قوانین و شرایط دریافت گذرنامه در سال 98

گذرنامه یک سند هویتی و مسافرتی رسمی است که توسط پلیس گذرنامه ناجا برای اتباع ایرانی صادر می‌شود و امکان خروج قانونی از کشور، ورود به کشورهای دیگر و اثبات هویت و تابعیت فرد در مبادی مرزی را فراهم می‌کند. این سند حاوی مشخصات فردی، عکس، شماره ملی و در نسخه‌های جدید تراشه الکترونیکی است و بدون آن سفر خارجی از مرزهای رسمی امکان‌پذیر نیست.

تمام اتباع ایرانی اعم از زن، مرد، کودک و بزرگسال که دارای شناسنامه و کد ملی معتبر باشند می‌توانند برای دریافت گذرنامه اقدام کنند، مشروط بر اینکه مشمول موانع قانونی مانند ممنوع‌الخروجی، بدهکاری قطعی به بانک‌ها یا احکام قضایی نباشند. افراد زیر ۱۸ سال نیز با رضایت ولی قانونی یا سرپرست خود می‌توانند گذرنامه مستقل دریافت کنند.

هیچ محدودیت سنی حداقلی برای صدور گذرنامه وجود ندارد و حتی نوزادان نیز می‌توانند گذرنامه جداگانه به نام خود دریافت کنند، به شرط ارائه شناسنامه و رضایت پدر یا قیم قانونی. تنها تفاوت در مدت اعتبار گذرنامه است که برای افراد زیر ۱۸ سال معمولاً کوتاه‌تر از گذرنامه بزرگسالان در نظر گرفته می‌شود.

گذرنامه عادی ایرانی برای افراد بالای ۱۸ سال معمولاً با اعتبار پنج سال صادر می‌شود، هرچند متقاضی می‌تواند در صورت تمایل گذرنامه با اعتبار کمتر نیز درخواست دهد. برای کودکان زیر ۱۸ سال اعتبار گذرنامه معمولاً کوتاه‌تر و تابع سیاست‌های به‌روز پلیس گذرنامه است که باید در زمان ثبت‌نام از سامانه رسمی استعلام شود.

بله، از سال‌ها پیش امکان ثبت نام فرزندان در گذرنامه پدر یا مادر حذف شده و هر کودک باید گذرنامه مستقل به نام خود دریافت کند. برای این کار حضور یا رضایت‌نامه محضری ولی قانونی، معمولاً پدر یا با حکم دادگاه مادر یا قیم، همراه با شناسنامه کودک و دو قطعه عکس مطابق استاندارد الزامی است.

گذرنامه عادی برای عموم شهروندان جهت سفرهای شخصی، تجاری یا زیارتی صادر می‌شود، در حالی که گذرنامه خدمت به کارمندان دولت که مأموریت رسمی خارج از کشور دارند تعلق می‌گیرد و گذرنامه سیاسی مختص مقامات عالی‌رتبه، سفرا و دیپلمات‌هاست. هر یک از این گذرنامه‌ها فرایند صدور، مرجع تأیید و امتیازات کنسولی متفاوتی نسبت به گذرنامه عادی دارند.

برای صدور گذرنامه جدید معمولاً به اصل شناسنامه و کارت ملی، دو قطعه عکس با مشخصات استاندارد پلیس گذرنامه، فیش واریزی هزینه، و در صورت متأهل بودن زنان، رضایت‌نامه همسر یا مدرک مربوطه نیاز است. همچنین تکمیل فرم الکترونیکی در سامانه epolice.ir و ثبت دو معرف با مشخصات هویتی معتبر از الزامات ثبت درخواست است.

بله، در فرایند فعلی صدور گذرنامه که کاملاً به سامانه‌های ثبت احوال متصل است، ارائه کارت ملی هوشمند و معتبر بودن آن عملاً الزامی است، زیرا استعلام هویت متقاضی از طریق شماره ملی و تطبیق با پایگاه داده سازمان ثبت احوال انجام می‌شود. در صورت مفقودی یا انقضای کارت ملی، ابتدا باید نسبت به تعویض یا دریافت آن اقدام کرد.

