رتبه و کارنامه محل قبولی ارشد تاریخ | آخرین قبولی‌ها

رشته تاریخ در مقطع کارشناسی ارشد یکی از رشته‌های پرطرفدار علوم انسانی است که بر اساس آخرین دفترچه سازمان سنجش به ۴ کد ضریب اصلی تقسیم می‌شود. کد ضریب ۱ شامل گرایش تاریخ ایران باستان، کد ضریب ۲ شامل تاریخ ایران اسلامی، تاریخ انقلاب اسلامی، تاریخ محلی و مطالعات خلیج فارس، کد ضریب ۳ شامل تاریخ اسلام، تاریخ تشیع و تاریخ فرهنگ و تمدن اسلامی و کد ضریب ۴ شامل تاریخ عمومی جهان و مطالعات تاریخ ایران است. هر یک از این گرایش‌ها بر بازه‌های زمانی و جغرافیایی خاصی تمرکز دارند.

تفاوت اصلی در تمرکز تاریخی و ضرایب دروس است. کد ضریب ۱ به تاریخ ایران پیش از اسلام (مادها تا ساسانیان) می‌پردازد و درس تاریخ ایران باستان در آن ضریب بالایی دارد. در مقابل، کد ضریب ۲ بر دوران پس از ورود اسلام به ایران تا عصر حاضر تمرکز دارد. داوطلبانی که قصد قبولی در گرایش تاریخ ایران اسلامی را دارند، باید بر دروس تاریخ ایران دوره اسلامی و روش تحقیق تمرکز بیشتری کنند، زیرا این دروس وزن بیشتری در تعیین رتبه نهایی آن‌ها در این کد ضریب دارند.

بله، طبق قوانین سازمان سنجش، آزمون کارشناسی ارشد تاریخ جزو رشته‌های شناور محسوب نمی‌شود اما داوطلبان با هر مدرک کارشناسی معتبر می‌توانند در این آزمون شرکت کنند. بسیاری از داوطلبان از رشته‌هایی مانند ادبیات، علوم سیاسی یا حتی مهندسی به دلیل علاقه به مباحث تاریخی وارد این رشته می‌شوند. البته این دسته از داوطلبان باید توجه داشته باشند که به دلیل حجم بالای منابع و تخصصی بودن دروس، نیاز به برنامه‌ریزی دقیق‌تری برای رقابت با فارغ‌التحصیلان رشته تاریخ دارند.

فارغ‌التحصیلان ارشد تاریخ می‌توانند در حوزه‌های متنوعی مشغول به کار شوند. اصلی‌ترین مراکز جذب شامل آموزش و پرورش (به عنوان دبیر تاریخ)، سازمان اسناد و کتابخانه ملی، مرکز اسناد انقلاب اسلامی، موزه‌ها، مراکز پژوهشی و بنیادهای تاریخ‌نگاری است. همچنین با توجه به گسترش رسانه‌ها، فعالیت در بخش تولید محتوای تاریخی برای نشریات، سایت‌ها و ساخت مستندهای تاریخی نیز از فرصت‌های شغلی جدید این رشته محسوب می‌شود. تدریس در دانشگاه‌ها نیز مستلزم ادامه تحصیل در مقطع دکتری است.

درس زبان عمومی و تخصصی با ضریب ۲ در تمامی کد ضریب‌ها، نقشی تعیین‌کننده در رتبه داوطلبان دارد. از آنجایی که بسیاری از داوطلبان رشته تاریخ در این درس ضعف دارند، کسب درصد بالای ۳۰ می‌تواند تراز داوطلب را به شدت جابجا کرده و رتبه او را بهبود بخشد. سوالات زبان در این رشته شامل متون تخصصی تاریخی به زبان انگلیسی است که درک مفاهیم متون کلاسیک و معاصر تاریخ‌نگاری جهان را می‌طلبد و می‌تواند برگ برنده داوطلبان برتر باشد.

این گرایش به بررسی دستاوردهای علمی، هنری، معماری و اجتماعی مسلمانان در طول قرون مختلف می‌پردازد. داوطلبانی که در کد ضریب ۳ شرکت می‌کنند، باید تسلط بالایی بر درس تاریخ اسلام داشته باشند. این گرایش برای افرادی که به پژوهش در مورد نحوه شکل‌گیری تمدن‌ها و تعاملات فرهنگی میان ملل مسلمان علاقه دارند، بسیار مناسب است. دانشگاه‌های بزرگی مانند دانشگاه تهران و دانشگاه اصفهان در این گرایش پذیرش دانشجو دارند و ظرفیت‌های خوبی برای ادامه تحصیل در دکتری فراهم است.

