معرفی دفاتر پیشخوان سامانه سجام و نحوه احراز هویت

سامانه سجام یا سامانه جامع اطلاعات مشتریان، توسط شرکت سپرده‌گذاری مرکزی اوراق بهادار و تسویه وجوه (سمات) زیر نظر سازمان بورس ایجاد شده است. هدف اصلی این سامانه، ایجاد یک بانک اطلاعاتی متمرکز از تمامی سرمایه‌گذاران است تا خدماتی نظیر واریز سود مجامع، صدور گواهی حق تقدم و دسترسی به درگاه ذینفعان به صورت یکپارچه ارائه شود. طبق قوانین سال ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳، بدون داشتن کد سجامی، امکان خرید و فروش سهام، دریافت سود سهام عدالت و شرکت در عرضه‌های اولیه وجود ندارد و تمامی کدهای معاملاتی قدیمی نیز باید به این سامانه متصل شوند.

ثبت‌نام در سجام یک اقدام حاکمیتی و زیرساختی است که اطلاعات شما را در سطح کل بازار سرمایه ایران ثبت می‌کند، اما ثبت‌نام در کارگزاری صرفاً برای استفاده از پلتفرم معاملاتی آن شرکت خاص است. در واقع سجام مانند شناسنامه بورسی شماست و کارگزاری مانند بانکی است که در آن حساب باز می‌کنید. تا زمانی که در سجام احراز هویت نشوید، کارگزاری‌ها مجاز به ارائه خدمات معاملاتی به شما نیستند. پس از سجامی شدن، شما می‌توانید با همان اطلاعات در هر کارگزاری دیگری نیز بدون نیاز به پر کردن فرم‌های تکراری، حساب کاربری ایجاد کنید.

بله، کاملاً ضروری است. حتی اگر قصد فروش سهام عدالت خود را ندارید، برای دریافت سود سالانه سهام عدالت که توسط دولت واریز می‌شود، حتماً باید در سامانه سجام ثبت‌نام کرده و احراز هویت شده باشید. در سال‌های اخیر، سود افرادی که سجامی نبوده‌اند در حساب شرکت سپرده‌گذاری باقی مانده و تنها پس از ثبت‌نام در سجام و تایید شماره شبا، این مبالغ به صورت یکجا به حساب آن‌ها واریز شده است. همچنین برای شرکت در مجامع الکترونیک شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی، داشتن کد سجامی الزامی است.

از مهم‌ترین مزایای سجام می‌توان به واریز خودکار سود سهام تمامی شرکت‌های بورسی به یک شماره حساب واحد اشاره کرد که مانع از مراجعه حضوری به بانک‌های مختلف می‌شود. همچنین امکان ویرایش سریع اطلاعات ارتباطی و بانکی به صورت آنلاین، دسترسی به درگاه ذینفعان بازار سرمایه برای مشاهده سبد دارایی (پورتفوی) کل، دریافت گزارش‌های مالیاتی و حضور در مجامع عمومی به صورت آنلاین از دیگر مزایاست. این سامانه امنیت معاملات را نیز افزایش داده و از سوءاستفاده‌های احتمالی از کد معاملاتی افراد جلوگیری می‌کند.

پس از تکمیل مراحل ثبت‌نام اولیه در سایت سجام و تایید اطلاعات توسط مراجع ذی‌صلاح، یک کد ۱۰ رقمی منحصر‌به‌فرد از طریق پیامک به شماره همراه ثبت شده ارسال می‌شود. این کد به منزله تایید اولیه اطلاعات شماست و برای مرحله نهایی که همان احراز هویت (چه به صورت الکترونیکی و چه حضوری در دفاتر پیشخوان) است، الزامی می‌باشد. بدون داشتن این کد، هیچ دفتر پیشخوانی مجاز به انجام فرآیند احراز هویت شما نیست. در صورت گم کردن این کد، می‌توانید از طریق گزینه «بازیابی کد پیگیری» در سایت سجام، مجدداً آن را دریافت کنید.

بله، تمامی افراد حقیقی صرف‌نظر از سن، برای فعالیت در بورس یا داشتن سهام عدالت باید در سجام ثبت‌نام کنند. برای افراد زیر ۱۸ سال، ثبت‌نام توسط ولی (پدر یا جد پدری) یا قیم قانونی انجام می‌شود. در این فرآیند، اطلاعات هویتی فرد زیر ۱۸ سال ثبت شده اما شماره همراه و شماره حساب بانکی می‌تواند متعلق به ولی باشد (البته توصیه می‌شود حساب بانکی به نام خود نوجوان باشد). احراز هویت این افراد معمولاً باید به صورت حضوری در دفاتر پیشخوان و با حضور ولی قانونی و ارائه مدارک شناسایی طرفین انجام گردد.

