سامانه صیاد بانک مهر ایران؛ راهنمای جامع ثبت و تایید چک

سامانه صیاد (صدور یکپارچه الکترونیکی دسته چک) در بانک قرض‌الحسنه مهر ایران، زیرساختی است که تحت نظارت بانک مرکزی برای افزایش امنیت و شفافیت در مبادلات چک ایجاد شده است. هدف اصلی این سامانه، حذف مخاطرات مربوط به جعل چک، جلوگیری از صدور چک‌های بی‌محل و ایجاد امکان استعلام وضعیت اعتباری صادرکننده برای ذینفع است. با استفاده از این سامانه، تمامی فرآیندهای صدور، تایید و انتقال چک به صورت سیستمی ثبت شده و چک‌های فیزیکی بدون ثبت در این سامانه، فاقد ارزش قانونی برای نقد شدن در شعب بانکی هستند.

چک‌های صیادی جدید که با رنگ بنفش شناخته می‌شوند، دارای یک شناسه ۱۶ رقمی منحصر به فرد هستند و عبارت «کارسازی این چک منوط به ثبت آن در سامانه صیاد است» روی آن‌ها درج شده است. برخلاف چک‌های قدیمی که صرفاً با پشت‌نویسی فیزیکی قابل انتقال بودند، چک‌های بنفش حتماً باید در سامانه صیاد ثبت، تایید و منتقل شوند. در صورت عدم ثبت سیستمی، این چک‌ها مشمول قانون جدید چک نشده و بانک‌ها از پرداخت وجه آن‌ها معذور هستند، در حالی که چک‌های قدیمی همچنان طبق روال سابق (تا زمان جمع‌آوری کامل) فعالیت می‌کنند.

تمامی مشتریان حقیقی و حقوقی که در بانک قرض‌الحسنه مهر ایران دارای حساب جاری هستند و دسته چک صیادی دریافت کرده‌اند، ملزم به استفاده از این سامانه هستند. همچنین ذینفعان چک (گیرندگان) حتی اگر در این بانک حسابی نداشته باشند، برای تایید دریافت چک یا استعلام وضعیت آن می‌توانند از طریق درگاه‌های الکترونیکی بانک مهر ایران مانند اپلیکیشن همراه بانک یا وب‌سایت پیشخوان هوشمند استفاده کنند. استفاده از این خدمات مستلزم داشتن کارت بانکی عضو شتاب و شماره همراهی است که به نام خود شخص در سامانه شاهکار ثبت شده باشد.

شناسه ۱۶ رقمی صیاد، کد منحصر به فردی است که بر روی هر برگ چک درج شده و به منزله هویت دیجیتال آن برگ محسوب می‌شود. این شناسه کلید اصلی برای تمامی عملیات‌ها شامل ثبت صدور، تایید دریافت، انتقال چک و استعلام وضعیت اعتباری صادرکننده است. بدون این شناسه، هیچ‌گونه عملیاتی در سامانه صیاد بانک مهر ایران امکان‌پذیر نیست. مشتریان با وارد کردن این کد در سامانه، می‌توانند از اصالت چک و همچنین وضعیت چک‌های برگشتی صادرکننده مطلع شوند که این امر ریسک معاملات تجاری را به شدت کاهش می‌دهد.

خیر، طبق قانون جدید چک و ضوابط سامانه صیاد در بانک مهر ایران، صدور چک در وجه حامل برای چک‌های بنفش جدید ممنوع است. صادرکننده چک مکلف است در هنگام ثبت چک در سامانه صیاد، نام و نام خانوادگی و کد ملی ذینفع (گیرنده) را به صورت دقیق وارد کند. این اقدام جهت جلوگیری از پولشویی، سرقت چک و سوءاستفاده‌های مالی صورت گرفته است. در صورت درج عبارت «در وجه حامل» روی فیزیک چک، سامانه اجازه ثبت آن را نخواهد داد و چک مذکور اعتبار قانونی برای نقد شدن نخواهد داشت.

