آموزش نحوه کار با برنامه نوت پد ویندوز

برای شروع کار با نوت‌پد، منوی استارت را باز کنین، Notepad را جستجو کنین و اجرایش کنین. بعد متن‌تان را بنویسین و با Ctrl+S ذخیره کنین. نوت‌پد فایل متنی ساده با پسوند txt می‌سازد و خیلی سریع باز می‌شود.

اگه فقط می‌خواین یک متن را سریع ببینین یا ویرایش کنین، به نصب برنامه اضافه نیازی ندارین.

ولی نوت‌پد دیگر فقط یک ویرایشگر ساده نیست. مایکروسافت بعد از حدود ۴۱ سال، بررسی املا و تصحیح خودکار را به آن اضافه کرده. حالا غلط‌های تایپی‌تان را همان لحظه می‌بینین و لازم نیست متن را جای دیگری چک کنین.

قابلیت‌های تازه‌تر هم کم نیستند. می‌تونین از قالب‌بندی Markdown استفاده کنین، جدول بسازین و چند فایل را در تب‌های جدا باز نگه دارین. این امکانات، نوشتن یادداشت‌های ساختاریافته را خیلی راحت‌تر می‌کنند.

ابزارهای هوش مصنوعی هم به نوت‌پد رسیده‌اند. بازنویسی، خلاصه‌سازی و تولید متن از جمله همین ابزارها هستند. برای استفاده از آن‌ها معمولاً باید با حساب مایکروسافت وارد شوین. بعضی قابلیت‌ها هم فقط روی سخت‌افزار و نسخه‌های خاصی کار می‌کنند.

در این مقاله قدم‌به‌قدم یاد می‌گیرین چطور از نوت‌پد استفاده کنین و امکانات جدیدش را بشناسین. نکته‌هایی هم می‌گیرین که کارتان را سریع‌تر می‌کند و جلوی اشتباهات رایج را می‌گیرد.

نکات کلیدی این مقاله:

ویرایشگر ساده و سریع نوشتن و ذخیره فایل txt با Ctrl+S
املا، Markdown و جدول قابلیت‌های جدید نوت‌پد در ویندوز ۱۱
ابزارهای هوش مصنوعی بازنویسی و خلاصه‌سازی با حساب مایکروسافت

نوت‌پد ویندوز چیست و چه کاربردهایی دارد؟

نوت‌پد (Notepad) ویرایشگر متن داخلی ویندوز است. فایل‌های متنی ساده با پسوند txt می‌سازد و ویرایش می‌کند. نصب جداگانه نمی‌خواهد، سریع باز می‌شود و برای یادداشت‌های کوتاه و متن بدون قالب عالیه. در ویندوز ۱۱ هم امکانات تازه‌ای گرفته است.

سال‌ها نوت‌پد یک ابزار خیلی ساده بود. یک صفحه سفید، چند منو و همین. اما نسخه‌ی ویندوز ۱۱ فرق کرده است. حالا تب، بررسی املا، Markdown، جدول و ابزارهای هوش مصنوعی دارد.

نوت‌پد به چه دردی می‌خوره؟

کاربردهای روزمره‌ی نوت‌پد این‌هاست:

نوشتن یادداشت و لیست خرید سریع
پاک‌کردن قالب‌بندی متنی که از وب کپی کرده‌اید
ویرایش فایل‌های تنظیمات مثل ini و log
نوشتن کدهای کوتاه HTML یا اسکریپت‌های ساده
ذخیره‌ی موقت متن‌ها قبل از انتقال به برنامه‌ی دیگر

تفاوت با ورد چیست؟

ورد فایل‌هایی با فونت، تصویر و صفحه‌بندی می‌سازد. نوت‌پد فقط متن خام نگه می‌دارد. به همین دلیل فایل‌هایش خیلی سبک‌اند و تقریباً با هر برنامه‌ای باز می‌شوند.

نسخه‌ی مناسب شما کدام است؟

ویندوز ۷ و ۸ مدت‌هاست از چرخه‌ی پشتیبانی خارج شده‌اند. پس این آموزش روی ویندوز ۱۰ و ۱۱ تمرکز دارد. هر جا ظاهر یا امکانات دو نسخه فرق کند، جداگانه توضیح می‌دیم.

نکته‌ی مهم دیگر: نوت‌پد ویندوز ۱۱ از فروشگاه مایکروسافت به‌روز می‌شود. برای همین ممکن است ظاهر آن در دو سیستم مختلف کمی فرق داشته باشد.

پنجره‌ی برنامه نوت‌پد در ویندوز ۱۱ با یک متن فارسی — نوت‌پد در ویندوز ۱۱؛ ساده، سبک و حالا با امکانات بیشتر

نوت‌پد ویندوز چیست و چه کاربردهایی دارد؟

نحوه باز کردن برنامه نوت‌پد در ویندوز

سریع‌ترین راه، کلیدهای Win+R است. کلیدها را بزنید، عبارت notepad را تایپ کنید و Enter بزنید. جستجوی منوی استارت هم جواب می‌دهد. در هر دو روش، نوت‌پد در چند ثانیه روی صفحه ظاهر می‌شود و آماده‌ی نوشتن است.

