نمونه سوال تفکر و سواد رسانه ای دهم تجربی نوبت اول + پاسخ

سواد رسانه‌ای مجموعه‌ای از مهارت‌های تحلیلی و انتقادی است که به فرد اجازه می‌دهد پیام‌های رسانه‌ای را درک، تجزیه و تحلیل و ارزیابی کند. تدریس این درس در پایه دهم به این دلیل است که دانش‌آموزان در این سن به طور گسترده با فضای مجازی و رسانه‌های جمعی در ارتباط هستند و نیاز دارند تا با یادگیری فنون اقناع و مفاهیم بازنمایی، از مصرف‌کننده منفعل به مخاطبی فعال و هوشمند تبدیل شوند که توانایی تشخیص واقعیت از شایعه را دارد.

امتحان نوبت اول یا دی‌ماه معمولاً نیمی از کتاب درسی را پوشش می‌دهد. این بودجه‌بندی شامل فصل اول (ما و رسانه‌ها)، فصل دوم (فنون اقناع) و فصل سوم (تحلیل محتوای رسانه‌ای) تا حدود صفحه ۸۰ کتاب درسی است. دانش‌آموزان باید بر مفاهیمی مانند رژیم مصرف رسانه‌ای، پنج پرسش کلیدی تحلیل پیام و انواع فنون اقناع مانند تداعی معانی، گواهی دادن ستاره‌ها و ترس تسلط کامل داشته باشند تا بتوانند نمره کاملی در آزمون کسب کنند.

درس تفکر و سواد رسانه‌ای جزو دروس عمومی و مهارتی است که مستقیماً در دفترچه سوالات کنکور سراسری سوالی از آن طرح نمی‌شود. با این حال، نمره این درس در معدل کل دیپلم و سوابق تحصیلی دانش‌آموزان تأثیرگذار است. با توجه به تغییرات اخیر در قوانین سازمان سنجش و افزایش تأثیر قطعی سوابق تحصیلی در پذیرش دانشگاه‌ها، کسب نمره بالا در امتحانات نهایی و داخلی این درس برای ارتقای رتبه کل داوطلبان بسیار حائز اهمیت شده است.

سواد دیجیتال بیشتر بر مهارت‌های فنی و توانایی کار با ابزارهای تکنولوژیک مانند کامپیوتر، نرم‌افزارها و اینترنت تمرکز دارد؛ اما سواد رسانه‌ای یک مهارت ذهنی و تحلیلی است. در سواد رسانه‌ای، ما به دنبال درک محتوا، شناسایی اهداف فرستنده پیام، تحلیل فنون به کار رفته برای جذب مخاطب و بررسی ارزش‌های نهفته در پیام هستیم. به زبان ساده، سواد دیجیتال به ما می‌گوید چگونه از ابزار استفاده کنیم، اما سواد رسانه‌ای به ما می‌گوید چه چیزی را مصرف کنیم.

این پنج پرسش ستون فقرات سواد رسانه‌ای هستند: ۱. چه کسی این پیام را ساخته است؟ (فرستنده) ۲. از چه فنونی برای جلب توجه مخاطب استفاده شده است؟ (قالب) ۳. مخاطبان مختلف چگونه این پیام را متفاوت درک می‌کنند؟ (مخاطب) ۴. چه سبک زندگی، ارزش‌ها یا دیدگاه‌هایی در این پیام نهفته یا از آن حذف شده است؟ (محتوا) ۵. هدف از ارسال این پیام چیست؟ (هدف). پاسخ به این سوالات به دانش‌آموز کمک می‌کند تا لایه‌های پنهان هر پیام رسانه‌ای را کشف کند.

رژیم مصرف رسانه‌ای به معنای مدیریت هوشمندانه زمان و نوع محتوایی است که از رسانه‌ها دریافت می‌کنیم. همان‌طور که بدن ما به غذای سالم نیاز دارد، ذهن ما نیز به محتوای رسانه‌ای مفید نیازمند است. این مفهوم شامل سه اصل است: چه مقدار رسانه مصرف کنیم؟ (زمان‌بندی)، چه نوع رسانه‌ای را انتخاب کنیم؟ (کیفیت محتوا) و در چه زمانی از رسانه استفاده کنیم؟ هدف از این درس، جلوگیری از اعتیاد رسانه‌ای و ارتقای سلامت روان دانش‌آموزان در فضای مجازی است.