استفاده از سامانه صیاد مزایای متعددی دارد که مهم‌ترین آن‌ها افزایش امنیت و اعتماد در معاملات است. مشتریان بانک مهر ایران با این سامانه می‌توانند قبل از پذیرش چک، وضعیت اعتباری صادرکننده را استعلام کنند. همچنین امکان سرقت یا جعل چک به حداقل می‌رسد زیرا اطلاعات در سرورهای بانک مرکزی ثبت شده است. از دیگر مزایا می‌توان به سرعت در نقد کردن چک، امکان مدیریت چک‌های دریافتی و پرداختی در اپلیکیشن همراه بانک و کاهش چشمگیر پرونده‌های قضایی مربوط به چک‌های برگشتی به دلیل نظارت دقیق سیستماتیک اشاره کرد.

بانک مرکزی به عنوان نهاد ناظر و متولی اصلی سامانه صیاد (پیچک)، وظیفه مدیریت متمرکز تمامی چک‌های شبکه بانکی را بر عهده دارد. سامانه صیاد بانک مهر ایران در واقع یک درگاه دسترسی به پایگاه داده مرکزی بانک مرکزی است. تمامی استعلام‌ها، تاییدیه سقف اعتباری صادرکننده و ثبت نهایی چک‌ها در سرورهای بانک مرکزی انجام می‌شود. بانک مهر ایران صرفاً وظیفه احراز هویت مشتری، ارائه رابط کاربری (اپلیکیشن و وب‌سایت) و ارسال درخواست‌ها به سامانه مرکزی را بر عهده دارد تا از یکپارچگی اطلاعات در کل کشور اطمینان حاصل شود.

بله، طبق قوانین جدید، چک‌های صیادی دارای سقف زمانی برای اعتبار هستند. در حال حاضر حداکثر زمان اعتبار یک دسته چک صیادی از زمان صدور، ۳ سال است. این بدان معناست که تاریخ سررسید چک‌های صادر شده نباید فراتر از ۳ سال از زمان دریافت دسته چک باشد. این محدودیت به منظور کنترل بدهی‌های معوق و مدیریت بهتر نقدینگی در اقتصاد وضع شده است. مشتریان بانک مهر ایران باید در هنگام صدور چک به این نکته توجه کنند که تاریخ سررسید درج شده در سامانه صیاد با قوانین زمانی بانک مرکزی مطابقت داشته باشد.

برای ثبت چک، ابتدا باید وارد اپلیکیشن همراه بانک مهر ایران شده و به بخش «مدیریت چک» و سپس «سامانه صیاد» بروید. در مرحله بعد، گزینه «ثبت چک» را انتخاب کرده و شناسه ۱۶ رقمی صیاد را وارد کنید (یا QR کد روی چک را اسکن کنید). سپس اطلاعاتی شامل مبلغ، تاریخ سررسید، کد ملی و نام گیرنده را وارد نمایید. پس از تایید اطلاعات و بررسی مطابقت آن با مندرجات فیزیکی چک، با استفاده از رمز دوم یا رمز پویا، عملیات ثبت را نهایی کنید. پس از این مرحله، پیامکی مبنی بر ثبت موفق برای شما ارسال خواهد شد.

تایید چک توسط گیرنده الزامی است. ذینفع باید به همراه بانک مهر ایران یا سامانه پیشخوان هوشمند مراجعه کرده و در بخش صیاد، گزینه «تایید چک» را انتخاب کند. با وارد کردن شناسه ۱۶ رقمی، اطلاعات چک ثبت شده توسط صادرکننده (مبلغ و تاریخ) برای او نمایش داده می‌شود. در صورت مطابقت کامل اطلاعات سیستمی با فیزیک برگه چک، گیرنده گزینه «تایید» را انتخاب می‌کند. تنها پس از انجام این مرحله است که مالکیت چک به نام گیرنده تغییر یافته و او می‌تواند چک را نقد کرده یا به شخص دیگری منتقل کند.

در قانون جدید، پشت‌نویسی فیزیکی چک برای انتقال اعتبار ندارد. برای انتقال، دارنده چک باید وارد سامانه صیاد بانک مهر ایران شده و گزینه «انتقال چک» را انتخاب نماید. پس از وارد کردن شناسه صیادی، کد ملی شخص جدید (منتقل‌الیه) را وارد می‌کند. سیستم پس از احراز هویت، مالکیت چک را در پایگاه داده به نام شخص جدید ثبت می‌کند. لازم به ذکر است که شخص دریافت‌کننده جدید نیز باید مجدداً وارد سامانه شده و عملیات «تایید انتقال» را انجام دهد تا فرآیند به صورت کامل و قانونی تکمیل گردد.