باز کردن از طریق جستجو

کلید Win را بزنید یا روی منوی استارت کلیک کنید.
کلمه‌ی Notepad یا «نوت‌پد» را تایپ کنید.
روی نتیجه‌ی اول کلیک کنید.

اگر جستجو درست کار نمی‌کند، ترفندها و تنظیمات جستجو در ویندوز ۱۰ کمک‌تان می‌کند.

باز کردن با Run یا خط فرمان

کلیدهای Win+R را همزمان بزنید.
عبارت notepad را بنویسید.
روی OK کلیک کنید یا Enter بزنید.

همین دستور در Command Prompt و PowerShell هم کار می‌کند. حتی می‌تونین بعد از آن مسیر یک فایل بنویسید تا مستقیم همان فایل باز شود.

باز کردن با راست‌کلیک

روی فضای خالی دسکتاپ راست‌کلیک کنید. گزینه‌ی New و بعد Text Document را بزنید. یک فایل متنی خالی ساخته می‌شود. با دوبار کلیک روی آن، نوت‌پد باز می‌شود.

سنجاق کردن به نوار وظیفه

اگر زیاد از نوت‌پد استفاده می‌کنین، سنجاقش کنید. برنامه را باز کنید، روی آیکونش در نوار وظیفه راست‌کلیک کنید و Pin to taskbar را بزنید. از این به بعد با یک کلیک در دسترس است.

آشنایی با محیط و منوهای نوت‌پد

محیط نوت‌پد از یک نوار منو، یک صفحه‌ی نوشتن و یک نوار وضعیت پایین پنجره ساخته شده است. در ویندوز ۱۰ منوهای File، Edit، Format، View و Help را می‌بینید. ویندوز ۱۱ چیدمان فشرده‌تر و مدرن‌تری دارد.

منوهای ویندوز ۱۰

File: ساخت، باز کردن، ذخیره، چاپ و خروج
Edit: کپی، جستجو، جایگزینی و درج زمان و تاریخ
Format: فونت و شکستن خودکار خطوط (Word Wrap)
View: بزرگ‌نمایی و نوار وضعیت
Help: راهنما و اطلاعات نسخه

تغییرات در ویندوز ۱۱

در ابتدای عرضه‌ی ویندوز ۱۱، منوها فشرده شدند. گزارش‌ها از کمتر شدن منوها حرف می‌زدند. نسخه‌های بعدی چیدمان را دوباره تغییر داده‌اند. پس پیش از دنبال‌کردن آموزش، منوهای نسخه‌ی خودتان را نگاه کنید.

اگر گزینه‌ای را در منوی اصلی پیدا نکردید، آیکون سه‌نقطه یا تنظیمات را بررسی کنید. معمولاً همان‌جا قایم شده است.

نوار وضعیت چه می‌گوید؟

پایین پنجره موقعیت مکان‌نما، یعنی شماره‌ی سطر و ستون، را می‌بینید. درصد بزرگ‌نمایی، نوع رمزگذاری مثل UTF-8 و نوع پایان خط هم همان‌جا نوشته شده است.

میانبرهای پرکاربرد

Ctrl+N برای فایل جدید
Ctrl+S برای ذخیره
Ctrl+F برای جستجو
Ctrl+H برای جایگزینی
F5 برای درج زمان و تاریخ

یادگیری همین پنج میانبر، کار با برنامه را خیلی سریع‌تر می‌کند.

ایجاد، ذخیره و باز کردن فایل‌های متنی

برای ساخت فایل، نوت‌پد را باز کنید و بنویسید. برای ذخیره، Ctrl+S را بزنید، نام و مکان فایل را انتخاب کنید و Save را بزنید. فایل با پسوند txt. ذخیره می‌شود و بعداً با دوبار کلیک باز می‌شود.

مراحل ذخیره‌ی یک فایل جدید

متن خود را در صفحه بنویسید.
کلیدهای Ctrl+S را بزنید.
پوشه‌ی مقصد را انتخاب کنید.
یک نام برای فایل بنویسید.
روی Save کلیک کنید.

انتخاب رمزگذاری درست

برای متن فارسی، رمزگذاری UTF-8 را انتخاب کنید. در پنجره‌ی ذخیره، پایین صفحه گزینه‌ی Encoding هست. اگر رمزگذاری اشتباه باشد، حروف فارسی بعداً به شکل علامت‌های عجیب دیده می‌شوند.

باز کردن فایل‌های قبلی

کلیدهای Ctrl+O را بزنید.
فایل را در پنجره پیدا کنید.
روی Open کلیک کنید.

می‌تونین فایل را مستقیم داخل پنجره‌ی نوت‌پد هم بکشید و رها کنید.

ذخیره با پسوند دلخواه

نوت‌پد فقط به txt محدود نیست. در پنجره‌ی Save as، نوع فایل را روی All files بگذارید. حالا می‌تونین نامی مثل index.html یا config.ini بنویسید و فایل با همان پسوند ساخته می‌شود.

