ارز مسافرتی ۱۴۰۲؛ شرایط، مدارک و نحوه دریافت

ارز مسافرتی نوعی تسهیلات ارزی است که بانک مرکزی برای حمایت از مسافران خروجی و مدیریت بازار غیررسمی ارز در نظر گرفته است. این ارز با قیمتی کمتر از بازار آزاد و بر اساس نرخ‌های اعلامی در مرکز مبادله ارز و طلای ایران به متقاضیان واجد شرایط تخصیص می‌یابد. هدف از ارائه این ارز، تامین نیازهای خرد مسافران برای هزینه‌های اقامت و تردد در کشورهای مقصد است تا فشار تقاضا در بازار آزاد کاهش یافته و نوسانات ارزی کنترل شود.

تمامی شهروندان ایرانی که قصد سفر به کشورهای خارجی (به جز کشورهای همسویه خاص در برخی مقاطع) را دارند، واجد شرایط هستند. شرط اصلی برای دریافت این ارز، داشتن سن بالای ۱۸ سال، دارا بودن گذرنامه معتبر، بلیط هواپیما با کد رهگیری و پرداخت عوارض خروج از کشور است. لازم به ذکر است که این ارز به افراد مقیم خارج از کشور یا کسانی که با گذرنامه خدمت و سیاسی سفر می‌کنند، تعلق نمی‌گیرد و هر فرد تنها یک بار در سال می‌تواند از این سهمیه استفاده کند.

طبق آخرین ابلاغیه بانک مرکزی در اواخر سال ۱۴۰۲ که در سال ۱۴۰۳ نیز اجرایی است، سهمیه ارز مسافرتی برای مسافران هوایی از ۵۰۰ یورو به ۱۰۰۰ یورو یا معادل آن به سایر ارزها افزایش یافته است. این افزایش با هدف پوشش بهتر هزینه‌های سفر و جلوگیری از مراجعه مسافران به بازار سیاه انجام شد. این سهمیه برای تمامی مقاصد هوایی (اعم از کشورهای با ویزا یا بدون ویزا) یکسان در نظر گرفته شده است تا فرآیند تخصیص تسهیل گردد.

خیر، طبق قوانین فعلی بانک مرکزی و مرکز مبادله ارز و طلا، ارز مسافرتی تنها به افراد بالای ۱۸ سال تعلق می‌گیرد. افراد زیر ۱۸ سال (حتی با داشتن گذرنامه مستقل) امکان ثبت‌نام و دریافت این سهمیه را ندارند. این قانون به منظور جلوگیری از سوءاستفاده‌های احتمالی و اطمینان از اینکه ارز به مصرف‌کنندگان واقعی که توانایی مدیریت هزینه‌های سفر را دارند می‌رسد، وضع شده است. والدین نمی‌توانند به نام فرزندان خردسال خود درخواست ارز ثبت کنند.

سهمیه ارز برای مسافرانی که به صورت زمینی، ریلی یا دریایی از کشور خارج می‌شوند، متفاوت از مسافران هوایی است. در حال حاضر این سهمیه معمولاً مبلغی در حدود ۳۰۰ یورو (یا معادل آن) تعیین شده است. علت این تفاوت، پایین‌تر بودن هزینه‌های جانبی سفر در مسیرهای زمینی نسبت به پروازهای بین‌المللی است. مسافران این بخش نیز باید مدارک سفر خود را در سامانه‌های مربوطه ثبت کنند تا اجازه خرید ارز با نرخ مرکز مبادله را پیدا کنند.

بله، بانک مرکزی معمولاً برای مناسبت‌های خاص مانند پیاده‌روی اربعین یا سفرهای حج تمتع و عمره، بخشنامه‌های جداگانه‌ای صادر می‌کند. برای مثال در ایام اربعین، ارز به صورت دینار عراق و با شرایط تسهیل‌شده‌تری به زائران ارائه می‌شود که جزو سهمیه سالانه ۱۰۰۰ یورویی آن‌ها محسوب نمی‌شود. اما برای سفرهای زیارتی عادی در طول سال، مسافران می‌توانند از همان سهمیه عمومی ارز مسافرتی خود استفاده کنند، مشروط بر اینکه مدارک سفر آن‌ها توسط سازمان حج و زیارت تایید شده باشد.

