا می‌شه، ولی مانیتور شما ۱۴۴ هرتزیه. نتیجه‌اش صفحه‌ای است که ناگهان سیاه می‌شود.
گاهی ویندوز به‌جای کارت گرافیک اختصاصی، گرافیک مجتمع را انتخاب می‌کند. گاهی هم مکانیزم TDR وارد کار می‌شود و درایور را ریست می‌کند. پیام «Display driver stopped responding and has recovered» نشانه‌اش است. در کارت‌های NVIDIA فایل nvlddmkm.sys هم در خطا دیده می‌شه.
فایل‌های خراب بازی، Game Mode و گرمای بیش‌ازحد لپ‌تاپ هم گاهی مقصرن. حداقل سیستم موردنیاز بازی را هم چک کنین. اگه سخت‌افزارتون ضعیفه، هیچ ترفندی تصویر را نجات نمی‌ده. بسیاری از این مشکلات هم بعد از یک آپدیت ویندوز یا درایور شروع می‌شن.
در این مقاله مرحله‌به‌مرحله جلو می‌ریم. اول ریستارت و میانبر گرافیک را امتحان می‌کنیم. بعد سراغ به‌روزرسانی درایور از سایت رسمی و نصب تمیز با DDU در Safe Mode می‌ریم. با همین ترتیب، سریع‌تر به نتیجه می‌رسین.
نکات کلیدی این مقاله:
- Win + Ctrl + Shift + B درایور گرافیک را بدون ریستارت ریست می‌کند
- درایور گرافیک رایج‌ترین علت سیاه شدن بازی در منابع
- نصب تمیز با DDU راه‌حل قطعی‌تر برای درایور خراب، در Safe Mode
مقدمه: سیاه شدن صفحه بازی در ویندوز چیست و چرا رخ می‌دهد؟
سیاه شدن بازی یعنی تصویر ناگهان از بین می‌رود، ولی ویندوز یا صدای بازی هنوز کار می‌کند. معمولاً مشکل از ارتباط بین بازی، درایور گرافیک و مانیتور است. خوشبختانه در بیشتر موارد بدون تعویض سخت‌افزار و با چند تنظیم ساده حل می‌شود.
این مشکل در ویندوز ۱۰ و ۱۱ رایج است. در نسخه‌های قدیمی‌تر هم دیده می‌شود. علت‌ها تقریباً یکی‌اند، ولی راه رسیدن به تنظیمات کمی فرق می‌کند.
سیاه شدن چه شکل‌هایی دارد؟
همه سیاهی‌ها شبیه هم نیستند. اول ببینید دقیقاً کدام حالت برایتان پیش می‌آید. همین تشخیص، مسیر عیب‌یابی را کوتاه می‌کند.
- چشمک سیاه کوتاه، یک یا دو ثانیه، و بعد برگشتن تصویر.
- سیاهی دائمی با صدای فعال بازی.
- سیاه شدن فقط هنگام Alt+Tab یا رفتن به دسکتاپ.
- سیاه شدن بعد از چند دقیقه بازی، همراه با داغ شدن سیستم.
- سیاه شدن همراه با ریستارت ناگهانی کل سیستم.
این مشکل با سیاه شدن گوشی فرق دارد
اگر صفحه گوشی‌تان سیاه می‌شود، ماجرا فرق می‌کند. برای موبایل می‌تونین راهکارهای سیاه شدن صفحه آیفون را بخوانید. اینجا فقط درباره بازی‌های ویندوز حرف می‌زنیم.
در ادامه علت‌ها را از رایج‌ترین تا کم‌پیش‌آمدترین مرور می‌کنیم. بعد مرحله‌به‌مرحله راه‌حل‌ها را امتحان می‌کنیم. ترتیب مراحل از ساده به سخت است، پس از اول شروع کنید.
علل رایج سیاه شدن بازی؛ از درایور گرافیک تا گرمای بیش‌ازحد
رایج‌ترین علت سیاه شدن بازی، درایور گرافیک قدیمی یا خراب است. بعد از آن ناسازگاری رزولوشن با مانیتور، انتخاب اشتباه کارت گرافیک و گرمای زیاد قرار دارند. فایل‌های خراب بازی و آپدیت‌های تازه هم گاهی مقصرند.
علت‌های نرم‌افزاری
بیشتر پرونده‌ها نرم‌افزاری‌اند. این یعنی بدون خرج کردن پول حل می‌شوند.
- درایور قدیمی یا ناقص: منابع مختلف آن را علت شماره یک می‌دانند.
- آپدیت تازه: مشکل اغلب بعد از آپدیت ویندوز یا درایور شروع می‌شود.
- Game Mode و Fullscreen Optimizations: در بعضی سیستم‌ها با بازی تداخل می‌کنند.
- فایل‌های خراب بازی: نصب ناقص یا آپدیت نیمه‌کاره باعث کرش می‌شود.
علت‌های مربوط به تنظیمات و سخت‌افزار
گاهی ویندوز بازی را روی گرافیک مجتمع اجرا می‌کند، نه کارت اختصاصی. این اتفاق در لپ‌تاپ‌ها زیاد دیده می‌شود. نتیجه‌اش فشار زیاد، گرمای بالا و سیاه شدن تصویر است.
رزولوشن یا نرخ تازه‌سازی ناسازگار هم مشکل می‌سازد. مثلاً بازی روی ۶۰ هرتز اجرا شود و مانیتور ۱۴۴ هرتز باشد. برآورده نشدن حداقل سیستم موردنیاز بازی هم همین اثر را دارد.