خیر، ثبت‌نام در سامانه سجام تاریخ انقضا ندارد و یک بار برای همیشه انجام می‌شود. اطلاعات شما در بانک اطلاعاتی شرکت سپرده‌گذاری مرکزی محفوظ می‌ماند. با این حال، در صورتی که اطلاعات فردی شما مانند آدرس محل سکونت، شماره تلفن همراه یا شماره حساب بانکی تغییر کند، موظف هستید وارد سامانه شده و اطلاعات خود را ویرایش کنید. تغییر برخی اطلاعات کلیدی ممکن است نیاز به تایید مجدد یا در موارد خاص، احراز هویت دوباره داشته باشد، اما به طور کلی نیازی به تمدید دوره‌ای یا پرداخت هزینه سالانه برای حفظ کد سجامی نیست.

در حال حاضر تقریباً هیچ شخص حقیقی یا حقوقی که قصد فعالیت در بازار سرمایه ایران، خرید و فروش اوراق بهادار، کالا یا انرژی را دارد، از ثبت‌نام در سجام معاف نیست. حتی سرمایه‌گذاران خارجی نیز باید از طریق فرآیندهای مشخص شده، اطلاعات خود را در این سامانه ثبت کنند. تنها افرادی که هیچ‌گونه دارایی بورسی (سهام، اوراق قرضه، صندوق) ندارند و قصد ورود به این بازار را هم ندارند، الزامی به ثبت‌نام ندارند. اما با توجه به توزیع سهام عدالت برای اکثر دهک‌های جامعه، عملاً اکثر ایرانیان به این ثبت‌نام نیاز پیدا کرده‌اند.

بله، طبق مصوبه سازمان بورس و اوراق بهادار، شرکت‌ها موظف شده‌اند سودهای سنواتی پرداخت نشده سنوات قبل را از طریق سامانه سجام به حساب سهامداران واریز کنند. بسیاری از سهامداران به دلیل عدم اطلاع یا دشواری مراجعه به بانک‌ها، سودهای خود را دریافت نکرده بودند. اکنون با سجامی شدن، این مبالغ به صورت مرحله‌ای و خودکار توسط شرکت سپرده‌گذاری مرکزی به شماره شبای ثبت شده در سجام واریز می‌شود. این یکی از بزرگترین خدمات سجام برای احقاق حقوق سهامداران خرد در سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ بوده است.

فرآیند با ورود به سایت sejam.ir و انتخاب گزینه ثبت‌نام آغاز می‌شود. ابتدا شماره همراه (که باید به نام خود فرد باشد) وارد شده و کد تایید دریافت می‌گردد. سپس اطلاعات هویتی، شغلی، مالی و شماره شبا وارد می‌شود. پس از استعلام اطلاعات توسط سامانه، کد پیگیری ۱۰ رقمی پیامک می‌شود. در مرحله بعد، کاربر باید بین احراز هویت الکترونیکی (از طریق اپلیکیشن‌های معتبر) یا مراجعه حضوری به دفاتر پیشخوان یکی را انتخاب کند. پس از تایید نهایی در مرحله احراز هویت، کد بورسی صادر شده و فرد می‌تواند در کارگزاری‌ها ثبت‌نام و معامله را شروع کند.

برای یافتن مراکز حضوری احراز هویت، کافیست به سایت رسمی سجام مراجعه کرده و در بخش «لیست مراکز احراز هویت»، استان و شهر خود را انتخاب کنید. سامانه لیستی از تمامی دفاتر پیشخوان دولت، شعب بانک‌های منتخب و دفاتر کارگزاری که خدمات احراز هویت سجام را ارائه می‌دهند، به همراه آدرس و شماره تلفن نمایش می‌دهد. توصیه می‌شود قبل از مراجعه حضوری، از طریق تماس تلفنی از فعال بودن سیستم آن مرکز اطمینان حاصل کنید. البته با وجود احراز هویت الکترونیکی، نیاز به مراجعه حضوری بسیار کاهش یافته و فقط برای موارد خاص پیشنهاد می‌شود.

احراز هویت الکترونیکی از طریق هوش مصنوعی و با استفاده از گوشی‌های هوشمند انجام می‌گیرد. کاربر باید اپلیکیشن‌های مورد تایید (مانند آپ، سیگنال یا کارگزاری‌ها) را نصب کرده، تصویر سلفی و ویدئوی کوتاهی از خود مطابق دستورالعمل ضبط کند. همچنین اسکن امضا و تصویر کارت ملی (یا رسید آن) الزامی است. سیستم با انطباق تصویر ویدئویی با عکس ثبت احوال، هویت فرد را تایید می‌کند. شرط اصلی این روش، داشتن کارت ملی هوشمند یا رسید آن و همچنین داشتن شماره همراه به نام شخص متقاضی است. این فرآیند در تمام ساعات شبانه‌روز قابل انجام است.