هر مسافر واجد شرایط تنها یک بار در هر سال خورشیدی (از اول فروردین تا پایان اسفند) می‌تواند از سهمیه ارز مسافرتی خود استفاده کند. حتی اگر مسافری در سفر اول خود کمتر از سقف مجاز (مثلاً ۲۰۰ یورو از ۱۰۰۰ یورو) دریافت کرده باشد، امکان دریافت مابقی آن در سفرهای بعدی همان سال را نخواهد داشت. بنابراین توصیه می‌شود مسافران در صورت نیاز، کل سهمیه خود را در همان اولین درخواست ثبت و دریافت نمایند تا فرصت استفاده از آن را در آن سال از دست ندهند.

بله، ارز مسافرتی به تمامی مقاصد بین‌المللی تعلق می‌گیرد، اما نوع دریافت و میزان آن ممکن است بسته به شیوه سفر (هوایی یا زمینی) متفاوت باشد. کشورهایی مانند ترکیه، امارات، قطر و ارمنستان که مقاصد پرطرفدار ایرانیان هستند، مشمول دریافت سهمیه ۱۰۰۰ یورویی (در صورت سفر هوایی) می‌شوند. نکته مهم این است که برای دریافت ارز، حتماً باید خروج از مرزهای رسمی کشور صورت گیرد و مدارک مثبته مانند بلیط و گذرنامه توسط سیستم بانکی استعلام و تایید شود.

ارز مسافرتی برای عموم مردم و با هدف سفرهای توریستی یا شخصی تخصیص می‌یابد و سقف آن محدود است. اما ارز دانشجویی به دانشجویانی تعلق می‌گیرد که در دانشگاه‌های مورد تایید وزارت علوم یا بهداشت در خارج از کشور تحصیل می‌کنند و مبالغ آن بر اساس شهریه و هزینه‌های زندگی دانشجو تعیین می‌شود. ارز درمانی نیز مخصوص بیمارانی است که شورای عالی پزشکی اعزام آن‌ها را به خارج ضروری تشخیص داده است. نرخ این دو نوع ارز معمولاً مشابه نرخ مرکز مبادله است اما فرآیند تایید مدارک آن‌ها بسیار پیچیده‌تر از ارز مسافرتی است.

فرآیند جدید شامل چهار مرحله اصلی است: ۱. ثبت‌نام و پرداخت ریالی از طریق اپلیکیشن‌های بانکی (مانند بله برای بانک ملی) یا مراجعه به شعب منتخب بانک‌های عامل (ملی، ملت، سامان و غیره) حداکثر ۷ روز قبل از پرواز. ۲. دریافت کد رهگیری یا شناسه واریز. ۳. عبور از گیت بازرسی پلیس و دریافت مهر خروج در گذرنامه در فرودگاه. ۴. مراجعه به خودپردازهای ارزی (BTM) یا باجه‌های بانکی مستقر در سالن ترانزیت فرودگاه (بعد از گیت خروجی) و وارد کردن کد رهگیری برای دریافت فیزیکی اسکناس.

برای این کار باید در اپلیکیشن بله به بخش «خدمات بانکی» و سپس گزینه «ارز مسافرتی» مراجعه کنید. در این قسمت مشخصات فردی، شماره گذرنامه، کد ملی و اطلاعات پرواز (تاریخ و نام فرودگاه) را وارد می‌کنید. پس از تایید اطلاعات، مبلغ ریالی معادل ارز درخواستی به همراه کارمزد بانکی محاسبه شده و از طریق درگاه پرداخت آنلاین تسویه می‌گردد. در نهایت یک رسید دیجیتال حاوی شناسه ۱۵ رقمی برای شما صادر می‌شود که باید آن را تا زمان دریافت ارز در فرودگاه نزد خود نگه دارید.

