ویژگی‌های مخفی ویندوز 10؛ ترفندهای کاربردی

ویندوز ۱۰ پر از قابلیت‌هایی است که در منوها دیده نمی‌شوند، ولی با چند میان‌بر و تنظیم ساده می‌تونین پیداشون کنین و کارهاتون رو سریع‌تر انجام بدین.

بیشتر کاربران این ویژگی‌ها را هرگز پیدا نمی‌کنند، چون باید میان‌بر یا مسیر دقیقشان را بدانند. در این مقاله نُه ترفند کاربردی را قدم‌به‌قدم می‌بینین. هر کدام چند دقیقه از وقتتون را در کارهای روزمره نجات می‌دهد.

یک نکته مهم را همین اول بدانین. پشتیبانی رسمی ویندوز ۱۰ در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۵ (۲۲ مهر ۱۴۰۴) تمام شد. دستگاه‌هایی که پوشش به‌روزرسانی تمدیدشده (ESU) ندارند، دیگر وصله امنیتی نمی‌گیرند. ویندوز همچنان اجرا می‌شود، اما از نظر امنیتی در معرض خطر است.

ESU فقط وصله امنیتی می‌دهد. ویژگی جدید یا پشتیبانی فنی ندارد. اگر هنوز با ویندوز ۱۰ کار می‌کنین، ارتقا به ویندوز ۱۱ یا فعال‌سازی ESU را جدی بگیرین. پیش از تصمیم، شرایط و تاریخ‌های ESU را در صفحه رسمی مایکروسافت بررسی کنین.

ترفندهای این مقاله روی ویندوز ۱۰ کار می‌کنند. آن‌ها را یکی‌یکی امتحان کنین و ببینین کدام بیشتر به دردتون می‌خورد.

نکات کلیدی این مقاله:

۹ ترفند قابلیت‌های پنهان و کاربردی ویندوز ۱۰ که در این مقاله می‌خوانید
۱۴ اکتبر ۲۰۲۵ پایان پشتیبانی رسمی ویندوز ۱۰ (۲۲ مهر ۱۴۰۴)
فقط وصله امنیتی برنامه ESU ویژگی جدید یا پشتیبانی فنی نمی‌دهد

هشدار مهم: پایان پشتیبانی ویندوز ۱۰ و گزینه‌های پیش رو

پشتیبانی رسمی ویندوز ۱۰ در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۵ (۲۲ مهر ۱۴۰۴) تمام شد. از اون روز، سیستم‌های بدون پوشش ESU وصله امنیتی نمی‌گیرن. ویندوز همچنان اجرا می‌شه، اما در برابر آسیب‌پذیری‌های جدید بی‌دفاعه. پس باید ارتقا بدین یا ESU فعال کنین.

ترفندهای این مقاله هنوز روی ویندوز ۱۰ کار می‌کنن. ولی اگه سیستم‌تون به اینترنت وصله و وصله امنیتی نمی‌گیره، ریسک واقعی داره.

ESU یعنی چی؟

ESU مخفف «به‌روزرسانی امنیتی تمدیدشده» است. این برنامه فقط وصله امنیتی می‌ده. ویژگی جدید یا پشتیبانی فنی توش نیست. یعنی ویندوز شما امن‌تر می‌مونه، ولی هیچ چیز تازه‌ای یاد نمی‌گیره.

برنامه ESU کاربران خانگی ابتدا تا اکتبر ۲۰۲۶ اعلام شده بود. طبق گزارش‌های خبری، مایکروسافت بدون اطلاعیه رسمی اون رو تا ۱۲ اکتبر ۲۰۲۷ (۲۰ مهر ۱۴۰۶) تمدید کرده. من این تمدید رو فقط از منابع خبری دیدم. پیش از تصمیم، صفحه رسمی ESU مایکروسافت رو چک کنین.

سه راه پیش رو

ارتقا به ویندوز ۱۱، اگه سخت‌افزارتون پشتیبانی می‌کنه.
فعال‌سازی ESU برای خرید زمان.
نصب لینوکس یا خرید سیستم جدید، وقتی سخت‌افزار قدیمیه.

در بخش آخر مقاله، این سه مسیر رو دقیق‌تر مقایسه می‌کنیم. فعلاً اگه می‌خواین ببینین ویندوز ۱۰ نسبت به نسخه‌های قبلی چه جهشی داشته، مقاله مقایسه ویندوز ۷ و ۱۰ خوب راهنماست.

هشدار مهم: پایان پشتیبانی ویندوز ۱۰ و گزینه‌های پیش رو

مقدمه‌ای بر ویژگی‌های مخفی ویندوز ۱۰ و دلیل اهمیت آن‌ها

ویژگی‌های مخفی ویندوز ۱۰ قابلیت‌هایی هستن که توی منوها پیدا نمی‌شن، اما با میان‌بر یا تنظیمات عمیق در دسترس‌ان. یادگرفتنشون روزانه چند دقیقه صرفه‌جویی می‌کنه. کنترل شما رو روی سیستم بیشتر می‌کنه و بدون نصب نرم‌افزار اضافه کار می‌کنن.

چرا هنوز به دردتون می‌خوره؟

ویندوز ۱۰ هنوز روی میلیون‌ها سیستم نصبه. آخرین نسخه‌اش ۲۲H2 است و ویژگی جدیدی نمی‌گیره. یعنی همه ترفندهای این مقاله پایدارن و تغییر نمی‌کنن.