گذرنامه‌های عادی ایرانی معمولاً دارای ۴۸ صفحه هستند که شامل صفحات مشخصات فردی و صفحات خالی برای درج ویزا و مهر مرزی است. این سند تا زمانی که صفحات آن برای درج ویزا خالی باشد و تاریخ اعتبارش منقضی نشده باشد، قابل استفاده مکرر برای سفرهای متعدد است و نیازی به صدور مجدد برای هر سفر نیست.

متقاضی ابتدا باید در سامانه epolice.ir ثبت‌نام کرده و با کد ملی و شماره موبایل وارد پروفایل کاربری شود، سپس گزینه صدور یا تمدید گذرنامه را انتخاب و فرم اطلاعات هویتی، آدرس و مشخصات دو معرف را تکمیل کند. پس از تأیید اطلاعات، هزینه از طریق درگاه بانکی آنلاین پرداخت و نوبت حضوری برای انگشت‌نگاری در نزدیک‌ترین دفتر پلیس+۱۰ رزرو می‌شود.

پس از تکمیل و پرداخت درخواست در سامانه اصلی، متقاضی به سامانه نوبت‌دهی egozar.epolice.ir هدایت می‌شود و می‌تواند از میان دفاتر پلیس+۱۰ نزدیک به محل سکونت خود، تاریخ و ساعت خالی موردنظر را انتخاب کند. پیامک یادآوری نوبت پیش از موعد ارسال می‌شود و حضور به‌موقع با مدارک اصل برای تکمیل فرایند احراز هویت الزامی است.

به‌طور معمول از زمان ثبت‌نام اینترنتی تا دریافت نوبت حضوری چند روز تا چند هفته زمان می‌برد که به ظرفیت دفتر پلیس+۱۰ منطقه بستگی دارد و پس از انگشت‌نگاری، صدور و ارسال فیزیکی دفترچه گذرنامه معمولاً بین یک تا سه هفته دیگر طول می‌کشد. در مواقع پرترافیک مانند فصل سفرهای زیارتی این بازه می‌تواند طولانی‌تر شود.

بله، حتی برای تمدید گذرنامه‌ای که هنوز اعتبار دارد یا به‌تازگی منقضی شده، مراجعه حضوری به دفتر پلیس+۱۰ برای انگشت‌نگاری مجدد و تطبیق چهره الزامی است، زیرا سیستم بیومتریک فعلی امکان تمدید کاملاً غیرحضوری را فراهم نمی‌کند. تنها بخش ثبت اطلاعات و پرداخت هزینه به‌صورت آنلاین از طریق سامانه epolice.ir انجام می‌شود.

در دفتر پلیس+۱۰ ابتدا مدارک هویتی متقاضی بررسی و با اطلاعات ثبت‌شده در سامانه تطبیق داده می‌شود، سپس عکس چهره ثبت و اثر انگشت هر دو دست به‌صورت دیجیتال اسکن می‌شود. در پایان امضای الکترونیکی متقاضی دریافت و رسید تحویل صادر می‌شود که برای پیگیری وضعیت صدور یا دریافت گذرنامه باید نگهداری شود.

در صورت پر بودن ظرفیت دفاتر نزدیک، متقاضی می‌تواند دفاتر پلیس+۱۰ در شهرها یا مناطق مجاور را در همان سامانه egozar.epolice.ir بررسی کند یا در ساعات ابتدایی روز که نوبت‌های جدید باز می‌شود دوباره سامانه را چک کند. برخی دفاتر همچنین امکان ثبت در لیست انتظار یا مراجعه در روزهای کم‌تراکم هفته را فراهم می‌کنند.

بله، متقاضی می‌تواند با کد پیگیری صادرشده در سامانه epolice.ir وضعیت درخواست خود از جمله مراحل بررسی، تأیید مالی، انگشت‌نگاری و آماده‌سازی دفترچه را به‌صورت آنلاین مشاهده کند. همچنین پیامک‌های اطلاع‌رسانی در مراحل کلیدی مانند آماده شدن گذرنامه برای تحویل به شماره موبایل ثبت‌شده ارسال می‌شود.

علاوه بر مراحل عادی، برای صدور گذرنامه فرزندان زیر ۱۸ سال باید رضایت پدر یا قیم قانونی به‌صورت حضوری یا با وکالت‌نامه محضری ثبت شود و در بسیاری موارد حضور همزمان کودک و ولی در دفتر پلیس+۱۰ برای انگشت‌نگاری الزامی است. در صورت طلاق والدین، حکم حضانت یا رضایت‌نامه رسمی طرف دیگر نیز ممکن است درخواست شود.