برای افرادی که به دلیل صغر سن (زیر ۱۸ سال) یا دلایل قانونی دیگر تحت قیمومت هستند، ثبت‌نام اولیه در سایت انجام می‌شود اما در بخش اطلاعات نماینده، مشخصات ولی یا قیم وارد می‌گردد. احراز هویت این افراد حتماً باید به صورت حضوری در دفاتر پیشخوان انجام شود. قیم یا ولی باید اصل شناسنامه و کارت ملی خود و فرد محجور، به همراه حکم قیمومت (در صورت وجود) را به دفتر پیشخوان ارائه دهد. اپراتور دفتر پیشخوان مدارک را اسکن کرده و پس از تایید اصالت، فرآیند ثبت‌نام را نهایی می‌کند. امکان احراز هویت الکترونیکی برای این دسته از افراد فعلاً وجود ندارد.

برای تغییر شماره شبا، کاربر باید به بخش «ویرایش اطلاعات» در سایت سجام مراجعه کند. پس از ورود با شماره همراه و کد تایید، به قسمت اطلاعات بانکی رفته و شماره شبای جدید را وارد می‌نماید. نکته مهم این است که شماره شبا حتماً باید به نام خود شخص باشد. پس از ثبت، سامانه به صورت خودکار استعلام بانکی را انجام داده و در صورت تایید، شماره حساب جدید جایگزین قبلی می‌شود. این تغییر برای واریز سودهای آتی بسیار حیاتی است. معمولاً تغییر شماره شبا هزینه‌ای اندک (مطابق تعرفه ویرایش) دارد و نیازی به احراز هویت مجدد حضوری نیست.

تغییر شماره همراه در سجام به دلیل امنیتی حساسیت بالایی دارد. اگر کاربر به شماره قبلی دسترسی دارد، می‌تواند از طریق بخش ویرایش پروفایل، شماره جدید را وارد کرده و با کدهای تایید ارسالی به هر دو شماره، تغییر را نهایی کند. اما اگر دسترسی به شماره قبلی قطع شده باشد، کاربر باید به یکی از دفاتر پیشخوان دولت مراجعه کرده و با ارائه مدارک شناسایی، درخواست تغییر شماره همراه را ثبت کند. پس از تغییر شماره در سیستم توسط اپراتور، تمامی پیامک‌های بعدی و کدهای ورود به شماره جدید ارسال خواهد شد.

در طرح جدید که از سال ۱۴۰۲ اجرایی شده، یکی از وراث که حتماً باید در سجام ثبت‌نام کرده باشد، به عنوان نماینده به یکی از شعب کارگزاری‌های منتخب یا دفاتر پیشخوان مراجعه می‌کند. وی باید مدارکی شامل گواهی فوت، گواهی حصر وراثت، شناسنامه و کارت ملی متوفی و تمامی وراث را ارائه دهد. نکته کلیدی این است که تمام وراث باید قبلاً در سجام ثبت‌نام کرده و احراز هویت شده باشند تا سهم هر یک به صورت خودکار به سبد دارایی شخصی‌شان منتقل شود. این فرآیند برای سهام عدالت در حال حاضر رایگان یا با هزینه بسیار اندک انجام می‌شود.

وضعیت «عدم تایید» معمولاً ناشی از مغایرت اطلاعات وارد شده با بانک اطلاعاتی ثبت احوال یا بانک مرکزی است. در این حالت، پیامی حاوی علت دقیق خطا (مثلاً مغایرت نام خانوادگی یا اشتباه در شماره شبا) برای کاربر ارسال می‌شود. کاربر باید مجدداً وارد سامانه سجام شده، بخش مربوطه را ویرایش و اصلاح کند. پس از اصلاح، اطلاعات دوباره به مرحله استعلام می‌رود. اگر مشکل برطرف نشود، ممکن است نیاز به مراجعه حضوری به ثبت احوال یا بانک مربوطه برای اصلاح اطلاعات پایه باشد. تا زمانی که وضعیت به «تایید شده» تغییر نکند، امکان احراز هویت وجود نخواهد داشت.