در حال حاضر تحویل فیزیکی ارز مسافرتی در فرودگاه‌های بین‌المللی اصلی کشور که دارای زیرساخت خودپرداز ارزی یا باجه‌های شبانه‌روزی هستند انجام می‌شود. فرودگاه امام خمینی (ره) تهران، فرودگاه مشهد، اصفهان، شیراز و تبریز از جمله این مراکز هستند. نکته حیاتی این است که مسافران باید حتماً فرودگاه خروجی خود را در زمان ثبت‌نام به درستی انتخاب کنند، زیرا حواله صادر شده تنها در همان فرودگاه قابل نقد کردن است. در فرودگاه امام خمینی، خودپردازهای بانک ملی و ملت در سالن ترانزیت آماده ارائه خدمات هستند.

برای ثبت‌نام آنلاین یا حضوری، مدارک زیر الزامی است: ۱. اصل گذرنامه معتبر (با حداقل ۶ ماه اعتبار). ۲. بلیط هواپیما (یک‌سره یا دوطرفه) که دارای کد رهگیری باشد. ۳. رسید پرداخت عوارض خروج از کشور (که می‌توان آنلاین پرداخت کرد). ۴. کارت ملی متقاضی. ۵. شماره موبایل به نام خود شخص. ۶. کارت بانکی عضو شتاب برای پرداخت وجه ریالی. توجه داشته باشید که در روش آنلاین، اسکن مدارک نیاز نیست و صرفاً وارد کردن شماره‌های شناسایی و تایید استعلامی آن‌ها کفایت می‌کند.

بانک‌های عامل معمولاً باجه‌های کشیک و شبانه‌روزی را در کنار خودپردازهای ارزی در سالن ترانزیت مستقر کرده‌اند تا در صورت بروز نقص فنی در دستگاه‌ها یا اتمام موجودی اسکناس، به صورت دستی اقدام به تحویل ارز به مسافران کنند. در صورت بروز مشکل، مسافر باید با ارائه گذرنامه و کد رهگیری به متصدی باجه بانک مربوطه مراجعه کند. توصیه می‌شود مسافران حداقل ۳ ساعت قبل از پرواز در فرودگاه حاضر باشند تا در صورت شلوغی یا بروز مشکلات فنی، زمان کافی برای دریافت ارز داشته باشند.

طبق قوانین جدید سال ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳، تحویل فیزیکی اسکناس ارز مسافرتی هوایی در داخل شهر و در شعب بانک‌ها یا صرافی‌ها ممنوع شده است. این اقدام برای اطمینان از خروج واقعی مسافر از کشور انجام گرفته است. بنابراین، شما تنها می‌توانید فرآیند «خرید و پرداخت وجه» را در شهر انجام دهید، اما «دریافت اسکناس» لزوماً باید در فرودگاه و پس از عبور از گیت خروجی (پشت گیت پلیس گذرنامه) انجام شود. برای سفرهای زمینی، شرایط ممکن است متفاوت باشد و تحویل در شعب منتخب صورت گیرد.

متقاضیان می‌توانند از ۷ روز مانده به تاریخ پرواز تا چند ساعت قبل از خروج، نسبت به ثبت‌نام و پرداخت وجه در سامانه‌های بانکی اقدام کنند. با این حال، توصیه می‌شود حداقل ۲۴ ساعت قبل از پرواز فرآیند خرید را نهایی کنید تا در صورت بروز اختلال در سیستم‌های استعلامی (مانند سامانه ثبت احوال یا سامانه ناجا)، فرصت پیگیری داشته باشید. حواله صادر شده معمولاً تا پایان روز پرواز اعتبار دارد و در صورت عدم دریافت، وجه ریالی به حساب شما مسترد خواهد شد.