در صورتی که صادرکننده چک را در سامانه صیاد ثبت نکند، گیرنده نباید فیزیک چک را قبول کند. از نظر قانونی، برگه چکی که در سامانه ثبت نشده باشد، صرفاً یک تکه کاغذ معمولی است و بانک مهر ایران هیچ تعهدی برای پرداخت وجه آن ندارد. در چنین شرایطی، گیرنده نمی‌تواند چک را نقد کند یا حتی گواهی عدم پرداخت (برگشت چک) دریافت نماید. توصیه می‌شود ذینفع در همان لحظه معامله، با استفاده از اپلیکیشن همراه بانک، از ثبت شدن چک توسط صادرکننده اطمینان حاصل کرده و سپس چک را تحویل بگیرد.

مشتریان می‌توانند از طریق منوی «استعلام» در سامانه صیاد بانک مهر ایران، با وارد کردن شناسه ۱۶ رقمی چک، از وضعیت اعتباری صادرکننده مطلع شوند. این استعلام شامل یک سیستم رتبه‌بندی رنگی است: سفید (فاقد چک برگشتی)، زرد (یک فقره چک برگشتی)، نارنجی (دو تا چهار فقره)، قهوه‌ای (پنج تا ده فقره) و قرمز (بیش از ده فقره چک برگشتی). این قابلیت به ذینفع کمک می‌کند تا قبل از انجام معامله، از خوش‌حسابی طرف مقابل اطمینان حاصل کرده و ریسک عدم وصول وجه را به طور جدی ارزیابی نماید.

پس از اینکه چک در سامانه صیاد ثبت و توسط ذینفع تایید شد، امکان ویرایش یا لغو یک‌طرفه آن توسط صادرکننده وجود ندارد. اگر اشتباهی در ثبت اطلاعات رخ داده باشد، صادرکننده و گیرنده باید با توافق یکدیگر نسبت به ابطال فیزیکی چک اقدام کرده و صادرکننده برگه جدیدی را صادر و ثبت کند. در صورتی که چک ثبت شده اما هنوز توسط گیرنده تایید نشده باشد، در برخی نسخه‌های سامانه امکان ابطال وجود دارد، اما بهترین راهکار دقت بالا در هنگام ورود اطلاعات مبلغ و تاریخ در مرحله اولیه ثبت است.

برای اشخاص حقوقی، ثبت چک باید توسط صاحبان امضای مجاز شرکت انجام شود. این افراد باید با استفاده از توکن‌های امنیتی یا دسترسی‌های تعریف شده در اینترنت بانک حقوقی مهر ایران، وارد سامانه صیاد شوند. فرآیند مشابه اشخاص حقیقی است با این تفاوت که شناسه ملی شرکت به عنوان صادرکننده درج می‌شود. همچنین برای تایید یا انتقال چک‌های دریافتی توسط شرکت، نماینده قانونی باید با کد ملی خود و شناسه ملی شرکت وارد شده و عملیات را به نام شخصیت حقوقی انجام دهد تا در سوابق مالیاتی و بانکی شرکت ثبت گردد.

بانک مهر ایران امکان ثبت و تایید چک را از طریق خودپردازهای (ATM) خود فراهم کرده است. برای این کار، مشتری باید کارت بانکی خود را وارد دستگاه کرده و پس از وارد کردن رمز اول، منوی «خدمات چک» و سپس «سامانه صیاد» را انتخاب کند. در این بخش امکاناتی نظیر ثبت چک، تایید چک و استعلام وجود دارد. با وارد کردن شناسه ۱۶ رقمی و سایر اطلاعات درخواستی از طریق صفحه کلید خودپرداز، رسید چاپی عملیات به مشتری ارائه می‌شود. این روش برای افرادی که به گوشی هوشمند یا اینترنت دسترسی ندارند بسیار کاربردی است.

