دلایل کند بودن ویندوز 10 و راهکارهای رفع آن
در این مقاله مهم‌ترین دلایل کند شدن ویندوز 10 مانند برنامه‌های راه‌انداز، کمبود رم و فضای دیسک، درایورهای قدیمی و بدافزارها بررسی می‌شود. همچنین راهکارهای عملی برای افزایش سرعت و بهینه‌سازی ویندوز و پاسخ به پرسش‌های متداول ارائه شده است.
ویندوز 10 معمولاً به‌خاطر برنامه‌های استارتاپ زیاد، هارد مکانیکی، رم کم و درایو پر کند می‌شود. خبر خوب اینکه بیشتر این مشکل‌ها را خودتون می‌تونین در چند دقیقه و بدون هزینه برطرف کنین.
بزرگ‌ترین مقصر معمولاً برنامه‌هایی هستند که همراه ویندوز بالا می‌آیند. هر برنامه چند ثانیه به زمان بوت اضافه می‌کند و رم را اشغال می‌کند. با غیرفعال کردن موارد غیرضروری در Task Manager، سرعت روشن شدن سیستم محسوس بهتر می‌شود.
سخت‌افزار هم نقش مهمی دارد. هارد مکانیکی و رم کم، حتی سیستم تمیز را هم کند می‌کنند. وقتی درایو سیستم تقریباً پر باشد، ویندوز برای فایل‌های موقتش جا ندارد. ارتقا به SSD معمولاً بیشترین اثر را می‌گذارد.
بدافزارها و درایورهای قدیمی هم کم‌اثر نیستند. بدافزار بی‌صدا منابع سیستم را مصرف می‌کند. درایور خراب باعث هنگ و لگ می‌شود. افکت‌های بصری سنگین هم روی سیستم‌های ضعیف فشار می‌آورند.
یک نکته مهم هم هست: پشتیبانی عادی ویندوز 10 در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۵ (۲۲ مهر ۱۴۰۴) تمام شد. پس بعد از افزایش سرعت، به امنیت سیستم هم فکر کنین. در ادامه دلایل کندی و راه‌حل‌های عملی را قدم‌به‌قدم می‌بینید.
نکات کلیدی این مقاله:
- برنامه‌های استارتاپ عامل اصلی کند شدن بوت؛ با غیرفعال کردن موارد غیرضروری سریع‌تر روشن می‌شود
- درایو پر و هارد مکانیکی فضای خالی کم و نبود SSD سرعت کل سیستم را پایین می‌آورد
- پایان پشتیبانی: ۱۴ اکتبر ۲۰۲۵ پشتیبانی عادی ویندوز 10 تمام شده و امنیت سیستم نیاز به توجه دارد
مقدمه: چرا ویندوز 10 با گذشت زمان کند می‌شود؟
ویندوز 10 به‌مرور کند می‌شود، چون برنامه‌های نصب‌شده، فایل‌های موقت، سرویس‌های پس‌زمینه و به‌روزرسانی‌ها روی هم انباشته می‌شوند. اگر سخت‌افزار هم قدیمی باشد، این فشار چند برابر می‌شود. خوشبختانه بیشتر دلایل را خودتون می‌تونین در چند دقیقه پیدا و برطرف کنین.
ماجرا شبیه کندی تدریجی گوشی است. اگر دوست دارید این تشابه را بهتر بشناسید، دلایل کند شدن گوشی هم الگوی مشابهی دارد: حافظه پر، برنامه‌های پس‌زمینه و سیستم‌عامل به‌روز نشده.
چه چیزهایی ویندوز را کند می‌کنند؟
هر برنامه‌ای که نصب می‌کنین، ممکنه یک سرویس یا یک زمان‌بند به ویندوز اضافه کنه. بعد از یکی دو سال، ده‌ها مورد کوچک با هم منابع سیستم را می‌خورن.
- برنامه‌های استارتاپ که همراه روشن شدن سیستم اجرا می‌شوند
- سرویس‌ها و پردازش‌های پس‌زمینه غیرضروری
- درایو سیستم که تقریباً پر شده است
- هارددیسک مکانیکی و رم کم
- ویندوز و درایورهای قدیمی
این مقاله چه کمکی می‌کند؟
در این راهنما یاد می‌گیرین کندی را قدم‌به‌قدم تشخیص بدین و درست درمانش کنین. بعدش هم درباره آینده ویندوز 10 حرف می‌زنیم، چون پایان پشتیبانی آن روی امنیت و تصمیم شما اثر مستقیم دارد.
اگر هنوز با ویندوز قدیمی‌تر کار می‌کنین، مقاله رفع مشکل کندی ویندوز 7 هم برای شما مفیده. بخش زیادی از اصول، بین نسخه‌ها مشترک است.
وضعیت پشتیبانی ویندوز 10 و اهمیت آن برای سرعت و امنیت
پشتیبانی عادی ویندوز 10 در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۵ (۲۲ مهر ۱۴۰۴) تمام شد. یعنی مایکروسافت دیگر به‌روزرسانی امنیتی و پشتیبانی فنی رایگان نمی‌دهد. فقط برنامه ESU می‌تونه برای مدتی محدود، وصله‌های امنیتی مهم را برسونه.
ESU دقیقاً چیست؟
ESU مخفف «به‌روزرسانی‌های امنیتی گسترش‌یافته» است. این برنامه فقط وصله‌های امنیتی مهم و بحرانی می‌دهد. ویژگی جدید یا پشتیبانی فنی عمومی در آن نیست.