در صورت مفقود یا سرقت شدن گذرنامه، ابتدا باید مراتب در سامانه یا کلانتری گزارش و کد رهگیری دریافت شود، سپس درخواست صدور المثنی از طریق سامانه epolice.ir ثبت و هزینه مربوطه که معمولاً بیشتر از صدور عادی است پرداخت می‌شود. مراجعه حضوری مجدد برای انگشت‌نگاری و احراز هویت نیز الزامی است.

عکس گذرنامه باید رنگی، تمام‌رخ، با زمینه روشن و یکدست، بدون عینک و پوشش سر برای آقایان و بدون سایه روی صورت باشد و ابعاد آن مطابق استاندارد بین‌المللی ایکائو تعیین می‌شود. بسیاری از دفاتر پلیس+۱۰ اکنون عکس را به‌صورت دیجیتال در محل ثبت می‌کنند تا از تطبیق دقیق با استانداردهای فنی سامانه اطمینان حاصل شود.

گذرنامه بیومتریک نسخه‌ای پیشرفته از گذرنامه است که دارای تراشه الکترونیکی حاوی اطلاعات هویتی، تصویر دیجیتال چهره و در برخی موارد اثر انگشت متقاضی است و امکان خوانش سریع و امن‌تر توسط دستگاه‌های مرزی را فراهم می‌کند. این نوع گذرنامه امنیت بالاتری در برابر جعل دارد و اکنون استاندارد اصلی صدور گذرنامه در ایران محسوب می‌شود.

تراشه الکترونیکی گذرنامه اطلاعاتی مانند نام و نام خانوادگی، تاریخ تولد، شماره ملی، تصویر دیجیتال چهره و تاریخ صدور و انقضای سند را در قالب رمزنگاری‌شده ذخیره می‌کند تا در مبادی مرزی توسط دستگاه‌های اسکنر بین‌المللی قابل خوانش و راستی‌آزمایی باشد. این تراشه احتمال جعل یا دستکاری فیزیکی گذرنامه را به‌طور قابل توجهی کاهش می‌دهد.

در فرایند صدور، سامانه پلیس گذرنامه به‌صورت خودکار کد ملی و شماره شناسنامه متقاضی را از پایگاه داده سازمان ثبت احوال استعلام و در فرم درخواست بارگذاری می‌کند، بنابراین متقاضی معمولاً امکان ویرایش دستی این فیلدها را ندارد. در صورت وجود مغایرت باید ابتدا نسبت به اصلاح مدارک هویتی در ثبت احوال اقدام کرد.

نام و نام خانوادگی لاتین در گذرنامه بر اساس فرمول استاندارد ترجمه‌نویسی حروف فارسی به لاتین توسط سامانه به‌صورت خودکار تولید می‌شود، اما در برخی موارد خاص مانند وجود سابقه اقامت یا گذرنامه قبلی با املای متفاوت، امکان درخواست کتبی برای هماهنگی املا با مدارک قبلی از طریق مراجعه به دفتر پلیس گذرنامه وجود دارد.

سامانه صدور گذرنامه به‌صورت برخط به پایگاه‌های اطلاعاتی سازمان ثبت احوال، قوه قضائیه و نیروی انتظامی متصل است و پیش از تأیید نهایی درخواست، وضعیت هویتی، سوابق قضایی و موانع احتمالی خروج از کشور متقاضی را استعلام می‌کند. در صورت وجود هرگونه محدودیت، درخواست تا رفع مانع در وضعیت معلق باقی می‌ماند.

خطاهای فنی معمولاً به دلایلی مانند عدم به‌روز بودن اطلاعات هویتی در ثبت احوال، ترافیک بالای سامانه در ساعات پرمراجعه، ناقص بودن فرم تکمیل‌شده یا مغایرت عکس با استانداردهای فنی رخ می‌دهد. در این موارد توصیه می‌شود متقاضی از طریق پشتیبانی سامانه epolice.ir یا مراجعه حضوری به دفتر پلیس+۱۰ پیگیری و رفع مشکل کند.