در صورت مفقودی یا سرقت چک صیادی که قبلاً در سامانه ثبت شده است، مالک چک (صادرکننده یا ذینفعی که چک به نام اوست) باید فوراً به یکی از شعب بانک مهر ایران مراجعه کرده و دستور عدم پرداخت را کتباً اعلام کند. همزمان باید به مراجع قضایی مراجعه نموده و گواهی مفقودی دریافت نماید. از آنجایی که اطلاعات چک در سامانه صیاد ثبت شده، امکان سوءاستفاده و نقد کردن آن توسط افراد غیرمجاز بسیار دشوارتر از چک‌های قدیمی است، زیرا بانک در هنگام پرداخت، هویت آورنده را با اطلاعات ثبت شده در سامانه تطبیق می‌دهد.

سامانه لوتوس، پلتفرم مدیریت ثروت و خدمات دیجیتال پیشرفته بانک مهر ایران است که بخشی از آن به خدمات سامانه صیاد اختصاص یافته است. این سامانه با رابط کاربری مدرن، امکان مدیریت دسته‌جمعی چک‌ها، مشاهده تاریخچه تراکنش‌های چک و گزارش‌گیری دقیق از چک‌های صادره و وارده را برای مشتریان فراهم می‌کند. لوتوس به ویژه برای مشتریان تجاری که حجم چک‌های بالایی دارند، ابزاری کارآمد جهت کنترل نقدینگی و اطمینان از ثبت به موقع تمامی چک‌ها در سامانه مرکزی صیاد است و امنیت بالایی را در احراز هویت کاربران ارائه می‌دهد.

این الزام که تحت عنوان طرح «شاهکار» شناخته می‌شود، یکی از مهم‌ترین لایه‌های امنیتی سامانه صیاد است. هدف از این کار، اطمینان از این است که شخص وارد شده به سامانه، دقیقاً همان مالک حساب یا ذینفع چک است. اگر شماره موبایلی که با آن وارد اپلیکیشن همراه بانک مهر ایران شده‌اید به نام کد ملی شما نباشد، سامانه اجازه دسترسی به بخش چک‌های صیادی را نخواهد داد. این اقدام مانع از آن می‌شود که افراد کلاهبردار با دسترسی به اطلاعات کارت بانکی دیگران، اقدام به ثبت یا انتقال چک به نفع خود نمایند.

کد شهاب (شناسه هویت الکترونیک بانکی)، یک کد منحصر به فرد است که برای هر مشتری در شبکه بانکی کشور صادر می‌شود. برای استفاده از خدمات سامانه صیاد در بانک مهر ایران، داشتن کد شهاب فعال الزامی است. این کد نشان‌دهنده تکمیل بودن اطلاعات هویتی مشتری در پایگاه داده بانک مرکزی است. اگر مشتری کد شهاب نداشته باشد یا اطلاعات او ناقص باشد، در هنگام ثبت یا تایید چک با خطا مواجه می‌شود. در چنین مواردی مشتری باید با مراجعه حضوری به شعبه و ارائه مدارک شناسایی، نسبت به به‌روزرسانی اطلاعات و دریافت کد شهاب اقدام کند.

این خطا معمولاً به دلیل قطع ارتباط میان سرورهای بانک مهر ایران و سامانه مرکزی بانک مرکزی (پیچک) رخ می‌دهد. با توجه به اینکه سامانه صیاد یک سیستم سراسری است، گاهی در ساعات اوج مصرف یا زمان‌های به‌روزرسانی زیرساخت‌ها، اختلالات موقتی پیش می‌آید. در چنین شرایطی توصیه می‌شود مشتریان دقایقی صبر کرده و مجدداً تلاش کنند. همچنین اطمینان از پایداری اینترنت و به‌روز بودن نسخه اپلیکیشن همراه بانک می‌تواند در رفع برخی مشکلات فنی موثر باشد. اگر مشکل بیش از چند ساعت ادامه داشت، تماس با پشتیبانی بانک مهر ایران راهگشا خواهد بود.