طبق گزارش‌ها، مایکروسافت پایان ESU خانگی را از ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶ به حدود ۱۲ اکتبر ۲۰۲۷ (مهر ۱۴۰۶) تمدید کرده. منابع در تاریخ دقیق و شرایط ثبت‌نام هم‌نظر نیستن. پس پیش از تصمیم، صفحه رسمی پشتیبانی مایکروسافت را ببینین.
چرا به سرعت ربط دارد؟
سیستم بدون وصله امنیتی راحت‌تر آلوده می‌شه. بدافزارها و ماینرها هم CPU و دیسک را اشغال می‌کنن. نتیجه‌اش کندی ناگهانی و بی‌دلیل است.
نرم‌افزارهای جدید هم کم‌کم از ویندوز 10 فاصله می‌گیرن. مرورگرها، بازی‌ها و برنامه‌ها ممکنه در آینده روی آن بهینه نباشن.
چه کاری الان لازم است؟
- مطمئن شین ویندوزتون آخرین به‌روزرسانی‌های موجود را گرفته است.
- وضعیت اکتیو بودن را بررسی کنین. راهنمای تشخیص اکتیو بودن ویندوز 10 مرحله‌ها را توضیح داده.
- تصمیم بگیرین بمونین، ESU بگیرین یا به ویندوز 11 بروین.
در بخش یازدهم این سه مسیر را با هم مقایسه می‌کنیم. فعلاً یادتون باشه: ماندن بدون هیچ پوشش امنیتی، بدترین گزینه است.
برنامه‌های استارتاپ زیاد؛ عامل اصلی کند شدن بوت
برنامه‌های استارتاپ همان برنامه‌هایی هستند که همزمان با ورود به ویندوز خودکار اجرا می‌شوند. هرچه تعدادشان بیشتر باشد، بوت طولانی‌تر می‌شود، چون پردازنده، رم و دیسک بین همه آن‌ها تقسیم می‌شود. مدیریت این فهرست، سریع‌ترین راه تسریع بوت است.
چرا این‌قدر زیاد می‌شوند؟
خیلی از برنامه‌ها هنگام نصب بی‌سروصدا خودشان را به استارتاپ اضافه می‌کنن. شما تیک خاصی نزدین، ولی برنامه فرض کرده همیشه به آن نیاز دارین.
- پیام‌رسان‌ها و برنامه‌های چت
- سرویس‌های همگام‌سازی ابری
- به‌روزرسان‌های خودکار نرم‌افزارها
- نرم‌افزارهای جانبی چاپگر، ماوس و کارت گرافیک
چطور بفهمیم کدام‌ها سنگین‌اند؟
ویندوز ستونی به اسم Startup impact دارد. آن را در Task Manager می‌بینین و برنامه‌ها را به سه سطح Low، Medium و High تقسیم می‌کنه.
اول سراغ موارد High بروین. اگر برنامه‌ای را هر روز لازم ندارین، بی‌خطر می‌تونین از استارتاپ حذفش کنین. باز هم می‌تونین بعداً دستی اجراش کنین.
یک قاعده ساده
از خودتون بپرسین: «اگر این برنامه بعد از روشن شدن کامپیوتر باز نشه، چیزی خراب می‌شه؟» اگر جواب نه است، غیرفعالش کنین. مراحل دقیق این کار در بخش هشتم آمده.
برنامه‌ها و سرویس‌های پس‌زمینه غیرضروری
برنامه‌های پس‌زمینه حتی وقتی پنجره‌شان بسته است، CPU، رم و اینترنت مصرف می‌کنند. با کم شدن آن‌ها، ویندوز در کارهای روزمره روان‌تر می‌شود. بیشتر این برنامه‌ها را می‌توانین از تنظیمات ویندوز مهار کنین.
برنامه‌های پس‌زمینه ویندوز
مسیرش این است: Settings > Privacy > Background apps. فهرست برنامه‌های فروشگاه مایکروسافت را می‌بینین و می‌تونین مجوز اجرا در پس‌زمینه را برای هر کدام قطع کنین.
برنامه‌هایی مثل هواشناسی، اخبار و نقشه معمولاً لازم نیستن. آن‌ها را بی‌دغدغه خاموش کنین.
سرویس‌های غیرمایکروسافتی
نرم‌افزارهای شخص ثالث هم سرویس‌هایی می‌سازن که همیشه روشن می‌مونن. مثلاً به‌روزرسان مرورگر، سرویس چاپگر یا ابزار سازنده لپ‌تاپ.
- کلیدهای Win+R را بزنین و msconfig را تایپ کنین.
- به تب Services بروین.
- گزینه Hide all Microsoft services را تیک بزنین.
- سرویس‌های باقی‌مانده را بررسی کنین و موارد کاملاً بی‌مصرف را بردارین.
برنامه‌های بلااستفاده را حذف کنین
بهترین کار، حذف کامل نرم‌افزارهای قدیمی است. مسیر درست Settings > Apps > Apps & features است. از کنترل پنل هم می‌تونین به Programs and Features بروین.
نرم‌افزارهای تبلیغاتی و اضافه‌ای که همراه لپ‌تاپ نصب شده‌اند را هم حذف کنین. وقتی مطمئن نیستین برنامه‌ای چیست، اول اسمش را جست‌وجو کنین.
پر بودن درایو و کمبود فضای ذخیره‌سازی
وقتی درایو C تقریباً پر باشد، ویندوز جای کافی برای فایل‌های موقت، حافظه مجازی و به‌روزرسانی‌ها ندارد و کند می‌شود. بهتر است همیشه دست‌کم ۱۵ تا ۲۰ درصد ظرفیت درایو سیستم خالی بماند.