یک نکته مهم دارد. اگر سیاه شدن در Safe Mode اتفاق نمی‌افتد، احتمالاً مشکل از درایور یا نرم‌افزار است. این نشانه خراب بودن قطعی سخت‌افزار نیست. پس قبل از خرید قطعه جدید، همه مراحل نرم‌افزاری را امتحان کنید.
TDR چیست؟ نشانه‌های توقف پاسخ‌دهی درایور نمایشگر
TDR مخفف Timeout Detection and Recovery است. ویندوز با این مکانیزم درایور گرافیکی را که پاسخ نمی‌دهد ریست می‌کند. نتیجه‌اش معمولاً یک چشمک سیاه کوتاه و بعد برگشتن تصویر است. گاهی هم بازی کرش می‌کند.
نشانه‌های TDR
نشانه‌ها معمولاً واضح‌اند. اگر چند مورد زیر را دیدید، احتمالاً با TDR سروکار دارید.
- پیام «Display driver stopped responding and has recovered» در گوشه صفحه.
- چشمک سیاه کوتاه که صدای بازی را قطع نمی‌کند.
- فریز شدن چند ثانیه‌ای قبل از سیاه شدن.
- ثبت نام فایل
nvlddmkm.sysدر گزارش خطا، در کارت‌های NVIDIA.
چطور خطا را در ویندوز ببینیم؟
برای دیدن سابقه خطا، Event Viewer را باز کنید. این ابزار در همه نسخه‌های جدید ویندوز هست.
- کلید Win را بزنید و Event Viewer را جست‌وجو کنید.
- به مسیر Windows Logs و بعد System بروید.
- دنبال خطاهایی با منبع Display بگردید.
- زمان خطا را با زمان سیاه شدن بازی مقایسه کنید.
فراموش نکنید که TDR خودش بیماری نیست. علامت است. یعنی درایور یا کارت گرافیک زیر بار نتوانسته به موقع جواب بدهد. علت اصلی را باید در درایور، دما یا تنظیمات پیدا کنید.
اقدامات سریع اولیه: ریستارت و میانبر Win + Ctrl + Shift + B
اولین کار، ریستارت کامل سیستم است. اگر تصویر برگشت ولی بازی همچنان سیاه ماند، میانبر Win + Ctrl + Shift + B را بزنید. این میانبر درایور گرافیک را بدون ریستارت ریست می‌کند و معمولاً ظرف چند ثانیه تصویر برمی‌گردد.
ریستارت واقعی، نه Sleep
در بسیاری از موارد، همین ریستارت ساده مشکل را حل می‌کند. دقت کنید که Restart بزنید، نه Shut down. در ویندوز ۱۰ و ۱۱، گزینه Shut down به‌خاطر Fast Startup بخشی از وضعیت قبلی را نگه می‌دارد.
اگر خاموش شدن سیستم‌تان خودش مشکل دارد، راهنمای رفع مشکل خاموش نشدن ویندوز ۸ هم نکته‌های مفیدی دارد.
ریست سریع درایور با میانبر
این میانبر برای وقتی خوب است که نمی‌خواهید بازی یا کارتان را از دست بدهید. مراحل کار ساده است:
- همزمان Win + Ctrl + Shift + B را فشار دهید.
- صدای بوق کوتاه بشنوید و صفحه یک لحظه سیاه شود.
- چند ثانیه صبر کنید تا تصویر برگردد.
- اگر برنگشت، سیستم را ریستارت کنید.
هشدار درباره استفاده پشت‌سرهم
منابع هشدار می‌دهند که این میانبر را پشت‌سرهم نزنید. اگر دو یا سه بار جواب نداد، مشکل ریشه‌ای‌تر است. آن‌وقت سراغ مراحل بعدی بروید و درایور را درست کنید.
به‌روزرسانی درایور گرافیک از سایت رسمی NVIDIA، AMD و Intel
درایور را همیشه از سایت رسمی سازنده دانلود کنید. NVIDIA، AMD و Intel هر کدام صفحه دانلود جداگانه دارند. مدل دقیق کارت و نسخه ویندوز را انتخاب کنید و نصب‌کننده را اجرا کنید. این کار رایج‌ترین علت سیاه شدن را برطرف می‌کند.
اول مدل کارت گرافیک را پیدا کنید
بدون دانستن مدل، نمی‌شود درایور درست را پیدا کرد. با این مراحل مدل را ببینید:
- روی Start راست‌کلیک کنید و Device Manager را بزنید.
- بخش Display adapters را باز کنید.
- نام کارت را یادداشت کنید.
- اگر دو مورد دیدید، یکی گرافیک مجتمع و دیگری اختصاصی است.
دانلود از منبع درست
برای کارت‌های NVIDIA از برنامه GeForce Experience یا صفحه رسمی درایور استفاده کنید. کاربران AMD برنامه Adrenalin را دارند. کاربران گرافیک Intel می‌تونن از Intel Driver & Support Assistant کمک بگیرند.
از سایت‌های ناشناس درایور دانلود نکنید. فایل‌های دستکاری‌شده هم مشکل می‌سازند و هم امنیت سیستم را به خطر می‌اندازند. اگر نصب‌کننده خودش اجرا نشد، راهنمای رفع مشکل اجرا نشدن فایل‌های exe در ویندوز کمکتان می‌کند.
بعد از نصب، حتماً ریستارت کنید. بعد بازی را دوباره امتحان کنید. اگر هنوز سیاه شد، نوبت نصب تمیز است.