خیلی از این قابلیت‌ها توی ویندوز ۱۱ هم هستن. پس یادگرفتنشون سرمایه‌گذاری بلندمدته، حتی اگه بعداً مهاجرت کنین.

توی این مقاله چی می‌خونین؟

مدیریت دسکتاپ‌های مجازی و چیدمان پنجره‌ها
کلیپ‌بورد هوشمند و اسکرین‌شات سریع
ضبط صفحه بدون نرم‌افزار جانبی
پاکسازی فضای دیسک و بهینه‌سازی سرعت
تنظیمات حریم خصوصی که کمتر کسی سراغشون می‌ره

اگه اهل کشف قابلیت‌های پنهان هستین، شاید ترفندهای گوشی هم براتون جذاب باشه. مثلاً قابلیت‌های مخفی گوشی سامسونگ A51 همین حس کشف رو داره.

یه نکته: همه میان‌برها رو یک‌جا حفظ نکنین. هر روز یکی رو امتحان کنین تا توی عادت‌تون بشینه.

نمای کلی دسکتاپ ویندوز ۱۰ با چند پنجره باز — میان‌برهای کیبورد سریع‌ترین راه کشف قابلیت‌های پنهان ویندوز ۱۰ هستن.

مقدمه‌ای بر ویژگی‌های مخفی ویندوز ۱۰ و دلیل اهمیت آن‌ها

دسکتاپ مجازی: مدیریت چند محیط کاری با میان‌برهای کیبورد

دسکتاپ مجازی به شما اجازه می‌ده چند میز کار جدا داشته باشین. با Win+Ctrl+D یه دسکتاپ جدید می‌سازین و با Win+Ctrl+جهت‌نما بینشون جابه‌جا می‌شین. کار، شخصی و سرگرمی رو از هم جدا نگه می‌دارین.

ساخت و جابه‌جایی

کلیدهای Win+Tab رو بزنین تا نمای وظایف باز بشه.
روی «دسکتاپ جدید» کلیک کنین یا Win+Ctrl+D بزنین.
با Win+Ctrl+← و Win+Ctrl+→ بین دسکتاپ‌ها بچرخین.
برای بستن دسکتاپ فعلی، Win+Ctrl+F4 رو بزنین.

پنجره‌های دسکتاپ بسته‌شده خودکار به دسکتاپ کناری منتقل می‌شن. چیزی از دست نمی‌ره.

انتقال پنجره بین دسکتاپ‌ها

توی نمای وظایف، پنجره رو بگیرین و روی دسکتاپ دلخواه رها کنین. یا راست‌کلیک کنین و «Move to» رو بزنین. گزینه نمایش یه برنامه روی همه دسکتاپ‌ها هم وجوده.

یه الگوی کاربردی

دسکتاپ ۱: مرورگر و ایمیل برای کار
دسکتاپ ۲: فایل‌ها و نرم‌افزارهای تخصصی
دسکتاپ ۳: پیام‌رسان و موسیقی

مثلاً پوشه دانلودهای تلگرام رو لازم دارین؟ توی دسکتاپ جدا باز نگهش دارین. مسیرش رو از مقاله محل ذخیره فایل‌های تلگرام در ویندوز پیدا می‌کنین.

نکته مهم: دسکتاپ‌های مجازی بعد از ری‌استارت حفظ می‌شن. ولی هر دسکتاپ از همون رم مشترک استفاده می‌کنه. پس باز کردن ده دسکتاپ پر از برنامه سنگین، سیستم ضعیف رو کند می‌کنه.

دسکتاپ مجازی: مدیریت چند محیط کاری با میان‌برهای کیبورد

منوی استارت مخفی (Win+X) و دسترسی سریع به ابزارهای سیستمی

منوی Win+X یه منوی پنهان برای کاربران حرفه‌ایه. با فشردن Win+X یا راست‌کلیک روی دکمه Start باز می‌شه. ابزارهای مدیریتی مثل Device Manager، Disk Management، Terminal و Settings رو در یک قدم می‌ده.

چه گزینه‌هایی داره؟

Device Manager: مدیریت درایورها و سخت‌افزار
Disk Management: پارتیشن‌بندی و فرمت دیسک
Event Viewer: خطاهای سیستم رو بررسی می‌کنه
Task Manager: برنامه‌های سنگین رو می‌بنده
PowerShell یا Terminal: اجرای دستور، حتی با دسترسی ادمین
Power Options: تنظیمات مصرف انرژی

میان‌بر داخل منو

وقتی منو باز شد، حرف زیرخط‌دار هر گزینه رو بزنین. مثلاً Win+X و بعد M، مستقیم Device Manager رو باز می‌کنه. یادگرفتنش یه روز طول می‌کشه.

گزارش سلامت باتری

لپ‌تاپ دارین؟ ترمینال رو با دسترسی ادمین از همین منو باز کنین. بعد این دستور رو بزنین:

powercfg /batteryreport

خروجی یه فایل HTML با ظرفیت طراحی، ظرفیت فعلی و تاریخچه شارژه. اگه ظرفیت فعلی خیلی پایین‌تر از طراحی باشه، باتری فرسوده است.

اگه سراغ پوشه‌های سیستمی می‌رین، مطمئن بشین نمایش فایل‌های پنهان فعاله. راهنمای نمایش فایل‌های مخفی در ویندوز این کار رو قدم‌به‌قدم توضیح داده.