هنگام مراجعه به دفاتر پیشخوان، همراه داشتن اصل کارت ملی هوشمند (یا رسید ثبت‌نام کارت ملی به همراه شناسنامه) الزامی است. همچنین کپی صفحه اول شناسنامه، شماره شبای بانکی (ترجیحاً پرینت یا تاییدیه بانک)، کد پستی دقیق محل سکونت و کد پیگیری ۱۰ رقمی سجام که قبلاً پیامک شده، باید همراه متقاضی باشد. حضور خود شخص برای گرفتن عکس زنده و اثر انگشت الزامی است. برای افراد زیر ۱۸ سال، حضور ولی با مدارک شناسایی کامل الزامی می‌باشد. دفتر پیشخوان پس از تطبیق مدارک، فرم‌های مربوطه را چاپ کرده و پس از امضا و اثر انگشت متقاضی، در سیستم تایید می‌کند.

خطا در ضبط ویدئو معمولاً به دلایلی چون پایین بودن کیفیت دوربین، نور نامناسب محیط (سایه روی صورت)، عدم رعایت حجاب اسلامی برای بانوان، یا عدم انطباق چهره فعلی با عکس کارت ملی (تغییرات ظاهری زیاد) رخ می‌دهد. همچنین باید متن درخواستی را به صورت واضح و بدون لکنت بیان کنید. برای حل این مشکل، در محیطی با نور طبیعی و یکنواخت قرار بگیرید، گوشی را کاملاً ثابت نگه دارید و از هندزفری استفاده نکنید. اگر پس از چند بار تلاش موفق نشدید، سیستم ممکن است شما را به احراز هویت حضوری ارجاع دهد تا امنیت فرآیند حفظ شود.

عدم دریافت پیامک می‌تواند به چند دلیل باشد: ۱. مسدود بودن پیامک‌های تبلیغاتی در گوشی شما (گرچه پیامک سجام خدماتی است اما گاهی تداخل ایجاد می‌شود). ۲. شلوغی خطوط ارتباطی یا اختلال در سرورهای پیامکی سامانه در ساعات پیک. ۳. اشتباه وارد کردن شماره همراه. ۴. عدم آنتن‌دهی مناسب. برای رفع مشکل، ابتدا پوشه Spam پیامک‌های خود را چک کنید، از عدم مسدودی شماره‌های خدماتی مطمئن شوید و در صورت تایید نشدن، در ساعت دیگری (مثلاً اواخر شب یا اوایل صبح) مجدداً تلاش کنید. همچنین مطمئن شوید شماره همراه دقیقاً به نام کد ملی خودتان است.

برای بازیابی کد پیگیری، نیازی به ثبت‌نام مجدد نیست. کافیست به صفحه اصلی سایت سجام (sejam.ir) رفته و گزینه «بازیابی کد پیگیری» را انتخاب کنید. با وارد کردن کد ملی و کد امنیتی، یک پیامک حاوی کد ۱۰ رقمی جدید به شماره همراهی که در سامانه ثبت کرده‌اید، ارسال می‌شود. توجه داشته باشید که این سرویس ممکن است هزینه اندکی داشته باشد که از اعتبار شما کسر یا به صورت آنلاین پرداخت می‌شود. اگر شماره همراه خود را نیز عوض کرده‌اید و به آن دسترسی ندارید، باید حضوری به دفاتر پیشخوان مراجعه کنید.

این خطا زمانی رخ می‌دهد که استعلام سامانه سجام از بانک مرکزی (سامانه پایا/ساتنا) با پاسخ منفی مواجه شود. طبق قوانین، شماره شبای اعلامی حتماً باید متعلق به شخص متقاضی باشد و حساب‌های مشترک یا حساب متعلق به والدین (برای افراد بالای ۱۸ سال) پذیرفته نیست. گاهی اوقات به دلیل قدیمی بودن اطلاعات بانک یا تغییرات شناسنامه‌ای، این مغایرت ایجاد می‌شود. برای حل آن، ابتدا از صحت شماره شبا مطمئن شوید و در صورت اطمینان، به بانک مربوطه مراجعه کنید تا اطلاعات کد ملی شما را در سیستم بانکی به‌روزرسانی کنند و سپس مجدداً در سجام ثبت کنید.

خیر، طبق دستورالعمل‌های امنیتی جدید بازار سرمایه، هر کد ملی باید دارای یک شماره همراه منحصر‌به‌فرد باشد که مالکیت آن در سامانه «شاهکار» به نام خود فرد ثبت شده باشد. تنها استثنا برای افراد زیر ۱۸ سال یا افراد تحت قیمومت است که می‌توانند از شماره همراه ولی یا قیم خود استفاده کنند. برای سایر افراد، اگر سعی کنید با شماره‌ای که قبلاً برای شخص دیگری ثبت شده، ثبت‌نام کنید، سامانه اجازه ادامه فرآیند را نخواهد داد. این اقدام برای جلوگیری از دسترسی غیرمجاز به دارایی‌های افراد و تایید هویت دو مرحله‌ای انجام شده است.