بله، یکی از قابلیت‌های کاربردی در اپلیکیشن همراه بانک مهر ایران، اسکنر هوشمند QR کد است. بر روی تمامی چک‌های صیادی جدید، یک کد پاسخ سریع (QR) چاپ شده است که حاوی شناسه ۱۶ رقمی چک می‌باشد. کاربران به جای تایپ دستی این شناسه طولانی که ممکن است با خطا همراه باشد، می‌توانند از آیکون اسکنر در بخش ثبت یا تایید چک استفاده کنند. با قرار دادن دوربین گوشی بر روی کد، شناسه به صورت خودکار شناسایی و در کادر مربوطه درج می‌شود که این کار سرعت و دقت عملیات را به شدت افزایش می‌دهد.

امنیت در این سامانه از طریق چندین لایه حفاظتی تامین می‌شود. اول، احراز هویت از طریق سامانه شاهکار (تطبیق کد ملی و موبایل). دوم، استفاده از رمزهای پویا (OTP) برای تایید نهایی تراکنش‌ها. سوم، رمزنگاری داده‌ها در مسیر انتقال بین اپلیکیشن و سرورهای بانک. علاوه بر این، تمامی فعالیت‌ها در سامانه صیاد دارای قابلیت ردگیری (Audit Log) هستند، به این معنی که مشخص است در چه تاریخی و با چه آدرس IP و دستگاهی، چه عملیاتی روی کدام چک انجام شده است. این شفافیت، امکان تخلف را برای افراد سودجو تقریباً غیرممکن می‌سازد.

خیر، مشتریان بانک مهر ایران نیازی به نصب نرم‌افزار مجزا برای سامانه صیاد ندارند. تمامی خدمات مربوط به چک‌های صیادی در داخل اپلیکیشن جامع «همراه بانک مهر ایران» و همچنین «سامانه پیشخوان هوشمند» تعبیه شده است. این یکپارچگی به کاربر اجازه می‌دهد تا در کنار مدیریت حساب‌ها و انتقال وجه، به امور چک‌های خود نیز رسیدگی کند. البته بانک مرکزی اپلیکیشن‌های عمومی دیگری را نیز تایید کرده است، اما استفاده از درگاه اختصاصی بانک مهر ایران به دلیل هماهنگی کامل با حساب‌های جاری مشتری، توصیه می‌شود.

علاوه بر اپلیکیشن، بانک مرکزی امکان استعلام پیامکی را نیز فراهم کرده است. مشتریان بانک مهر ایران می‌توانند شناسه ۱۶ رقمی چک را به سرشماره ۴۰۴۰۷۰۱۷۰۱ ارسال کنند. در پاسخ، پیامی حاوی وضعیت اعتباری صادرکننده (رنگ‌بندی اعتباری) ارسال می‌شود. این روش برای مواقعی که دسترسی به اینترنت مقدور نیست یا کاربر از گوشی‌های غیرهوشمند استفاده می‌کند، بسیار مفید است. لازم به ذکر است که برای ثبت یا تایید چک، روش پیامکی به تنهایی کافی نیست و حتماً باید از درگاه‌های وب یا اپلیکیشن استفاده شود.

اگر رمز عبور همراه بانک مهر ایران را فراموش کرده‌اید، می‌توانید از گزینه «فراموشی رمز» در صفحه ورود اپلیکیشن استفاده کنید که معمولاً با تایید شماره کارت و رمز دوم (پویا) قابل بازیابی است. همچنین، برای انجام امور فوری چک صیادی، می‌توانید به «سامانه پیشخوان هوشمند» در وب‌سایت بانک مهر ایران مراجعه کنید. در این سامانه با استفاده از احراز هویت پیامکی و اطلاعات کارت بانکی، بدون نیاز به رمز عبور همراه بانک، می‌توانید عملیات ثبت، تایید یا استعلام چک را به صورت آنلاین و ایمن انجام دهید.