چرا فضای خالی مهم است؟
ویندوز از بخشی از دیسک به‌عنوان رم کمکی استفاده می‌کند. به آن فایل صفحه (Page file) می‌گویند. اگر فضا کم باشد، این سازوکار درست کار نمی‌کند و سیستم لحظه‌ای هنگ می‌کند.
به‌روزرسانی‌های بزرگ هم چند گیگابایت فضای موقت می‌خواهند. با دیسک پر، نصب آن‌ها شکست می‌خورد یا خیلی طول می‌کشد.
چطور فضا آزاد کنیم؟
- به Settings > System > Storage بروین و ببینین چه چیزی بیشترین فضا را گرفته.
- Storage Sense را روشن کنین تا فایل‌های موقت و سطل زباله خودکار پاک شوند.
- روی گزینه Temporary files بزنین و فایل‌های بی‌مصرف را حذف کنین.
- پوشه Downloads را مرتب کنین. معمولاً پر از فایل‌های فراموش‌شده است.
- فیلم‌ها و بازی‌های حجیم را به درایو دیگر یا هارد اکسترنال منتقل کنین.
نکته درباره پاکسازی
پوشه‌های سیستمی مثل WinSxS را دستی خالی نکنین. فقط از ابزارهای خود ویندوز، مثل Disk Cleanup، استفاده کنین. پاک کردن دستی این پوشه‌ها ممکن است به‌روزرسانی‌ها را خراب کند.
سخت‌افزار ضعیف: هارددیسک مکانیکی و کمبود رم
هارددیسک مکانیکی (HDD) و رم کم، دو دلیل اصلی کندی ویندوز 10 روی سیستم‌های قدیمی هستند. ارتقا به SSD و افزایش رم به ۸ گیگابایت یا بیشتر، معمولاً بیشترین اثر را دارد و از هر تنظیم نرم‌افزاری مؤثرتر است.
HDD در برابر SSD
سرعت خواندن یک HDD معمولی حدود ۱۰۰ تا ۱۵۰ مگابایت بر ثانیه است. یک SSD سطح SATA حدود ۵۰۰ مگابایت و یک NVMe بیش از ۲۰۰۰ مگابایت بر ثانیه می‌خواند.
تفاوت را در بوت و باز شدن برنامه‌ها حس می‌کنین. گاهی زمان بوت از چند دقیقه به کمتر از نیم دقیقه می‌رسد.
رم چقدر کافی است؟
حداقل رسمی ویندوز 10 نسخه ۶۴ بیتی، ۲ گیگابایت است. اما در عمل با ۴ گیگابایت هم مرورگر با چند تب سیستم را به زانو درمی‌آورد.
- ۴ گیگابایت: فقط کارهای سبک و آزمایشی
- ۸ گیگابایت: انتخاب مناسب برای کار اداری و مرورگر
- ۱۶ گیگابایت: مناسب چندوظیفگی سنگین و طراحی
چطور بفهمیم مشکل از سخت‌افزار است؟
Task Manager را باز کنین و تب Performance را ببینین. اگر مصرف Disk دائم نزدیک ۱۰۰ درصد است، دیسک گلوگاه شما است. اگر Memory همیشه بالای ۸۰ درصد باشد، رم کم دارین.
قبل از خرید، ظرفیت رم و نوع اسلات مادربرد را بررسی کنین. در لپ‌تاپ‌های باریک ممکن است رم لحیم‌شده باشد. در این حالت ارتقا امکان ندارد.
به‌روز نبودن ویندوز و درایورها
ویندوز یا درایورهای قدیمی می‌توانند باعث هنگ، مصرف بالای CPU و ناسازگاری با سخت‌افزار شوند. به‌روزرسانی منظم، باگ‌های عملکردی را رفع می‌کند و مشکلات امنیتی را می‌بندد. این کار یکی از ساده‌ترین مراحل بهینه‌سازی است.
به‌روزرسانی خود ویندوز
- به Settings > Update & Security > Windows Update بروین.
- روی Check for updates بزنین.
- اگر به‌روزرسانی‌ای در انتظار بود، نصبش کنین و سیستم را ری‌استارت کنین.
اگر دانلود آپدیت‌ها خیلی کند است، گاهی مشکل از DNS اینترنت شماست. راهنمای تنظیمات DNS در ویندوز، مک و موبایل کمک می‌کند.
به‌روزرسانی درایورها
درایور کارت گرافیک، چیپ‌ست و کارت شبکه بیشترین اثر را روی سرعت دارند. بهترین منبع، سایت رسمی سازنده سخت‌افزار است.
- درایور گرافیک را از سایت NVIDIA، AMD یا Intel بگیرین.
- درایور چیپ‌ست و BIOS لپ‌تاپ را از سایت سازنده لپ‌تاپ بگیرین.
- در Device Manager دستگاه‌های دارای علامت هشدار زرد را بررسی کنین.
احتیاط
از برنامه‌های «به‌روزرسان خودکار درایور» ناشناس استفاده نکنین. بعضی‌هایشان درایور اشتباه نصب می‌کنن یا نرم‌افزار ناخواسته اضافه می‌کنن. قبل از به‌روزرسانی درایور مهم، یک نقطه بازیابی بسازین.
مراحل مدیریت برنامه‌های استارتاپ با Task Manager و تنظیمات
برای مدیریت استارتاپ، کلیدهای Ctrl+Shift+Esc را بزنین تا Task Manager باز شود، به تب Startup بروین و برنامه‌های غیرضروری را Disable کنین. راه دوم، مسیر Settings > Apps > Startup است. هر دو روش بی‌خطرند و برگشت‌پذیرند.