بله، درس تفکر و سواد رسانه‌ای به عنوان یک درس عمومی و مشترک برای تمامی رشته‌های تحصیلی در دوره دوم متوسطه طراحی شده است. دانش‌آموزان رشته‌های تجربی، ریاضی، انسانی و همچنین هنرجویان شاخه‌های فنی‌وحرفه‌ای و کاردانش موظف به گذراندن این واحد درسی در پایه دهم یا یازدهم هستند. محتوای کتاب برای همه رشته‌ها یکسان است و هدف آن ایجاد یک بینش مشترک در مواجهه با دنیای رسانه‌ای مدرن در میان تمامی جوانان کشور است.

سوالات امتحان نوبت اول معمولاً ترکیبی از سوالات عینی و تحلیلی است. بخش اول شامل سوالات صحیح و غلط، جای خالی و چهارگزینه‌ای از تعاریف پایه است. بخش دوم شامل سوالات تشریحی کوتاه پاسخ درباره فنون اقناع است. بخش سوم و مهم‌ترین قسمت، سوالات تحلیلی است که در آن یک تصویر، پوستر یا سناریوی تبلیغاتی به دانش‌آموز داده می‌شود و او باید بر اساس آموخته‌های خود، پیام را تحلیل کرده و فنون به کار رفته در آن را شناسایی کند.

برای موفقیت در این درس، ابتدا باید متن کتاب را به دقت مطالعه کنید تا با اصطلاحات تخصصی آشنا شوید. سپس، تصاویر و فعالیت‌های کتاب را جدی بگیرید، زیرا بسیاری از سوالات امتحانی از دل همین فعالیت‌ها استخراج می‌شوند. در مرحله بعد، نمونه سوالات سال‌های گذشته (۱۴۰۱ و ۱۴۰۲) را حل کنید تا با سبک سوالات تحلیلی آشنا شوید. تمرکز اصلی خود را بر فصل دوم (فنون اقناع) بگذارید، زیرا بیشترین بارم‌بندی امتحان نوبت اول معمولاً مربوط به این بخش است.

فنون اقناع (مانند تکرار، طنز، ترس، تداعی معانی و...) را نباید صرفاً حفظ کرد. بهترین روش، یادگیری از طریق مثال‌های واقعی است. برای هر فن، یک تبلیغ تلویزیونی یا بنر اینترنتی که در ذهن دارید را مثال بزنید. مثلاً برای فن 'گواهی دادن ستاره‌ها'، تبلیغاتی که در آن یک فوتبالیست مشهور از یک برند کفش استفاده می‌کند را به یاد بیاورید. این روش باعث می‌شود در جلسه امتحان، با دیدن هر تصویر، به سرعت فن به کار رفته در آن را تشخیص دهید.

هنگام تحلیل یک تصویر در امتحان، ابتدا به عناصر بصری مانند رنگ، نورپردازی، زاویه دوربین و چیدمان اشیاء توجه کنید. سپس بپرسید این تصویر چه احساسی را در شما برمی‌انگیزد؟ (مثلاً امنیت، شادی یا ترس). در مرحله بعد، فنون اقناع به کار رفته را بنویسید. در نهایت، سعی کنید پیام پنهان یا ایدئولوژی پشت تصویر را حدس بزنید. نوشتن جزئیات دقیق و استفاده از کلمات کلیدی کتاب درسی (مانند بازنمایی یا کلیشه‌سازی) نمره کامل را برای شما به ارمغان می‌آورد.

تشخیص پیام‌های زیرپوستی یا پنهان نیازمند دقت در جزئیاتی است که در نگاه اول مهم به نظر نمی‌رسند. به موسیقی متن، نمادهای کوچک در صحنه، نوع پوشش شخصیت‌های مثبت و منفی و نحوه پایان‌بندی داستان توجه کنید. رسانه‌ها اغلب از طریق این جزئیات، ارزش‌های خاصی را به مخاطب القا می‌کنند بدون اینکه مستقیماً به آن اشاره کنند. در امتحان، اگر سوالی در این باره مطرح شد، باید به تضادها و الگوهای تکرار شونده در پیام اشاره کنید که سعی در عادی‌سازی یک رفتار دارند.