گاهی فایلی که باز یا حذف می‌کنید قفل است و ویندوز اجازه نمی‌دهد. در این حالت روش پاک کردن فایل قفل شده در ویندوز ۱۰ مشکل را حل می‌کند.

کار با تب‌ها برای مدیریت چند فایل همزمان

در نوت‌پد ویندوز ۱۱ می‌تونین چند فایل را در یک پنجره و در تب‌های جدا باز کنید. با Ctrl+T تب تازه می‌سازید و با Ctrl+W آن را می‌بندید. نیازی نیست پنجره‌های جداگانه باز کنید و بین‌شان جابه‌جا شوید.

ساخت و بستن تب

در نوت‌پد، روی علامت + کنار تب‌ها کلیک کنید یا Ctrl+T بزنید.
در تب جدید متن خود را بنویسید.
برای بستن تب، روی ضربدر آن کلیک کنید یا Ctrl+W بزنید.

اگر تب ذخیره‌نشده داشته باشد، نوت‌پد قبل از بستن از شما می‌پرسد.

جابه‌جایی بین تب‌ها

با Ctrl+Tab به تب بعدی می‌روید. با Ctrl+Shift+Tab به تب قبلی برمی‌گردید. اگر با مرورگر کار کرده باشید، حس آشنایی دارد. مثلاً در مرورگر مایکروسافت اج هم همین میانبرها کار می‌کنند.

چند نکته‌ی کاربردی

تب‌ها را با کشیدن جابه‌جا کنید.
فایل‌ها را مستقیم به نوار تب بکشید تا در تب جدید باز شوند.
برای مقایسه‌ی دو متن، آن‌ها را در دو تب بگذارید و سریع بین‌شان جابه‌جا شوید.

اگر تب‌ها را نمی‌بینید

نوت‌پد ویندوز ۱۰ تب ندارد. در ویندوز ۱۱ هم اگر برنامه را به‌روز نکرده باشید، ممکن است تب نبینید. فروشگاه مایکروسافت را باز کنید، به بخش Library بروید و به‌روزرسانی نوت‌پد را بزنید.

ویرایش متن: جستجو، جایگزینی و تنظیمات نمایش

برای پیدا کردن یک کلمه Ctrl+F را بزنید و برای جایگزینی آن Ctrl+H. هر دو پنجره گزینه‌ی تفکیک حروف بزرگ و کوچک دارند. فونت، اندازه و شکستن خودکار خطوط را هم از تنظیمات تغییر می‌دهید.

پیدا کردن متن

کلیدهای Ctrl+F را بزنید.
کلمه‌ی مورد نظر را بنویسید.
با Enter به نتیجه‌ی بعدی بروید.

گزینه‌ی Match case فقط کلماتی با همان حروف بزرگ و کوچک را پیدا می‌کند. گزینه‌ی Wrap around جستجو را از ابتدای فایل ادامه می‌دهد.

جایگزینی گروهی

کلیدهای Ctrl+H را بزنید.
در کادر اول، کلمه‌ی قدیمی را بنویسید.
در کادر دوم، کلمه‌ی جدید را بنویسید.
برای تغییر همه‌ی موارد، Replace all را بزنید.

این قابلیت برای اصلاح ی عربی به ی فارسی یا حذف فاصله‌های اضافه خیلی به کار می‌آید.

فونت و شکستن خطوط

در تنظیمات، فونت و اندازه‌ی نوشته را عوض کنید. برای متن فارسی، فونتی مثل Tahoma یا Segoe UI خوانایی خوبی دارد. گزینه‌ی Word wrap هم خطوط بلند را در عرض پنجره می‌شکند تا مجبور نباشید افقی اسکرول کنید.

زوم و جهت متن

با Ctrl و چرخ ماوس، متن را بزرگ یا کوچک کنید. برای نوشتن راست‌به‌چپ، Ctrl+Right Shift را بزنید. برای برگشت به چپ‌به‌راست از Ctrl+Left Shift استفاده کنید.

بررسی املا و تصحیح خودکار متن

نوت‌پد ویندوز ۱۱ حالا بررسی املا و تصحیح خودکار دارد. کلمه‌های اشتباه را با خط زیرین مشخص می‌کند و پیشنهاد اصلاح می‌دهد. این امکانات را از تنظیمات برنامه روشن یا خاموش می‌کنید و فقط در نسخه‌های به‌روز دیده می‌شوند.

فعال کردن بررسی املا

نوت‌پد را باز کنید.
آیکون تنظیمات (چرخ‌دنده) را بزنید.
بخش Spell check را پیدا کنید.
کلید آن را روشن کنید.

جای دقیق گزینه‌ها ممکن است در نسخه‌ی شما کمی فرق کند. اگر نبود، برنامه را از فروشگاه به‌روز کنید.

استفاده از پیشنهادها

روی کلمه‌ی خط‌دار راست‌کلیک کنید. فهرستی از پیشنهادها باز می‌شود. یکی را انتخاب کنید تا کلمه اصلاح شود. اگر کلمه درست است، گزینه‌ی افزودن به دیکشنری را بزنید تا دیگر هشدار ندهد.