روش اول: Task Manager
- کلیدهای Ctrl+Shift+Esc را همزمان بزنین.
- اگر پنجره ساده باز شد، روی More details بزنین.
- به تب Startup بروین.
- روی ستون Startup impact کلیک کنین تا برنامه‌های سنگین بالا بیایند.
- روی برنامه موردنظر راست‌کلیک کنین و Disable را انتخاب کنین.
روش دوم: تنظیمات ویندوز
- کلیدهای Win+I را بزنین.
- وارد Apps و سپس Startup شوین.
- کلیدهای کنار هر برنامه را روی Off بذارین.
- گزینه Sort by را روی Startup impact تنظیم کنین.
پوشه Startup
بعضی برنامه‌ها از پوشه Startup اجرا می‌شن. کلیدهای Win+R را بزنین، عبارت shell:startup را بنویسین و میانبرهای اضافی را پاک کنین.
ویندوز 10 اجرای برنامه‌های این پوشه را عمداً چند ثانیه به تأخیر می‌اندازد. کاهش این تأخیر با رجیستری ممکن است، ولی فقط با بک‌آپ و احتیاط انجام دهین.
راهکارهای عملی افزایش سرعت ویندوز 10
مؤثرترین راهکارها این‌ها هستند: کم کردن استارتاپ، آزاد کردن فضای دیسک، ارتقا به SSD، افزایش رم، به‌روزرسانی ویندوز و درایورها و اسکن بدافزار. از ساده‌ترین مورد شروع کنین و بعد از هر مرحله سرعت را بسنجین.
اقدام‌های سریع و رایگان
- سیستم را ری‌استارت کنین. Shut down با Fast Startup گاهی مشکلات را نگه می‌دارد.
- با Windows Security یک اسکن کامل (Full scan) بزنین.
- برنامه‌های بلااستفاده را از Apps & features حذف کنین.
- در تنظیمات Power، حالت Balanced یا High performance را انتخاب کنین.
- مرورگر را سبک کنین: افزونه‌های اضافه را حذف و تب‌های بیکار را ببندین.
کاهش جلوه‌های بصری
کلیدهای Win+R را بزنین و sysdm.cpl را تایپ کنین. در تب Advanced، روی Settings بخش Performance بزنین. گزینه Adjust for best performance را انتخاب کنین.
این کار انیمیشن‌ها و سایه‌ها را کم می‌کند. روی سیستم‌های ضعیف، روانی محسوسی ایجاد می‌کند.
Fast Startup را چطور ببینیم؟
Fast Startup در Control Panel > Power Options قرار دارد. معمولاً بوت را سریع‌تر می‌کند. چون شبیه Hibernate عمل می‌کند، اگر به‌روزرسانی‌ها گیر کردند، موقتاً خاموشش کنین.
اقدام‌های سنگین‌تر
- ارتقای HDD به SSD، مؤثرترین تغییر
- افزایش رم تا ۸ یا ۱۶ گیگابایت
- پاکسازی گردوغبار و تعویض خمیر حرارتی در لپ‌تاپ‌های داغ
- در آخرین مرحله، Reset this PC با بک‌آپ کامل
نکات مهم و هشدارها هنگام غیرفعال کردن برنامه‌ها و سرویس‌ها
هنگام غیرفعال کردن برنامه‌ها و سرویس‌ها، هرگز آنتی‌ویروس، فایروال و سرویس‌های مایکروسافت را خاموش نکنین. هر تغییر را یکی‌یکی انجام بدین و قبلش نقطه بازیابی بسازین. به این ترتیب اگر مشکلی پیش آمد، برگشتن آسان است.
چه چیزهایی را دست نزنیم؟
- نرم‌افزارهای امنیتی مثل آنتی‌ویروس و فایروال
- سرویس‌های مرتبط با شبکه، صدا و درایور تاچ‌پد
- سرویس Windows Update، مگر با دلیل مشخص و موقت
- برنامه‌هایی که نمی‌شناسین و درباره‌شان مطمئن نیستین
غیرفعال کردن یک درایور صوتی یا نرم‌افزار صدا، گاهی باعث قطعی صدا می‌شود. مقاله دلایل قطع شدن صدای لپ تاپ در ویندوز 10 نشان می‌دهد چنین خطاهایی چطور رخ می‌دهند.
قبل از هر تغییر بزرگ
- در منوی Start عبارت «Create a restore point» را جست‌وجو کنین.
- روی دکمه Create بزنین و یک نام بذارین.
- اگر قرار است رجیستری را تغییر بدین، قبلش از آن Export بگیرین.
- بعد از هر تغییر، سیستم را ری‌استارت و رفتارش را بررسی کنین.
از ابزارهای «معجزه‌گر» دوری کنین
ابزارهایی که با یک کلیک «همه چیز را بهینه» می‌کنن، اغلب سرویس‌های لازم را هم خاموش می‌کنن. بعضی‌ها هم خودشان بدافزار یا تبلیغ دارن. اگر تغییری مشکل ایجاد کرد، همان را به حالت قبل برگردانین.
ارتقا به ویندوز 11 یا ثبت‌نام در ESU: کدام گزینه مناسب‌تر است؟
اگر سخت‌افزارتان با ویندوز 11 سازگار است، ارتقا بهترین انتخاب بلندمدت است. ESU فقط یک پل موقت برای دریافت وصله‌های امنیتی است. اگر سیستم سازگار نیست، ESU یا تعویض دستگاه جلوی شما است.