از آنجایی که این درس ماهیت تحلیلی دارد، مصححان علاوه بر کلید سوالات، به قدرت استدلال دانش‌آموز نیز توجه می‌کنند. در سوالات تشریحی و تحلیلی، اگر شما بتوانید با استفاده از مفاهیم کتاب، تحلیل درستی ارائه دهید، حتی اگر کلماتتان دقیقاً مشابه پاسخنامه نباشد، نمره را دریافت می‌کنید. رعایت نظم در پاسخگویی، استفاده از اصطلاحات علمی کتاب و ارائه مثال‌های مرتبط، تأثیر مثبتی بر ذهن مصحح دارد و احتمال کسب نمره ۲۰ را افزایش می‌دهد.

نمره نهایی درس تفکر و سواد رسانه‌ای ترکیبی از نمره کتبی (امتحان دی‌ماه) و نمره مستمر است. نمره مستمر شامل فعالیت‌های کلاسی، مشارکت در بحث‌ها، تحلیل فیلم‌هایی که معلم در کلاس پخش می‌کند و پروژه‌های عملی است. طبق آیین‌نامه آموزشی، نمره مستمر ضریب خاص خود را دارد و می‌تواند ضعف‌های احتمالی در امتحان کتبی را جبران کند. بنابراین، دانش‌آموزانی که در طول ترم در تحلیل‌های گروهی فعال بوده‌اند، شانس بیشتری برای کسب نمره عالی دارند.

برای بررسی اعتبار، فرآیند 'راستی‌آزمایی' را طی کنید: ۱. منبع اصلی خبر را پیدا کنید (آیا خبرگزاری معتبری است؟). ۲. تاریخ انتشار را چک کنید (بسیاری از شایعات اخبار قدیمی هستند). ۳. نام نویسنده یا خبرنگار را جستجو کنید. ۴. شواهد و مدارک ارائه شده (عکس یا فیلم) را بررسی کنید که ساختگی نباشند. ۵. خبر را در چند منبع دیگر جستجو کنید. در امتحان، اگر از شما خواسته شد راهکار مقابله با فیک‌نیوز را بنویسید، به این مراحل پنج‌گانه اشاره کنید.

استفاده از نمونه سوالات بسیار موثر است زیرا تیپولوژی سوالات این درس معمولاً تکرار می‌شود. با بررسی سوالات سال‌های ۱۴۰۰ تا ۱۴۰۲، متوجه می‌شوید که طراحان بر کدام بخش‌ها (مثلاً فنون اقناع یا بازنمایی) تاکید بیشتری دارند. همچنین، حل سوالات به شما کمک می‌کند تا مدیریت زمان را تمرین کنید و یاد بگیرید چگونه پاسخ‌های تحلیلی خود را در کادرهای محدود پاسخنامه جا دهید. توصیه می‌شود حداقل ۳ نمونه سوال از مدارس برتر را قبل از امتحان حل کنید.

بازنمایی یعنی رسانه‌ها واقعیت را دقیقاً همان‌گونه که هست نشان نمی‌دهند، بلکه آن را بازسازی می‌کنند. رسانه مانند یک آینه صاف نیست، بلکه مانند یک منشور است که بخشی از واقعیت را برجسته، بخشی را حذف و بخشی را تغییر می‌دهد. برای مثال، نشان دادن یک شهر همیشه بارانی و غمگین در فیلم‌ها، بازنمایی خاصی از آن مکان است که ممکن است با واقعیت متفاوت باشد. در امتحان، بازنمایی را به عنوان 'تفسیر رسانه از واقعیت' تعریف کنید که تحت تأثیر اهداف سازنده است.