خیر، به هیچ عنوان امکان دریافت ارز توسط شخص ثالث وجود ندارد. دستگاه‌های خودپرداز ارزی در فرودگاه و باجه‌های بانکی، هویت مسافر را از طریق تطبیق کد ملی، شماره گذرنامه و در برخی موارد اثر انگشت یا تاییدیه گیت خروجی احراز می‌کنند. از آنجایی که ارز پس از عبور از گیت پلیس تحویل داده می‌شود، عملاً تنها فردی که پاسپورتش مهر خروج خورده است به این بخش از فرودگاه دسترسی دارد. حضور فیزیکی شخص مسافر برای دریافت اسکناس الزامی است.

اگر مسافری وجه ریالی ارز را پرداخت کرده اما به هر دلیلی (لغو پرواز یا انصراف از سفر) ارز را دریافت نکند، باید برای استرداد وجه به بانک عامل مراجعه نماید. فرآیند ابطال حواله ارزی معمولاً با مراجعه حضوری به شعبه‌ای که حواله در آن صادر شده یا از طریق گزینه‌های ابطال در اپلیکیشن‌های بانکی انجام می‌شود. وجه ریالی پس از کسر کارمزدهای جزئی، به همان حسابی که پرداخت از آن انجام شده بود، بازگردانده می‌شود. دقت کنید که ارز دریافت شده از خودپرداز قابل پس دادن به نرخ خرید نیست.

نرخ ارز مسافرتی بر اساس قیمت‌های اعلامی در «مرکز مبادله ارز و طلای ایران» تعیین می‌شود. این نرخ روزانه بر اساس عرضه و تقاضا در این مرکز به‌روزرسانی شده و معمولاً چند درصد (حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد) پایین‌تر از نرخ بازار غیررسمی (سبزه میدان یا فردوسی) است. هدف این است که نرخ به واقعیت‌های اقتصادی نزدیک باشد اما همچنان مزیتی برای مسافران قانونی ایجاد کند. قیمت نهایی در لحظه پرداخت در اپلیکیشن یا شعبه بانک به مسافر نمایش داده می‌شود و تا زمان دریافت قطعی ثابت می‌ماند.

خطاهای سیستم معمولاً ناشی از عدم هماهنگی میان سامانه‌های مختلف دولتی است. فرآیند ثبت‌نام به استعلام لحظه‌ای از سامانه ثبت احوال (برای کد ملی)، سامانه ناجا (برای اعتبار گذرنامه و خروج) و سامانه چابک (برای بلیط) نیاز دارد. در ساعات اوج مصرف یا زمان به‌روزرسانی پایگاه‌های داده، ممکن است ارتباط قطع شود. همچنین اگر اطلاعات بلیط توسط آژانس هواپیمایی به درستی در سامانه ثبت نشده باشد، سیستم قادر به شناسایی مسافر نخواهد بود. در این موارد، صبر کردن و تلاش مجدد در ساعات کم‌ترافیک معمولاً مشکل را حل می‌کند.

ارز پایه در بخشنامه‌های بانک مرکزی معمولاً یورو است، اما معادل سازی آن به دلار یا سایر ارزهای رایج در برخی شعب و فرودگاه‌ها امکان‌پذیر است. با این حال، اکثر خودپردازهای ارزی در فرودگاه امام خمینی (ره) اسکناس ۵۰ یا ۱۰۰ دلاری و یا یورو تحویل می‌دهند. انتخاب نوع ارز بستگی به موجودی فیزیکی بانک در آن لحظه دارد. مسافران نمی‌توانند اصرار بر دریافت ارز خاصی (مثل لیر یا درهم) از خودپرداز داشته باشند و معمولاً ارزهای بین‌المللی قدرتمند (دلار/یورو) توزیع می‌شود تا در مقصد به راحتی قابل تبدیل باشد.

برای استفاده از اپلیکیشن‌هایی مانند «بله»، تلفن همراه باید به نام خود شخص مسافر باشد (تطبیق کد ملی و شماره سیم‌کارت). همچنین سیستم عامل گوشی باید به‌روز بوده و فیلترشکن در هنگام استفاده خاموش باشد. محدودیت دیگر، سقف پرداخت روزانه کارت‌های بانکی است؛ با توجه به اینکه مبلغ ۱۰۰۰ یورو ممکن است از سقف خرید آنلاین (معمولاً ۵۰ میلیون تومان) فراتر رود، مسافران باید از کارت‌های بانکی استفاده کنند که اجازه پرداخت مبالغ بالاتر را دارند یا فرآیند پرداخت را در دو مرحله یا با هماهنگی بانک انجام دهند.