هزینه صدور دسته چک صیادی شامل دو بخش است: هزینه برگه چک و هزینه کارمزد بررسی صلاحیت مشتری. طبق تعرفه‌های بانک مرکزی که در بانک مهر ایران اجرا می‌شود، هزینه هر برگ چک مبلغی در حدود ۵۰۰۰ ریال (۵۰۰ تومان) بابت چاپ و تمبر مالیاتی است. علاوه بر این، مبلغی نیز بابت استعلام‌های سیستمی از سامانه صیاد و بانک مرکزی در هنگام درخواست دسته چک از مشتری اخذ می‌شود. این مبالغ معمولاً در هنگام تحویل دسته چک یا درخواست آن، از حساب جاری مشتری به صورت خودکار کسر می‌گردد.

بله، طبق بخشنامه‌های بانک مرکزی، هر فقره استعلام وضعیت اعتباری صادرکننده چک (استعلام زنجیره‌ای) دارای کارمزد مشخصی است. در حال حاضر این مبلغ برای هر استعلام ۱۶,۵۰۰ ریال (۱۶۵۰ تومان) تعیین شده است. این هزینه بابت فراخوانی اطلاعات از پایگاه داده بانک مرکزی و نمایش وضعیت چک‌های برگشتی صادرکننده دریافت می‌شود. مشتریان بانک مهر ایران در هنگام استفاده از این سرویس در همراه بانک، باید این مبلغ را در حساب خود داشته باشند تا عملیات استعلام با موفقیت انجام و نتیجه نمایش داده شود.

در حال حاضر، بانک قرض‌الحسنه مهر ایران برای رفاه حال مشتریان و ترویج خدمات بانکداری الکترونیک، کارمزد اضافی بابت عملیات «ثبت»، «تایید» و «انتقال» چک در سامانه صیاد (از طریق اپلیکیشن همراه بانک) دریافت نمی‌کند. این خدمات به صورت رایگان در اختیار کاربران قرار گرفته است تا فرآیند گذار از چک‌های قدیمی به جدید با سهولت بیشتری انجام شود. البته هزینه‌های مربوط به پیامک‌های اطلاع‌رسانی طبق تعرفه اپراتورها ممکن است وجود داشته باشد، اما خودِ عملیات بانکی در سامانه صیاد فعلاً فاقد کارمزد است.

هزینه پیامک‌هایی که از سوی بانک مهر ایران برای اطلاع‌رسانی ثبت یا تایید چک ارسال می‌شود، معمولاً در قالب آبونمان سالانه خدمات پیامکی بانک (که در ابتدای سال یا هنگام فعال‌سازی کسر می‌شود) پوشش داده می‌شود. این مبلغ طبق تعرفه مصوب بانک مرکزی برای سال ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ مبلغی در حدود ۳۰۰,۰۰۰ تا ۵۰۰,۰۰۰ ریال به صورت سالانه یا بر اساس تعداد پیامک‌های ارسالی است. مشتریان می‌توانند در تنظیمات حساب خود، نحوه دریافت و پرداخت هزینه‌های پیامک را مدیریت کنند تا از تمامی تغییرات در وضعیت چک‌های خود مطلع شوند.

هزینه رفع سوءاثر چک برگشتی شامل کارمزدهای اداری و بانکی است که طبق تعرفه بانک مرکزی تعیین می‌شود. این هزینه برای هر فقره چک مبلغی در حدود ۱۲۰۰۰۰ ریال (۱۲ هزار تومان) است. البته این تنها بخشی از ماجراست؛ صادرکننده باید علاوه بر پرداخت این کارمزد، رضایت شاکی را جلب کرده یا مبلغ چک را به حساب واریز و مسدود نماید. همچنین تا زمان رفع سوءاثر، مشتری از دریافت خدمات بانکی مانند تسهیلات و افتتاح حساب جدید محروم خواهد بود که این خود یک هزینه غیرمستقیم سنگین محسوب می‌شود.

خیر، کارمزد خدمات سامانه صیاد در خودپردازهای بانک مهر ایران مطابق با همان تعرفه‌های اپلیکیشن و اینترنت بانک است. اگر عملیاتی مانند استعلام اعتباری انجام شود، مبلغ ۱۶,۵۰۰ ریال کسر می‌گردد، اما برای ثبت یا تایید چک، کارمزد اضافی توسط دستگاه ATM دریافت نمی‌شود. مزیت استفاده از خودپرداز این است که برای افرادی که به اینترنت دسترسی ندارند، هزینه‌ای بابت دیتای موبایل پرداخت نمی‌کنند، اما از نظر کارمزد بانکی تفاوتی میان درگاه‌های مختلف الکترونیکی بانک مهر ایران وجود ندارد.