در فن تداعی معانی، رسانه سعی می‌کند یک محصول یا ایده را به یک حس خوب، یک ارزش یا یک نماد محبوب پیوند بزند. مثلاً در تبلیغ یک خودرو، آن را در کنار یک خانواده شاد در طبیعتی زیبا نشان می‌دهند. در اینجا هدف این است که مخاطب با دیدن آن خودرو، حس 'شادی' و 'طبیعت‌گردی' را در ذهن خود تداعی کند. در واقع، شما فقط خودرو را نمی‌خرید، بلکه آن حس خوب را می‌خرید. این یکی از پرکاربردترین سوالات در امتحانات نوبت اول است.

متن، همان چیزی است که مستقیماً می‌بینیم یا می‌شنویم (مثلاً کلمات یک خبر). زیرمتن، پیام پنهان و غیرمستقیمی است که سازنده قصد القای آن را دارد (مثلاً ایجاد حس نیاز به یک کالا). فرامتن، شرایط محیطی، زمانی و فرهنگی مخاطب است که بر درک او از پیام اثر می‌گذارد. برای مثال، یک جوک (متن) ممکن است برای یک نوجوان خنده‌دار باشد اما برای یک فرد مسن توهین‌آمیز تلقی شود؛ این تفاوت در درک، ناشی از 'فرامتن' یا پیش‌زمینه ذهنی مخاطب است.

این فن شامل استفاده از کلمات ارزشمند و پر زرق و برقی است که همه مردم نسبت به آن‌ها حس مثبتی دارند، بدون اینکه دلیل منطقی ارائه شود. کلماتی مانند 'آزادی'، 'عدالت'، 'دموکراسی'، 'طبیعی' یا 'تکنولوژی برتر'. رسانه‌ها با چسباندن این برچسب‌ها به یک محصول یا ایده، سعی می‌کنند تایید مخاطب را بگیرند. در امتحان، اگر دیدید در تبلیغی از کلمات کلی و دهان‌پرکن بدون ارائه آمار و ارقام استفاده شده، بدانید که فن کلمات کلیدی یا مفاهیم انتزاعی به کار رفته است.

کلیشه‌سازی یعنی نسبت دادن ویژگی‌های ثابت، ساده‌انگارانه و اغلب اغراق‌آمیز به یک گروه خاص از مردم (بر اساس نژاد، شغل، جنسیت یا سن). مثلاً نشان دادن تمام دانشمندان با روپوش سفید و عینک ضخیم، یا نشان دادن تمام نوجوانان به عنوان افرادی سرکش و بی‌مسئولیت. کلیشه‌ها باعث می‌شوند ما بدون شناخت واقعی افراد، درباره آن‌ها قضاوت کنیم. در سوالات امتحانی، معمولاً از شما خواسته می‌شود یک کلیشه جنسیتی یا شغلی را در یک پیام رسانه‌ای شناسایی و نقد کنید.

فن ترس با ایجاد نگرانی در مخاطب درباره یک تهدید (واقعی یا خیالی)، او را وادار به انجام یک عمل خاص می‌کند. برای مثال، تبلیغ یک خمیردندان که با نشان دادن خرابی دندان‌ها و هزینه‌های گزاف دندانپزشکی، مخاطب را می‌ترساند تا آن محصول را بخرد. یا پیام‌های بهداشتی که از ترس بیماری برای ترویج واکسیناسیون استفاده می‌کنند. در تحلیل این فن، باید دقت کنید که رسانه ابتدا یک 'تهدید' را معرفی می‌کند و سپس محصول خود را به عنوان 'راه حل' ارائه می‌دهد.

این تکنیک برای جلب اعتماد مخاطب از طریق ارائه اعداد، ارقام، نمودارها یا سخنان دانشمندان و متخصصان استفاده می‌شود. وقتی در یک تبلیغ گفته می‌شود '۸۰ درصد پزشکان این محصول را توصیه می‌کنند'، ذهن ما به دلیل ماهیت علمی عدد، راحت‌تر آن را می‌پذیرد. در سواد رسانه‌ای، ما یاد می‌گیریم که بپرسیم: این آمار را چه کسی تهیه کرده؟ آیا نمونه آماری کافی بوده؟ و آیا این متخصص واقعاً در این زمینه تخصص دارد یا خیر؟