بله، صفحات خالی گذرنامه برای درج انواع ویزا اعم از برچسب کاغذی سفارتخانه‌ها یا مهرهای الکترونیکی کشورهای مقصد در نظر گرفته شده و تراشه بیومتریک گذرنامه نیز با بسیاری از سامانه‌های ویزای الکترونیکی بین‌المللی سازگار است. برخی کشورها امکان صدور ویزای الکترونیکی صرفاً بر اساس شماره گذرنامه بیومتریک را نیز فراهم کرده‌اند.

بر اساس تعرفه‌های اعلامی سال ۱۴۰۴، هزینه کل صدور یا تمدید گذرنامه عادی با احتساب بیمه مسافرتی و کارمزدهای بانکی و پستی بین حدود یک میلیون و ۱۶۲ هزار تا یک میلیون و ۶۰۲ هزار تومان گزارش شده است. از آنجا که این رقم ممکن است به‌روزرسانی شود، توصیه می‌شود مبلغ نهایی هنگام ثبت درخواست از سامانه epolice.ir استعلام شود.

در حال حاضر تفاوت چشمگیری میان هزینه صدور اولیه و تمدید گذرنامه وجود ندارد و هر دو تقریباً بر اساس همان تعرفه پایه صدور دفترچه گذرنامه که در سال ۱۴۰۴ حدود ۲۲۵ هزار تومان اعلام شده به‌علاوه هزینه‌های جانبی محاسبه می‌شوند. تفاوت اصلی معمولاً در نبود نیاز به ثبت مجدد برخی مدارک برای متقاضیان تمدید است.

پرداخت هزینه گذرنامه عمدتاً از طریق درگاه بانکی متصل به سامانه epolice.ir و با استفاده از کارت‌های بانکی عضو شتاب انجام می‌شود و رسید پرداخت به‌صورت خودکار در پرونده الکترونیکی متقاضی ثبت می‌گردد. برخلاف روال قدیمی که پرداخت صرفاً حضوری و با کارتخوان در دفتر پلیس+۱۰ انجام می‌شد، اکنون پرداخت آنلاین روش اصلی و مرجح است.

بله، در تعرفه فعلی صدور گذرنامه، مبلغی تحت عنوان بیمه مسافرتی به‌صورت اجباری به هزینه کل اضافه می‌شود که پوشش محدودی برای حوادث احتمالی سفر خارج از کشور فراهم می‌کند. این مبلغ جدا از هزینه صدور دفترچه محاسبه و همراه با سایر اقلام هزینه در مرحله پرداخت آنلاین از متقاضی دریافت می‌شود.

هزینه صدور گذرنامه المثنی به دلیل مفقودی یا سرقت معمولاً بالاتر از هزینه صدور عادی است، زیرا علاوه بر تعرفه پایه، جریمه یا هزینه اضافی به دلیل ضرورت باطل کردن گذرنامه قبلی و صدور سند جدید محاسبه می‌شود. مبلغ دقیق این هزینه هرساله توسط پلیس گذرنامه اعلام و در سامانه epolice.ir قابل مشاهده است.

هزینه پایه صدور گذرنامه برای کودکان زیر ۱۸ سال معمولاً مشابه هزینه بزرگسالان یا با تخفیف اندک محاسبه می‌شود، اما به دلیل اعتبار کوتاه‌تر گذرنامه کودکان، والدین معمولاً در بازه زمانی کوتاه‌تری ناچار به تمدید و پرداخت مجدد هزینه هستند. جزئیات دقیق تعرفه کودکان باید از سامانه رسمی در زمان ثبت درخواست استعلام شود.

در صورتی که تمام صفحات گذرنامه برای درج ویزا و مهر مرزی پر شود، متقاضی باید درخواست صدور گذرنامه جدید بدهد که تقریباً معادل هزینه صدور اولیه محاسبه می‌شود، زیرا امکان الحاق فیزیکی صفحه جدید به دفترچه موجود در سیستم فعلی وجود ندارد. این موضوع باید در برنامه‌ریزی سفرهای مکرر مدنظر قرار گیرد.

هزینه صدور گذرنامه تابعی از نرخ ارز، هزینه تولید دفترچه‌های امنیتی بیومتریک، تعرفه بیمه مسافرتی و مصوبات سالانه هیئت دولت و ناجا است، به همین دلیل معمولاً هرساله و گاه هر چند ماه یک‌بار بازنگری می‌شود. به همین علت اتکا به ارقام قدیمی مانند تعرفه‌های سال ۹۸ برای برنامه‌ریزی مالی سفر توصیه نمی‌شود.