تصحیح خودکار

تصحیح خودکار غلط‌های رایج را هنگام تایپ اصلاح می‌کند. اگر نمی‌خواهید برنامه کلمه‌ها را عوض کند، آن را جداگانه خاموش کنید. بررسی املا روشن می‌ماند و فقط اشتباه‌ها را نشان می‌دهد.

املای فارسی چطور است؟

پشتیبانی زبان فارسی به دیکشنری‌های نصب‌شده روی ویندوز بستگی دارد. پیش از تکیه‌ی کامل، آن را با چند متن آزمایش کنید. برای متن‌های رسمی، یک بار هم با ابزار تخصصی ویرایش فارسی بخوانید.

اگر زبان فارسی را در تنظیمات ویندوز اضافه نکرده باشید، ممکن است املا کار نکند. از مسیر Settings، بخش Time & language، زبان فارسی را اضافه کنید.

قالب‌بندی Markdown و ساخت جدول در نوت‌پد

نوت‌پد ویندوز ۱۱ از Markdown پشتیبانی پایه دارد. با نوار ابزار یا علامت‌های ساده مثل ستاره و هشتگ، متن را پررنگ، مورب یا عنوان‌دار می‌کنید. جدول هم از نوار ابزار یا منوی راست‌کلیک ساخته می‌شود.

Markdown چیست؟

Markdown زبانی ساده برای قالب‌بندی متن است. با چند نماد، ساختار می‌سازید. فایل همچنان متنی می‌ماند و در بسیاری از برنامه‌ها خوانا است.

نمادهای پرکاربرد

**متن** برای پررنگ
*متن* برای مورب
# عنوان برای عنوان بزرگ
- مورد برای لیست نقطه‌ای
~~متن~~ برای خط‌خوردگی

بر اساس گزارش‌ها، خط‌خوردگی و لیست‌های تو در تو در نسخه‌های جدیدتر اضافه شده‌اند. اگر کار نکردند، برنامه را به‌روز کنید.

ساخت جدول

در نوار ابزار، گزینه‌ی جدول را بزنید.
تعداد سطر و ستون را انتخاب کنید.
خانه‌ها را پر کنید.

سطر و ستون جدید را از منوی راست‌کلیک اضافه یا حذف می‌کنید. اگر نوار ابزار را نمی‌بینید، آیکون بلندگو صفحه‌ی خوش‌آمدگویی را دوباره باز می‌کند.

نمایش Markdown

فایل با پسوند md. در برنامه‌های دیگر هم باز می‌شود. اما نوت‌پد قالب‌بندی را هنگام نوشتن نشان می‌دهد. برای مقاله‌ی بلند و پروژه‌ی جدی، ویرایشگر Markdown تخصصی بهتر است.

ابزارهای هوش مصنوعی نوت‌پد (Rewrite، خلاصه‌سازی و تولید متن)

نوت‌پد ویندوز ۱۱ سه ابزار هوش مصنوعی دارد: Rewrite برای بازنویسی، Summarize برای خلاصه‌سازی و Write برای تولید متن. معمولاً باید با حساب مایکروسافت وارد شوید. دسترسی به امکانات ممکن است بر اساس منطقه و نسخه فرق کند.

بازنویسی متن

متن مورد نظر را انتخاب کنید.
راست‌کلیک کنید و Rewrite را بزنید.
لحن یا طول متن را انتخاب کنید.
نتیجه را بپذیرید یا دوباره امتحان کنید.

بر اساس گزارش‌ها، نمایش جریانی نتیجه از رایانه‌های Copilot+ به سیستم‌های سازگار دیگر هم رسیده است. برای Rewrite، این حالت فعلاً فقط روی Copilot+ PC و به‌صورت محلی گزارش شده است.

خلاصه‌سازی

متنی بلند را انتخاب کنید و گزینه‌ی Summarize را بزنید. نوت‌پد نسخه‌ی کوتاه‌تر می‌سازد. برای گزارش‌ها و مقاله‌های طولانی مفید است. اما نتیجه را حتماً با متن اصلی مقایسه کنید.

تولید متن

در ابزار Write، موضوع را توضیح می‌دهید و نوت‌پد پیش‌نویس می‌نویسد. این پیش‌نویس نقطه‌ی شروع خوبی است. اما منبع و دقت آن را خودتان بررسی کنید.

نکات حریم خصوصی

متن‌های حساس مثل رمز عبور و اطلاعات بانکی را به ابزار هوش مصنوعی ندهید.
شرایط استفاده‌ی مایکروسافت را بخوانید.
اگر نمی‌خواهید از این ابزارها استفاده کنید، در تنظیمات خاموششان کنید.

نکات مهم، محدودیت‌ها و مشکلات رایج

محدودیت اصلی نوت‌پد این است که ویرایشگر برنامه‌نویسی نیست. هایلایت سینتکس، تکمیل خودکار کد و ابزارهای پیشرفته ندارد. برای کدنویسی جدی، ویرایشگرهای تخصصی مناسب‌ترند. برای یادداشت و ویرایش سریع، نوت‌پد کافی است.

