بروزرسانی گوگل کروم و موزیلا فایرفاکس؛ راهنمای کامل

بیشتر کاربران مرورگر را یک بار نصب می‌کنند و دیگر سراغ آن نمی‌روند. در این حالت، بخش بزرگی از امنیت به سازوکار خودکار به‌روزرسانی بستگی دارد. مرورگرهای امروزی معمولاً در پس‌زمینه نسخه‌ی تازه را دریافت می‌کنند، اما نصب نهایی اغلب به بستن و باز کردن دوباره‌ی برنامه موکول می‌شود.

همین نکته‌ی ساده دلیل اصلی عقب‌ماندن نسخه‌هاست. بسیاری از ما هفته‌ها پنجره‌ها و زبانه‌ها را باز نگه می‌داریم. در این مدت وصله‌ی امنیتی دانلود شده، ولی هنوز فعال نشده است. اگر کنار آیکون منوی کروم نشانه‌ی رنگی دیده‌اید، یعنی نسخه‌ی تازه آماده است و فقط راه‌اندازی مجدد لازم دارد.

در فایرفاکس هم رفتار مشابهی وجود دارد. مرورگر معمولاً به‌روزرسانی را آماده می‌کند و برای اعمال آن از شما راه‌اندازی مجدد می‌خواهد. بهتر است عادت کنید پیام‌های مربوط به راه‌اندازی مجدد را به تعویق نیندازید، مخصوصاً وقتی کار مهمی در حال انجام نیست.

در ویندوز، خدمات به‌روزرسانی مرورگر با زمان‌بندی خود اجرا می‌شوند. اگر سیستم را با ابزارهای بهینه‌سازی تمیز می‌کنید، مطمئن شوید این ابزارها وظیفه‌های زمان‌بندی‌شده‌ی مرورگر را غیرفعال نمی‌کنند. غیرفعال شدن این وظیفه‌ها یکی از دلایل پنهان آپدیت‌نشدن است.

در لینوکس ماجرا کمی متفاوت است. مرورگر معمولاً از مخزن بسته‌های توزیع نصب می‌شود و آپدیت آن همراه به‌روزرسانی‌های سیستم می‌آید. بنابراین اجرای منظم دستور به‌روزرسانی سیستم‌عامل، مرورگر را هم تازه نگه می‌دارد. در مک نیز مرورگرها معمولاً سرویس به‌روزرسانی مستقل دارند.

اگر در شبکه‌ای با محدودیت دسترسی کار می‌کنید، ممکن است سرور به‌روزرسانی در دسترس نباشد. در این وضعیت مرورگر ظاهراً سالم کار می‌کند، اما هرگز نسخه‌ی جدید نمی‌گیرد. هر چند هفته یک بار صفحه‌ی «درباره‌ی مرورگر» را باز کنید و وضعیت را بررسی کنید.

یک عادت عملی این است که یک یادآور ماهانه برای بررسی دستی نسخه بگذارید. این کار حتی اگر آپدیت خودکار فعال باشد هم هزینه‌ای ندارد و جلوی اشتباهات کوچک را می‌گیرد.

اگر مرورگر خود را روی چند دستگاه دارید، نسخه‌ی همه را با هم مقایسه کنید؛ معمولاً یکی از آن‌ها عقب‌تر است.

برای رایانه‌های خانوادگی هم یک قاعده‌ی ساده کمک می‌کند: هر کس پس از اتمام کارش مرورگر را کامل ببندد. این کار هم به نصب آپدیت کمک می‌کند و هم حافظه را آزاد می‌کند.

بسیاری از کاربران به همین دلیل از آپدیت مرورگر می‌ترسند: «اگر افزونه‌هایم کار نکنند چه؟» این نگرانی کاملاً بی‌پایه نیست، اما در عمل بیشتر افزونه‌های فعال و نگهداری‌شده بدون مشکل با نسخه‌های جدید کار می‌کنند.

افزونه‌ها به رابط‌های برنامه‌نویسی مرورگر وابسته‌اند. وقتی مرورگر این رابط‌ها را تغییر می‌دهد یا قدیمی‌ها را حذف می‌کند، افزونه‌ای که توسعه‌دهنده‌اش آن را به‌روز نکرده ممکن است از کار بیفتد. افزونه‌های رها‌شده بیشترین احتمال خرابی را دارند.

پس از هر آپدیت بزرگ، چند دقیقه برای بررسی افزونه‌ها وقت بگذارید. صفحه‌ی مدیریت افزونه‌ها را باز کنید و ببینید کدام‌ها هشدار نمایش می‌دهند. اگر افزونه‌ای غیرفعال شده، ابتدا نسخه‌ی تازه‌ی آن را از فروشگاه رسمی بررسی کنید.

