راهنمای جامع انتخاب رشته دکتری ۱۴۰۲ + نکات کلیدی

فرآیند انتخاب رشته آزمون دکتری سال ۱۴۰۲ از روز سه‌شنبه ۲۹ فروردین ماه آغاز شد. طبق اطلاعیه اولیه سازمان سنجش، داوطلبان تا روز شنبه ۲ اردیبهشت فرصت داشتند؛ اما مطابق روال هر ساله و برای رفاه حال داوطلبان، این مهلت طی دو مرحله تمدید شد و در نهایت تا پایان روز پنج‌شنبه ۷ اردیبهشت ۱۴۰۲ ادامه یافت تا جاماندگان نیز موفق به ثبت فرم انتخاب رشته شوند.

تنها داوطلبانی که بر اساس کارنامه اولیه منتشر شده در سایت سازمان سنجش، در ستون «وضعیت مجاز به انتخاب رشته در دوره‌های روزانه و بورس اعزام به خارج» عبارت «مجاز» را مشاهده می‌کردند، حق انتخاب کدرشته‌محل‌های دولتی روزانه را داشتند. این وضعیت بر اساس تراز نهایی کسب شده در آزمون کتبی و با توجه به حد نصاب‌های تعیین شده توسط سازمان سنجش مشخص می‌گردد.

هر داوطلب مجاز به انتخاب حداکثر ۵۰ کدرشته‌محل از میان کدرشته‌های مربوط به مجموعه امتحانی خود است. این انتخاب‌ها شامل دوره‌های روزانه، نوبت دوم (شبانه)، غیرانتفاعی، پیام نور و پردیس‌های خودگردان دانشگاه‌های دولتی می‌شود. اولویت‌بندی این ۵۰ انتخاب بسیار حیاتی است زیرا نرم‌افزار سازمان سنجش به ترتیب اولویت، اولین کدرشته‌ای که داوطلب حد نصاب آن را کسب کرده باشد، به عنوان محل مصاحبه معرفی می‌کند.

در سال ۱۴۰۲، مسیر انتخاب رشته این دو نهاد کاملاً مجزا بود. انتخاب رشته دانشگاه‌های سراسری در سایت sanjesh.org انجام شد، در حالی که داوطلبان علاقه‌مند به دانشگاه آزاد باید به سایت azad.ac.ir مراجعه می‌کردند. همچنین دفترچه راهنمای انتخاب رشته و کدرشته‌محل‌های این دو دانشگاه متفاوت بوده و داوطلب برای دانشگاه آزاد ملزم به خرید کارت اعتباری جداگانه و ثبت‌نام در سامانه مرکز سنجش و پذیرش دانشگاه آزاد بود.

دفترچه راهنمای انتخاب رشته یا همان دفترچه شماره ۲، شامل لیست کامل دانشگاه‌های پذیرنده، ظرفیت هر کدرشته‌محل به تفکیک جنسیت، شرایط اختصاصی دانشگاه‌ها (مانند خوابگاه یا وام)، ضوابط سهمیه‌ها و همچنین فرم پیش‌نویس انتخاب رشته است. مطالعه دقیق بخش پیوست‌های این دفترچه برای اطلاع از هزینه‌های احتمالی دوره‌های شهریه‌پرداز و شرایط خاص دانشگاه‌های نظامی یا خاص ضروری است.

خیر، در مقطع دکتری برخلاف کارشناسی ارشد، داوطلبان فقط و فقط مجاز به انتخاب کدرشته‌محل‌هایی هستند که با مجموعه امتحانی آن‌ها (رشته‌ای که در آزمون کتبی شرکت کرده‌اند) کاملاً مطابقت داشته باشد. سیستم انتخاب رشته سازمان سنجش به گونه‌ای طراحی شده که کدهای غیرمرتبط را نمی‌پذیرد و داوطلب باید بر اساس رشته فارغ‌التحصیلی کارشناسی ارشد و تجانس آن با رشته دکتری اقدام کرده باشد.

بورس اعزام به خارج از کشور در سال ۱۴۰۲ تنها برای داوطلبانی که تراز بسیار بالایی کسب کرده و در کارنامه مجاز شده بودند، قابل انتخاب بود. این کدرشته‌ها شرایط بسیار خاصی از جمله تعهد خدمت پس از بازگشت و تسلط به زبان خارجی دارند. پذیرش در این بخش معمولاً با مصاحبه‌های متمرکز و بررسی دقیق سوابق علمی در سازمان امور دانشجویان همراه است.