دروازه‌بانی خبر فرآیندی است که در آن سردبیران و صاحبان رسانه تصمیم می‌گیرند کدام اخبار منتشر شود و کدام اخبار سانسور یا حذف گردد. هیچ رسانه‌ای نمی‌تواند تمام وقایع جهان را پوشش دهد، بنابراین دست به انتخاب می‌زند. این انتخاب معمولاً بر اساس سیاست‌های مالی، سیاسی یا ایدئولوژیک رسانه صورت می‌گیرد. در امتحان، اگر سوال شد که چرا یک خبر در دو شبکه مختلف به شکل‌های متفاوتی بیان شده، باید به نقش 'دروازه‌بانان خبر' و سوگیری‌های آن‌ها اشاره کنید.

قیمت مصوب کتاب درسی تفکر و سواد رسانه‌ای پایه دهم برای سال تحصیلی ۱۴۰۳-۱۴۰۴، در پشت جلد کتاب درج شده و معمولاً مبلغی بین ۳۰,۰۰۰ تا ۴۵,۰۰۰ تومان است. دانش‌آموزان این کتاب را در ابتدای سال تحصیلی از طریق سامانه فروش و توزیع مواد آموزشی ثبت‌نام و دریافت می‌کنند. در صورت مفقود شدن، تهیه نسخه فیزیکی از کتاب‌فروشی‌های آزاد ممکن است هزینه‌ای تا دو برابر قیمت مصوب داشته باشد، اما فایل PDF آن در سایت سازمان پژوهش رایگان است.

کتاب‌های کمک‌آموزشی معتبر مانند انتشارات خیلی سبز، گاج یا مشاوران، قیمتی بین ۱۵۰,۰۰۰ تا ۲۵۰,۰۰۰ تومان دارند. این کتاب‌ها معمولاً شامل درسنامه‌های نموداری، تست‌های چهارگزینه‌ای و نمونه سوالات امتحانی نوبت اول و دوم با پاسخ تشریحی هستند. با توجه به اینکه این درس نهایی نیست، خرید کتاب کمک‌درسی الزامی نیست و مطالعه دقیق کتاب درسی به همراه دانلود نمونه سوالات رایگان از سایت‌هایی مانند گاما می‌تواند کاملاً کافی و اقتصادی باشد.

خیر، درس تفکر و سواد رسانه‌ای ماهیت مهارتی و عمومی دارد و محتوای آن به گونه‌ای طراحی شده که با مطالعه خودخوان و شرکت فعال در کلاس‌های مدرسه کاملاً قابل درک است. هزینه کلاس‌های خصوصی برای این درس می‌تواند از ساعتی ۳۰۰,۰۰۰ تومان به بالا باشد که با توجه به ضریب درس و نوع مطالب، صرف چنین هزینه‌ای توصیه نمی‌شود. به جای آن، استفاده از ویدیوهای آموزشی رایگان در آپارات یا سایت‌های آموزشی معتبر بسیار مقرون‌به‌صرفه‌تر است.

اکثر سایت‌های معتبر آموزشی مانند 'گاما'، 'پادرس' و 'بیاموز'، بخش بزرگی از نمونه سوالات خود را به صورت رایگان در اختیار دانش‌آموزان قرار می‌دهند. برخی مجموعه‌های ویژه که شامل پاسخ‌های ویدئویی یا تحلیل‌های اختصاصی اساتید برتر هستند، ممکن است هزینه‌ای اندک (حدود ۱۰ تا ۳۰ هزار تومان) برای هر پکیج دریافت کنند. در کل، دسترسی به بانک سوالات امتحانی دی‌ماه برای دانش‌آموزان دهم تجربی تقریباً بدون هزینه یا با هزینه بسیار ناچیز امکان‌پذیر است.

اگرچه سواد رسانه‌ای یک هزینه مستقیم نیست، اما داشتن آن از ضررهای مالی بزرگ جلوگیری می‌کند. دانش‌آموزی که سواد رسانه‌ای دارد، فریب تبلیغات دروغین سایت‌های شرط‌بندی، کلاهبرداری‌های پانزی در فضای مجازی و خریدهای غیرضروری تحت تأثیر بلاگرها را نمی‌خورد. این مهارت به فرد کمک می‌کند تا بودجه خود را بهتر مدیریت کرده و در دام هزینه‌های پنهان دنیای دیجیتال نیفتد. در واقع، سواد رسانه‌ای نوعی سرمایه‌گذاری روی امنیت مالی و روانی فرد در آینده است.