نصب تمیز درایور با DDU در Safe Mode
DDU یا Display Driver Uninstaller ابزاری است که درایور قبلی گرافیک را کامل پاک می‌کند. آن را در Safe Mode اجرا کنید و بعد درایور تازه را نصب کنید. این روش وقتی مناسب است که آپدیت ساده جواب نداده باشد.
چرا نصب معمولی همیشه کافی نیست؟
نصب روی درایور قبلی گاهی فایل‌ها و تنظیمات خراب را نگه می‌دارد. DDU همه را پاک می‌کند. بنابراین درایور جدید روی یک زمین تمیز می‌نشیند.
مراحل کار
- درایور جدید و DDU را از سایت‌های رسمی دانلود کنید و در پوشه‌ای ذخیره کنید.
- اینترنت را قطع کنید تا ویندوز خودش درایور نصب نکند.
- کلید Shift را نگه دارید و روی Restart کلیک کنید.
- مسیر Troubleshoot، Advanced options، Startup Settings و Restart را بروید.
- با کلید ۴ یا F4 وارد Safe Mode شوید.
- DDU را اجرا کنید، نوع کارت را انتخاب کنید و Clean and restart را بزنید.
- بعد از ریستارت، درایور دانلودشده را نصب کنید.
نکات احتیاطی
قبل از شروع، فایل درایور جدید را آماده داشته باشید. بدون آن، بعد از پاک‌سازی تصویر شما با درایور پایه ویندوز کار می‌کند. در لپ‌تاپ‌ها بهتر است از وب‌سایت سازنده لپ‌تاپ هم نسخه پیشنهادی را بررسی کنید.
بازگشت به درایور قبلی پس از آپدیت مشکل‌ساز
اگر سیاه شدن بعد از آپدیت درایور شروع شده، به نسخه قبلی برگردید. در Device Manager روی کارت گرافیک راست‌کلیک کنید، Properties و بعد تب Driver را بزنید. دکمه Roll Back Driver درایور قبلی را برمی‌گرداند.
برگشت با Device Manager
- روی Start راست‌کلیک و Device Manager را انتخاب کنید.
- Display adapters را باز کنید.
- روی کارت گرافیک دوبار کلیک کنید.
- به تب Driver بروید.
- روی Roll Back Driver کلیک کنید و دلیل را انتخاب کنید.
- سیستم را ریستارت کنید.
اگر دکمه خاکستری بود، ویندوز نسخه قبلی را ندارد. آن‌وقت درایور قدیمی‌تر را از آرشیو سایت سازنده دانلود و نصب کنید. بهتر است قبلش با DDU پاک‌سازی انجام دهید.
مثالی از گزارش کاربران
کاربران انجمن Guru3D گزارش کرده‌اند که درایور 581.15 برایشان چشمک سیاه ایجاد می‌کرد. نسخه 577.00 مشکلی نداشت. این‌ها تجربه کاربران است و تأیید رسمی NVIDIA ندارد. فقط نشان می‌دهد که جدیدترین درایور همیشه بهترین نیست.
وقتی نسخه پایدار پیدا کردید، یادداشتش کنید. بعد آپدیت خودکار درایور را در برنامه سازنده خاموش کنید. یکی دو ماه بعد، که گزارش‌های نسخه جدید پایدار شد، دوباره آپدیت کنید.
تنظیم کارت گرافیک اختصاصی برای بازی در بخش Graphics ویندوز
برای اجبار ویندوز به استفاده از کارت اختصاصی، به Settings، System، Display و Graphics بروید. فایل اجرایی بازی را اضافه کنید و گزینه High performance را انتخاب کنید. این تنظیم در لپ‌تاپ‌های دو گرافیکه اهمیت زیادی دارد.
مراحل تنظیم
- کلیدهای Win + I را بزنید تا Settings باز شود.
- به System و بعد Display بروید.
- در پایین صفحه روی Graphics کلیک کنید.
- روی Browse بزنید و فایل exe بازی را انتخاب کنید.
- بازی در فهرست ظاهر می‌شود. روی آن و بعد Options کلیک کنید.
- گزینه High performance را انتخاب و Save کنید.
اگر نمی‌دانید فایل بازی کجاست، روی میانبر بازی راست‌کلیک کنید و Open file location را بزنید. در Steam هم از Manage و Browse local files استفاده کنید.
کنترل‌پنل خود سازنده
کنترل‌پنل NVIDIA یا برنامه AMD هم تنظیم مشابهی دارند. اگر بین این دو تنظیم تضاد باشد، مشکل بدتر می‌شود. بنابراین در یکی از آن‌ها تنظیم را نهایی کنید و دیگری را به همان حالت برگردانید.
در دسکتاپ‌ها هم مانیتور را حتماً به خروجی کارت گرافیک وصل کنید، نه مادربرد. این اشتباه ساده، بازی را روی گرافیک مجتمع می‌برد.
غیرفعال کردن Fullscreen Optimizations و Game Mode
برای رفع سیاه شدن می‌تونین Fullscreen Optimizations را برای فایل اجرایی بازی غیرفعال کنید. Game Mode را هم خاموش کنید و نتیجه را ببینید. هر دو گزینه در بعضی سیستم‌ها تداخل ایجاد می‌کنند. در بعضی دیگر هم کمک می‌کنند.
غیرفعال کردن Fullscreen Optimizations
- روی فایل exe بازی راست‌کلیک کنید و Properties را بزنید.
- به تب Compatibility بروید.
- تیک Disable fullscreen optimizations را بزنید.
- روی Apply و OK کلیک کنید.