ابزارهای مدیریت پنجره‌ها و چیدمان صفحه

ویژگی Snap پنجره‌ها رو با میان‌بر کنار هم می‌چینه. کلید Win همراه با جهت‌نماها پنجره رو به نیمه یا چارک صفحه می‌چسبونه. دیگه لازم نیست پنجره‌ها رو با موس بکشین و اندازه‌شون رو دستی تنظیم کنین.

میان‌برهای Snap

پنجره فعال رو انتخاب کنین.
Win+← یا Win+→ رو بزنین تا به نیمه چپ یا راست بچسبه.
بعد Win+↑ یا Win+↓ رو بزنین تا به چارک بالا یا پایین بره.
از لیست پنجره‌های باقی‌مانده، پنجره دوم رو برای نیمه دیگه انتخاب کنین.

به همین سادگی، چهار پنجره رو توی چهار گوشه صفحه می‌چینین.

میان‌برهای مکمل

Win+D: نمایش دسکتاپ و برگشت
Win+Home: همه پنجره‌ها جز فعال رو کوچک می‌کنه
Win+Shift+←/→: پنجره رو به مانیتور بعدی می‌بره
Alt+Tab: جابه‌جایی سریع بین برنامه‌ها

باریکه نمایش دسکتاپ

انتهای راست نوار وظیفه یه باریکه نازکه. با کلیک روش، همه پنجره‌ها کوچک می‌شن. معادلش همون Win+D است. موس رو روش نگه دارین تا پیش‌نمایش دسکتاپ رو ببینین.

FancyZones برای چیدمان دلخواه

PowerToys ابزار رایگان خود مایکروسافته. بخش FancyZones اون می‌ذاره چیدمان سفارشی بسازین. روی مانیتورهای عریض خیلی به کار میاد. البته این یه برنامه جداست و داخلی ویندوز نیست.

چیدمان چهار پنجره در چهار گوشه صفحه با Snap — با Snap می‌تونین چهار برنامه رو هم‌زمان و مرتب ببینین.

تاریخچه کلیپ‌بورد و همگام‌سازی آن بین دستگاه‌ها

با Win+V تاریخچه کلیپ‌بورد باز می‌شه. ویندوز آخرین موارد کپی‌شده، شامل متن و تصویر، رو نگه می‌داره. هر مورد رو می‌تونین دوباره بچسبونین یا سنجاق کنین. اولین بار باید اون رو فعال کنین.

فعال‌سازی

Settings رو با Win+I باز کنین.
به System و بعد Clipboard برید.
گزینه «Clipboard history» رو روشن کنین.
حالا هر بار Win+V بزنین، فهرست رو می‌بینین.

سنجاق کردن موارد پرتکرار

روی آیتم، آیکن سنجاق رو بزنین. آیتم سنجاق‌شده با ری‌استارت پاک نمی‌شه. شماره حساب، امضای ایمیل یا آدرس پرتکرار براش مناسبه.

همگام‌سازی بین دستگاه‌ها

با ورود به حساب مایکروسافت، کلیپ‌بورد بین دستگاه‌ها همگام می‌شه. گزینه «Sync across your devices» رو از همون صفحه فعال کنین. روی هر دو دستگاه باید با یه حساب وارد شده باشین.

هرگز رمز عبور یا اطلاعات بانکی رو با همگام‌سازی فعال کپی نکنین. اون متن روی سرور مایکروسافت هم می‌ره.

پاک کردن تاریخچه

توی پنل Win+V دکمه «Clear all» رو بزنین. موارد سنجاق‌شده می‌مونن. روی سیستم مشترک، حتماً بعد از کار تاریخچه رو پاک کنین.

بونوس: Win+. پنل ایموجی و نمادها رو باز می‌کنه. برای نوشتن سریع شکلک و علائم خاص عالیه.

ابزارهای تمرکز و کاهش مزاحمت: Focus Assist و حالت تاریک

Focus Assist اعلان‌های مزاحم رو موقع کار ساکت می‌کنه. حالت تاریک هم خستگی چشم رو شب‌ها کم می‌کنه. هر دو از Settings قابل تنظیمن و هیچ نرم‌افزار اضافه‌ای نمی‌خوان.

راه‌اندازی Focus Assist

Win+I رو بزنین و به System برید.
گزینه Focus assist رو انتخاب کنین.
بین Off، Priority only و Alarms only یکی رو بذارین.
در بخش Automatic rules، زمان‌بندی تعریف کنین.

«Priority only» فقط اعلان‌های برنامه‌های انتخابی شما رو نشون می‌ده. «Alarms only» همه چیز جز آلارم رو ساکت می‌کنه.

قوانین خودکار

می‌تونین بگین Focus Assist موقع ارائه، بازی تمام‌صفحه یا ساعات مشخص خودکار روشن بشه. مثلاً هر شب بین ۲۲ تا ۷. دیگه اعلان نیمه‌شب بیدارتون نمی‌کنه.

حالت تاریک

به Settings و بعد Personalization برید.
روی Colors کلیک کنین.
در «Choose your color» گزینه Dark رو بزنین.

حالت تاریک روی Settings، File Explorer و برنامه‌های استور اعمال می‌شه. بعضی برنامه‌های قدیمی همچنان روشن می‌مونن.

Night light برای شب

در Settings، بخش System و Display، گزینه Night light نور آبی رو کم می‌کنه. می‌تونین زمان‌بندی‌اش کنین. ترکیب Night light و حالت تاریک، چشم رو شب‌ها خیلی راحت‌تر نگه می‌داره.