نرخ ارز در مرکز مبادله ارز و طلای ایران معمولاً هر روز بین ساعت ۱۰:۳۰ تا ۱۱:۳۰ صبح اعلام می‌شود. قبل از این ساعت، نرخ روز گذشته ملاک عمل است. اگر قصد خرید دارید، بهتر است بعد از اعلام نرخ جدید اقدام کنید تا از آخرین قیمت‌ها بهره‌مند شوید. در روزهای تعطیل رسمی، نرخ آخرین روز کاری قبل ملاک محاسبه خواهد بود. تغییرات ناگهانی در بازار جهانی ارز نیز ممکن است باعث نوسان در نرخ‌های اعلامی این مرکز شود.

خیر، پس از نهایی شدن پرداخت و صدور شناسه واریز، امکان ویرایش اطلاعاتی مانند شماره گذرنامه، تاریخ پرواز یا نام فرودگاه وجود ندارد. در صورت بروز اشتباه تایپی یا اشتباه در انتخاب فرودگاه، مسافر باید حواله قبلی را ابطال کرده و پس از بازگشت وجه به حساب (که ممکن است چند روز طول بکشد)، مجدداً اقدام به خرید نماید. لذا توصیه می‌شود در هنگام وارد کردن اطلاعات، چندین بار آن‌ها را با مندرجات گذرنامه و بلیط تطبیق دهید.

پس از اتمام فرآیند خرید در اپلیکیشن یا بانک، یک کد رهگیری یا شناسه ۱۵ رقمی به شماره موبایل شما پیامک می‌شود. همچنین در بخش «سوابق تراکنش» یا «مشاهده حواله‌های ارزی» در داخل اپلیکیشن، وضعیت حواله (صادر شده، مصرف شده یا ابطال شده) قابل مشاهده است. اگر پیامک را دریافت نکردید، حتماً از صفحه رسید نهایی اسکرین‌شات بگیرید. این کد تنها پل ارتباطی شما با دستگاه خودپرداز در فرودگاه برای دریافت اسکناس است.

بله، فرآیند ثبت‌نام آنلاین در اپلیکیشن‌ها به صورت ۲۴ ساعته و در تمام روزهای هفته (حتی ایام تعطیل) فعال است. همچنین باجه‌های بانکی و خودپردازهای ارزی مستقر در فرودگاه‌های بین‌المللی به صورت شبانه‌روزی به مسافران خدمات می‌دهند. با این حال، اگر نیاز به مراجعه حضوری به شعب بانک در سطح شهر داشته باشید، باید در ساعات کاری اداری اقدام کنید. پشتیبانی فنی اپلیکیشن‌ها نیز معمولاً در روزهای تعطیل با ظرفیت کمتری پاسخگو هستند.

اگر شناسه واریز خود را گم کرده‌اید و به اپلیکیشن دسترسی ندارید، باید سریعاً به باجه بانک عامل مستقر در فرودگاه مراجعه کنید. متصدیان بانک با استعلام شماره ملی و شماره گذرنامه شما در سامانه مرکزی، می‌توانند کد رهگیری را بازیابی کرده و یا مستقیماً ارز را به شما تحویل دهند. داشتن تصویر کارت ملی و گذرنامه در این مرحله برای احراز هویت ضروری است. همچنین می‌توانید با پشتیبانی اپلیکیشنی که از آن خرید کرده‌اید تماس بگیرید.