پذیرش استعدادهای درخشان دکتری فرآیندی مجزا از انتخاب رشته با آزمون دارد. هر دانشگاه به صورت مستقل فراخوان خود را در وب‌سایت رسمی‌اش منتشر می‌کند. داوطلبان واجد شرایط (بر اساس معدل، مقالات و زمان فارغ‌التحصیلی) باید مستقیماً در سامانه دانشگاه مورد نظر ثبت‌نام کنند. البته برخی دانشگاه‌ها همزمان با انتخاب رشته سراسری، ظرفیت‌های خود را در دفترچه نیز اعلام می‌کنند اما فرآیند ارزیابی آن‌ها متفاوت است.

معدل‌های تراز شده کارشناسی و کارشناسی ارشد داوطلب، ۲۰ درصد از نمره کل آزمون کتبی (سنجش علمی) را تشکیل می‌دهند. این نمره در کارنامه اولیه تاثیر گذاشته و رتبه داوطلب را تغییر می‌دهد. در مرحله انتخاب رشته، داوطلب باید دقت کند که اگر معدل اعلامی او با معدل واقعی مغایرت داشته باشد، حتی در صورت قبولی نهایی، پذیرش او لغو خواهد شد. لذا اصلاح معدل در زمان انتخاب رشته آخرین فرصت قانونی است.

ابتدا داوطلب باید به سایت sanjesh.org مراجعه کرده و وارد بخش دکتری تخصصی شود. سپس با استفاده از شماره پرونده و کد پیگیری ثبت‌نام، وارد پورتال شخصی شده و گزینه «انتخاب رشته» را انتخاب کند. در مرحله بعد، کدرشته‌های استخراج شده از دفترچه را به ترتیب اولویت وارد کرده و پس از تایید نهایی، سیستم یک «کد پیگیری ۱۵ رقمی» ارائه می‌دهد که دریافت آن به منزله اتمام موفقیت‌آمیز فرآیند است.

بهترین استراتژی برای انتخاب رشته دکتری، اولویت‌بندی بر اساس «علاقه + کیفیت دانشگاه + دوری و نزدیکی» است. برخلاف کنکور کارشناسی، در دکتری ترتیب انتخاب‌ها تاثیری در شانس دعوت به مصاحبه ندارد (اگر تراز شما به حد نصاب برسد، دعوت می‌شوید)، اما در مرحله اعلام نتایج نهایی، سیستم اولین اولویتی که در آن نمره نهایی (آزمون + مصاحبه) شما کافی باشد را به عنوان محل قبولی اعلام می‌کند.

پس از اتمام مهلت انتخاب رشته، سازمان سنجش تراز داوطلبان را با حد نصاب تعیین شده توسط دانشگاه‌ها مقایسه می‌کند. معمولاً در اواخر اردیبهشت یا اوایل خرداد، اسامی چند برابر ظرفیت برای مصاحبه اعلام می‌شود. داوطلبان ممکن است برای تمام ۵۰ انتخاب خود (در صورت کسب حد نصاب) به مصاحبه دعوت شوند، اما باید برای هر دانشگاه به صورت جداگانه هزینه مصاحبه پرداخت کرده و در جلسات حاضر شوند.

بله، سازمان سنجش معمولاً در طول بازه زمانی انتخاب رشته و همچنین در زمان تمدید مهلت، امکان ویرایش را برای داوطلبان فراهم می‌کند. داوطلبان می‌توانند با ورود مجدد به سامانه، چیدمان انتخاب‌های خود را تغییر داده، کدی را حذف یا اضافه کنند. پس از هر بار ویرایش، حتماً باید کد پیگیری جدید دریافت شود تا آخرین تغییرات در پایگاه داده سازمان سنجش جایگزین فرم قبلی گردد.

داوطلبانی که اطلاعات ورود به سیستم را فراموش کرده‌اند، باید به سیستم پاسخگویی اینترنتی سازمان سنجش (request.sanjesh.org) مراجعه کنند. با عضویت در این سامانه و ارسال درخواست بازیابی اطلاعات، شماره پرونده و کد پیگیری به صورت آنی برای آن‌ها ارسال می‌شود. این فرآیند کاملاً سیستمی است و معمولاً در ایام انتخاب رشته برای تسریع در امور داوطلبان به صورت خودکار عمل می‌کند.