مشکل: حروف فارسی خراب نمایش داده می‌شوند

معمولاً رمزگذاری فایل اشتباه است. فایل را باز کنید و با Save as دوباره ذخیره کنید. این بار رمزگذاری را روی UTF-8 بگذارید.

مشکل: نوت‌پد هنگ کرده است

فایل‌های خیلی بزرگ ممکن است برنامه را کند کنند. صبر کنید یا برنامه را ببندید. اگر جواب نداد، با Task Manager در ویندوز فرایند آن را ببندید.

مشکل: اجازه‌ی ذخیره‌ی فایل سیستمی را ندارید

فایل‌های سیستمی نیاز به دسترسی مدیر دارند. روی نوت‌پد راست‌کلیک کنید و Run as administrator را بزنید. مثلاً برای ویرایش فایل hosts این کار لازم است. بعد از تغییر آن، خالی کردن کش DNS تغییرات را سریع‌تر اعمال می‌کند.

مشکل: امکانات جدید را نمی‌بینم

برنامه را از فروشگاه مایکروسافت به‌روز کنید. ویندوز ۱۰ هم بسیاری از این امکانات را ندارد. همچنین ظاهر برنامه در سیستم‌های مختلف می‌تواند متفاوت باشد.

توصیه‌های نهایی

مهم‌ها را سریع ذخیره کنید.
رمزگذاری UTF-8 را به عادت تبدیل کنید.
برای متن حساس، از هوش مصنوعی استفاده نکنید.

جمع‌بندی و پرسش‌های متداول

نوت‌پد ویندوز دیگر فقط یک ویرایشگر ساده نیست. در ویندوز ۱۱ تب، بررسی املا، Markdown، جدول و هوش مصنوعی دارد. اما هنوز سبک و سریع است. برای یادداشت و ویرایش‌های کوتاه در ۱۴۰۵، انتخاب راحتی است.

اگر از ویندوز ۱۰ استفاده می‌کنین، انتظار امکانات کمتری داشته باشید. در ویندوز ۱۱ هم برنامه را به‌روز نگه دارید تا همه‌ی قابلیت‌ها را ببینید.

آیا نوت‌پد فایل‌های ورد را باز می‌کند؟

نه. نوت‌پد فایل‌های docx را درست نمی‌خواند و فقط متن ساده را پشتیبانی می‌کند. برای ورد از خود Word یا برنامه‌ی مشابه استفاده کنید.

چطور متن فارسی را درست ذخیره کنم؟

هنگام ذخیره، رمزگذاری را روی UTF-8 بگذارید. این کار از خراب شدن حروف فارسی جلوگیری می‌کند.

چرا نوت‌پد من تب ندارد؟

احتمالاً ویندوز ۱۰ دارید یا برنامه به‌روز نیست. در ویندوز ۱۱ از فروشگاه مایکروسافت آن را به‌روز کنید.

آیا ابزارهای هوش مصنوعی رایگان‌اند؟

شرایط استفاده ممکن است تغییر کند و معمولاً ورود با حساب مایکروسافت لازم است. شرایط فعلی را در خود برنامه و سایت مایکروسافت ببینید.

نوت‌پد برای برنامه‌نویسی مناسب است؟

برای ویرایش سریع یک فایل کوچک بله. برای پروژه‌ی واقعی، نه. هایلایت سینتکس و تکمیل خودکار ندارد و ویرایشگر کد بهتر کار را پیش می‌برد.

میانبرهای صفحه‌کلید برای کار سریع‌تر

کار با موس برای هر عملیات ساده زمان زیادی می‌گیرد. میانبرهای صفحه‌کلید به شما اجازه می‌دهند بدون برداشتن دست از روی کیبورد بنویسید، ذخیره کنید و در متن جابه‌جا شوید.

یادگیری چند ترکیب پرکاربرد برای کسانی که هر روز یادداشت یا فایل‌های متنی کوتاه ویرایش می‌کنند، صرفه‌جویی زمانی محسوسی ایجاد می‌کند.

ترکیب‌های پایه در همه نسخه‌ها یکسان است. Ctrl+N فایل یا پنجره تازه می‌سازد، Ctrl+O فایل را باز می‌کند و Ctrl+S آن را ذخیره می‌کند. برای ذخیره با نامی دیگر از Ctrl+Shift+S استفاده کنید. همین چهار میانبر تقریباً کل چرخه کار روزمره با یک فایل متنی را پوشش می‌دهند.

برای ویرایش سریع‌تر، Ctrl+A کل متن را انتخاب می‌کند و Ctrl+Z آخرین تغییر را برمی‌گرداند. Ctrl+X، Ctrl+C و Ctrl+V به‌ترتیب برش، کپی و چسباندن‌اند. اگر Ctrl را همراه با کلیدهای جهت‌نما نگه دارید، مکان‌نما به‌جای یک حرف، یک کلمه جابه‌جا می‌شود و حرکت در جمله‌های بلند بسیار سریع‌تر خواهد بود.