هزینه نهایی شامل دو بخش است: ۱. مبلغ ریالی معادل ۱۰۰۰ یورو بر اساس نرخ لحظه‌ای مرکز مبادله. ۲. کارمزد بانک عامل که معمولاً در حدود ۱ تا ۳ درصد مبلغ کل است. برای مثال اگر نرخ مرکز مبادله ۵۰ هزار تومان باشد، شما باید ۵۰ میلیون تومان بابت اصل ارز و مبلغی در حدود ۵۰۰ هزار تا ۱ میلیون تومان بابت کارمزد و خدمات بانکی پرداخت کنید. این مبلغ در مقایسه با خرید از بازار آزاد (که کارمزد پنهان و قیمت بالاتری دارد) بسیار به‌صرفه‌تر است.

بله، با توجه به اختلاف قیمت بین نرخ مرکز مبادله و بازار آزاد، حتی برای سفرهای کوتاه نیز دریافت این ارز پیشنهاد می‌شود. این اختلاف قیمت در هر یورو معمولاً بین ۵ تا ۱۰ هزار تومان است که در مجموع ۱۰۰۰ یورو، سودی معادل ۵ تا ۱۰ میلیون تومان برای مسافر ایجاد می‌کند. این مبلغ می‌تواند بخش قابل توجهی از هزینه بلیط هواپیما یا مخارج هتل را پوشش دهد. بنابراین صرف‌نظر از طول سفر، استفاده از این سهمیه قانونی کاملاً منطقی و اقتصادی است.

خیر، داشتن حساب در تمامی بانک‌های عضو شتاب برای پرداخت وجه ریالی کافی است. اما برای ثبت‌نام در اپلیکیشن‌های اختصاصی (مثل بله که متعلق به بانک ملی است)، لزوماً نیازی به داشتن حساب در آن بانک خاص نیست و می‌توانید با کارت هر بانکی پرداخت را انجام دهید. البته برخی بانک‌ها ممکن است برای مشتریان خود اولویت‌هایی در نظر بگیرند یا فرآیند احراز هویت را برای آن‌ها سریع‌تر انجام دهند، اما به طور کلی محدودیتی برای سایر دارندگان کارت‌های شتاب وجود ندارد.

عوارض خروج از کشور یکی از پیش‌نیازهای دریافت ارز مسافرتی است. در سال ۱۴۰۳، مبلغ عوارض برای سفر اول ۵۲۰ هزار تومان، برای سفر دوم ۷۸۰ هزار تومان و برای سفر سوم به بعد ۱ میلیون و ۴۰ هزار تومان تعیین شده است. برای سفرهای زیارتی مبالغ کمتری در نظر گرفته شده است. پرداخت این عوارض باید قبل از مراجعه به گیت پلیس و دریافت ارز انجام شود. رسید دیجیتالی یا کاغذی پرداخت عوارض برای استعلام در سامانه ارزی ضروری است.

خیر، معمولاً کارمزدی که بانک بابت خدمات ثبت‌نام و صدور حواله دریافت می‌کند، غیرقابل استرداد است. در صورت انصراف از سفر یا ابطال حواله، تنها اصل مبلغ ریالی که بابت خرید یورو یا دلار پرداخت کرده بودید به حساب شما بازمی‌گردد. بنابراین توصیه می‌شود تنها زمانی اقدام به خرید ارز کنید که از قطعی بودن سفر خود اطمینان دارید. فرآیند بازگشت وجه نیز ممکن است بین ۴۸ تا ۷۲ ساعت کاری زمان ببرد.

در واقع نرخ پایه ارز مسافرتی توسط مرکز مبادله تعیین می‌شود و برای همه بانک‌ها یکسان است. تفاوت اندکی که ممکن است مشاهده کنید ناشی از تفاوت در «کارمزد فروش» یا «هزینه‌های عملیاتی» بانک‌های مختلف است. برخی بانک‌ها ممکن است هزینه‌های جانبی کمتری دریافت کنند. همچنین زمان ثبت‌نام بسیار مهم است؛ اگر شما ساعت ۱۰ صبح ثبت‌نام کنید و فرد دیگری ساعت ۱۲ (بعد از تغییر نرخ روزانه)، قیمت‌ها متفاوت خواهد بود. اما در یک لحظه واحد، نرخ پایه در تمام سیستم‌های رسمی یکسان است.