دوره‌های آزاد که توسط موسسات فرهنگی یا فرهنگسراها برگزار می‌شوند، هزینه‌های متفاوتی دارند. دوره‌های مقدماتی معمولاً بین ۵۰۰,۰۰۰ تا ۱,۵۰۰,۰۰۰ تومان قیمت‌گذاری می‌شوند. این دوره‌ها فراتر از کتاب درسی به مباحثی مانند امنیت سایبری، تولید محتوا و نقد تخصصی سینما می‌پردازند. برای یک دانش‌آموز پایه دهم، مطالب کتاب درسی کفایت می‌کند، اما اگر قصد ورود حرفه‌ای به حوزه رسانه را داشته باشد، این دوره‌ها ارزش افزوده بالایی ایجاد می‌کنند.

مشاهده یک دوره کامل آموزشی ویدئویی برای درس تفکر و سواد رسانه‌ای (حدود ۱۰ ساعت ویدیو با کیفیت متوسط) تقریباً ۲ تا ۴ گیگابایت اینترنت مصرف می‌کند. با تعرفه‌های فعلی اینترنت موبایل یا ثابت در ایران، این هزینه کمتر از ۵۰,۰۰۰ تومان خواهد بود. بسیاری از سایت‌های آموزشی داخلی نیز دارای ترافیک نیم‌بها هستند که این هزینه را به نصف کاهش می‌دهد. بنابراین، آموزش مجازی این درس یکی از ارزان‌ترین روش‌های یادگیری برای امتحانات نوبت اول است.

برگزاری امتحانات نوبت اول (دی‌ماه) بخشی از وظایف قانونی مدارس است و هیچ مدرسه دولتی حق دریافت هزینه جداگانه بابت برگزاری امتحان یا ارائه سوالات را ندارد. در مدارس غیرانتفاعی، هزینه این آزمون‌ها معمولاً در شهریه ثابت سالانه لحاظ شده است. اگر مدرسه‌ای اقدام به برگزاری کلاس‌های فوق‌برنامه تست‌زنی یا تحلیل رسانه کند، ممکن است مبلغی را به عنوان حق‌الزحمه اساتید دریافت نماید که میزان آن توسط انجمن اولیا و مربیان تصویب می‌شود.

در محیط‌های آموزشی، طبق قانون 'استفاده منصفانه' (Fair Use)، دانش‌آموزان می‌توانند از تصاویر، تکه‌های فیلم یا موسیقی‌های دارای کپی‌رایت برای تحلیل و نقد در پروژه‌های کلاسی خود استفاده کنند، به شرطی که منبع را ذکر کرده و از آن بهره‌برداری تجاری نکنند. با این حال، در دنیای حرفه‌ای، استفاده بدون اجازه از آثار دیگران پیگرد قانونی دارد. یادگیری این قوانین در درس سواد رسانه‌ای به دانش‌آموزان کمک می‌کند تا به حقوق معنوی پدیدآورندگان احترام بگذارند.

بله، طبق قانون جرایم رایانه‌ای در ایران، انتشار اخبار کذب به قصد تشویش اذهان عمومی یا اضرار به غیر، جرم است و می‌تواند مجازات‌هایی از جمله حبس یا جریمه نقدی به همراه داشته باشد. در کتاب تفکر و سواد رسانه‌ای، بر مسئولیت اجتماعی مخاطبان تاکید شده است. دانش‌آموزان یاد می‌گیرند که بازنشر یک خبر بدون اطمینان از صحت آن، نه تنها غیرحرفه‌ای است، بلکه می‌تواند پیامدهای حقوقی جدی برای فرد منتشرکننده داشته باشد.