- بازی را دوباره اجرا کنید.
مایکروسافت این کار را پیشنهاد می‌کند. اما منابع کاملاً هم‌نظر نیستند. اینتل برای سیاه شدن هنگام Alt+Tab می‌گوید این گزینه نباید تیک خورده باشد. نتیجه: هر دو حالت را امتحان کنید.
خاموش کردن Game Mode
- Settings را باز کنید و به Gaming بروید.
- روی Game Mode کلیک کنید.
- کلید آن را خاموش کنید.
زومیت هم غیرفعال کردن Game Mode را توصیه می‌کند. فقط یک تغییر را در هر بار امتحان کنید. وقتی همزمان چند تنظیم عوض شود، نمی‌فهمید کدام مشکل را حل کرده است.
تنظیم رزولوشن و نرخ تازه‌سازی مانیتور و بررسی فایل‌های بازی
رزولوشن و نرخ تازه‌سازی بازی باید با مانیتور سازگار باشد. اول رزولوشن را کم کنید و بازی را امتحان کنید. بعد فایل‌های بازی را از طریق Verify یا Repair بررسی کنید. فایل خراب هم باعث سیاه شدن می‌شود.
تنظیم رزولوشن و هرتز
ناسازگاری رایج، اجرای بازی روی ۶۰ هرتز با مانیتور ۱۴۴ هرتز است. نرخ تازه‌سازی ویندوز را بررسی کنید.
- به Settings، System و Display بروید.
- روی Advanced display کلیک کنید.
- نرخ تازه‌سازی را روی مقدار پیشنهادی مانیتور بگذارید.
- در تنظیمات بازی همان رزولوشن و نرخ را انتخاب کنید.
اگر بازی اصلاً باز نمی‌شود و فقط سیاهی می‌بینید، حالت Windowed یا Borderless را امتحان کنید. این کار گاهی تنها راه ورود به منوی تنظیمات است.
بررسی فایل‌های بازی
- Steam: روی بازی راست‌کلیک کنید، Properties و بعد Installed Files و Verify integrity را بزنید.
- Epic Games: از منوی سه‌نقطه بازی، Manage و Verify را انتخاب کنید.
- بازی‌های مستقل: نصب‌کننده را دوباره اجرا کنید و گزینه Repair را بزنید.
بازی را هم به آخرین نسخه آپدیت کنید. سازندگان اغلب باگ سیاه شدن را در وصله‌های بعدی رفع می‌کنند. کیفیت گرافیک را هم یک پله پایین بیاورید و نتیجه را ببینید.
نکات مهم و هشدارها: مدیریت دما، محدودیت منابع و ریسک راه‌حل‌ها
سه چیز را همیشه کنترل کنید: دمای سیستم، منابع موردنیاز بازی و ریسک هر راه‌حل. دمای بالا بازی را سیاه می‌کند. سیستم ضعیف‌تر از حداقل بازی هم همین مشکل را دارد. هر راه‌حل پیشرفته هم هزینه‌ای دارد.
مدیریت دما
در لپ‌تاپ‌ها، گرمای زیاد شایع‌ترین دلیل سیاه شدن بعد از چند دقیقه بازی است. برای کنترل آن این کارها را بکنید:
- مسیر هوای لپ‌تاپ را باز بگذارید و روی پتو یا تخت بازی نکنید.
- گرد و غبار فن‌ها را هر چند ماه تمیز کنید.
- با نرم‌افزارهایی مثل HWMonitor دما را هنگام بازی ببینید.
- فریم‌ریت را محدود کنید تا فشار روی کارت کم شود.
محدودیت منابع
حداقل سیستم بازی را از صفحه رسمی آن بخوانید. رم، حافظه گرافیک و فضای خالی دیسک را مقایسه کنید. بستن برنامه‌های پس‌زمینه هم کمک می‌کند.
ریسک راه‌حل‌ها
دستکاری رجیستری برای افزایش مهلت TDR را فقط با آگاهی انجام دهید. این کار علت را برطرف نمی‌کند و فقط زمان انتظار را بیشتر می‌کند. قبلش از رجیستری نسخه پشتیبان بگیرید.
بازگشت به آپدیت قبلی ویندوز هم آخرین راه است. فایل‌های مهم را قبل از آن ذخیره کنید. اگر سیستم همچنان بعد از همه مراحل سیاه شد، احتمال مشکل سخت‌افزاری مثل کابل، پاور یا خود کارت وجود دارد. پیش از خرید، قطعات را روی سیستم دیگری امتحان کنید.
جمع‌بندی و مسیر پیشنهادی عیب‌یابی برای ویندوزهای مختلف
بهترین مسیر عیب‌یابی از ساده به سخت است: ریستارت، میانبر ریست درایور، آپدیت درایور، نصب تمیز با DDU و بعد تنظیمات ویندوز و بازی. در ویندوز ۱۰ و ۱۱ مراحل یکسان است. فقط مسیر منوها کمی فرق می‌کند.
مسیر پیشنهادی در یک نگاه
- سیستم را ریستارت کنید.
- میانبر Win + Ctrl + Shift + B را یک‌بار بزنید.
- درایور را از سایت رسمی آپدیت کنید.
- اگر نشد، با DDU در Safe Mode نصب تمیز انجام دهید.
- اگر مشکل بعد از آپدیت شروع شد، به درایور قبلی برگردید.
- کارت گرافیک اختصاصی را در Graphics انتخاب کنید.
- Fullscreen Optimizations و Game Mode را آزمایش کنید.