ضبط صفحه با Game Bar و ابزارهای اسکرین‌شات داخلی

برای ضبط صفحه، Win+Alt+R رو بزنین. این میان‌بر Xbox Game Bar ضبط رو شروع و متوقف می‌کنه. برای اسکرین‌شات ناحیه‌ای هم Win+Shift+S کافیه. هر دو بدون نصب برنامه کار می‌کنن.

ضبط با Game Bar

برنامه‌ای که می‌خواین ضبط کنین رو باز کنین.
Win+G رو بزنین تا نوار بازی ظاهر بشه.
روی دکمه ضبط بزنین یا Win+Alt+R رو فشار بدین.
برای توقف، دوباره Win+Alt+R رو بزنین.

فایل‌ها به‌صورت پیش‌فرض در Videos\Captures ذخیره می‌شن. می‌تونین مسیر رو از Settings و بخش Gaming عوض کنین.

محدودیت‌های Game Bar

فقط پنجره یک برنامه رو ضبط می‌کنه، نه کل دسکتاپ.
File Explorer و دسکتاپ خالی رو ضبط نمی‌کنه.
روی بعضی سیستم‌های قدیمی کارت گرافیک سازگار نیست.

اسکرین‌شات‌های داخلی

Win+Shift+S: انتخاب ناحیه، کپی در کلیپ‌بورد
Win+PrtScn: کل صفحه، ذخیره در Pictures\Screenshots
PrtScn: کپی کل صفحه در کلیپ‌بورد
Alt+PrtScn: فقط پنجره فعال

بعد از Win+Shift+S، یه اعلان ظاهر می‌شه. روش کلیک کنین تا بتونین برش بدین یا روش نقاشی کنین.

نوار Xbox Game Bar و دکمه ضبط صفحه — Game Bar با Win+G باز می‌شه و ضبط با Win+Alt+R شروع می‌شه.

مدیریت فضای ذخیره‌سازی و عملکرد سیستم با ابزارهای داخلی

برای آزاد کردن فضا، Storage Sense رو از Settings روشن کنین. برای سرعت بیشتر، برنامه‌های اضافه استارتاپ رو در Task Manager غیرفعال کنین. هر دو ابزار داخلی‌ان و بدون نرم‌افزار جانبی کار می‌کنن.

Storage Sense

به Settings و بعد System برید.
روی Storage کلیک کنین.
گزینه Storage Sense رو روشن کنین.
با «Configure Storage Sense» زمان پاکسازی رو تعیین کنین.

این ابزار فایل‌های موقت و سطل بازیافت قدیمی رو خودکار پاک می‌کنه. می‌تونین بگین فایل‌های سطل بازیافت بعد از ۳۰ روز حذف بشن.

پاکسازی دستی

در جستجوی ویندوز، «Disk Cleanup» رو تایپ کنین. درایو رو انتخاب کنین و «Clean up system files» رو بزنین. بعد از به‌روزرسانی‌های بزرگ، گاهی چند گیگابایت آزاد می‌شه.

کنترل برنامه‌های استارتاپ

Ctrl+Shift+Esc رو بزنین تا Task Manager باز بشه.
تب Startup رو باز کنین.
برنامه‌های با «High impact» رو بررسی کنین.
روی غیرضروری‌ها راست‌کلیک و Disable بزنین.

این کار زمان بوت رو کوتاه‌تر می‌کنه. به فایل‌های برنامه آسیبی نمی‌زنه و هر وقت بخواین، دوباره فعالش می‌کنین.

وقتی خطای DLL می‌گیرین

گاهی بعد از پاکسازی بی‌دقت، برنامه‌ای به خاطر نبود فایل اجرا نمی‌شه. اینجا راهنمای رفع ارور فایل‌های DLL در ویندوز کمکتون می‌کنه.

نکات امنیتی و حریم خصوصی در تنظیمات پنهان ویندوز ۱۰

بخش Privacy در Settings مهم‌ترین نقطه کنترل اطلاعات شماست. اونجا می‌تونین دسترسی برنامه‌ها به دوربین، میکروفون و موقعیت مکانی رو ببندین. تاریخچه فعالیت و شناسه تبلیغاتی رو هم از همون‌جا خاموش می‌کنین.

بازبینی مجوز برنامه‌ها

Win+I رو بزنین و Privacy رو باز کنین.
بخش Camera و Microphone رو یکی‌یکی ببینین.
برای برنامه‌های ناشناس، دسترسی رو خاموش کنین.
همین کار رو برای Location انجام بدین.

داده‌های تشخیصی و تبلیغات

در General، شناسه تبلیغاتی رو خاموش کنین.
در Diagnostics & feedback، سطح داده رو روی حداقل بذارین.
در Activity history، ذخیره تاریخچه فعالیت رو غیرفعال کنین.

توجه کنین: روی نسخه Home نمی‌تونین ارسال داده تشخیصی رو کاملاً صفر کنین. فقط به حداقل می‌رسه.

امنیت پایه

Windows Security رو همیشه فعال نگه دارین.
رمز عبور قوی یا Windows Hello بذارین.
در نسخه Pro، BitLocker دیسک رو رمزنگاری می‌کنه.
حساب کاربری عادی بسازین و ادمین رو فقط برای نصب استفاده کنین.