حریم خصوصی شامل اطلاعات شخصی، عکس‌ها، ویدیوها و پیام‌های خصوصی است. طبق قانون، ورود به حریم خصوصی دیگران، انتشار تصاویر شخصی بدون اجازه فرد، و هک کردن حساب‌های کاربری جرم است. درس سواد رسانه‌ای به دانش‌آموزان هشدار می‌دهد که تنظیمات امنیتی رسانه‌های خود را مدیریت کنند و بدانند که هر چیزی در اینترنت منتشر می‌شود، ردپای دیجیتالی به جا می‌گذارد که ممکن است در آینده شغلی یا تحصیلی آن‌ها تأثیر قانونی داشته باشد.

از نظر قانونی، خرید و فروش فیلترشکن (VPN) در ایران با محدودیت‌هایی روبروست، اما استفاده از آن برای دسترسی به منابع علمی و آموزشی که به اشتباه مسدود شده‌اند، در یک خاکستری قانونی قرار دارد. با این حال، آموزش و پرورش توصیه می‌کند دانش‌آموزان از پلتفرم‌های داخلی و تایید شده برای دریافت محتوای درسی استفاده کنند تا هم امنیت اطلاعاتی آن‌ها حفظ شود و هم با قوانین فضای مجازی کشور همسو باشند. در امتحان، تمرکز بر استفاده ایمن و قانون‌مند از رسانه‌ها است.

مخاطبان حق دارند که تبلیغات شفاف، صادقانه و غیرگمراه‌کننده دریافت کنند. طبق قوانین تبلیغاتی کشور، استفاده از ادعاهای دروغین، توهین به رقبا، یا استفاده ابزاری از کودکان در تبلیغات ممنوع است. سواد رسانه‌ای به دانش‌آموزان می‌آموزد که اگر محصولی با ادعاهای تبلیغاتی‌اش همخوانی نداشت، می‌توانند از طریق نهادهای نظارتی (مانند سازمان تعزیرات یا پلیس فتا در موارد کلاهبرداری اینترنتی) شکایت کنند. این آگاهی حقوقی بخشی از سواد رسانه‌ای کاربردی است.

بسیاری از شبکه‌های اجتماعی بین‌المللی (مانند اینستاگرام و تیک‌تاک) محدودیت سنی ۱۳ سال را دارند. در ایران، نظارت بر حضور نوجوانان در فضای مجازی عمدتاً بر عهده والدین است، اما پلیس فتا و نهادهای آموزشی توصیه‌های اکیدی درباره عدم افشای هویت واقعی و نظارت والدین دارند. از منظر حقوقی، مسئولیت اعمال افراد زیر ۱۸ سال در فضای مجازی بر عهده ولی قهری (پدر یا جد پدری) است، مگر در مواردی که فرد به سن قانونی مسئولیت کیفری رسیده باشد.

طبق بخشنامه‌های وزارت آموزش و پرورش، استفاده از تلفن همراه در کلاس درس به طور کلی ممنوع است، مگر در مواردی که جنبه آموزشی داشته باشد و با اجازه مدیریت مدرسه انجام شود. در درس تفکر و سواد رسانه‌ای، گاهی برای تحلیل زنده یک پیام رسانه‌ای یا استفاده از اپلیکیشن‌های آموزشی، معلم ممکن است اجازه استفاده محدود را صادر کند. دانش‌آموزان باید بدانند که این یک استثنای آموزشی است و قوانین انضباطی مدرسه در مورد سوءاستفاده از گوشی همچنان پابرجاست.

ادمین یک گروه (حتی اگر دانش‌آموز باشد) مسئولیت نظارت بر محتوای منتشر شده در آن گروه را دارد. اگر در یک گروه کلاسی، محتوای غیراخلاقی، توهین‌آمیز یا مجرمانه منتشر شود و ادمین اقدامی برای حذف آن یا تذکر به فرد خاطی انجام ندهد، ممکن است از نظر قانونی شریک در جرم محسوب شود. این نکته حقوقی بسیار مهمی است که در مباحث 'امنیت و اخلاق رسانه‌ای' کتاب دهم به طور غیرمستقیم به آن اشاره شده تا دانش‌آموزان با مسئولیت‌های دیجیتال خود آشنا شوند.