حق تمبر مالیاتی که بابت هر برگ چک به دولت تعلق می‌گیرد، در زمان درخواست دسته چک توسط سیستم متمرکز بانک مهر ایران محاسبه می‌شود. این مبلغ (که در حال حاضر ۱۰۰ ریال برای هر برگ است) به همراه هزینه چاپ برگه چک، از موجودی حساب جاری مشتری کسر می‌گردد. این یک فرآیند قانونی است و بانک صرفاً به عنوان عامل وصول، این مبالغ را دریافت و به حساب خزانه دولت واریز می‌کند. شفافیت در کسر این هزینه‌ها از طریق صورت‌حساب مشتری قابل مشاهده و پیگیری است.

تعرفه‌های پایه سامانه صیاد برای اشخاص حقیقی و حقوقی در بانک مهر ایران یکسان است. هزینه استعلام، صدور و رفع سوءاثر تابع بخشنامه‌های کلی بانک مرکزی است و تفاوتی بین یک فرد عادی و یک شرکت وجود ندارد. با این حال، اشخاص حقوقی ممکن است به دلیل استفاده از خدمات اینترنت بانک اختصاصی (Business Banking) یا توکن‌های امنیتی برای امضای دیجیتال، هزینه‌های جانبی مربوط به نگهداری آن سامانه‌ها را داشته باشند که ارتباط مستقیمی به کارمزدهای خودِ سامانه صیاد ندارد.

مطابق ماده ۲۱ مکرر قانون اصلاح قانون صدور چک، چکی که در سامانه صیاد ثبت نشده باشد، مشمول مزایای قانون چک نمی‌شود. این یعنی چنین چکی به عنوان یک سند تجاری شناخته نشده و بانک مهر ایران اجازه پرداخت وجه آن را ندارد. در صورت بروز مشکل، دارنده چک نمی‌تواند از طریق اجرایئیات ثبت یا دادگاه برای دریافت فوری وجه اقدام کند و تنها می‌تواند به عنوان یک رسید عادی بدهی در محاکم حقوقی شکایت کند که فرآیندی بسیار طولانی و دشوار دارد. بنابراین ثبت در سامانه، شرط لازم برای اعتبار قانونی چک است.

در صورت برگشت خوردن چک صیادی در بانک مهر ایران، سامانه به صورت خودکار این اطلاعات را به بانک مرکزی ارسال می‌کند. بلافاصله پس از ثبت برگشتی، تمامی حساب‌های صادرکننده در کلیه بانک‌های کشور به میزان مبلغ کسری چک مسدود می‌شود. همچنین صادرکننده تا زمان رفع سوءاثر، حق افتتاح حساب جدید، دریافت کارت بانکی جدید، دریافت تسهیلات بانکی و صدور چک جدید در سامانه صیاد را نخواهد داشت. این محدودیت‌های شدید قانونی جهت اعتباربخشی به چک و کاهش آمار چک‌های بی‌محل وضع شده است.

بله، امکان صدور چک صیادی بابت ضمانت وجود دارد، اما باید نکات قانونی آن رعایت شود. صادرکننده باید در هنگام ثبت چک در سامانه صیاد بانک مهر ایران، در بخش «بابت»، گزینه «ضمانت» را انتخاب کند. همچنین توصیه می‌شود در متن فیزیکی چک نیز عبارت «بابت ضمانت قرارداد شماره...» درج شود. نکته مهم این است که چک ضمانت نیز مانند سایر چک‌ها حتماً باید در سامانه ثبت و توسط ذینفع تایید شود، در غیر این صورت از نظر قانونی هیچ ارزش ضمانتی در مراجع قضایی و بانکی نخواهد داشت.