امضا باید روی یک کاغذ کاملاً سفید و بدون خط، با خودکار مشکی یا آبی پررنگ ترسیم شود. هنگام عکس‌برداری، دوربین باید کاملاً موازی با کاغذ باشد و لرزش نداشته باشد. نور محیط باید به گونه‌ای باشد که سایه گوشی روی کاغذ نیفتد. تصویر باید کاملاً واضح و خوانا باشد و حاشیه اضافی کاغذ در کادر نباشد. سامانه سجام از تکنولوژی تشخیص تصویر استفاده می‌کند و اگر امضا کمرنگ یا تار باشد، آن را رد می‌کند. این امضا در مراجعات بعدی و فرآیندهای قانونی کارگزاری‌ها به عنوان امضای رسمی بورسی شما شناخته خواهد شد.

کندی سامانه معمولاً در زمان‌های پیک ترافیک، مانند روزهای عرضه اولیه بزرگ یا زمان واریز سود سهام عدالت، به دلیل هجوم کاربران رخ می‌دهد. همچنین انجام عملیات به‌روزرسانی پایگاه داده توسط شرکت سپرده‌گذاری مرکزی معمولاً در ساعات پایانی شب انجام می‌شود که ممکن است باعث قطعی موقت شود. بهترین زمان برای ثبت‌نام و به ویژه انجام احراز هویت الکترونیکی که نیاز به ارتباط زنده با سرور دارد، ساعات ابتدایی صبح (بین ۷ تا ۱۰) یا ساعات میانی روز در ایام غیرتعطیل است که پایداری شبکه در بالاترین سطح قرار دارد.

سامانه سجام خود دارای اپلیکیشن اختصاصی نیست و فرآیند ثبت‌نام اولیه حتماً باید از طریق وب‌سایت sejam.ir (نسخه دسکتاپ یا موبایل) انجام شود. اما برای مرحله «احراز هویت الکترونیکی»، شرکت سپرده‌گذاری مرکزی با اپلیکیشن‌های پرداخت و بورسی معتبری مانند آپ، تاپ، سیگنال و اپلیکیشن‌های اختصاصی کارگزاری‌ها قرارداد دارد. شما می‌توانید برای بخش فنی احراز هویت از این اپلیکیشن‌ها استفاده کنید. دقت کنید که برای امنیت اطلاعات، فقط از اپلیکیشن‌های معرفی شده در سایت رسمی سجام استفاده کنید و از دانلود برنامه‌های متفرقه از منابع نامعتبر خودداری نمایید.

در صورت مواجهه با هرگونه خطای فنی که با تکرار مراحل حل نمی‌شود، می‌توانید با مرکز تماس شرکت سپرده‌گذاری مرکزی به شماره ۱۵۶۹ تماس بگیرید. این مرکز به صورت ۲۴ ساعته پاسخگوی سوالات و مشکلات کاربران در زمینه سجام، سهام عدالت و درگاه ذینفعان است. همچنین در سایت سجام بخش «میز خدمت الکترونیک» وجود دارد که می‌توانید تیکت ارسال کرده و مشکل خود را به همراه اسکرین‌شات خطا گزارش کنید. کارشناسان فنی پس از بررسی، راهنمایی‌های لازم را از طریق پیامک یا تماس تلفنی به شما ارائه خواهند داد.

هزینه ثبت‌نام در سامانه سجام شامل دو بخش است: ۱. هزینه ثبت‌نام اولیه در سایت که مبلغی حدود ۱۰ تا ۱۵ هزار تومان است و به صورت آنلاین پرداخت می‌شود. ۲. هزینه احراز هویت که بسته به روش انتخابی متفاوت است. احراز هویت الکترونیکی معمولاً بین ۱۰ تا ۱۵ هزار تومان هزینه دارد. اما در صورت مراجعه حضوری به دفاتر پیشخوان، این مبلغ با توجه به تعرفه‌های ابلاغی و خدمات اضافی (مانند کپی و اسکن) ممکن است بین ۲۰ تا ۳۰ هزار تومان باشد. در مجموع، کل فرآیند با مبلغی حدود ۳۰ تا ۵۰ هزار تومان قابل انجام است.