- رزولوشن، نرخ تازه‌سازی و فایل‌های بازی را بررسی کنید.
- دما و حداقل سیستم را چک کنید.
تفاوت نسخه‌های مختلف ویندوز
در ویندوز ۱۱ بخش Graphics راحت‌تر پیدا می‌شود. در ویندوز ۱۰ ممکن است نام بعضی منوها فرق کند. نسخه‌های قدیمی‌تر مثل ۸ هم درایور و آپدیت‌های محدودتری دارند. برای مشکلات دیگر این نسخه‌ها، به مقاله‌های اختصاصی مراجعه کنید.
اگر مشکل بعد از یک آپدیت ویندوز شروع شده، منتظر وصله بعدی مایکروسافت بمانید یا آپدیت را موقتاً حذف کنید. گزارش‌هایی از مشکل بعد از آپدیت‌های ویندوز ۱۱ هست، ولی همه‌شان تأیید رسمی ندارند.
اگر ایراد در کار خودِ سیاه شدن گوشی باشد، رفع سیاه شدن دوربین گوشی اندروید مسیر جداگانه‌ای دارد. برای سیستم شما، صبر و ترتیب درست مراحل از هر چیز دیگری مؤثرتر است. با همین روش‌ها، در ۱۴۰۵ بیشتر پرونده‌ها حل می‌شوند.
وقتی G-Sync و FreeSync باعث چشمک سیاه می‌شوند
بعضی سیاه شدن‌ها فقط روی مانیتورهایی دیده می‌شود که نرخ تازه‌سازی متغیر دارند. فناوری‌هایی مثل G-Sync، FreeSync و VRR ویندوز، نرخ نمایش مانیتور را با نرخ فریم بازی هماهنگ می‌کنند.
وقتی فریم‌ریت ناگهان بسیار پایین می‌آید، مثلاً در صفحه لودینگ یا منوی بازی، مانیتور ممکن است لحظه‌ای تصویر را از دست بدهد و یک چشمک سیاه کوتاه ایجاد شود.
نشانه‌ی این حالت چشمک‌های کوتاه و تکراری است که بیشتر در منوها، صفحه‌های بارگذاری یا هنگام تغییر ناگهانی صحنه رخ می‌دهد. معمولاً ویندوز هیچ پیام خطایی نشان نمی‌دهد و صدای بازی هم قطع نمی‌شود.
اگر چشمک‌ها با پیام توقف درایور همراه نیستند، نرخ تازه‌سازی متغیر یکی از مظنون‌های اصلی است و ارزش آزمایش دارد.
ساده‌ترین آزمایش خاموش کردن این قابلیت است. G-Sync را از پنل کنترل NVIDIA و FreeSync را از نرم‌افزار AMD غیرفعال کنید. در نسخه‌های جدید ویندوز، گزینه‌ی Variable refresh rate هم در مسیر Settings > System > Display > Graphics قرار دارد.
بعد از تغییر، بازی را دوباره اجرا کنید. اگر چشمک‌ها ناپدید شد، مشکل از ترکیب مانیتور، کابل و درایور است و نه از خود بازی.
اگر نمی‌خواهید این قابلیت را کامل کنار بگذارید، راه میانه وجود دارد. سقف فریم را چند عدد پایین‌تر از حداکثر نرخ مانیتور تنظیم کنید تا بازی هیچ‌وقت به مرز بالای بازه نرسد.
بعضی مانیتورها در نرخ‌های خیلی پایین رفتار ناپایدارتری دارند و محدود کردن بازه‌ی کاری با فریم‌لیمیت یا V-Sync می‌تواند مشکل را کم کند.
فریم‌ور مانیتور را هم فراموش نکنید. بعضی سازندگان برای رفع ناپایداری در نرخ تازه‌سازی متغیر، به‌روزرسانی فریم‌ور منتشر می‌کنند. راهنمای مدل مانیتور خودتان را در سایت سازنده بخوانید و فقط از ابزار رسمی همان شرکت استفاده کنید، چون به‌روزرسانی نادرست فریم‌ور می‌تواند دستگاه را از کار بیندازد.
یادتان باشد که خاموش کردن این قابلیت همه‌ی انواع سیاه شدن را حل نمی‌کند. اگر تصویر چند ثانیه می‌رود و برمی‌گردد، بازی بسته می‌شود یا کل سیستم ریستارت می‌شود، علت جای دیگری است.
بهای خاموش کردن VRR هم احتمال پارگی تصویر است که با فعال کردن V-Sync در تنظیمات بازی قابل جبران است.
نقش کابل، پورت و مبدل در قطع ناگهانی تصویر
گاهی مقصر اصلی نه ویندوز است و نه درایور، بلکه مسیر فیزیکی انتقال تصویر است. کابل HDMI یا DisplayPort معیوب، شل یا نامناسب برای رزولوشن و نرخ تازه‌سازی بالا می‌تواند سیگنال را برای لحظه‌ای قطع کند.
چنین قطعی‌ای از دید کاربر دقیقاً مثل سیاه شدن بازی دیده می‌شود، ولی معمولاً در دسکتاپ و فیلم هم تکرار می‌شود.
پهنای باند کابل اهمیت زیادی دارد. اجرای ۱۴۴ هرتز در رزولوشن بالا یا ۴K با نرخ بالا به کابل و پورتی نیاز دارد که این حجم داده را تحمل کند.
کابل‌های قدیمی یا ارزان ممکن است در رزولوشن پایین درست کار کنند و درست وقتی بازی نرخ تازه‌سازی را بالا می‌برد، دچار خطا شوند. برای این کار بهتر است کابلی با استاندارد مناسب مانیتورتان تهیه کنید.