هنگامی که شخصی چکی را در سامانه صیاد به دیگری منتقل می‌کند، تمام مسئولیت‌های قانونی یک «ظهرنویس» (پشت‌نویس) را بر عهده می‌گیرد. این بدان معناست که اگر چک در سررسید نقد نشود، دارنده نهایی می‌تواند طبق قانون تجارت علیه تمام افرادی که چک در سامانه به نام آن‌ها ثبت و منتقل شده است، اقامه دعوا کند. ثبت انتقال در سامانه صیاد بانک مهر ایران، سندی غیرقابل انکار از جابجایی مالکیت و تعهدات ناشی از آن است، لذا کاربران باید در انتقال چک به افراد ناشناس بسیار محتاط باشند.

بله، از آنجایی که اطلاعات چک‌های صیادی به صورت متمرکز در سامانه بانک مرکزی ثبت شده است، مراجع قضایی می‌توانند در صورت لزوم، دستور توقیف مبلغ چک یا جلوگیری از انتقال آن را صادر کنند. اگر ذینفع چک بدهی قانونی داشته باشد، طلبکاران او می‌توانند با حکم دادگاه، چکی را که در سامانه صیاد به نام او ثبت شده اما هنوز نقد نشده است، توقیف کنند. این شفافیت سیستماتیک به اجرای عدالت و پیگیری مطالبات قانونی کمک شایانی می‌کند و امکان پنهان کردن دارایی‌ها از طریق چک را از بین می‌برد.

طبق قانون، اگر تاریخ سررسید چک با تعطیل رسمی مصادف شود، وجه چک در اولین روز کاری بعد از تعطیلی قابل مطالبه و پرداخت است. در سامانه صیاد بانک مهر ایران نیز تاریخ سررسید همان روز تعطیل ثبت می‌شود، اما دارنده چک باید در روز کاری بعد برای نقد کردن آن به بانک مراجعه کند. لازم به ذکر است که ثبت و تایید چک در سامانه صیاد محدود به روزهای کاری نیست و مشتریان می‌توانند در هر ساعت از شبانه‌روز و حتی در ایام تعطیل، عملیات سیستمی چک را از طریق همراه بانک انجام دهند.

خیر، یکی از ویژگی‌های چک صیادی این است که به صورت متمرکز در کل شبکه بانکی قابل پردازش است. دارنده چک صیادی بانک مهر ایران می‌تواند به هر یک از شعب این بانک در سراسر کشور مراجعه کرده و وجه خود را دریافت کند. همچنین با استفاده از سامانه «چکاوک»، امکان واگذاری چک به حساب در سایر بانک‌ها نیز وجود دارد. به دلیل اینکه اطلاعات چک در سامانه صیاد ثبت شده، شعبه مقصد به راحتی اصالت و موجودی چک را استعلام کرده و فرآیند پرداخت را بدون نیاز به تماس با شعبه مبدأ انجام می‌دهد.

با فوت صادرکننده چک، حساب‌های بانکی او مسدود می‌شود. اما از آنجایی که چک صیادی در زمان حیات صادرکننده در سامانه ثبت شده است، به عنوان یک تعهد قانونی پابرجا باقی می‌ماند. دارنده چک باید برای دریافت وجه به مراجع قضایی مراجعه کرده و از طریق ترکه متوفی طلب خود را وصول کند. بانک مهر ایران در چنین شرایطی نمی‌تواند وجه چک را مستقیماً پرداخت کند، مگر با حکم صریح دادگاه یا در صورتی که تاریخ سررسید چک قبل از فوت صادرکننده بوده و موجودی در حساب تامین شده باشد.

خیر، به هیچ عنوان امکان اصلاح مبلغ یا تاریخ چک پس از ثبت نهایی در سامانه صیاد وجود ندارد. این محدودیت برای جلوگیری از هرگونه سوءاستفاده و تغییر در اسناد مالی وضع شده است. اگر صادرکننده در ورود مبلغ دچار اشتباه شد، باید برگه چک فیزیکی را ابطال کرده (با کشیدن خط ضربدر و درج کلمه ابطال) و یک برگه جدید با اطلاعات صحیح صادر و در سامانه ثبت نماید. دقت در هنگام ثبت اطلاعات در اپلیکیشن همراه بانک مهر ایران بسیار حیاتی است، زیرا هرگونه مغایرت بین فیزیک چک و سامانه، مانع از پرداخت وجه می‌شود.