در حال حاضر خرید ارز مسافرتی مشمول مالیات بر ارزش افزوده یا مالیات مستقیم برای مسافر نیست. مبلغی که شما پرداخت می‌کنید شامل اصل قیمت ارز و کارمزد بانکی است. با این حال، کد ملی افرادی که ارز دریافت می‌کنند در سامانه‌های بانک مرکزی ثبت می‌شود. این ثبت اطلاعات بیشتر جنبه نظارتی برای جلوگیری از سوءاستفاده و کنترل سقف سهمیه سالانه دارد و تا کنون گزارشی مبنی بر اخذ مالیات از مسافران بابت دریافت این سهمیه قانونی منتشر نشده است.

خیر، ملاک قیمت ارز، زمان پرداخت وجه و نهایی شدن تراکنش در اپلیکیشن یا شعبه بانک است. اگر پس از خرید شما، نرخ مرکز مبادله کاهش یابد، شما امکان دریافت مابه‌التفاوت را ندارید. به همین ترتیب، اگر قیمت ارز افزایش یابد، بانک حق دریافت مبلغ اضافی از شما را نخواهد داشت. در واقع شما ارز را در یک تاریخ مشخص پیش‌خرید کرده‌اید و نوسانات بعدی بازار تاثیری بر قرارداد نهایی شده شما نخواهد داشت.

خیر، هر مسافر باید به صورت جداگانه و با کد ملی و شماره موبایل متعلق به خود ثبت‌نام کند. حتی در سفرهای خانوادگی، سرپرست خانواده نمی‌تواند با حساب خود برای تمام اعضا ارز بخرد (مگر اینکه برای هر عضو فرآیند جداگانه‌ای طی شود). پرداخت وجه نیز باید از کارت بانکی متعلق به خود شخص مسافر انجام شود. در فرودگاه نیز هر فرد باید شخصاً به دستگاه خودپرداز مراجعه کرده و با وارد کردن اطلاعات خود، سهمیه‌اش را دریافت نماید.

طبق قوانین بین‌المللی و داخلی، گذرنامه مسافر برای خروج از کشور و دریافت خدمات ارزی باید حداقل ۶ ماه اعتبار از تاریخ پرواز داشته باشد. اگر اعتبار گذرنامه شما کمتر از این مدت باشد، نه تنها ممکن است در فرودگاه با مشکل خروج مواجه شوید، بلکه سامانه‌های ارزی نیز اجازه ثبت‌نام به شما نخواهند داد. قبل از هرگونه اقدام برای خرید ارز، از تمدید بودن گذرنامه خود اطمینان حاصل کنید، زیرا در صورت رد شدن توسط سیستم، وجه پرداختی شما مدتی در حساب بانک بلوکه خواهد ماند.

از نظر قانونی، ارز مسافرتی برای پوشش هزینه‌های سفر فرد تخصیص یافته است. اگرچه پس از دریافت اسکناس، مالکیت آن با مسافر است، اما خرید و فروش ارز خارج از شبکه صرافی‌های مجاز و بانک‌ها طبق قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، تخلف محسوب می‌شود. همچنین اجاره دادن سهمیه ارزی به دیگران یا استفاده از مدارک سفر صوری برای دریافت ارز، جرم بوده و می‌تواند منجر به محرومیت از خدمات بانکی، جریمه نقدی و حتی پیگرد قضایی برای صاحب مدارک شود.

طبق مقررات گمرکی و بانک مرکزی، هر مسافر مجاز است حداکثر تا سقف ۵۰۰۰ یورو (یا معادل آن به سایر ارزها) از مرزهای هوایی و تا ۲۰۰۰ یورو از مرزهای زمینی، اسکناس از کشور خارج کند. از آنجایی که سهمیه ارز مسافرتی ۱۰۰۰ یورو است، شما مشکلی برای خروج آن نخواهید داشت. اما اگر مبالغ بیشتری همراه دارید، باید حتماً در بدو ورود به فرودگاه به گمرک اظهار کنید، در غیر این صورت مازاد آن قاچاق محسوب شده و ضبط خواهد شد.