بله، در سال‌های اخیر گرایش‌هایی مانند 'مطالعات خلیج فارس' و 'تاریخ انقلاب اسلامی' به مجموعه تاریخ اضافه شده‌اند که ماهیتی بین‌رشته‌ای دارند. مطالعات خلیج فارس ترکیبی از تاریخ، جغرافیا و علوم سیاسی است و بر اهمیت استراتژیک این منطقه تمرکز دارد. تاریخ انقلاب اسلامی نیز به بررسی ریشه‌ها و تحولات معاصر ایران می‌پردازد. این گرایش‌ها معمولاً در کد ضریب ۲ قرار می‌گیرند و برای افرادی که به مباحث سیاسی و اجتماعی معاصر علاقه دارند، گزینه‌های ایده‌آلی هستند.

دانشگاه تهران به عنوان قطب اصلی تاریخ در ایران شناخته می‌شود. پس از آن، دانشگاه شهید بهشتی، دانشگاه تربیت مدرس (که فقط در مقطع ارشد و دکتری دانشجو می‌پذیرد)، دانشگاه اصفهان، دانشگاه شیراز و دانشگاه فردوسی مشهد از برترین مراکز علمی در این رشته هستند. هر یک از این دانشگاه‌ها در گرایش خاصی شهرت دارند؛ به عنوان مثال دانشگاه تهران در تاریخ ایران باستان و دانشگاه اصفهان در تاریخ محلی و دوره صفویه دارای اساتید برجسته و منابع غنی‌تری هستند.

فرآیند شرکت در آزمون با ثبت‌نام در سایت سازمان سنجش (معمولاً در آذرماه) آغاز می‌شود. داوطلبان باید کارت اعتباری مربوط به مجموعه امتحانی ۱۱۰۷ را خریداری کنند. پس از برگزاری آزمون در اسفندماه، کارنامه اولیه در اردیبهشت سال بعد صادر می‌شود. داوطلبان بر اساس رتبه خود در هر کد ضریب، اقدام به انتخاب رشته (حداکثر ۱۰۰ کد رشته محل) می‌کنند. نتایج نهایی معمولاً در شهریورماه اعلام شده و پذیرفته‌شدگان برای ثبت‌نام نهایی به دانشگاه محل قبولی مراجعه می‌کنند.

در کارنامه اولیه، چندین رتبه درج می‌شود. مهم‌ترین بخش، 'رتبه در سهمیه نهایی' و 'تراز (نمره کل)' در هر کد ضریب است. داوطلب باید ببیند در کدام کد ضریب (مثلاً کد ۲ برای تاریخ ایران اسلامی) رتبه بهتری کسب کرده است. همچنین وضعیت مجاز بودن در دوره‌های روزانه و غیرروزانه مشخص شده است. تحلیل دقیق این کارنامه به داوطلب کمک می‌کند تا اولویت‌های انتخاب رشته خود را بر اساس شانس قبولی در دانشگاه‌های تراز اول یا شهرستان‌ها تنظیم کند.

معدل کارشناسی به میزان ۲۰ درصد در نمره کل نهایی (تراز) داوطلب تاثیر مثبت دارد. این معدل به صورت تراز شده اعمال می‌شود، به این معنی که دانشگاه محل تحصیل کارشناسی و ضریب نمره آن دانشگاه در محاسبه نهایی لحاظ می‌گردد. بنابراین داوطلبانی که معدل بالایی دارند، در رقابت‌های نزدیک که تراز آزمون کتبی آن‌ها مشابه است، رتبه بهتری کسب می‌کنند. برای داوطلبان تغییر رشته‌ای نیز معدل کارشناسی رشته قبلی آن‌ها عیناً با اعمال ضریب تراز دانشگاهی محاسبه می‌شود.

پس از انتشار دفترچه انتخاب رشته (دفترچه شماره ۲)، داوطلبان مجاز باید کدرشته‌های مورد نظر خود را استخراج کنند. در رشته تاریخ، به دلیل تنوع گرایش‌ها، داوطلب باید بر اساس رتبه خود در هر کد ضریب، اولویت‌بندی کند. توصیه می‌شود ابتدا دوره‌های روزانه دانشگاه‌های برتر تهران، سپس روزانه دانشگاه‌های شهرستان و در نهایت دوره‌های شبانه، غیرانتفاعی و پیام‌نور در لیست قرار گیرند. ترتیب چیدمان باید بر اساس علاقه باشد، زیرا سیستم سنجش اولین اولویت قبولی شما را نهایی می‌کند.

کارنامه سبز حدود یک ماه پس از اعلام نتایج نهایی منتشر می‌شود. این کارنامه نشان می‌دهد که داوطلب در کدام یک از انتخاب‌های پایین‌تر از محل قبولی فعلی خود، نمره قبولی را کسب کرده است. اگرچه طبق قوانین جدید، انتقالی با کارنامه سبز بسیار دشوار شده و منوط به موافقت هر دو دانشگاه مبدأ و مقصد است، اما این کارنامه برای اطمینان داوطلب از صحت انتخاب رشته و بررسی شانس تغییر گرایش یا دانشگاه در موارد خاص کاربرد دارد.