داوطلبان سهمیه‌دار در همان فرم عادی انتخاب رشته می‌کنند، اما سیستم برای آن‌ها دو تراز محاسبه می‌کند: تراز سهمیه آزاد و تراز سهمیه ایثارگری. این داوطلبان در صورتی که ۷۰ درصد نمره آخرین فرد گزینش شده در سهمیه آزاد را کسب کنند، در سهمیه خودشان گزینش می‌شوند. انتخاب رشته این افراد حساسیت بالایی دارد زیرا ظرفیت‌های ۲۵ درصدی و ۵ درصدی می‌تواند شانس قبولی در دانشگاه‌های برتر را به شدت افزایش دهد.

خیر، برخلاف کنکور سراسری کارشناسی، در آزمون دکتری نیازی به اعلام علاقه‌مندی قبلی یا خرید کارت اعتباری برای انتخاب رشته‌های پیام نور و غیرانتفاعی نیست. تمام داوطلبانی که در کارنامه اولیه خود در بخش «سایر دوره‌ها» مجاز شده‌اند، می‌توانند کدرشته‌های مربوط به این دانشگاه‌ها را در فرم انتخاب رشته ۵۰ تایی خود وارد کنند و تنها هزینه پرداختی، مربوط به مراحل مصاحبه خواهد بود.

سازمان سنجش یک بازه زمانی کلی برای مصاحبه‌ها (معمولاً از خرداد تا مرداد) اعلام می‌کند، اما جدول زمان‌بندی دقیق توسط هر دانشگاه تعیین می‌شود. داوطلبان باید بلافاصله پس از اعلام اسامی چند برابر ظرفیت، به سایت تک‌تک دانشگاه‌های انتخابی مراجعه کنند. در صورت تداخل، معمولاً دانشگاه‌ها روزهای ذخیره‌ای را برای داوطلبانی که در شهر دیگری مصاحبه دارند، در نظر می‌گیرند که با ارائه مستندات قابل تغییر است.

برخی کدرشته‌ها تحت عنوان «مشترک» یا «بین‌رشته‌ای» شناخته می‌شوند. داوطلبانی که در مجموعه‌های امتحانی مرتبط شرکت کرده‌اند، ممکن است هر دو به یک کدرشته‌محل واحد دعوت شوند. در فرآیند انتخاب رشته، این کدها تفاوتی با سایرین ندارند، اما در مرحله مصاحبه، رقابت در این رشته‌ها سنگین‌تر است زیرا داوطلبان از چندین رشته مختلف برای کسب صندلی‌های محدود آن با هم رقابت می‌کنند.

طبق قانون مجلس و مصوبات شورای سنجش و پذیرش، نمره نهایی داوطلب برای پذیرش در دوره دکتری آموزشی-پژوهشی شامل ۵۰ درصد نمره آزمون کتبی (متمرکز) و ۵۰ درصد نمره مرحله دوم است. مرحله دوم خود شامل سوابق آموزشی، پژوهشی و فناوری (۲۰ درصد) و مصاحبه علمی و سنجش عملی (۳۰ درصد) است. در دکتری پژوهش‌محور، سهم آزمون کتبی ۳۰ درصد و سهم مصاحبه و سوابق ۷۰ درصد محاسبه می‌گردد.

سهمیه مربیان مخصوص اعضای هیئت علمی رسمی (قطعی یا آزمایشی) دانشگاه‌ها و مؤسسات آموزش عالی است. ۱۰ درصد از ظرفیت مازاد بر ظرفیت عادی به این افراد اختصاص می‌یابد، مشروط بر اینکه مربی حداقل ۸۰ درصد نمره آخرین فرد گزینش شده در سهمیه آزاد را کسب کرده باشد. این داوطلبان باید در زمان انتخاب رشته تیک مربوط به سهمیه مربیان را فعال کرده و موافقت‌نامه کتبی دانشگاه محل خدمت خود را داشته باشند.

هر دانشگاه پس از بررسی نمرات داوطلبانی که آن دانشگاه را در فرم انتخاب رشته خود برگزیده‌اند، یک نمره تراز به عنوان «حد نصاب» تعیین می‌کند. اگر تراز داوطلب مساوی یا بالاتر از این عدد باشد، او برای مصاحبه دعوت می‌شود. دانشگاه‌های برتر مانند تهران یا شریف معمولاً حد نصاب‌های بسیار بالایی دارند که گاهی تنها رتبه‌های تک‌رقمی و دو‌رقمی موفق به عبور از آن می‌شوند.