طبق مصوبات کانون دفاتر پیشخوان دولت و سازمان بورس، نرخ پایه خدمات احراز هویت سجام یکسان و مصوب است. با این حال، تفاوت اندک در مبالغ دریافتی ممکن است به دلیل ارائه خدمات جانبی باشد. برخی دفاتر هزینه‌هایی برای چاپ فرم‌ها، کپی مدارک شناسایی یا اسکن اسناد دریافت می‌کنند که به مبلغ پایه افزوده می‌شود. همچنین مالیات بر ارزش افزوده نیز به مبلغ نهایی اضافه می‌گردد. توصیه می‌شود به دفاتری مراجعه کنید که نرخ‌نامه مصوب را در معرض دید مشتریان قرار داده‌اند. به طور کلی تفاوت قیمت نباید بیش از چند هزار تومان باشد.

بله، ویرایش اطلاعات در سامانه سجام مشمول هزینه است، اما این هزینه بسیار کمتر از ثبت‌نام اولیه می‌باشد. برای تغییراتی مانند اصلاح شماره شبا، آدرس یا شماره تماس، مبلغی حدود ۵ تا ۱۰ هزار تومان (طبق تعرفه سال ۱۴۰۲) دریافت می‌شود. این مبلغ جهت پوشش هزینه‌های استعلام مجدد از بانک مرکزی و ثبت احوال صرف می‌گردد. البته برخی ویرایش‌های جزئی ممکن است رایگان باشد، اما تغییرات کلیدی که نیاز به تایید سیستمی دارند، همواره دارای تعرفه مشخصی هستند که در لحظه ویرایش به صورت آنلاین از کاربر اخذ می‌شود.

خیر، مبالغ پرداخت شده برای احراز هویت الکترونیکی بابت استفاده از زیرساخت‌های هوش مصنوعی و استعلامات ثبت احوال هزینه می‌شود و در صورت عدم تایید به دلیل خطای کاربر (مانند عدم رعایت پوشش، کیفیت پایین ویدئو یا مغایرت چهره)، مسترد نخواهد شد. در اکثر اپلیکیشن‌ها، در صورت رد شدن، به کاربر اجازه داده می‌شود تا ۲ یا ۳ مرتبه دیگر بدون پرداخت هزینه مجدد، فرآیند را تکرار کند. اما اگر پس از چندین بار تلاش، احراز هویت نهایی نشود، کاربر باید به صورت حضوری به دفاتر پیشخوان مراجعه کرده و هزینه احراز هویت حضوری را جداگانه پرداخت نماید.

طبق اعلام سازمان بورس در سال ۱۴۰۲، فرآیند انتقال سهام عدالت متوفیان به وراث در قالب طرح «میراث» در شعب کارگزاری‌های منتخب و بانک‌های اعلام شده به صورت رایگان انجام می‌شود. اما اگر وراث بخواهند این کار را از طریق دفاتر پیشخوان انجام دهند، ممکن است بابت خدمات اسکن مدارک و ثبت سیستمی، هزینه‌ای طبق تعرفه دفاتر از آن‌ها دریافت شود. لازم به ذکر است که خود وراث برای دریافت سهم خود حتماً باید قبلاً سجامی شده باشند که هزینه ثبت‌نام شخصی سجام آن‌ها طبق روال عادی (حدود ۳۰ تا ۵۰ هزار تومان) بر عهده خودشان است.

خیر، سامانه سجام یا شرکت سپرده‌گذاری مرکزی هیچ درصدی از سود سهام شما را به عنوان کارمزد کسر نمی‌کنند. مبلغ سودی که مجمع شرکت تصویب کرده است، به طور کامل به حساب شبای شما واریز می‌شود. هزینه‌های عملیاتی این انتقال طبق قرارداد بین شرکت ناشر (شرکت بورسی) و شرکت سپرده‌گذاری مرکزی توسط شرکت ناشر پرداخت شده است. تنها کسر مبلغی که ممکن است مشاهده کنید، مربوط به مالیات بر سود سهام (برای برخی اوراق خاص) یا کارمزدهای بسیار اندک بانکی بابت انتقال وجه پایا/ساتنا است که ارتباطی به سجام ندارد.

اتباع خارجی برای فعالیت در بورس ایران باید کد معاملاتی مخصوص دریافت کنند و فرآیند سجامی شدن آن‌ها کمی متفاوت است. هزینه ثبت‌نام برای این افراد معمولاً مشابه افراد ایرانی است، اما به دلیل نیاز به استعلامات خاص از مراجع ذی‌صلاح و بررسی کد فیدا (Fida)، ممکن است فرآیند احراز هویت حضوری آن‌ها در دفاتر منتخب با تعرفه متفاوتی انجام شود. این افراد حتماً باید به مراکزی مراجعه کنند که اجازه احراز هویت اتباع را دارند. توصیه می‌شود اتباع عزیز قبل از مراجعه، از طریق پشتیبانی ۱۵۶۹ از آخرین تعرفه‌ها و مراکز مجاز مطلع شوند.