کلیدهای Home و End مکان‌نما را به ابتدا و انتهای خط می‌برند. اگر همین کلیدها را با Ctrl بزنید، به ابتدا یا انتهای کل سند می‌روید. در فایل‌های طولانی، این روش از کشیدن نوار پیمایش سریع‌تر است.

با نگه داشتن Shift در کنار آن‌ها هم می‌توانید همان محدوده را انتخاب کنید.

کلید F5 تاریخ و ساعت جاری سیستم را در محل مکان‌نما درج می‌کند. این میانبر برای یادداشت‌برداری، صورت‌جلسه و ثبت رویدادها کاربردی است، چون دیگر لازم نیست زمان را دستی تایپ کنید. قالب درج‌شده از تنظیمات منطقه‌ای ویندوز پیروی می‌کند و لزوماً تاریخ شمسی نیست.

Ctrl+G شما را به شماره خط مشخصی می‌برد؛ این گزینه معمولاً فقط وقتی فعال است که شکست خودکار خطوط خاموش باشد. این میانبر هنگام بررسی پیام خطا در فایل‌های پیکربندی یا اسکریپت‌ها کمک می‌کند، چون پیام‌ها اغلب شماره خط مشکل را اعلام می‌کنند. Ctrl+P هم پنجره چاپ را باز می‌کند.

بهتر است همه میانبرها را یک‌جا حفظ نکنید. هر هفته دو یا سه ترکیب تازه را عمداً به‌جای موس استفاده کنید تا به‌تدریج عادت شود. اگر میانبری روی سیستم شما جواب نداد، نسخه نوت‌پد را بررسی کنید، زیرا برخی قابلیت‌ها فقط در نسخه‌های جدیدتر وجود دارند.

نوت‌پد یا وردپد؛ کدام را برای چه متنی انتخاب کنیم؟

بسیاری از کاربران نمی‌دانند کدام متن را باید در نوت‌پد و کدام را در وردپد یا ورد بنویسند. تفاوت اصلی در نوع فایل است. نوت‌پد متن خام ذخیره می‌کند، در حالی که وردپد و ورد علاوه بر متن، ظاهر و قالب‌بندی آن را هم نگه می‌دارند.

متن خام یعنی فقط خود حروف و فاصله‌ها در فایل ذخیره می‌شود. اگر در نوت‌پد فونت یا اندازه نوشته را عوض کنید، فقط نمایش همان پنجره تغییر می‌کند و در خود فایل ثبت نمی‌شود. به همین دلیل نمی‌توانید در یک فایل متنی بخشی را پررنگ کنید یا رنگی نمایش دهید.

وردپد قالب‌بندی‌های ساده مثل پررنگ‌کردن، تراز، لیست و درج تصویر را پشتیبانی می‌کند. ورد امکانات بسیار بیشتری مثل فهرست مطالب، پاورقی، سرصفحه و بررسی تغییرات دارد. این برنامه‌ها برای نامه رسمی، گزارش و پایان‌نامه مناسب‌ترند، اما فایل‌هایشان سنگین‌تر است و برای بازکردنشان به برنامه‌ای سازگار نیاز دارید.

مزیت متن خام سادگی آن است. فایل‌های txt حجم بسیار کمی دارند، تقریباً روی هر دستگاه و سیستم‌عاملی باز می‌شوند و ماکرو یا محتوای پنهان ندارند.

اگر قرار است متنی را در برنامه‌ای دیگر، فرم وب یا فایل کد جایگذاری کنید، متن خام جلوی مشکلاتی مثل فونت ناخواسته یا فاصله‌های عجیب را می‌گیرد.

یک ترفند کاربردی این است که متن کپی‌شده از وب‌سایت یا ورد را اول در نوت‌پد بچسبانید. چون نوت‌پد همه قالب‌بندی‌ها را حذف می‌کند، وقتی دوباره از آن‌جا کپی کنید فقط متن ساده را خواهید داشت.

این روش برای تمیز کردن متن قبل از انتشار در سامانه‌های مدیریت محتوا مفید است.

انتخاب درست به هدف شما بستگی دارد. برای فهرست خرید، یادداشت سریع، ذخیره دستور و کد یا فایل‌های تنظیمات از نوت‌پد استفاده کنید. برای متنی که باید چاپ شود، ظاهرش مهم است یا با دیگران ویرایش می‌شود، واژه‌پرداز مناسب‌تر است.

نوت‌پد جدید با Markdown کمی قالب‌بندی دارد، ولی فایل ذخیره‌شده همچنان متنی ساده است.

در نهایت هیچ‌کدام برتر مطلق نیست. بسیاری از کاربران حرفه‌ای هر دو را کنار هم دارند و بسته به کار، یکی را انتخاب می‌کنند.

رفع مشکل حروف نامفهوم در فایل‌های فارسی

گاهی فایل متنی فارسی را باز می‌کنید و به‌جای کلمه‌ها، علامت سؤال یا نویسه‌های نامفهوم می‌بینید. علت تقریباً همیشه ناسازگاری انکودینگ است.