در مرحله مصاحبه (که ۵۰ درصد نمره کل است)، سوابق پژوهشی وزن بالایی دارند. مقالات چاپ شده در مجلات معتبر ISI، ISC و علمی-پژوهشی مورد تایید وزارت علوم، بیشترین امتیاز را دارند. معمولاً برای هر مقاله بسته به کیفیت و رتبه مجله، بین ۲ تا ۷ امتیاز در نظر گرفته می‌شود. سقف امتیازات پژوهشی ۴۰ امتیاز از ۱۰۰ امتیاز مرحله مصاحبه است که نقش تعیین‌کننده‌ای در جابجایی رتبه‌ها دارد.

داشتن مدرک زبان در زمان انتخاب رشته الزامی نیست، اما در مرحله مصاحبه امتیاز مثبتی دارد. داوطلبانی که دارای مدارک معتبر مانند MSRT، TOLIMO، IELTS یا TOEFL هستند، می‌توانند تا سقف ۸ الی ۱۰ امتیاز از بخش سوابق آموزشی کسب کنند. همچنین بسیاری از دانشگاه‌ها شرط کافی برای شرکت در آزمون جامع دکتری را داشتن همین مدارک زبان می‌دانند، لذا داشتن آن یک مزیت فنی بزرگ محسوب می‌شود.

از نظر اعتبار مدرک، سرفصل‌های آموزشی، اساتید و کلاس‌های درس، هیچ تفاوتی بین دوره روزانه و نوبت دوم (شبانه) وجود ندارد. تنها تفاوت در پرداخت شهریه توسط دانشجوی نوبت دوم و عدم بهره‌مندی از برخی خدمات رفاهی مانند خوابگاه دولتی است. در زمان انتخاب رشته، معمولاً تراز قبولی نوبت دوم کمی پایین‌تر از روزانه همان دانشگاه است که فرصتی برای داوطلبان با رتبه متوسط فراهم می‌کند.

دوره پژوهش‌محور با تمرکز بر رفع مشکلات کشور و بر پایه طرح‌های پژوهشی کاربردی (اینترنشیپ صنعتی) تعریف شده است. در این دوره، دانشجو واحدهای آموزشی کمتری گذرانده و بخش اصلی فعالیت او روی یک پروژه کارفرمایی متمرکز است. در انتخاب رشته ۱۴۰۲، این کدرشته‌ها معمولاً دارای شرایط خاصی مانند داشتن سابقه کار مرتبط یا حمایت مالی از سوی یک نهاد یا سازمان خاص بودند.

رتبه کشوری جایگاه شما را بدون در نظر گرفتن سهمیه‌ها در کل کشور نشان می‌دهد، اما ملاک اصلی برای دعوت به مصاحبه در اکثر کدرشته‌محل‌ها، «رتبه در سهمیه» است. سازمان سنجش ظرفیت‌ها را ابتدا بین سهمیه‌های مختلف تقسیم می‌کند. بنابراین ممکن است داوطلبی با رتبه کشوری بدتر، به دلیل داشتن سهمیه ایثارگران و کسب حد نصاب لازم، در دانشگاهی پذیرفته شود که داوطلب آزاد با رتبه کشوری بهتر، در آن پذیرفته نشده است.

ثبت‌نام اولیه در آزمون دکتری ۱۴۰۲ هزینه‌ای معادل ۳۷۸ هزار تومان داشت. در مرحله انتخاب رشته برای دانشگاه‌های سراسری، هزینه اضافی دریافت نشد و داوطلبان به صورت رایگان فرم را تکمیل کردند. اما برای انتخاب رشته دانشگاه آزاد، داوطلبان ملزم به خرید کارت اعتباری به مبلغ تقریبی ۱۶۰ هزار تومان بودند. همچنین برای هر جلسه مصاحبه در هر دانشگاه، مبلغی حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ هزار تومان به عنوان هزینه بررسی مدارک دریافت می‌شد.

شهریه دکتری نوبت دوم شامل یک شهریه ثابت و یک شهریه متغیر (به ازای هر واحد) است. در سال ۱۴۰۲، شهریه ثابت بسته به گروه آموزشی (علوم انسانی یا فنی و علوم پایه) بین ۸ تا ۱۲ میلیون تومان در هر نیمسال متغیر بود. به طور کلی، هزینه کل یک دوره دکتری نوبت دوم در دانشگاه‌های دولتی بین ۸۰ تا ۱۲۰ میلیون تومان برآورد می‌شود که سالانه حدود ۲۰ درصد افزایش می‌یابد.