کارگزاری‌ها معمولاً به عنوان عاملیت احراز هویت عمل می‌کنند. بسیاری از کارگزاری‌ها برای جذب مشتری جدید، فرآیند احراز هویت سجام را در دفاتر خود به صورت رایگان انجام می‌دهند یا تخفیف‌های ویژه‌ای قائل می‌شوند. با این حال، اگر کارگزاری هزینه دریافت کند، این مبلغ نباید از تعرفه مصوب سازمان بورس و شرکت سپرده‌گذاری مرکزی بیشتر باشد. دریافت هرگونه مبلغ تحت عنوان «حق‌الزحمه اختصاصی» یا «هزینه مشاوره» برای ثبت‌نام سجام غیرقانونی است و کاربران می‌توانند شکایت خود را در سامانه سمات یا سازمان بورس ثبت کنند.

این دو، دو مرحله مجزا با زیرساخت‌های متفاوت هستند. هزینه اول (ثبت‌نام) بابت ایجاد پروفایل، تخصیص فضای ابری برای اسناد و استعلامات اولیه از بانک مرکزی و ثبت احوال است که مستقیماً به حساب شرکت سپرده‌گذاری مرکزی واریز می‌شود. هزینه دوم (احراز هویت) بابت تایید هویت بصری و انطباق چهره است که اگر توسط اپلیکیشن‌ها انجام شود، به شرکت‌های ارائه دهنده خدمات هوش مصنوعی و اگر حضوری باشد، به دفتر پیشخوان بابت خدمات اپراتوری تعلق می‌گیرد. به همین دلیل این دو مبلغ در دو مرحله جداگانه از کاربر اخذ می‌شود.

سامانه سجام تحت نظارت مستقیم سازمان بورس و توسط شرکت سپرده‌گذاری مرکزی مدیریت می‌شود که دارای بالاترین استانداردهای امنیتی و پروتکل‌های رمزنگاری داده‌ها در سطح کشور است. اطلاعات بانکی و هویتی شما به صورت کدگذاری شده ذخیره شده و تنها برای فرآیندهای قانونی (مانند واریز سود یا تایید هویت در کارگزاری) استفاده می‌شود. دسترسی به اطلاعات شما برای اشخاص ثالث غیرممکن است و حتی اپراتورهای دفاتر پیشخوان نیز تنها به بخش محدودی از اطلاعات برای تایید هویت دسترسی دارند. همچنین تمامی ورودها به سامانه با تایید دو مرحله‌ای پیامکی انجام می‌پذیرد.

طبق قانون بازار اوراق بهادار و آیین‌نامه اجرایی سجام، مسئولیت صحت تمامی اطلاعات وارد شده بر عهده شخص متقاضی است. ثبت اطلاعات هویتی جعلی یا شماره حساب متعلق به غیر، می‌تواند منجر به مسدود شدن کد بورسی و توقیف دارایی‌ها تا زمان تعیین تکلیف قانونی شود. همچنین اگر فردی با سوء نیت از اطلاعات شخص دیگری برای ثبت‌نام استفاده کند، مرتکب جرم جعل هویت شده و قابل پیگرد قضایی است. در صورت بروز اشتباه سهوی، فرد موظف است سریعاً نسبت به ویرایش و اصلاح اطلاعات اقدام کند تا مشمول محدودیت‌های معاملاتی نشود.

از نظر قانونی، داشتن کارت ملی هوشمند برای احراز هویت الزامی است. اما با توجه به تاخیر در صدور کارت‌های ملی، افرادی که ثبت‌نام کرده و هنوز کارت خود را دریافت نکرده‌اند، می‌توانند با ارائه «رسید ثبت‌نام کارت ملی هوشمند» به همراه شناسنامه عکس‌دار، نسبت به احراز هویت حضوری در دفاتر پیشخوان اقدام کنند. برای احراز هویت الکترونیکی نیز داشتن کد رهگیری مندرج در پشت کارت ملی یا رسید آن الزامی است. افرادی که هنوز برای کارت ملی هوشمند اقدام نکرده‌اند، ابتدا باید فرآیند ثبت‌نام کارت ملی را آغاز کرده و سپس برای سجام اقدام کنند.