انکودینگ قاعده‌ای است که مشخص می‌کند هر حرف چگونه به عدد تبدیل و در فایل ذخیره شود؛ اگر هنگام ذخیره و بازکردن قاعده‌ها متفاوت باشند، متن خراب دیده می‌شود.

استاندارد پیشنهادی برای متن فارسی UTF-8 است، چون همه حروف فارسی، عربی و انگلیسی را یک‌جا پشتیبانی می‌کند. انکودینگ ANSI قدیمی‌تر است و به تنظیمات زبان سیستم وابسته است. فایلی که روی یک رایانه درست دیده می‌شود، ممکن است روی رایانه‌ای با زبان متفاوت خراب باز شود.

هنگام ذخیره، در پنجره Save As کنار دکمه ذخیره فهرستی برای انتخاب Encoding وجود دارد. اگر فایل شما بعداً در برنامه‌نویسی، پایگاه داده یا فایل CSV استفاده می‌شود، UTF-8 را انتخاب کنید. در نسخه‌های جدید ویندوز گزینه پیش‌فرض معمولاً UTF-8 است، ولی بهتر است یک بار بررسی کنید.

در نسخه‌های جدید، نوت‌پد انکودینگ فایل بازشده را در نوار وضعیت پایین پنجره نشان می‌دهد و می‌توانید فایل را با انکودینگی دیگر دوباره باز کنید. اگر متن اصلی هنگام ذخیره با علامت سؤال جایگزین شده باشد، دیگر قابل بازیابی نیست؛ پس همیشه از نسخه اصلی پشتیبان نگه دارید.

BOM نشانه‌ای در ابتدای فایل است که نوع انکودینگ را اعلام می‌کند. برخی برنامه‌ها و اسکریپت‌ها با آن مشکل پیدا می‌کنند، بنابراین برای فایل‌های فنی UTF-8 بدون BOM را ترجیح دهید. برای یادداشت‌های معمولی تفاوت چندانی ایجاد نمی‌کند.

مشکل دیگر جهت متن است. جمله‌ای که با فارسی شروع می‌شود و وسطش انگلیسی یا عدد دارد، ممکن است علامت‌ها را در جای نامناسب نشان دهد.

در نوت‌پد کلاسیک با راست‌کلیک روی متن و انتخاب گزینه ترتیب خواندن راست‌به‌چپ، یا با ترکیب Ctrl و Shift راست، جهت پاراگراف را تغییر دهید.

این تنظیم فقط نحوه نمایش را عوض می‌کند و محتوای فایل را تغییر نمی‌دهد. برای فایل‌های کد یا پیکربندی که قرار است برنامه‌ها بخوانند، نیازی به تغییر جهت نیست و فقط انکودینگ اهمیت دارد.

ساخت دفترچه زمان‌دار با دستور LOG

نوت‌پد یک قابلیت کم‌شناخته برای دفترچه ثبت وقایع دارد. اگر اولین خط فایل دقیقاً .LOG باشد، هر بار فایل را باز کنید برنامه خودش تاریخ و ساعت جاری را در انتهای فایل اضافه می‌کند. در نتیجه بدون هیچ تنظیم اضافه‌ای یک دفتر خاطرات یا گزارش کار زمان‌دار خواهید داشت.

برای ساخت آن، فایل تازه‌ای باز کنید، در خط اول .LOG را با حروف بزرگ و نقطه ابتدایی بنویسید، سپس Enter بزنید و فایل را با نام دلخواه ذخیره کنید.

دفعه بعد که فایل را باز کنید، مهر زمانی جدیدی در خط آخر می‌بینید و مکان‌نما درست زیر آن آماده نوشتن است.

این روش برای کارهای مختلفی مناسب است: ثبت ساعت شروع و پایان کار، یادداشت علائم یک مشکل فنی که گاه‌گاه رخ می‌دهد، دفتر مصرف دارو یا ثبت هزینه‌های روزانه. چون تاریخ را خود نوت‌پد می‌گذارد، خطای انسانی در زمان‌ثبت کم می‌شود و ترتیب رویدادها همیشه روشن می‌ماند.

اگر نمی‌خواهید همیشه مهر زمانی خودکار اضافه شود، می‌توانید بدون .LOG کار کنید و هر وقت لازم شد F5 را بزنید. تفاوت این دو در این است که .LOG هنگام هر بار بازکردن فایل عمل می‌کند، اما F5 فقط در لحظه‌ای که خودتان بزنید.

ترکیب هر دو برای نوشتن چند ورودی در یک نوبت مفید است.

چند نکته را در نظر بگیرید. عبارت باید دقیقاً در ابتدای خط اول و با حروف بزرگ باشد. فایل باید متنی ساده باشد و رفتار آن در نسخه‌های جدیدتر برنامه ممکن است تغییر کند؛ پس بعد از به‌روزرسانی یک بار آزمایش کنید.

فایل را در پوشه‌ای ثابت نگه دارید و گاهی از آن نسخه پشتیبان بگیرید.

از این روش برای ذخیره رمز عبور یا اطلاعات بانکی استفاده نکنید. فایل متنی ساده رمزگذاری نمی‌شود و هر کسی که به رایانه دسترسی داشته باشد می‌تواند آن را بخواند.