تنظیمات حریم خصوصی جای وصله امنیتی رو نمی‌گیره. اگه ویندوز ۱۰ شما بدون ESU مونده، این مهم‌ترین ریسکه.

نکات مهم و هشدارها پیش از اعمال ترفندها

پیش از تغییر هر تنظیم، از اطلاعات مهم نسخه پشتیبان بگیرین و یه نقطه بازیابی بسازین. بیشتر ترفندهای این مقاله بی‌خطرن، اما چند مورد، مثل دستورهای ادمین و تنظیمات سیستمی، احتیاط می‌خوان.

پیش از شروع

در جستجو «Create a restore point» رو تایپ کنین.
روی درایو سیستم، دکمه Create رو بزنین.
یه اسم مشخص بذارین و تأیید کنین.
فایل‌های مهم رو روی یه دیسک دیگه کپی کنین.

قوانین ایمنی

دستور ناشناس رو بدون فهمیدن اجرا نکنین.
هر بار فقط یک تنظیم رو عوض کنین تا اثرش معلوم بشه.
تنظیمات سیستمی رو فقط روی حساب خودتون تغییر بدین.
روی سیستم کاری سازمان، قبلاً با مدیر IT هماهنگ کنین.

تفاوت نسخه‌ها

بعضی گزینه‌ها بسته به نسخه Home یا Pro و شماره Build فرق دارن. اگه گزینه‌ای رو نمی‌بینین، احتمالاً نسخه‌تون اون رو نداره. برای دیدن نسخه، دستور winver رو در Run بزنین.

منابع غیررسمی

فایل‌های «بهینه‌ساز» یا کرک‌شده از اینترنت نگیرین. خیلی‌هاشون بدافزار دارن. هر چی لازم دارین، ابزار داخلی ویندوز یا PowerToys رسمی ارائه می‌دن.

نکته آخر: اگه بعد از تغییری سیستم عجیب رفتار کرد، با نقطه بازیابی برگردین. همین یه قدم قبل از شروع، کلی دردسر رو کم می‌کنه.

جمع‌بندی: استفاده هوشمندانه از ویندوز ۱۰ یا مهاجرت به ویندوز ۱۱

ترفندهای ویندوز ۱۰ هنوز کار می‌کنن و بهره‌وری شما رو بالا می‌برن. اما چون پشتیبانی رسمی تموم شده، تصمیم اصلی امنیته: یا ESU بگیرین، یا به ویندوز ۱۱ ارتقا بدین. بدون یکی از این دو، سیستم آسیب‌پذیره.

کدوم راه برای شما؟

سخت‌افزار سازگار: مستقیم به ویندوز ۱۱ برین.
سخت‌افزار ناسازگار ولی کارآمد: ESU بهترین راه برای خرید زمانه.
سیستم خیلی قدیمی: تعویض سیستم یا لینوکس منطقی‌تره.

چک سازگاری با ویندوز ۱۱

برنامه PC Health Check مایکروسافت رو اجرا کنین.
مطمئن بشین پردازنده ۶۴ بیتی، حداقل ۱ گیگاهرتز و دو هسته‌ایه.
رم حداقل ۴ گیگابایت و حافظه حداقل ۶۴ گیگابایت باشه.
TPM 2.0 و Secure Boot رو در بایوس بررسی کنین.
قبل از ارتقا، از همه چیز نسخه پشتیبان بگیرین.

خبر خوب: بیشتر میان‌برهایی که یاد گرفتین، مثل Win+V، Win+Shift+S و Win+X، روی ویندوز ۱۱ هم هستن. یادگیری‌تون هدر نمی‌ره.

پیشنهاد من

قبل از هر چیز، پشتیبان بگیرین و وضعیت ESU رو از صفحه رسمی مایکروسافت چک کنین. بعد تا سال ۱۴۰۶ برای مهاجرت برنامه بریزین. اگه هنوز مطمئن نیستین ویندوز ۱۰ چه فرقی با قدیمی‌ترها داره، مقاله مقایسه ویندوز ۷ و ۱۰ دید خوبی می‌ده.

امروز یکی از ترفندها رو امتحان کنین. شاید همون Win+V باشه که کارتون رو راحت می‌کنه.

محیط آزمایشی ایزوله برای اجرای برنامه‌های ناشناخته

ویندوز سندباکس محیطی کاملاً ایزوله و موقتی است که درون خود ویندوز ۱۰ اجرا می‌شود. این قابلیت از نسخه ۱۹۰۳ به بعد در دسترس است. هر بار که آن را باز می‌کنید، یک ویندوز تمیز و بدون هیچ ردپایی از سیستم اصلی در اختیارتان قرار می‌گیرد.

بسیاری از کاربران سال‌ها با ویندوز کار می‌کنند و از وجود آن بی‌خبرند.سندباکس فقط در نسخه‌های Pro، Enterprise و Education وجود دارد و در نسخه Home نیست. رایانه باید ۶۴ بیتی باشد و دست‌کم چهار گیگابایت رم، یک گیگابایت فضای خالی و دو هسته پردازنده داشته باشد.

ویژگی مجازی‌سازی هم باید در بایوس یا UEFI روشن باشد، وگرنه نصب با خطا متوقف می‌شود.برای فعال‌سازی، عبارت Windows Features را در جست‌وجوی ویندوز تایپ کنید، پنجره Turn Windows features on or off را باز کنید و گزینه Windows Sandbox را تیک بزنید.