شرایط اصلی ویندوز 11
- پردازنده ۶۴ بیتی، حداقل ۱ گیگاهرتز و ۲ هسته
- حداقل ۴ گیگابایت رم و ۶۴ گیگابایت فضای ذخیره‌سازی
- فرم‌ور UEFI با قابلیت Secure Boot
- تراشه TPM نسخه ۲.۰
برنامه PC Health Check مایکروسافت سازگاری سیستم را بررسی می‌کند. اگر TPM خاموش باشد، ممکن است فقط در تنظیمات BIOS فعال شود.
کدام را انتخاب کنیم؟
- سیستم سازگار است: ابتدا بک‌آپ بگیرین و به ویندوز 11 ارتقا بدین.
- سیستم ناسازگار و برای کارتان ضروری است: ESU را بررسی کنین.
- سیستم خیلی قدیمی است: ارتقای سخت‌افزار یا خرید دستگاه جدید معقول‌تر است.
شرایط، هزینه و تاریخ پایان ESU را مستقیم از صفحه رسمی مایکروسافت ببینین. ثبت‌نام و پرداخت برای کاربران ایران ممکن است با محدودیت همراه باشد.
بعد از ارتقا
ویندوز 11 هم به‌روزرسانی خودکار دارد که ممکن است در زمان نامناسب مزاحم شود. آموزش غیرفعال کردن آپدیت خودکار ویندوز 11 برای مدیریت آن مفید است. البته به‌روزرسانی امنیتی را برای همیشه خاموش نکنین.
نتیجه‌گیری و جمع‌بندی
ویندوز 10 معمولاً به‌خاطر استارتاپ زیاد، سرویس‌های پس‌زمینه، درایو پر، سخت‌افزار قدیمی و به‌روز نبودن کند می‌شود. با مدیریت این موارد می‌تونین سرعت را محسوس بهتر کنین. در کنارش، پایان پشتیبانی عادی ویندوز 10 را هم جدی بگیرین.
چک‌لیست کوتاه
- برنامه‌های استارتاپ پرمصرف را از Task Manager غیرفعال کنین.
- برنامه‌های بلااستفاده را حذف و پس‌زمینه را مهار کنین.
- حداقل ۱۵ تا ۲۰ درصد درایو C را خالی نگه دارین.
- ویندوز و درایورها را به‌روز کنین.
- اگر هنوز HDD دارین، به SSD ارتقا بدین.
- رم را به ۸ گیگابایت یا بیشتر برسونین.
تصمیم بزرگ‌تر
بهینه‌سازی فقط سرعت را بهتر می‌کند. مشکل امنیتی ناشی از پایان پشتیبانی را حل نمی‌کند. پس برای افق چندساله، ارتقا به ویندوز 11 یا ESU را جدی بررسی کنین.
قبل از هر تغییر مهم، از اطلاعاتتون بک‌آپ بگیرین. هر مرحله را جدا انجام بدین و نتیجه را بسنجین. این‌طوری دقیقاً می‌فهمین کدام اقدام جواب داده.
اگر بعد از همه این کارها هنوز سیستم کند است، احتمالاً مشکل سخت‌افزاری جدی‌تر است. در این حالت بهتره سلامت دیسک و منبع تغذیه را بررسی کنین یا از یک متخصص کمک بگیرین.
Fast Startup؛ چرا خاموش کردن ویندوز همیشه سیستم را تازه نمی‌کند؟
بسیاری از کاربران فکر می‌کنند با زدن Shut down سیستم کاملاً از نو شروع می‌شود، اما در ویندوز 10 این‌طور نیست.
قابلیت Fast Startup که به‌صورت پیش‌فرض فعال است، هنگام خاموش کردن بخشی از وضعیت هسته سیستم‌عامل و درایورها را در فایل hiberfil.sys ذخیره می‌کند تا بوت بعدی سریع‌تر انجام شود.
مشکل وقتی پیش می‌آید که سیستم هفته‌ها فقط خاموش و روشن شود. در این حالت نشت حافظه، درایورهای ناپایدار و حالت‌های ناسازگار هر بار دوباره بارگذاری می‌شوند. نتیجه می‌تواند کندی تدریجی، قطع و وصل شدن دستگاه‌های جانبی یا خطاهای تکراری باشد.
گزینه Restart برخلاف Shut down از این مکانیزم استفاده نمی‌کند و نشست را واقعاً از صفر می‌سازد.
اگر حس می‌کنید ویندوز بعد از چند روز استفاده پیوسته کندتر می‌شود، یک بار با Restart آزمایش کنید. اگر سرعت به حالت عادی برگشت، احتمالاً Fast Startup یا یکی از درایورهایی که در این وضعیت گیر کرده نقش دارد.
برای غیرفعال کردن آن، Control Panel را باز کنید و به Power Options بروید. سپس Choose what the power buttons do را انتخاب کنید و روی Change settings that are currently unavailable بزنید. در پایان تیک Turn on fast startup را بردارید و تغییرات را ذخیره کنید.
غیرفعال کردن این قابلیت هزینه کوچکی دارد. روی هارددیسک مکانیکی بوت چند ثانیه طولانی‌تر می‌شود، ولی روی SSD تفاوت معمولاً به‌سختی حس می‌شود. در عوض فایل hiberfil.sys که می‌تواند چند گیگابایت از درایو سیستم را اشغال کند، آزاد می‌شود.
برای حذف کامل آن می‌توانید در Command Prompt با دسترسی مدیر دستور powercfg /hibernate off را اجرا کنید.