ساخت HTML، BAT و CSV با نوت‌پد

نوت‌پد فقط برای فایل‌های txt نیست. هر فایلی که محتوایش متن ساده باشد، با نوت‌پد قابل نوشتن است؛ از صفحه وب ساده تا اسکریپت و فایل داده. نکته اصلی این است که هنگام ذخیره، پسوند دلخواه را خودتان تعیین کنید، چون نوت‌پد به‌طور پیش‌فرض پسوند txt را می‌گذارد.

در پنجره Save As، فهرست نوع فایل را روی All files قرار دهید و نام را همراه با پسوند بنویسید، مثلاً index.html یا backup.bat.

اگر این گزینه را عوض نکنید، ممکن است نوت‌پد پسوند txt را هم به آخر نام اضافه کند و فایل شما index.html.txt شود که در مرورگر درست کار نمی‌کند.

برای اینکه مطمئن شوید پسوند درست است، در File Explorer از منوی View گزینه Show را باز کنید و File name extensions را فعال کنید. بدون این گزینه، ویندوز پسوند فایل‌های شناخته‌شده را پنهان می‌کند و تشخیص اشتباه‌هایی مثل دو پسوند پشت سر هم سخت می‌شود.

چند کاربرد رایج: فایل html برای صفحه ساده وب، css برای استایل، json برای داده‌های ساختاریافته، csv برای جدول‌هایی که با اکسل باز می‌شوند، و bat برای اجرای چند فرمان پشت سر هم. در همه این فرمت‌ها بهتر است انکودینگ را UTF-8 بگذارید تا متن فارسی خراب نشود.

فایل‌های اجرایی مانند bat را با احتیاط بسازید و باز کنید. هر فرمانی که در آن‌ها نوشته شود، با دوبار کلیک اجرا می‌شود.

اگر فایل را از منبع ناشناس گرفته‌اید، اول آن را با راست‌کلیک و گزینه ویرایش در نوت‌پد باز کنید و محتوایش را بخوانید، سپس تصمیم بگیرید اجرایش کنید یا نه.

نوت‌پد قابلیت‌هایی مثل رنگی‌شدن کد، تکمیل خودکار یا بررسی خطا ندارد. برای پروژه‌های بزرگ از ویرایشگر کد مناسب استفاده کنید، اما برای تغییرات کوچک و سریع، نوت‌پد هنوز گزینه‌ای سبک و در دسترس است.

ویرایش فایل‌های سیستمی با دسترسی مدیر

بعضی فایل‌های مهم ویندوز، مثل فایل hosts، متنی‌اند و با نوت‌پد قابل ویرایش‌اند، اما پوشه‌شان محافظت‌شده است. اگر نوت‌پد را عادی باز کنید و تغییری بدهید، هنگام ذخیره با خطای نبود دسترسی روبه‌رو می‌شوید. راه‌حل اجرای برنامه با دسترسی مدیر است.

در منوی شروع عبارت Notepad را جستجو کنید، روی نتیجه راست‌کلیک و Run as administrator را انتخاب کنید و تأییدیه کنترل حساب کاربری را بپذیرید. سپس از File گزینه Open را بزنید و به مسیر C:\Windows\System32\drivers\etc بروید.

چون فایل hosts پسوند ندارد، نوع فایل را روی All files بگذارید تا دیده شود.

فایل hosts نام دامنه را به آدرس IP نگاشت می‌کند. هر خطی که با # شروع شود توضیح است و نادیده گرفته می‌شود. برای افزودن نگاشت، در خطی جدید ابتدا آدرس IP و سپس یک فاصله یا Tab و بعد نام دامنه را بنویسید.

این کار برای آزمایش سایت روی سرور جدید، پیش از تغییر DNS، کاربرد دارد.

پیش از هر تغییر، از فایل کپی بگیرید. در همان پوشه آن را با نامی مثل hosts.bak کپی کنید تا اگر مشکلی پیش آمد، بتوانید به حالت اول برگردید.

بعد از ذخیره، در صورت نیاز می‌توانید با اجرای فرمان ipconfig /flushdns در Command Prompt حافظه موقت DNS را پاک کنید تا تغییر سریع‌تر اعمال شود.

در ویرایش این فایل‌ها دقت کنید. نگاشت اشتباه می‌تواند باعث شود یک سایت باز نشود یا کاربر به صفحه‌ای ناخواسته برود.

برنامه‌های امنیتی ممکن است ذخیره تغییرات را مسدود کنند؛ در این حالت تنظیمات محافظت را بررسی کنید، اما هرگز خطوطی را که نمی‌شناسید بدون اطمینان از منبع آن‌ها اضافه نکنید.

همین روش برای فایل‌های پیکربندی دیگر در مسیرهای محافظت‌شده هم کار می‌کند، به شرط اینکه فرمت آن‌ها متنی باشد. همیشه پیش از ویرایش نسخه پشتیبان بگیرید و فقط همان بخشی را تغییر دهید که منبع معتبر راهنمایی کرده است.