روش دیگر، اجرای دستور <code>Enable-WindowsOptionalFeature -Online -FeatureName Containers-DisposableClientVM -All</code> در PowerShell با دسترسی مدیر است. پس از نصب، یک بار راه‌اندازی مجدد لازم است.مهم‌ترین مزیت سندباکس این است که با بستن پنجره، همه‌چیز حذف می‌شود.

می‌توانید فایل نصبی ناشناخته‌ای را که از یک سایت دریافت کرده‌اید اجرا کنید، پیوست مشکوک یک ایمیل را باز کنید یا تنظیمات پرخطر را بیازمایید. سیستم اصلی در همه این حالت‌ها دست‌نخورده می‌ماند.

فایل‌ها را هم می‌توان با کپی و پیست به داخل آن منتقل کرد.با ساخت فایلی با پسوند wsb می‌توانید رفتار سندباکس را تنظیم کنید. برای نمونه، افزودن <code><Networking>Disable</Networking></code> اتصال شبکه را قطع می‌کند.

همچنین می‌توانید پوشه‌ای از سیستم اصلی را با حالت فقط‌خواندنی به داخل ببرید تا ابزارهای موردنیاز در دسترس باشند، بی‌آن‌که بدافزار بتواند چیزی را در آن تغییر دهد.به‌طور پیش‌فرض اینترنت در سندباکس فعال است، پس این ابزار جلوی ارتباط شبکه‌ای یک بدافزار را نمی‌گیرد.

ایزوله بودن آن هم مطلق نیست و آسیب‌پذیری‌های مجازی‌سازی، هرچند نادر، ممکن‌اند. بنابراین سندباکس جایگزین آنتی‌ویروس نیست و باید در کنار به‌روز نگه داشتن سیستم و احتیاط معمول به کار برود.

اجرای لینوکس کنار ویندوز بدون نصب دوگانه

زیرسیستم ویندوز برای لینوکس یا WSL به شما اجازه می‌دهد توزیع‌های لینوکس را مستقیم داخل ویندوز ۱۰ اجرا کنید. دیگر لازم نیست دیسک را پارتیشن‌بندی کنید یا یک ماشین مجازی سنگین بسازید.

این قابلیت برای برنامه‌نویسان و مدیران سرور ابزاری بسیار کاربردی است، اما کاربران عادی هم می‌توانند از ابزارهای خط فرمان آن بهره ببرند.نصب در نسخه‌های جدید ویندوز ۱۰ (از نسخه ۲۰۰۴ به بعد) بسیار ساده است. PowerShell را با دسترسی مدیر باز کنید و دستور <code>wsl --install</code> را بزنید.

این دستور اجزای لازم را فعال می‌کند و به‌طور پیش‌فرض اوبونتو را نصب می‌کند. پس از راه‌اندازی مجدد، نام کاربری و گذرواژه لینوکس را تعریف می‌کنید و کار تمام است.نسخه دوم WSL از یک هسته لینوکس سبک و مجازی‌سازی‌شده استفاده می‌کند.

نتیجه، سازگاری بسیار بهتر با برنامه‌های لینوکسی و سرعت بالاتر در کار با فایل‌های داخل خود لینوکس است. با دستور <code>wsl --list --verbose</code> می‌توانید ببینید هر توزیع با کدام نسخه اجرا می‌شود.

برای کار با WSL ۲ باید مجازی‌سازی در بایوس روشن باشد.تبادل فایل بین دو دنیا ساده است. درایوهای ویندوز در مسیر <code>/mnt/c</code> قرار دارند و با اجرای <code>explorer.exe .</code> داخل ترمینال لینوکس، پوشه فعلی در فایل اکسپلورر ویندوز باز می‌شود.

یک نکته عملی این است که پروژه‌ها را داخل فایل‌سیستم خود لینوکس نگه دارید، چون دسترسی به فایل‌های ویندوز از داخل WSL ۲ کندتر است.کاربردهای روزمره فراوان است. می‌توانید با Git، Python، Node.js و ابزارهایی مثل grep، ssh و curl همان‌طور کار کنید که روی سرور واقعی کار می‌کنید.

برای دانشجویان و علاقه‌مندان به یادگیری لینوکس هم این روش بدون ریسک است، چون با حذف توزیع، هیچ اثری در ویندوز باقی نمی‌ماند.اجرای برنامه‌های گرافیکی لینوکس در ویندوز ۱۰ هنوز به‌اندازه ویندوز ۱۱ روان و ساده نیست و ممکن است به تنظیمات اضافی نیاز داشته باشد.

همچنین WSL دسترسی لینوکس به فایل‌های شما را باز می‌کند، پس فقط توزیع‌ها و بسته‌های معتبر نصب کنید و دستورهای نامطمئن را بدون بررسی اجرا نکنید.

ردیابی علت هنگ و کرش با Reliability Monitor

وقتی ویندوز بی‌دلیل هنگ می‌کند یا برنامه‌ای مدام بسته می‌شود، بیشتر کاربران یا به حدس و گمان متوسل می‌شوند یا سراغ ابزارهای پیچیده می‌روند. ویندوز ۱۰ ابزاری ساده‌تر دارد که کمتر دیده می‌شود: Reliability Monitor یا پایش پایداری.

این ابزار تاریخچه سلامت سیستم را روی یک نمودار زمانی نشان می‌دهد.برای باز کردن آن، کلیدهای Win+R را بزنید و عبارت <code>perfmon /rel</code> را اجرا کنید. می‌توانید در جست‌وجوی ویندوز عبارت Reliability history را هم تایپ کنید.