برخی گروه‌ها مانند جانبازان، آزادگان و در مواردی خانواده شهدا بر اساس مصوبات دولتی از تخفیف یا معافیت بخشی از هزینه صدور گذرنامه برخوردار می‌شوند، هرچند این معافیت‌ها شامل تمام اقلام هزینه مانند بیمه مسافرتی نمی‌شود. برای بهره‌مندی از این تخفیف‌ها معمولاً ارائه مدرک رسمی از بنیاد شهید یا نهادهای مرتبط الزامی است.

طبق قانون فعلی، زنان متأهل برای صدور گذرنامه نیاز به رضایت همسر دارند و این رضایت باید به‌صورت محضری یا حضوری ثبت شود، مگر آنکه دادگاه به دلیل امتناع غیرموجه همسر، مجوز صدور گذرنامه را صادر کرده باشد. عدم رعایت این شرط باعث توقف درخواست تا زمان ارائه رضایت‌نامه معتبر می‌شود.

خیر، طبق رویه به‌روزشده، اگر همسر یک‌بار رضایت محضری برای صدور گذرنامه ثبت کرده باشد، این رضایت برای تمدیدهای بعدی همچنان معتبر باقی می‌ماند و نیازی به اخذ مجدد آن نیست، مگر آنکه همسر رسماً از رضایت خود عدول کند که در این صورت گذرنامه تا رفع مانع ضبط یا بلااستفاده می‌شود.

احکام قضایی مانند بدهی معوق به بانک‌ها، چک برگشتی وصول‌نشده، محکومیت‌های کیفری قطعی، ممنوعیت خروج توسط دادگاه خانواده در دعاوی حضانت یا مهریه، و مشمولیت خدمت سربازی بدون معافیت از جمله دلایل رایج ممنوع‌الخروج شدن افراد و توقف صدور گذرنامه است که تا رفع مانع قانونی امکان صدور سند وجود ندارد.

مردان مشمول خدمت سربازی که هنوز معافیت یا کارت پایان خدمت دریافت نکرده‌اند، اصولاً امکان صدور گذرنامه برای سفر آزاد ندارند، مگر در موارد خاص مانند سفر زیارتی یا درمانی که با مجوز نظام‌وظیفه و برای مدت محدود گذرنامه موقت صادر می‌شود. دانشجویان مشمول نیز باید معافیت تحصیلی معتبر خود را ارائه دهند.

در صورتی که فرد دارای چک برگشتی وصول‌نشده یا بدهی معوق قطعی نزد بانک‌ها یا نهادهای مالی باشد، سامانه استعلام مرکزی هنگام ثبت درخواست این محدودیت را شناسایی و درخواست گذرنامه را تا تسویه بدهی یا اخذ رضایت طلبکار متوقف می‌کند. رفع این ممنوعیت معمولاً نیازمند مراجعه به مرجع صادرکننده چک یا دادگاه مربوطه است.

زنان ایرانی که با اتباع خارجی ازدواج کرده‌اند نیز مشمول قانون رضایت همسر برای صدور گذرنامه هستند و باید مدارک ازدواج ثبت‌شده در ایران را ارائه دهند؛ در صورت عدم ثبت رسمی ازدواج یا عدم امکان اخذ رضایت از همسر خارجی، پرونده معمولاً به بررسی حقوقی ویژه در پلیس گذرنامه یا مراجع قضایی ارجاع می‌شود.

افراد دارای محکومیت قطعی کیفری یا پرونده باز قضایی که منجر به حکم ممنوعیت خروج از کشور شده باشد، تا زمان اجرای کامل حکم، پرداخت جریمه یا اخذ مجوز رسمی از مرجع قضایی صادرکننده حکم، امکان دریافت یا تمدید گذرنامه را نخواهند داشت و سامانه به‌صورت خودکار این محدودیت را در مرحله استعلام شناسایی می‌کند.

بله، برای صدور گذرنامه فرزندان زیر ۱۸ سال، رضایت یا حضور ولی قانونی که معمولاً پدر است الزامی است و در صورت فوت پدر یا سلب حضانت، ارائه حکم دادگاه مبنی بر تعیین قیم یا سرپرست قانونی فرزند برای تکمیل درخواست ضروری خواهد بود تا از صدور غیرمجاز گذرنامه برای کودکان جلوگیری شود.