افرادی که دارای تابعیت مضاعف هستند، اگر با گذرنامه ایرانی خود از کشور خارج شوند و بلیط رفت و برگشت داشته باشند، از نظر قانونی مشمول دریافت ارز مسافرتی می‌شوند. اما افرادی که مقیم دائم کشورهای خارجی هستند و کد ملی آن‌ها در سامانه‌های مربوطه به عنوان مقیم خارج ثبت شده است، ممکن است در فرآیند استعلام با محدودیت مواجه شوند. ملاک اصلی، خروج قانونی با گذرنامه ایرانی و تاییدیه سامانه پلیس گذرنامه در لحظه عبور از گیت است.

برای کشورهایی که نیاز به ویزا ندارند یا ویزای آن‌ها در بدو ورود (On Arrival) صادر می‌شود، ارائه بلیط قطعی و گذرنامه معتبر برای دریافت ارز کافی است. در سامانه ثبت‌نام، گزینه‌ای برای این نوع کشورها وجود دارد. بانک مرکزی لیست کشورهای بدون ویزا را در سامانه خود دارد و بر اساس آن تاییدیه صادر می‌کند. بنابراین مسافران مقاصدی مانند ترکیه یا ارمنستان نیازی به ارائه تصویر ویزا برای خرید ارز ندارند و فرآیند آن‌ها سریع‌تر انجام می‌شود.

کارکنان دولت که برای ماموریت‌های اداری و با گذرنامه خدمت (سیاسی یا کار) سفر می‌کنند، مشمول دریافت ارز مسافرتی توریستی نمی‌شوند؛ زیرا هزینه‌های سفر آن‌ها توسط نهاد مربوطه و طبق ضوابط ارزی ماموریت‌های دولتی تامین می‌شود. اما اگر همین افراد با گذرنامه شخصی و برای سفر غیراداری اقدام کنند، مانند سایر شهروندان حق استفاده از سهمیه ۱۰۰۰ یورویی سالانه خود را خواهند داشت. تشخیص این موضوع بر عهده سامانه استعلامات نهادهای ذی‌ربط است.

اسکناس‌های توزیع شده در خودپردازهای ارزی فرودگاه معمولاً نو و چک شده هستند. با این حال، اگر مسافری متوجه مخدوش بودن، پارگی یا تقلبی بودن اسکناس شد، باید بلافاصله و قبل از ترک سالن ترانزیت به باجه بانک عامل در همان محل مراجعه کند. متصدی بانک موظف است پس از بررسی و تایید، اسکناس را تعویض نماید. دقت کنید که پس از خروج از فرودگاه و ورود به کشور مقصد، اثبات اینکه اسکناس مخدوش متعلق به آن بانک بوده بسیار دشوار است.

خیر، ارز مسافرتی تنها به مسافرانی تعلق می‌گیرد که مبدأ سفر آن‌ها ایران باشد و از مرزهای قانونی کشور خارج شوند. مسافران ترانزیتی که صرفاً برای تعویض پرواز در سالن ترانزیت فرودگاه امام خمینی حضور دارند، چون وارد قلمرو گمرکی ایران نشده و عوارض خروج پرداخت نکرده‌اند، واجد شرایط دریافت ارز نیستند. این تسهیلات مخصوص شهروندان و مقیمان داخل ایران است که قصد سفر به خارج از کشور را دارند.

استفاده از بلیط‌های صوری یا جعلی برای دریافت ارز مسافرتی، مصداق بارز «تحصیل مال از طریق نامشروع» و «جعل معنوی» است. بانک مرکزی و نیروی انتظامی با اتصال سامانه‌ها، خروج واقعی مسافر را چک می‌کنند. در صورتی که فردی ارز را دریافت کند اما از کشور خارج نشود، نام او در لیست سیاه ارزی قرار گرفته و ملزم به بازگرداندن ارز به نرخ روز بازار آزاد به همراه جریمه خواهد بود. همچنین ممکن است پرونده قضایی برای وی تشکیل شده و از خدمات بانکی محروم شود.