پنجره‌ای باز می‌شود که برای هر روز یک عدد پایداری از ۱ تا ۱۰ نمایش می‌دهد. هرچه عدد پایین‌تر باشد، آن روز مشکلات بیشتری رخ داده است.زیر نمودار، رویدادها در چند دسته نمایش داده می‌شوند: خطاهای برنامه‌ها، خطاهای ویندوز، خطاهای متفرقه، هشدارها و اطلاعات.

وقتی روی یک روز کلیک کنید، جزئیات هر رویداد را می‌بینید. مثلاً نام برنامه‌ای که از کار افتاده یا نصب شدن یک به‌روزرسانی در همان ساعت. این همان اطلاعاتی است که در Event Viewer لابه‌لای هزاران خط پنهان می‌ماند.ارزش اصلی این ابزار در همبستگی زمانی است.

اگر پایداری سیستم درست بعد از نصب یک درایور کارت گرافیک افت کرده، مظنون اصلی روشن است. با بازگرداندن درایور به نسخه قبلی یا حذف همان به‌روزرسانی می‌توانید مشکل را بدون آزمون و خطای طولانی بررسی کنید.

برای گزارش به پشتیبانی هم می‌توانید دکمه ذخیره تاریخچه را بزنید.ابزار دیگری که در همین خانواده قرار می‌گیرد، Problem Steps Recorder با دستور <code>psr.exe</code> است. این ابزار مراحلی را که انجام می‌دهید همراه با تصویر هر مرحله ثبت می‌کند و در یک فایل فشرده ذخیره می‌کند.

برای توضیح دادن مشکل به یک متخصص یا اعضای خانواده بسیار مفید است. توجه کنید که مایکروسافت اعلام کرده ممکن است در نسخه‌های جدیدتر ویندوز حذف شود.پایش پایداری علت مشکل را قطعی تشخیص نمی‌دهد و فقط سرنخ می‌دهد.

اگر خطاها مدام تکرار می‌شوند و به خرابی دیسک یا حافظه اشاره می‌کنند، بهتر است سلامت دیسک و رم را جداگانه بررسی کنید و پیش از هر اقدام، از اطلاعات مهم نسخه پشتیبان بگیرید.

نصب و به‌روزرسانی گروهی برنامه‌ها از خط فرمان

Winget مدیر بسته رسمی مایکروسافت است و با آن می‌توانید برنامه‌ها را بدون مراجعه به سایت‌ها نصب، به‌روزرسانی و حذف کنید. این ابزار بخشی از App Installer است و در ویندوز ۱۰ نسخه‌های جدید معمولاً از قبل وجود دارد.

برای اطمینان، در Command Prompt یا PowerShell عبارت <code>winget --version</code> را اجرا کنید.کار با آن ساده است. دستور <code>winget search firefox</code> برنامه‌های مرتبط را فهرست می‌کند و با <code>winget install --id Mozilla.Firefox</code> نصب انجام می‌شود.

بسته‌ها با شناسه مشخص معرفی می‌شوند، پس خطر نصب نسخه جعلی یا برنامه تبلیغاتی کمتر است. نصب بیشتر برنامه‌ها بدون کلیک روی مراحل مختلف و گزینه‌های اضافی انجام می‌شود.بخش کاربردی‌تر، به‌روزرسانی است.

دستور <code>winget upgrade</code> فهرست برنامه‌هایی را که نسخه جدید دارند نشان می‌دهد و <code>winget upgrade --all</code> همه را یک‌جا به‌روز می‌کند. نگه داشتن برنامه‌ها روی آخرین نسخه، یکی از مؤثرترین راه‌های کاهش خطر امنیتی است.

این مسئله پس از پایان پشتیبانی ویندوز ۱۰ اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.اگر قصد نصب مجدد ویندوز دارید، Winget کار را بسیار سریع می‌کند. با دستور <code>winget export -o apps.json</code> فهرست برنامه‌های نصب‌شده در یک فایل ذخیره می‌شود.

روی سیستم تازه، دستور <code>winget import -i apps.json</code> همه آن‌ها را یک‌جا نصب می‌کند. بدین ترتیب ساعت‌ها جست‌وجو و دانلود دستی حذف می‌شود.برای حذف برنامه از <code>winget uninstall</code> استفاده کنید. برای دیدن جزئیات یک بسته، پیش از نصب، دستور <code>winget show</code> را بزنید.

این دستور نسخه، ناشر و نشانی دانلود را نشان می‌دهد. در تیم‌های فنی، می‌توان این دستورها را در اسکریپت گذاشت تا چند رایانه یکسان تنظیم شوند.چند نکته را به خاطر داشته باشید.

مخزن بسته‌ها اینترنتی است و ممکن است به دلیل محدودیت‌های شبکه، دسترسی به برخی منابع در ایران کند یا ناممکن باشد. همچنین هر بسته‌ای که ناشر آن را ثبت کرده، به همان اندازه قابل اعتماد است.

شناسه و ناشر را پیش از نصب بررسی کنید و از بسته‌های ناشناخته دوری کنید.

بازگرداندن نسخه‌های قبلی فایل‌ها پس از حذف یا تغییر ناخواسته

همه ما تجربه حذف اشتباهی یک فایل مهم یا ذخیره کردن روی نسخه‌ای که نباید را داریم. ویندوز ۱۰ ابزاری به نام File History دارد که به‌طور خودکار نسخه‌های مختلف فایل‌های شما را نگه می‌دارد.