پردیس‌های خودگردان دانشگاه‌های دولتی معمولاً گران‌ترین دوره‌های آموزشی هستند. در سال ۱۴۰۲، هزینه کل دوره دکتری در پردیس‌ها بین ۱۵۰ تا ۲۰۰ میلیون تومان بود. در مقابل، دانشگاه آزاد اسلامی هزینه‌ای کمتر دریافت می‌کرد که به طور متوسط برای کل دوره بین ۱۰۰ تا ۱۴۰ میلیون تومان (بسته به رشته و واحد دانشگاهی) تمام می‌شد. داوطلبان باید در زمان انتخاب رشته به توان مالی خود برای پرداخت این مبالغ طی ۴ سال دقت کنند.

بله، دانشجویان دوره روزانه می‌توانند از وام ویژه دکتری صندوق رفاه دانشجویان استفاده کنند. در سال ۱۴۰۲، مبلغ این وام ماهانه حدود ۳ میلیون تومان بود که به صورت فصلی پرداخت می‌شد. همچنین وام‌های ضروری و وام مسکن نیز با مبالغ مشخص به دانشجویان واجد شرایط تعلق می‌گرفت. بازپرداخت این وام‌ها معمولاً پس از فارغ‌التحصیلی و با تنفس دو ساله آغاز می‌شود که کمک شایانی به معیشت دانشجویان است.

علاوه بر فیش واریزی برای هر دانشگاه (هزینه بررسی پرونده)، داوطلب باید هزینه‌های سفر، اقامت در شهرهای مختلف و چاپ و صحافی رزومه و مقالات را نیز در نظر بگیرد. با توجه به اینکه ممکن است داوطلب به ۵ تا ۱۰ دانشگاه در شهرهای مختلف دعوت شود، مجموع این هزینه‌ها در سال ۱۴۰۲ می‌توانست بین ۵ تا ۱۰ میلیون تومان متغیر باشد. این هزینه‌ها غیرقابل استرداد هستند، حتی اگر داوطلب پذیرفته نشود.

دانشگاه پیام نور معمولاً کمترین میزان شهریه را در بین دوره‌های شهریه‌پرداز دارد. در سال ۱۴۰۲، هزینه هر ترم حدود ۷ تا ۹ میلیون تومان بود. دانشگاه‌های غیرانتفاعی اما قیمتی نزدیک به نوبت دوم دانشگاه‌های دولتی دارند. مزیت پیام نور در این است که کلاس‌ها لزوماً حضوریِ تمام‌وقت نیستند و این موضوع هزینه‌های رفت‌وآمد و اقامت را برای دانشجویان شاغل به شدت کاهش می‌دهد.

بله، اکثر دانشگاه‌های آزاد، پیام نور و پردیس‌های خودگردان برای رفاه حال دانشجویان، امکان تقسیط شهریه متغیر را فراهم می‌کنند. معمولاً شهریه ثابت باید در ابتدای انتخاب واحد پرداخت شود، اما شهریه متغیر طی ۲ یا ۳ قسط تا پایان نیمسال تسویه می‌گردد. همچنین معرفی به بانک‌های عامل برای دریافت وام‌های قرض‌الحسنه شهریه از دیگر راهکارهای حمایتی این دانشگاه‌ها در سال ۱۴۰۲ بود.

انصراف از تحصیل در مقطع دکتری مشمول جریمه‌های سنگینی است. اگر دانشجو در دوره روزانه باشد و انصراف دهد، علاوه بر محرومیت از آزمون سال بعد (طبق قوانین قدیم)، باید هزینه آموزش رایگان سال‌های تحصیل خود را طبق تعرفه اعلامی وزارت علوم پرداخت کند. در دوره‌های شهریه‌پرداز نیز معمولاً ۱.۵ برابر شهریه ثابت یک نیمسال به عنوان جریمه انصراف دریافت می‌شود. لذا انتخاب رشته باید با اطمینان کامل انجام شود.

طبق قوانین حاکم در زمان انتخاب رشته ۱۴۰۲، داوطلبانی که در دوره «روزانه» پذیرفته نهایی می‌شدند (چه ثبت‌نام می‌کردند و چه نمی‌کردند)، از شرکت در آزمون دکتری سال ۱۴۰۳ محروم می‌شدند. این قانون برای جلوگیری از اشغال صندلی‌های رایگان توسط افرادی است که قصد تحصیل ندارند. البته برای دوره‌های غیرروزانه (شبانه، آزاد و...) چنین محرومیتی وجود نداشت و داوطلب می‌توانست سال بعد مجدداً شرکت کند.