یک فرصت خوب برای پاک‌سازی هم همین لحظه است. افزونه‌هایی را که ماه‌هاست استفاده نکرده‌اید حذف کنید. هر افزونه‌ی اضافه، سطح حمله‌ی بیشتری ایجاد می‌کند، چون بسیاری از آن‌ها اجازه‌ی خواندن محتوای صفحات را دارند.

مراقب افزونه‌هایی باشید که بعد از فروش یا واگذاری به مالک جدید تغییر رفتار می‌دهند. گاهی افزونه‌ای محبوب دست‌به‌دست می‌شود و پس از مدتی تبلیغات ناخواسته یا ردیابی اضافه می‌کند. اگر پس از یک به‌روزرسانی رفتار افزونه عوض شد، مجوزهای آن را دوباره بخوانید.

برای افزونه‌های حساس، مانند مدیران گذرواژه یا ابزارهای بانکی، توصیه می‌شود فقط از منابع رسمی نصب کنید. این افزونه‌ها به اطلاعات بسیار مهمی دسترسی دارند و هر نسخه‌ی جعلی می‌تواند خسارت جدی بزند.

اگر پس از آپدیت مرورگر کند شد یا صفحات درست باز نشدند، افزونه‌ها را یکی‌یکی غیرفعال کنید تا مقصر پیدا شود. یک راه سریع‌تر، اجرای مرورگر در حالت ناشناس است؛ چون بیشتر افزونه‌ها در این حالت به‌طور پیش‌فرض اجرا نمی‌شوند.

اگر مشکل در این حالت دیده نشد، احتمالاً یکی از افزونه‌ها دلیل آن است.

در نهایت، تعداد کم و انتخاب‌شده‌ی افزونه‌ها بهتر از مجموعه‌ی بزرگ و نامنظم است. با این رویکرد هم آپدیت‌ها راحت‌تر انجام می‌شوند و هم ریسک امنیتی کمتری دارید.

بخش بزرگی از گشت‌وگذار در وب امروز روی گوشی انجام می‌شود. با این حال، بیشتر کاربران درباره‌ی نسخه‌ی مرورگر موبایل خود هیچ تصوری ندارند. چرخه‌ی کوتاه‌تر انتشار کروم شامل اندروید و iOS هم می‌شود، پس موبایل نیز باید در برنامه‌ی نگهداری شما باشد.

در اندروید، مرورگرها از طریق فروشگاه برنامه آپدیت می‌شوند. اگر آپدیت خودکار برنامه‌ها را خاموش کرده‌اید، مرورگر هم عقب می‌ماند. برای بررسی، فروشگاه را باز کنید، نام مرورگر را جست‌وجو کنید و ببینید دکمه‌ی «به‌روزرسانی» نمایش داده می‌شود یا نه.

در آیفون و آیپد نیز مسیر از طریق فروشگاه اپل است. نکته‌ی مهم اینجاست که مرورگرهای شخص ثالث روی iOS محدودیت‌های سکویی دارند و رفتار آن‌ها به سیستم‌عامل وابسته است. بنابراین به‌روز نگه داشتن خود iOS هم بخشی از امنیت مرورگر است.

فایرفاکس موبایل هم مانند نسخه‌ی دسکتاپ چرخه‌ی مستقل خود را دارد. اگر از آن برای همگام‌سازی نشانک‌ها و گذرواژه‌ها استفاده می‌کنید، یک نسخه‌ی خیلی قدیمی ممکن است در همگام‌سازی با نسخه‌ی جدید دسکتاپ مشکل ایجاد کند.

مرورگر موبایل معمولاً به دوربین، میکروفون و موقعیت مکانی دسترسی دارد. وقتی نسخه‌ی قدیمی استفاده می‌کنید، این دسترسی‌ها در معرض خطر بیشتری قرار می‌گیرند. بعد از هر آپدیت مهم، مجوزهای سایت‌ها را مرور کنید و آن‌هایی را که نیاز ندارید ببندید.

مصرف داده هم موضوعی است که در ایران اهمیت دارد. اگر اینترنت همراه محدود دارید، آپدیت خودکار را روی «فقط با وای‌فای» تنظیم کنید. این کار هزینه را کنترل می‌کند و مطمئن می‌شود آپدیت‌ها در اولین اتصال پایدار نصب می‌شوند.

برای دستگاه‌های قدیمی که دیگر آپدیت سیستم‌عامل نمی‌گیرند، مشکل جدی‌تر است. گاهی آخرین نسخه‌ی مرورگر روی آن‌ها نصب نمی‌شود چون با نسخه‌ی سیستم سازگار نیست. در این حالت از انجام امور بانکی و ورود به حساب‌های حساس با آن دستگاه خودداری کنید.