این قابلیت در چند سناریوی دیگر هم دردسر می‌سازد. در سیستم‌های دوبوت، پارتیشن‌های NTFS ممکن است قفل بمانند و از سیستم‌عامل دیگر در دسترس نباشند. همچنین برخی به‌روزرسانی‌ها و تغییرات درایور فقط پس از یک Restart کامل اعمال می‌شوند.
اگر از SSD استفاده می‌کنید و بوت سریع برایتان اهمیت چندانی ندارد، غیرفعال کردن آن انتخاب منطقی است. اگر هارددیسک مکانیکی دارید، می‌توانید آن را فعال نگه دارید و هفته‌ای یک بار سیستم را با Restart راه‌اندازی کنید.
جلوه‌های بصری و شفافیت؛ هزینه پنهان ظاهر زیبا
ویندوز 10 پر از انیمیشن، سایه و افکت‌های شفاف است. این جلوه‌ها ظاهر سیستم را مدرن می‌کنند، اما همه روی پردازنده گرافیکی و رم بار اضافه می‌گذارند.
روی سیستم‌های قدرتمند این بار محسوس نیست، ولی روی لپ‌تاپ‌های قدیمی یا گرافیک‌های مجتمع می‌تواند باعث لگ در باز و بسته شدن پنجره‌ها و منوها شود.
ساده‌ترین تغییر، خاموش کردن شفافیت است. به Settings بروید، وارد Personalization و سپس Colors شوید و گزینه Transparency effects را خاموش کنید. این کار بار رندر منوی استارت، نوار وظیفه و پنل‌های کناری را کم می‌کند و معمولاً بی‌درنگ اثر دارد.
قدم بعدی تنظیمات کامل عملکرد است. عبارت sysdm.cpl را در Run بنویسید و تأیید کنید. در تب Advanced، بخش Performance را باز کنید و روی Settings بزنید. اینجا می‌توانید Adjust for best performance را انتخاب کنید، ولی ظاهر ویندوز بسیار ساده می‌شود و حتی صاف‌سازی فونت‌ها از بین می‌رود.
راه بهتر، انتخاب Custom و غیرفعال کردن موارد سنگین‌تر است. گزینه‌های Animate windows when minimizing and maximizing، Fade or slide menus into view و Show shadows under windows بیشترین اثر را دارند. پیشنهاد می‌شود Smooth edges of screen fonts را روشن نگه دارید تا خوانایی متن‌های فارسی کاهش نیابد.
انیمیشن‌ها را از مسیر Settings، بخش Ease of Access و سپس Display نیز می‌توان خاموش کرد. گزینه Show animations in Windows را غیرفعال کنید. این تغییر حس سرعت واکنش سیستم را بهتر می‌کند، چون ویندوز برای نمایش هر انتقال منتظر پایان انیمیشن نمی‌ماند.
انتظار زیادی از این تغییرات نداشته باشید. جلوه‌های بصری عامل اصلی کندی نیستند و فقط وقتی تفاوت واقعی می‌سازند که گرافیک ضعیف باشد یا چند مانیتور و رزولوشن بالا به سیستم وصل شده باشد. بهتر است آن‌ها را مرحله آخر بهینه‌سازی بدانید، بعد از رسیدگی به مشکلات اصلی.
بدافزار و ماینرهای پنهان؛ وقتی کندی منشأ امنیتی دارد
گاهی کندی ویندوز به تنظیمات یا سخت‌افزار مربوط نیست و علت آن نرم‌افزاری است که نباید روی سیستم باشد. بدافزارها، نرم‌افزارهای تبلیغاتی و ماینرهای ارز دیجیتال بی‌صدا منابع پردازنده و شبکه را مصرف می‌کنند.
اگر سیستم بدون هیچ برنامه بازی حتی در حالت بیکاری داغ می‌شود و فن مدام می‌چرخد، این احتمال را جدی بگیرید.
اولین بررسی را با Task Manager انجام دهید. در تب Processes ستون CPU و Network را مرتب کنید. فرایندی با نام ناآشنا که مدام درصد بالایی از پردازنده را می‌گیرد، یا برنامه‌ای که بدون دلیل ترافیک شبکه می‌فرستد، مشکوک است.
قبل از هر اقدامی نام فرایند را جست‌وجو کنید، چون بعضی فرایندهای سیستمی نام‌های عجیب دارند.
برای اسکن، Windows Security را باز کنید و وارد Virus & threat protection شوید. گزینه Scan options را بزنید و Microsoft Defender Offline scan را اجرا کنید.
این روش سیستم را راه‌اندازی مجدد می‌کند و پیش از بالا آمدن کامل ویندوز اسکن می‌کند، پس بدافزارهایی که خود را پنهان می‌کنند راحت‌تر پیدا می‌شوند.
دو آنتی‌ویروس را همزمان نصب نکنید. این برنامه‌ها فایل‌های یکدیگر را مدام اسکن می‌کنند و باعث کندی شدید و گاهی ناپایداری می‌شوند. اگر آنتی‌ویروس دیگری دارید، فقط یکی را فعال نگه دارید. Defender برای بیشتر کاربران خانگی کافی است.
مرورگر هم محل رایج مشکل است. افزونه‌هایی که از منابع ناشناس نصب شده‌اند می‌توانند صفحه‌ها را کند کنند، تبلیغات تزریق کنند یا صفحه آغازین را تغییر دهند. فهرست افزونه‌ها را مرور کنید و هر چه را نمی‌شناسید یا استفاده نمی‌کنید حذف کنید.