مشکل این است که پیش‌فرض خاموش است و بیشتر کاربران هرگز آن را روشن نمی‌کنند، تا وقتی که دیگر دیر شده باشد.برای فعال‌سازی، به تنظیمات بروید، بخش Update & Security و سپس Backup را باز کنید.

روی Add a drive بزنید و یک هارد اکسترنال یا درایو شبکه را انتخاب کنید. پس از آن گزینه Automatically back up my files روشن می‌شود.

بهتر است حتماً از درایوی جدا از دیسک اصلی استفاده کنید، چون پشتیبان روی همان دیسک، در صورت خرابی آن بی‌فایده است.به‌طور پیش‌فرض، پوشه‌های کتابخانه‌ها، دسکتاپ، علاقه‌مندی‌ها و مخاطبین پشتیبان‌گیری می‌شوند. از بخش More options می‌توانید فاصله زمانی ذخیره را از ده دقیقه تا روزانه تغییر دهید.

همچنین می‌توانید مدت نگهداری نسخه‌ها را تعیین کنید و پوشه‌های سنگین یا غیرضروری را کنار بگذارید تا فضای درایو زود پر نشود.بازیابی هم ساده است. روی فایل یا پوشه راست‌کلیک کنید، Properties را بزنید و به زبانه Previous Versions بروید.

فهرستی از نسخه‌های ذخیره‌شده با تاریخ نمایش داده می‌شود و می‌توانید یکی را بازیابی یا در مکانی دیگر کپی کنید. گزینه Restore personal files در همان تنظیمات هم امکان مرور تاریخچه کامل را می‌دهد.در کنار آن، System Restore نقاط بازیابی سیستم را نگه می‌دارد.

این قابلیت بیشتر برای برگشت از تغییرات درایور و برنامه‌ها به کار می‌رود، نه محافظت از فایل‌های شخصی. پیش از ایجاد تغییرات بزرگ مثل نصب برنامه‌های ناشناخته، یک نقطه بازیابی دستی بسازید تا در صورت بروز مشکل راه بازگشت داشته باشید.File History جایگزین پشتیبان‌گیری کامل نیست.

اگر درایو پشتیبان همیشه به رایانه وصل باشد، باج‌افزار ممکن است آن را هم رمزگذاری کند. بهتر است قاعده سه نسخه، دو رسانه و یک نسخه خارج از محل را رعایت کنید و گهگاه بررسی کنید که بازیابی واقعاً کار می‌کند.

کنترل دقیق رفتار ویندوز با Group Policy

ویرایشگر سیاست گروه محلی یا Local Group Policy Editor یکی از قدرتمندترین ابزارهای پنهان ویندوز ۱۰ است. با آن می‌توانید صدها رفتار سیستم را بدون ویرایش مستقیم رجیستری تنظیم کنید.

این ابزار در اصل برای سازمان‌ها ساخته شده، اما برای کاربران پیشرفته خانگی هم بسیار مفید است.برای باز کردن آن، کلیدهای Win+R را بزنید و <code>gpedit.msc</code> را اجرا کنید. این ابزار فقط در نسخه‌های Pro، Enterprise و Education وجود دارد و در نسخه Home در دسترس نیست.

راه‌های غیررسمی برای فعال‌سازی آن روی Home وجود دارد، اما معمولاً به فایل‌های دانلودی نیاز دارد و خطر پایداری و امنیت به همراه می‌آورد.پنجره به دو شاخه اصلی تقسیم می‌شود: Computer Configuration برای تنظیمات کل سیستم و User Configuration برای تنظیمات کاربر فعلی.

بیشتر گزینه‌های کاربردی در بخش Administrative Templates قرار دارند. هر سیاست سه حالت دارد: Not Configured، Enabled و Disabled. حالت پیش‌فرض همان Not Configured است و بازگرداندن به آن، تغییر را برمی‌گرداند.چند نمونه کاربردی را در نظر بگیرید.

می‌توانید در بخش Windows Update رفتار به‌روزرسانی خودکار را تنظیم کنید، یا جلوی راه‌اندازی مجدد خودکار را در زمان حضور کاربر بگیرید.

همچنین می‌توانید دسترسی به Control Panel یا درایوهای قابل‌حمل را برای کاربران یک رایانه مشترک محدود کنید، که برای خانه، مدرسه یا کافی‌نت مناسب است.برای دیدن اینکه کدام سیاست‌ها واقعاً اعمال شده‌اند، در Command Prompt با دسترسی مدیر دستور <code>gpresult /r</code> را اجرا کنید.

اگر تغییری فوراً اثر نکرد، دستور <code>gpupdate /force</code> سیاست‌ها را دوباره بارگذاری می‌کند.

بسیاری از تغییرات فقط پس از خروج از حساب یا راه‌اندازی مجدد کامل اعمال می‌شوند.هر تغییر در سیاست گروه می‌تواند رفتار سیستم را به شکل گسترده عوض کند و گاهی دسترسی خود شما را هم محدود کند.

پیش از دست‌کاری، یک نقطه بازیابی بسازید و تغییرات را یکی‌یکی انجام دهید و یادداشت کنید. هیچ تنظیمی را فقط به دلیل توصیه یک سایت یا ویدیو اعمال نکنید، مگر آنکه معنای آن را بدانید.