یک راه ساده این است که ماهی یک بار فهرست برنامه‌های نصب‌شده را ببینید و آپدیت‌های معوق را همه‌ی آن‌ها با هم انجام دهید. مرورگر باید در صدر این فهرست باشد.

گاهی گوگل یا موزیلا یک نسخه‌ی اضطراری خارج از برنامه‌ی عادی منتشر می‌کنند. دلیل رایج آن، کشف آسیب‌پذیری‌ای است که مهاجمان پیش از آماده شدن وصله از آن سوءاستفاده کرده‌اند. به چنین ضعفی «آسیب‌پذیری روز صفر» می‌گویند، چون سازنده زمانی برای واکنش نداشته است.

در این وضعیت، هر ساعت تأخیر در نصب آپدیت اهمیت دارد. مهاجمان معمولاً پس از انتشار وصله، با مقایسه‌ی نسخه‌ی قدیمی و جدید سعی می‌کنند ضعف را بازسازی کنند. کسانی که دیر آپدیت می‌کنند در بازه‌ای قرار می‌گیرند که ضعف عمومی شده ولی وصله روی سیستم آن‌ها نیست.

چنین حمله‌هایی اغلب از یک صفحه‌ی وب آلوده شروع می‌شوند. کاربر فقط لینکی را باز می‌کند و بدون هیچ دانلود یا کلیک اضافی، کد مخرب اجرا می‌شود. به همین دلیل مرورگر یکی از هدف‌های اصلی مهاجمان است؛ چون روزانه با محتوای ناشناس زیادی سروکار دارد.

چگونه متوجه آپدیت اضطراری شویم؟ صفحات رسمی انتشار کروم و یادداشت‌های امنیتی موزیلا منبع قابل اعتماد هستند. اگر خبری درباره‌ی «سوءاستفاده‌ی فعال» از یک ضعف دیدید، بلافاصله نسخه‌ی مرورگر را بررسی کنید و راه‌اندازی مجدد را انجام دهید.

توجه کنید که شناسه‌های امنیتی مانند CVE برای پیگیری دقیق آسیب‌پذیری‌ها استفاده می‌شوند. شما لازم نیست جزئیات فنی را بخوانید، ولی دانستن اینکه یک آپدیت «بحرانی» یا «با شدت بالا» دسته‌بندی شده کمک می‌کند اولویت‌بندی کنید.

مراقب پیام‌های جعلی هم باشید. کلاهبرداران از ترس کاربران سوءاستفاده می‌کنند و پنجره‌هایی با عنوان «مرورگر شما آلوده است، همین حالا آپدیت کنید» نشان می‌دهند. آپدیت واقعی هرگز از طریق یک صفحه‌ی وب تصادفی یا فایل اجرایی دانلودشده از سایت ناشناس انجام نمی‌شود.

راه درست همیشه یکی است: از منوی خود مرورگر یا فروشگاه رسمی برنامه آپدیت کنید. اگر پنجره‌ای از شما خواست فایلی را برای به‌روزرسانی مرورگر دانلود کنید، آن را ببندید و موضوع را جدی بگیرید.

حفظ آمادگی ساده است: آپدیت خودکار روشن، مرورگر بسته و باز شود، و اطلاع‌رسانی‌های امنیتی را جدی بگیرید.

کروم تنها مرورگر مبتنی بر موتور کرومیوم نیست. مایکروسافت اج، بریو، اپرا و ویوالدی هم بر همین پایه ساخته شده‌اند. این یعنی بسیاری از آسیب‌پذیری‌هایی که در کروم کشف می‌شوند، می‌توانند این مرورگرها را هم تحت تأثیر قرار دهند.

نکته‌ی مهم این است که هر مرورگر وصله را با برنامه‌ی زمانی خودش منتشر می‌کند. ممکن است کروم امروز به‌روز شود و مرورگر دیگر چند روز بعد وصله‌ی مشابه را دریافت کند. بنابراین اگر خبر آپدیت امنیتی کروم را شنیدید، مرورگر خودتان را هم بررسی کنید و منتظر نمانید.

بررسی نسخه در این مرورگرها شبیه کروم است. معمولاً در منوی تنظیمات بخش «درباره» وجود دارد که نسخه را نشان می‌دهد و در صورت وجود آپدیت، دانلود را آغاز می‌کند. این صفحه همچنین نام موتور کرومیوم را ذکر می‌کند.

مایکروسافت اج در ویندوز یک مورد ویژه است، چون همراه سیستم‌عامل عرضه می‌شود و جایگزین اینترنت اکسپلورر شده است. با این حال، آن هم باید مثل هر مرورگر دیگر به‌روز نگه داشته شود و نباید تصور کرد چون جزئی از ویندوز است، همیشه تازه است.