عادت‌های پیشگیرانه ساده‌اند: نرم‌افزار را فقط از سایت رسمی دانلود کنید، هنگام نصب گزینه‌های پیشنهادی اضافه را رد کنید و از نسخه‌های کرک‌شده که اغلب بدافزار همراه دارند دوری کنید. اگر پس از اسکن کامل هنوز مشکوک بودید، پشتیبان‌گیری از فایل‌های مهم و نصب تازه ویندوز قطعی‌ترین راه است.
طرح مصرف انرژی؛ تنظیمی که سرعت پردازنده را محدود می‌کند
ویندوز بر اساس یک طرح مصرف انرژی (Power Plan) تصمیم می‌گیرد پردازنده با چه سرعتی کار کند. اگر این طرح روی حالت صرفه‌جویی باشد، سیستم عمداً کندتر عمل می‌کند تا برق کمتری بگیرد.
بسیاری از کاربران لپ‌تاپ سال‌ها با تنظیمات محافظه‌کارانه کار می‌کنند و هرگز علت کندی را به آن ربط نمی‌دهند.
برای دیدن طرح فعلی، Control Panel را باز کنید و وارد Power Options شوید. معمولاً طرح‌های Balanced و Power saver در دسترس هستند و High performance در بعضی دستگاه‌ها زیر گزینه Show additional plans پنهان است.
اگر Power saver فعال باشد، با تغییر به Balanced یا High performance تفاوت سرعت را بلافاصله حس می‌کنید.
روی لپ‌تاپ، حالت Battery saver هم مهم است. این حالت وقتی شارژ کم می‌شود به‌طور خودکار روشن می‌شود و فعالیت برنامه‌های پس‌زمینه و روشنایی صفحه را محدود می‌کند. اگر سیستم همیشه به برق وصل است، این ویژگی را در Settings و بخش Battery بررسی کنید تا بی‌دلیل فعال نشود.
تنظیمات پیشرفته‌تر در Change plan settings و سپس Change advanced power settings قرار دارد. بخش Processor power management دو مقدار مهم دارد: Minimum processor state و Maximum processor state. اگر حداکثر روی عددی کمتر از 100 درصد تنظیم شده باشد، پردازنده هرگز به سرعت کامل نمی‌رسد.
این مقدار را برای حالت متصل به برق روی 100 بگذارید.
برای دیدن طرح‌های موجود می‌توانید در Command Prompt دستور powercfg /list را اجرا کنید. این دستور همه طرح‌ها و شناسه آن‌ها را نشان می‌دهد و برای بررسی تغییراتی که نرم‌افزارهای سازنده لپ‌تاپ انجام داده‌اند مفید است.
توجه کنید که طرح پرقدرت‌تر یعنی مصرف برق و گرمای بیشتر. روی لپ‌تاپ، شارژ زودتر تمام می‌شود و فن بیشتر کار می‌کند.
پیشنهاد عملی این است که در حالت اتصال به برق از Balanced یا High performance و هنگام کار با باتری از Balanced استفاده کنید، و فقط در صورت نیاز به حداکثر توان، طرح قوی‌تر را فعال کنید.
دیفرگمنت و TRIM؛ نگهداری درست درایو برای هر نوع حافظه
نوع درایو تعیین می‌کند چه نگهداری‌ای مناسب آن است. هارددیسک مکانیکی با گذشت زمان دچار تکه‌تکه شدن (Fragmentation) می‌شود، یعنی بخش‌های یک فایل در نقاط مختلف دیسک پراکنده می‌شوند و هد خواندن باید مدام جابه‌جا شود. این پراکندگی مستقیماً سرعت بارگذاری برنامه‌ها و فایل‌ها را کم می‌کند.
برای بررسی، عبارت Defragment and Optimize Drives را در جست‌وجوی منوی استارت بنویسید. ستون Media type نشان می‌دهد هر درایو هارددیسک است یا SSD. ستون Current status هم درصد تکه‌تکه شدن را نمایش می‌دهد.
ویندوز به‌صورت پیش‌فرض این کار را هفتگی زمان‌بندی می‌کند، اما اگر سیستم اغلب خاموش است ممکن است هرگز اجرا نشود.
روی هارددیسک، اجرای دستی Optimize وقتی درصد تکه‌تکه شدن بالاست مفید است و می‌تواند در شب و هنگام عدم استفاده انجام شود. این عملیات ممکن است ساعت‌ها طول بکشد، پس سیستم را نبندید و لپ‌تاپ را به برق وصل نگه دارید.
روی SSD رویکرد متفاوت است. فایل‌ها در این حافظه به ترتیب فیزیکی خوانده نمی‌شوند، پس دیفرگمنت کردن سودی ندارد و فقط سلول‌ها را بی‌دلیل می‌فرساید.
ویندوز 10 برای SSD به‌جای دیفرگمنت از دستور TRIM استفاده می‌کند که به کنترلر اطلاع می‌دهد کدام بلوک‌ها آزاد شده‌اند تا بتواند آن‌ها را برای نوشتن بعدی آماده کند.
اگر TRIM غیرفعال باشد، سرعت نوشتن SSD با گذشت زمان افت می‌کند. برای بررسی، در Command Prompt با دسترسی مدیر دستور fsutil behavior query DisableDeleteNotify را اجرا کنید. مقدار 0 یعنی TRIM فعال است و مقدار 1 یعنی غیرفعال.
جدا از دیفرگمنت، سلامت درایو را هم بررسی کنید. هارددیسک رو به خرابی صداهای غیرعادی می‌دهد، فایل‌ها را کند باز می‌کند و گاهی سیستم را برای چند ثانیه قفل می‌کند. ابزارهای رایگان خواندن اطلاعات SMART وضعیت سلامت را نشان می‌دهند.