محل اتصال هم مهم است. در رایانه‌های رومیزی، کابل را باید به خروجی خود کارت گرافیک وصل کنید، نه به پورت‌های مادربورد. اگر کابل به مادربورد وصل باشد، تصویر از گرافیک مجتمع می‌آید و کارت اختصاصی عملاً نقشی ندارد.
این اشتباه ساده هم باعث رفتار عجیب بازی می‌شود و هم عملکرد را پایین می‌آورد.
مبدل‌ها و هاب‌ها نقطه‌ی ضعف دیگری هستند. تبدیل DisplayPort به HDMI یا استفاده از داک و اکستندر می‌تواند سیگنال را ناپایدار کند. برای عیب‌یابی، مبدل را حذف کنید و مانیتور را مستقیم وصل کنید.
اگر مانیتور چند ورودی دارد، پورت دیگری را امتحان کنید تا مشخص شود مشکل از پورت است یا کابل.
یک آزمایش کم‌هزینه این است که کابل را با کابل دیگری عوض کنید و دو سر آن را محکم جا بزنید. اگر امکانش هست، مانیتور یا تلویزیون دیگری را به همان سیستم وصل کنید.
اگر مشکل با مانیتور جدید رفع شد، علت در مانیتور یا کابل قبلی است و دیگر لازم نیست وقتتان را صرف درایور و رجیستری کنید.
در مانیتورهای مدرن، تنظیمات داخلی هم گاهی نقش دارند. گزینه‌هایی مثل صرفه‌جویی انرژی، خواب عمیق یا تشخیص خودکار ورودی را از منوی OSD بررسی کنید. خاموش کردن تشخیص خودکار ورودی و انتخاب دستی پورت، در بعضی مدل‌ها از قطع و وصل‌های کوتاه جلوگیری می‌کند.
تداخل زمان‌بندی سخت‌افزاری GPU و برنامه‌های همپوشان
ویندوز قابلیتی به نام Hardware-accelerated GPU scheduling دارد که بخشی از مدیریت صف کارهای گرافیکی را از پردازنده به خود کارت گرافیک می‌سپارد.
در بسیاری از سیستم‌ها این قابلیت مشکلی ایجاد نمی‌کند، اما گزارش‌های کاربران نشان می‌دهد در بعضی ترکیب‌های درایور و سخت‌افزار می‌تواند به لگ، کرش یا سیاه شدن تصویر منجر شود. بنابراین باید آن را مثل یک متغیر قابل آزمایش در نظر بگیرید.
برای تغییر آن، مسیر Settings > System > Display > Graphics را باز کنید و وارد بخش Default graphics settings شوید. گزینه‌ی مربوط به زمان‌بندی سخت‌افزاری را خاموش کنید و سیستم را ریستارت کنید.
اگر مشکل برطرف نشد، دوباره آن را روشن کنید تا تنظیم‌های سیستم به حالت قبلی برگردد و تغییرها قاطی نشوند.
دسته‌ی دوم مشکلات، برنامه‌هایی هستند که روی تصویر بازی لایه‌ی اضافه می‌کنند. Discord، Steam، نرم‌افزار ضبط NVIDIA، MSI Afterburner با RivaTuner، OBS و حتی بعضی ابزارهای نمایش فریم‌ریت، همگی در فرایند رندر دخالت می‌کنند.
اگر نسخه‌ی یکی از آن‌ها با درایور یا بازی سازگار نباشد، نتیجه ممکن است صفحه‌ی سیاه باشد.
روش عیب‌یابی مرحله‌ای است. ابتدا همه‌ی overlayها را خاموش کنید، بازی را آزمایش کنید و سپس آن‌ها را یکی‌یکی روشن کنید. به این ترتیب برنامه‌ی مقصر پیدا می‌شود. نیازی نیست همه را برای همیشه حذف کنید؛ معمولاً غیرفعال کردن overlay همان برنامه یا به‌روزرسانی آن کافی است.
مرورگر و برنامه‌های پس‌زمینه هم بی‌تأثیر نیستند. شتاب‌دهی سخت‌افزاری مرورگرها از همان GPU استفاده می‌کند و اگر درایور ناپایدار باشد، چند برنامه‌ی همزمان احتمال خطا را بالا می‌برند. قبل از اجرای بازی، مرورگر و برنامه‌های سنگین گرافیکی را ببندید و ببینید رفتار تصویر تغییر می‌کند یا نه.
برای نتیجه‌ی دقیق‌تر می‌توانید یک Clean Boot انجام دهید، یعنی ویندوز را با حداقل سرویس‌ها و برنامه‌های راه‌انداز اجرا کنید. اگر در این حالت بازی سالم کار کرد، مشکل از یک نرم‌افزار جانبی است. سپس سرویس‌ها را به‌تدریج فعال کنید تا موردی که باعث خطا می‌شود شناسایی شود.
افزایش مهلت پاسخ‌دهی درایور از طریق رجیستری
ویندوز به‌صورت پیش‌فرض چند ثانیه به درایور گرافیک فرصت می‌دهد تا به درخواست‌ها پاسخ بدهد. اگر این مهلت تمام شود، درایور ریست می‌شود و صفحه سیاه می‌شود. مقدار این مهلت در رجیستری با کلیدی به نام TdrDelay کنترل می‌شود.
در بعضی سیستم‌ها که بار گرافیکی سنگین دارند، افزایش کم این مقدار می‌تواند از ریست‌های بی‌مورد جلوگیری کند.