ایرانیان مقیم خارج از کشور نیز ملزم به ثبت‌نام در سجام هستند. این افراد می‌توانند ثبت‌نام اولیه را آنلاین انجام دهند. برای احراز هویت، اگر شماره همراه ایرانی به نام خود داشته باشند، می‌توانند از روش احراز هویت الکترونیکی استفاده کنند. در غیر این صورت، باید از طریق وکیل قانونی خود در ایران اقدام کنند. وکیل باید با داشتن وکالت‌نامه رسمی (که در کنسولگری‌های ایران تایید شده و صراحتاً حق ثبت‌نام در سجام و بورس در آن ذکر شده باشد) به همراه مدارک موکل به دفاتر پیشخوان منتخب مراجعه نماید. البته تلاش‌هایی برای راه‌اندازی احراز هویت از طریق دفاتر کنسولی نیز در جریان است.

طبق مصوبات سازمان بورس، تمامی شرکت‌های پذیرفته شده موظفند سود سهام را صرفاً از طریق سجام واریز کنند. اگر شرکتی از این قانون تخطی کرده و سهامدار را مجبور به مراجعه حضوری به بانک کند، یا سود را در موعد مقرر (حداکثر ۴ ماه پس از مجمع) واریز نکند، سهامدار حق دارد از طریق سامانه «سمن» (سامانه پیگیری شکایات سازمان بورس) شکایت خود را ثبت کند. سازمان بورس با شرکت‌های متخلف برخورد کرده و آن‌ها را ملزم به پرداخت جریمه و واریز فوری سود از طریق سجام خواهد کرد. داشتن کد سجامی، سند قانونی شما برای مطالبه سود است.

خیر، در حال حاضر امکان حذف کامل یا ابطال کد سجامی وجود ندارد. اطلاعات شما به عنوان بخشی از سوابق تاریخی بازار سرمایه ایران در بانک اطلاعاتی شرکت سپرده‌گذاری مرکزی باقی می‌ماند. حتی اگر تمامی سهام خود را بفروشید و کد بورسی خود را غیرفعال کنید، پروفایل سجامی شما باقی می‌ماند تا در صورت فعالیت مجدد در آینده یا واریز سودهای معوقه، مورد استفاده قرار گیرد. این امر برای جلوگیری از تخلفات مالی و حفظ شفافیت در زنجیره مالکیت اوراق بهادار ضروری است. شما فقط می‌توانید اطلاعات خود را ویرایش یا به‌روزرسانی کنید.

دفاتر پیشخوان دولت به عنوان کارگزار اجرایی، موظف به حفظ محرمانگی کامل اطلاعات و مدارک مشتریان هستند. اپراتور دفتر حق کپی‌برداری غیرمجاز یا نگهداری مدارک شناسایی مشتری را پس از اتمام فرآیند احراز هویت ندارد. هرگونه سوءاستفاده از اطلاعات مشتری یا دریافت مبالغ خارج از تعرفه، تخلف محسوب شده و منجر به لغو مجوز دفتر پیشخوان در ارائه خدمات سجام خواهد شد. مشتریان در صورت مشاهده تخلف، می‌توانند مراتب را به بازرسی کانون دفاتر پیشخوان یا واحد شکایات شرکت سپرده‌گذاری مرکزی گزارش دهند.

بله، اشخاص حقوقی (شرکت‌ها، موسسات، صندوق‌ها) فرآیند ثبت‌نام متفاوتی دارند. نماینده قانونی شرکت باید اطلاعات ثبتی، شناسه ملی، آگهی تاسیس و آخرین تغییرات روزنامه رسمی را در بخش اشخاص حقوقی سجام وارد کند. همچنین تمامی صاحبان امضای مجاز شرکت و اعضای هیئت مدیره باید به صورت جداگانه در سجام به عنوان شخص حقیقی ثبت‌نام کرده و احراز هویت شده باشند. احراز هویت شخص حقوقی معمولاً با بررسی مدارک توسط شرکت سپرده‌گذاری انجام می‌شود و نیاز به مراجعه حضوری مدیرعامل به همراه مهر شرکت به مراکز منتخب دارد تا دسترسی‌های لازم ایجاد شود.

بلافاصله پس از ثبت فوت در سازمان ثبت احوال، کد سجامی متوفی به صورت سیستمی تعلیق می‌شود تا از سوءاستفاده‌های احتمالی جلوگیری شود. سودهای سهامی که پس از فوت واریز می‌شوند، در حساب بانکی متوفی (که معمولاً توسط بانک مسدود می‌شود) یا در حساب شرکت سپرده‌گذاری باقی می‌ماند. وراث باید از طریق انحصار وراثت قانونی و مراجعه به سامانه میراث (که پیش‌تر توضیح داده شد)، نسبت به تقسیم دارایی‌ها اقدام کنند. پس از انتقال سهام به وراث، سودهای معوقه نیز به تناسب سهم‌الارث به حساب سجامی هر یک از وراث واریز خواهد شد.