اگر هشدار دادند، پیش از هر بهینه‌سازی دیگری از اطلاعات مهم نسخه پشتیبان بگیرید.
حافظه مجازی؛ پشتیبان رم که اگر درست تنظیم نشود کندی می‌سازد
وقتی رم پر می‌شود، ویندوز بخشی از داده‌های کم‌استفاده را روی فایلی به نام pagefile.sys در درایو می‌نویسد. این سازوکار حافظه مجازی نام دارد.
هدف آن جلوگیری از بسته شدن ناگهانی برنامه‌هاست، اما چون درایو بسیار کندتر از رم است، وابستگی زیاد به آن حس کندی و گیر کردن ایجاد می‌کند.
نشانه اصلی استفاده بیش از حد، مصرف بالای حافظه در Task Manager است. در تب Performance به بخش Memory نگاه کنید. اگر مدام بالای 80 تا 90 درصد باقی می‌ماند و چراغ فعالیت دیسک هم روشن است، سیستم در حال جابه‌جایی داده بین رم و دیسک است.
برای جزئیات بیشتر Resource Monitor را باز کنید و تب Memory را ببینید.
تنظیمات حافظه مجازی از مسیر sysdm.cpl، تب Advanced، بخش Performance، تب Advanced و دکمه Change در دسترس است. گزینه Automatically manage paging file size for all drives به‌صورت پیش‌فرض فعال است و برای بیشتر کاربران بهترین انتخاب است، چون ویندوز اندازه را بر اساس نیاز تنظیم می‌کند.
یک توصیه رایج اما نادرست، غیرفعال کردن کامل فایل صفحه‌بندی برای افزایش سرعت است. این کار معمولاً مشکل‌ساز می‌شود. برخی برنامه‌ها به وجود آن نیاز دارند و در نبود آن خطای کمبود حافظه می‌دهند. همچنین ثبت اطلاعات هنگام کرش سیستم دشوار می‌شود.
اگر دو درایو دارید، قرار دادن Pagefile روی SSD سریع‌تر از هارددیسک مفید است. فایل را روی همان پارتیشنی نگذارید که بار زیادی دارد. تعیین اندازه دستی فقط در موارد خاص، مثل نرم‌افزارهای سنگین، توصیه می‌شود و باید حداقل و حداکثر را معقول انتخاب کنید.
راه‌حل واقعی کمبود رم، افزایش آن است نه دستکاری فایل صفحه‌بندی. پیش از خرید، برنامه‌های پرمصرف را در Task Manager شناسایی کنید و تب‌های اضافی مرورگر را ببندید.
اگر با همین حجم کار روزمره هنوز نزدیک سقف رم هستید، اضافه کردن ماژول رم سازگار تغییری بسیار محسوس‌تر از هر تنظیم نرم‌افزاری ایجاد می‌کند.
کارشناس امنیت سایبری
علی حسینی کارشناس امنیت سایبری با تجربه در حوزه احراز هویت و حفاظت از حریم خصوصی است. او درباره امنیت حساب‌های کاربری، مقابله با فیشینگ و ویروس‌ها و استفاده امن از سرویس‌های آنلاین راهنمایی می‌کند.
مقالات مرتبط
چه کسانی پروفایل تلگرام شما را دیده‌اند؟
در این مقاله بررسی می‌کنیم که آیا تلگرام امکان نمایش بازدیدکنندگان عکس پروفایل را دارد یا نه. خطرات ربات‌ها و برنامه‌های جعلی ادعایی را توضیح می‌دهیم...
آموزش حذف اکانت تلگرام ایکس (X) به‌صورت کامل
در این مقاله روش حذف دائمی اکانت تلگرام ایکس را مرحله‌به‌مرحله یاد می‌گیرید. تفاوت حذف اکانت با حذف برنامه، تنظیم حذف خودکار، پشتیبان‌گیری از اطلاعات...
آموزش خروج از اینستاگرام در دستگاه‌های متصل به اکانت
در این مقاله روش خروج از اینستاگرام در دستگاه‌های متصل به اکانت را به‌صورت گام‌به‌گام برای اندروید، آیفون و وب یاد می‌گیرید. همچنین نحوه شناسایی وروده...
روش‌های انتقال شارژ رایتل؛ آموزش کامل و گام‌به‌گام
در این مقاله روش‌های انتقال شارژ رایتل از طریق کد دستوری، پیامک و اپلیکیشن را به‌صورت گام‌به‌گام بررسی می‌کنیم. همچنین شرایط، محدودیت‌ها، کارمزد و پاس...
چگونه تعداد سیم کارت‌های به نام خود را بفهمیم؟
در این مقاله روش‌های رسمی و آنلاین استعلام تعداد سیم کارت‌های ثبت‌شده به نام کد ملی را بررسی می‌کنیم. با مراحل کار، نکات امنیتی و راه‌های حذف یا انتقا...
آموزش سوزاندن سیم کارت ایرانسل با پوکه و بدون پوکه
در این مقاله روش‌های سوزاندن سیم کارت ایرانسل به‌صورت حضوری با پوکه و بدون پوکه به‌طور کامل آموزش داده می‌شود. شرایط، مدارک مورد نیاز، هزینه‌ها و نکات...
دیدگاه‌ها
نظرات شما پس از بررسی منتشر خواهد شد. اطلاعات تماس محفوظ می‌ماند.
هنوز دیدگاهی ثبت نشده. اولین نفری باشید!