این روش را فقط بعد از امتحان راه‌حل‌های ساده‌تر به کار ببرید، چون ویرایش رجیستری اگر اشتباه انجام شود، پایداری ویندوز را به خطر می‌اندازد. قبل از هر کاری یک نقطه‌ی بازیابی بسازید و از رجیستری خروجی بگیرید.
اگر با ابزار رجیستری آشنا نیستید، بهتر است این مرحله را کنار بگذارید.
مسیر کلید این است: HKEY_LOCAL_MACHINE\SYSTEM\CurrentControlSet\Control\GraphicsDrivers. در این مسیر یک مقدار DWORD از نوع ۳۲ بیتی با نام TdrDelay بسازید. مقدار پیش‌فرض ویندوز دو ثانیه است. افزایش آن به عددی مثل ۸ برای آزمایش معقول است.
مقدارهای خیلی بزرگ را وارد نکنید، چون اگر درایور واقعاً هنگ کرده باشد، سیستم مدت طولانی بدون تصویر می‌ماند.
پس از ثبت مقدار، سیستم را ریستارت کنید تا تغییر اعمال شود. سپس همان بازی و همان سناریویی را که قبلاً مشکل داشت، دوباره اجرا کنید.
اگر تعداد قطع شدن‌ها کم شد یا از بین رفت، احتمال زیاد درایور در لحظات اوج بار به زمان بیشتری نیاز داشته است. اگر تفاوتی ندیدید، مقدار را حذف کنید تا تنظیم‌ها به حالت پیش‌فرض برگردند.
باید بدانید که این تغییر فقط علامت را پنهان می‌کند و علت اصلی را برطرف نمی‌کند. اگر درایور به‌خاطر گرمای زیاد، اورکلاک ناپایدار یا منبع تغذیه‌ی ضعیف پاسخ نمی‌دهد، افزایش مهلت فقط خطا را به تأخیر می‌اندازد.
بنابراین آن را راه‌حل موقت بدانید و در کنار آن سلامت سخت‌افزار را بررسی کنید.
یک کلید مرتبط دیگر به نام TdrLevel وجود دارد که رفتار بازیابی را تعیین می‌کند. خاموش کردن کامل بازیابی توصیه نمی‌شود، چون در صورت هنگ واقعی درایور ممکن است سیستم کاملاً قفل شود و مجبور به ریست سخت‌افزاری شوید.
تغییر آن را به متخصص بسپارید و فقط TdrDelay را با احتیاط آزمایش کنید.
اورکلاک، حافظه و منبع تغذیه؛ ریشه‌های پنهان ناپایداری
گاهی همه‌ی تنظیم‌های نرم‌افزاری درست است و باز هم تصویر سیاه می‌شود. در این حالت باید به پایداری سخت‌افزار شک کنید.
اورکلاک کارت گرافیک یا پردازنده، پروفایل‌های XMP و EXPO حافظه و حتی اورکلاک کارخانه‌ای بعضی مدل‌ها می‌توانند در بار خاص بازی ناپایدار شوند، در حالی که در کارهای سبک هیچ مشکلی نشان نمی‌دهند.
اولین قدم برگرداندن همه‌چیز به حالت پیش‌فرض است. نرم‌افزارهای اورکلاک را ببندید و تنظیم‌های ساعت و ولتاژ را ریست کنید. در بایوس نیز می‌توانید پروفایل حافظه را موقتاً خاموش کنید تا فرکانس به مقدار استاندارد برگردد.
اگر مشکل با این کار رفع شد، دلیل مشخص است و می‌توانید مقدارهای ملایم‌تری را به‌تدریج امتحان کنید.
منبع تغذیه نقش مهمی دارد. کارت‌های گرافیک مدرن لحظه‌ای مصرف زیادی دارند و منبع تغذیه‌ی ضعیف یا فرسوده ممکن است در این اوج‌ها افت ولتاژ بدهد. نشانه‌اش این است که سیاه شدن فقط در صحنه‌های سنگین رخ می‌دهد و گاهی سیستم کاملاً خاموش یا ریستارت می‌شود.
توان و کیفیت منبع تغذیه را با توصیه‌ی سازنده‌ی کارت گرافیک مقایسه کنید.
کابل‌های برق کارت گرافیک را هم بررسی کنید. اتصال شل یا استفاده از یک کابل واحد برای چند کانکتور می‌تواند جریان را ناپایدار کند. کانکتورها باید کامل جا خورده باشند.
اگر در ساخت سیستم تجربه ندارید، قبل از باز کردن کیس برق را کامل قطع کنید و در صورت تردید از فرد مطلع کمک بگیرید.
برای آزمایش پایداری می‌توانید از ابزارهای تست بار مانند FurMark یا OCCT استفاده کنید و همزمان دما و ولتاژ را با HWiNFO ببینید. اگر سیستم زیر فشار مصنوعی هم تصویر را از دست داد، مشکل سخت‌افزاری محتمل است.
تست را کوتاه شروع کنید و اگر دما بالا رفت، فوراً متوقف کنید تا آسیب نبیند.
در لپ‌تاپ‌ها وضعیت برق هم اثر دارد. اجرای بازی با باتری یا آداپتور غیراصلی می‌تواند توان در دسترس کارت گرافیک را محدود و رفتار را ناپایدار کند. آداپتور اصلی را وصل کنید، طرح انرژی را روی حالت عملکرد بالا بگذارید و مطمئن شوید دریچه‌های هوا مسدود نیست.