یکی از دلایل انتخاب مرورگر جایگزین، امکانات اضافه مثل مسدودکننده‌ی تبلیغ داخلی یا مدیریت زبانه‌هاست. این امکانات مفیدند، ولی هر قابلیت اضافه یعنی کد بیشتر و نیاز به نگهداری بیشتر. مرورگری را انتخاب کنید که سازنده‌اش به‌روزرسانی‌های منظم منتشر می‌کند.

برای انتخاب، چند سؤال ساده بپرسید: آیا شرکت سازنده یادداشت‌های انتشار منظم دارد؟ آیا وصله‌های امنیتی را معمولاً سریع می‌دهد؟ آیا پروژه فعال است؟ مرورگرهای کم‌طرفدار و رهاشده می‌توانند خطرناک‌تر از نسخه‌ی قدیمی کروم باشند.

فایرفاکس در این میان تفاوت مهمی دارد. موتور آن مستقل است و به کرومیوم وابسته نیست. بنابراین نقص‌های مخصوص کرومیوم معمولاً آن را متأثر نمی‌کنند. این تنوع موتور از نگاه کلی اکوسیستم وب مزیت دارد، چون یک ضعف واحد همه‌ی مرورگرها را با هم تهدید نمی‌کند.

اگر از چند مرورگر همزمان استفاده می‌کنید، آپدیت همه‌ی آن‌ها را یک‌جا بررسی کنید. مرورگری که به‌ندرت باز می‌شود، معمولاً قدیمی‌ترین نسخه را دارد و بیشترین ریسک را ایجاد می‌کند.

آپدیت مرورگر تنها نصب نسخه‌ی تازه نیست؛ فرصتی هم برای مرتب کردن تنظیمات و افزایش سرعت است. بعد از چند ماه استفاده، مرورگر پر از داده‌های موقت، کوکی و زبانه‌های بی‌مصرف می‌شود. یک بازبینی کوتاه می‌تواند حس سرعت را برگرداند.

کش مرورگر فایل‌های سایت‌ها را برای بارگذاری سریع‌تر نگه می‌دارد. اما گاهی پس از آپدیت، فایل‌های قدیمی با نسخه‌ی جدید ناسازگار می‌شوند و صفحه‌ای کج یا ناقص نمایش داده می‌شود. در این حالت، پاک کردن کش همان سایت معمولاً مشکل را حل می‌کند.

برای رفع سریع، می‌توانید صفحه را با میان‌بر بارگذاری مجدد کامل باز کنید. در ویندوز و لینوکس معمولاً ترکیب Ctrl و Shift و R این کار را انجام می‌دهد. اگر مشکل ادامه داشت، آن‌وقت به پاک‌سازی کش از تنظیمات مرورگر بروید.

مراقب باشید همه‌چیز را یک‌جا پاک نکنید. حذف کوکی‌ها باعث خروج از همه‌ی حساب‌ها می‌شود و ممکن است ورود دومرحله‌ای را دوباره از شما بخواهد. پیش از این کار مطمئن شوید گذرواژه‌ها و کدهای بازیابی را در اختیار دارید.

زبانه‌های باز بیشترین سهم را در مصرف حافظه دارند. مرورگرهای مدرن قابلیت «خواباندن» زبانه‌های غیرفعال را دارند. این گزینه را در تنظیمات عملکرد روشن کنید تا رایانه‌های با حافظه‌ی کم کمتر دچار کندی شوند.

شتاب سخت‌افزاری هم گزینه‌ای است که بعد از آپدیت بررسی‌اش ارزش دارد. این قابلیت از کارت گرافیک برای نمایش صفحات استفاده می‌کند و معمولاً کارایی را بهتر می‌کند. اما با برخی درایورهای قدیمی ایجاد مشکل می‌کند.

اگر پس از آپدیت تصویر سوسو زد یا ویدیو متوقف شد، آن را خاموش و آزمایش کنید.

برای کنترل بهتر، مدیر وظایف داخلی مرورگر را باز کنید. این ابزار نشان می‌دهد کدام زبانه یا افزونه بیشترین منابع را مصرف می‌کند. بسته شدن یک زبانه‌ی سنگین گاهی بیشتر از هر تنظیم دیگری تفاوت ایجاد می‌کند.

در نهایت، اگر هیچ‌یک از این راه‌ها جواب نداد، ساخت نمایه‌ی تازه (پروفایل جدید) روش مطمئنی برای تشخیص است. اگر در نمایه‌ی جدید همه‌چیز عادی بود، مشکل از تنظیمات یا داده‌های نمایه‌ی قبلی است و می‌توانید داده‌های ضروری را منتقل کنید.