دانشجویانی که از آموزش رایگان در دوره روزانه استفاده می‌کنند، طبق قانون «تامین وسایل و امکانات تحصیل اطفال و جوانان ایرانی»، موظفند به میزان سال‌های تحصیل خود در داخل کشور خدمت کنند. تا زمانی که این تعهد (از طریق سابقه بیمه یا روش‌های قانونی دیگر) ایفا نشود، دانشنامه اصلی صادر نشده و تنها گواهی موقت ارائه می‌گردد. آزادسازی مدرک پیش از موعد، مستلزم پرداخت هزینه نقدی معادل سال‌های تحصیل است.

تحصیل در مقطع دکتری روزانه به عنوان یک شغل تمام‌وقت تلقی می‌شود. طبق آیین‌نامه‌های آموزشی، دانشجوی دکتری روزانه مجاز به اشتغال خارج از دانشگاه به صورت رسمی و پیمانی نیست. کارکنان دولت نیز برای تحصیل در دوره دکتری باید «موافقت با ادامه تحصیل» یا «ماموریت آموزشی» از سازمان متبوع خود دریافت کنند، در غیر این صورت حکم قبولی آن‌ها لغو شده و از نظر اداری با مشکل مواجه خواهند شد.

قوانین انتقال و میهمانی در مقطع دکتری بسیار سخت‌گیرانه است. به طور کلی، انتقال در دکتری ممنوع است زیرا پذیرش بر اساس مصاحبه اختصاصی هر دانشگاه و تایید اساتید راهنما صورت گرفته است. میهمانی نیز تنها در موارد بسیار خاص (مانند بیماری‌های صعب‌العلاج یا شرایط حاد خانوادگی پس از قبولی) و با موافقت هر دو دانشگاه مبدأ و مقصد، آن هم معمولاً برای گذراندن واحدهای آموزشی (نه پژوهشی) امکان‌پذیر است.

داوطلبان مرد نباید از نظر نظام وظیفه منع قانونی داشته باشند. افرادی که در حال خدمت هستند در صورت قبولی در دکتری، ترخیص می‌شوند تا به تحصیل ادامه دهند (به شرطی که غیبت نداشته باشند). فارغ‌التحصیلان ارشد نیز تنها یک سال فرصت معرفی دارند. در زمان انتخاب رشته، درج کد وضعیت نظام وظیفه الزامی است و هرگونه کتمان حقیقت در مورد غیبت سربازی، منجر به لغو قبولی در هر مرحله‌ای از تحصیل خواهد شد.

طبق آیین‌نامه‌های وزارت علوم و قراردادهای داخلی دانشگاه‌ها، مالکیت معنوی نتایج حاصل از رساله دکتری متعلق به دانشگاه و استاد راهنماست. دانشجو موظف است در تمام انتشارات علمی خود، افیلیشن (وابستگی سازمانی) دانشگاه محل تحصیل را درج کند. هرگونه سوءاستفاده علمی یا چاپ مقاله بدون نام استاد راهنما، تخلف پژوهشی محسوب شده و می‌تواند منجر به ابطال رساله یا محرومیت‌های انضباطی برای دانشجو شود.

در مقطع دکتری، برخلاف مقاطع پایین‌تر، سهمیه بومی‌گزینی (قطب، ناحیه یا استان) وجود ندارد و گزینش به صورت کشوری انجام می‌شود. تنها سهمیه‌های قانونی شامل سهمیه آزاد، سهمیه رزمندگان و ایثارگران و سهمیه مربیان است. البته برخی دانشگاه‌ها در مناطق محروم ممکن است کدرشته‌های خاصی را تحت عنوان «سهمیه مناطق محروم» با تعهد خدمت در آن منطقه ارائه دهند که شرایط آن در دفترچه انتخاب رشته به تفصیل قید می‌شود.

مسئولیت کامل هرگونه اشتباه در وارد کردن کدرشته‌محل‌ها، معدل، سهمیه و اطلاعات شخصی مستقیماً بر عهده داوطلب است. سازمان سنجش هیچ تعهدی در قبال اشتباهات تایپی یا انتخاب‌های نادرست داوطلب ندارد. در صورتی که داوطلب کدی را اشتباه وارد کند و در آن پذیرفته شود، امکان تغییر یا بازگشت به انتخاب‌های بعدی وجود نخواهد داشت. لذا توصیه می‌شود حتماً از فرم پیش‌نویس استفاده شده و چندین بار کدها چک شوند.