گرد و غبار انباشته‌شده در فن‌ها نیز عامل رایجی در ناپایداری است.
ردیابی علت سیاه شدن با Event Viewer و DxDiag
به جای حدس زدن، می‌توانید از خود ویندوز کمک بگیرید. هر بار که درایور گرافیک ریست می‌شود یا سیستم ناگهان خاموش می‌شود، ویندوز اثری از آن ثبت می‌کند. خواندن این گزارش‌ها نشان می‌دهد مشکل مربوط به درایور، بازی یا برق است و جلوی آزمون و خطای طولانی را می‌گیرد.
برنامه‌ی Event Viewer را از منوی استارت باز کنید و به مسیر Windows Logs > System بروید. بلافاصله بعد از یک بار سیاه شدن، به رویدادهای همان زمان نگاه کنید. رویدادهای نوع Error و Warning را فیلتر کنید.
رویداد شماره‌ی ۴۱۰۱ با منبع Display معمولاً نشان می‌دهد درایور نمایشگر پاسخ نداده و بازیابی شده است.
رویداد Kernel-Power با شماره‌ی ۴۱ داستان دیگری دارد. این رویداد یعنی سیستم بدون خاموش شدن عادی دوباره راه‌اندازی شده است. اگر هنگام سیاه شدن تصویر کل رایانه ریستارت شود، به‌جای درایور باید سراغ منبع تغذیه، دما یا ناپایداری سخت‌افزار بروید. تفاوت این دو رویداد مسیر عیب‌یابی را کاملاً عوض می‌کند.
ابزار Reliability Monitor نمای ساده‌تری ارائه می‌دهد. عبارت Reliability History را در جستجوی ویندوز بنویسید تا نموداری از خطاهای اخیر ببینید. اگر یک بازی مشخص بارها با خطا بسته شده، گزارش آن را همین‌جا پیدا می‌کنید. این نما برای کسانی که با لاگ‌های فنی راحت نیستند مناسب‌تر است.
برنامه‌ی DxDiag را هم با کلید Win + R و تایپ dxdiag اجرا کنید. در تب‌های Display و Render می‌توانید نسخه‌ی درایور، مدل کارت و مقدار حافظه‌ی گرافیکی را ببینید و در کادر Notes هرگونه مشکل شناسایی‌شده را بخوانید.
اگر کارت اختصاصی در فهرست نیست، احتمالاً ویندوز از گرافیک مجتمع استفاده می‌کند.
برای مقایسه، بهتر است هر آزمایش را یادداشت کنید: چه تغییری دادید، چه زمانی مشکل رخ داد و چه رویدادی ثبت شد. این جدول ساده کمک می‌کند بفهمید کدام تغییر مؤثر بوده است.
اگر نیاز به پشتیبانی پیدا کردید، همین اطلاعات و فایل خروجی DxDiag را در اختیار آن‌ها بگذارید تا سریع‌تر به نتیجه برسید.
نویسنده فناوری و فین‌تک
رضا احمدی نویسنده حوزه فناوری با تمرکز بر فین‌تک، پرداخت دیجیتال و هوش مصنوعی است. او تحولات دنیای اینترنت و سرویس‌های آنلاین را دنبال می‌کند و راهنماهای کاربردی برای استفاده از ابزارهای دیجیتال می‌نویسد.
مقالات مرتبط
ریستور آیفون، آیپد و آیپاد؛ راهنمای کامل مرحله به مرحله
در این مقاله روش‌های ریستور آیفون، آیپد و آیپاد را با iTunes، Finder و حالت‌های ریکاوری و DFU به‌صورت مرحله‌به‌مرحله آموزش می‌دهیم. همچنین نکات پشتیبا...
راهنمای کامل ساخت اپل آیدی (Apple ID) در ۱۲ مرحله
در این مقاله روش ساخت اپل آیدی با آیفون، آیپد، مک و وب‌سایت اپل را به‌صورت گام‌به‌گام آموزش می‌دهیم. همچنین نکات امنیتی، تایید دو مرحله‌ای، ساخت حساب...
روش‌های نصب برنامه در اندروید؛ راهنمای کامل
در این مقاله روش‌های مختلف نصب برنامه در اندروید شامل گوگل پلی، فایل APK، فروشگاه‌های ایرانی و نصب از طریق کامپیوتر را به‌صورت گام‌به‌گام بررسی می‌کنی...
رفع مشکل نصب نشدن تلگرام روی گوشی اندروید و آیفون
در این مقاله دلایل نصب نشدن تلگرام روی گوشی‌های اندروید و آیفون را بررسی می‌کنیم. راه‌حل‌هایی مانند آزاد کردن حافظه، پاک کردن کش گوگل پلی، نصب از فایل...
آشنایی با تنظیمات دوربین گوشی سامسونگ A7
در این مقاله تنظیمات دوربین گوشی سامسونگ A7 را از حالت‌های عکاسی و فیلمبرداری تا فوکوس، HDR و فلش بررسی می‌کنیم. با نکات کاربردی و پاسخ به پرسش‌های مت...
بهترین فایل منیجر اندروید؛ معرفی و مقایسه ۱۲ برنامه
در این مقاله بهترین برنامه‌های فایل منیجر اندروید را از نظر امکانات، سرعت، امنیت و سهولت استفاده بررسی و مقایسه می‌کنیم. با خواندن آن می‌توانید با توج...
دیدگاه‌ها
نظرات شما پس از بررسی منتشر خواهد شد. اطلاعات تماس محفوظ می‌ماند.
هنوز دیدگاهی ثبت نشده. اولین نفری باشید!