برای کسب رتبه تک‌رقمی یا دو‌رقمی در دانشگاه‌های تهران، مطالعه جدی باید حداقل از ۶ تا ۸ ماه قبل از آزمون شروع شود. با توجه به حجم بالای کتب مرجع (مانند کتب دکتر زرین‌کوب، دکتر شعبانی و منابع سمت)، ۳ ماه اول باید به مطالعه تشریحی و خلاصه‌نویسی اختصاص یابد. ۲ ماه بعدی صرف تست‌زنی و شناسایی نقاط ضعف شده و ماه آخر به مرور خلاصه‌ها و بررسی کنکورهای ۱۰ سال اخیر اختصاص یابد. تسلط بر روش تحقیق و متون تاریخی در ماه‌های آخر بسیار حیاتی است.

داوطلبان می‌توانند در دو مرحله به نتایج اعتراض کنند: اول پس از انتشار کلید سوالات و کارنامه اولیه (در صورت وجود اشتباه در محاسبه درصدها) و دوم پس از اعلام نتایج نهایی. اعتراضات از طریق سیستم پاسخگویی اینترنتی سازمان سنجش ثبت می‌شود. مواردی مانند اشتباه در اعمال سهمیه، خطای سیستم در قرائت پاسخ‌برنامه یا درخواست بررسی اولویت‌های بعدی در انتخاب رشته معمولاً بیشترین موارد ارسالی هستند که توسط کارشناسان سنجش بررسی و پاسخ داده می‌شوند.

فارغ‌التحصیلان رتبه اول مقطع کارشناسی در هر رشته-ورودی، مشروط به اینکه تحصیل خود را در ۸ نیمسال به پایان رسانده باشند، می‌توانند از سهمیه شاگرد اولی استفاده کنند. این داوطلبان باید در آزمون ارشد شرکت کرده و حداقل ۹۰ درصد نمره آخرین فرد پذیرفته شده در گزینش آزاد را کسب کنند. دانشگاه‌ها موظفند مازاد بر ظرفیت خود، این افراد را پذیرش کنند. این امتیاز فرصت بسیار خوبی برای قبولی در دانشگاه‌های سطح یک تهران حتی با رتبه‌های کمی ضعیف‌تر فراهم می‌کند.

گرایش تاریخ ایران باستان (کد ضریب ۱) به دلیل ظرفیت محدود و اساتید برجسته در دانشگاه تهران، رقابت شدیدی دارد. معمولاً برای قبولی در دوره روزانه این دانشگاه، رتبه در سهمیه آزاد باید زیر ۱۵ باشد. در سال‌های اخیر، آخرین رتبه قبولی روزانه حدود ۱۸ و برای دوره شبانه (نوبت دوم) تا رتبه ۴۵ نیز مشاهده شده است. البته این اعداد بسته به ظرفیت سالانه و انتخاب رتبه‌های برتر تغییر می‌کند، اما برای اطمینان، کسب رتبه تک‌رقمی هدف‌گذاری منطقی است.

در کد ضریب ۲ که پرمتقاضی‌ترین بخش ارشد تاریخ است، ضرایب به این شرح است: زبان عمومی و تخصصی (۲)، تاریخ ایران باستان (۲)، تاریخ ایران دوره اسلامی (۳)، تاریخ اسلام (۲)، تاریخ جهان (۱) و روش تحقیق در تاریخ (۲). همانطور که مشخص است، درس تاریخ ایران دوره اسلامی با ضریب ۳ مهم‌ترین درس این گرایش است. داوطلبان باید برای قبولی در این کد ضریب، تمرکز ویژه‌ای بر منابع تاریخ میانه ایران و تاریخ معاصر داشته باشند.

تراز یک نمره آماری است که بر اساس عملکرد تمامی داوطلبان در هر درس محاسبه می‌شود. فرمول آن به گونه‌ای است که سختی یا آسانی سوالات در آن سال لحاظ می‌گردد. برای محاسبه تراز نهایی، نمره تراز شده هر درس در ضریب آن ضرب شده و مجموع آن‌ها بر مجموع ضرایب تقسیم می‌شود. سپس ۸۰ درصد این عدد با ۲۰ درصد نمره تراز شده معدل کارشناسی جمع شده و نمره کل نهایی حاصل می‌شود. تراز بالای ۷۰۰۰ معمولاً شانس قبولی در روزانه دانشگاه‌های برتر را دارد.

درس روش تحقیق یکی از دروس نمره آور با ضریب ۲ است. منابع اصلی شامل کتاب 'روش تحقیق در تاریخ' نوشته دکتر عباس زریاب خویی، کتاب دکتر حضرتی و همچنین کتاب 'تاریخ‌نگاری در اسلام' نوشته سید صادق سجادی است. داوطلبان باید بر مفاهیمی مانند نقد درونی و بیرونی منابع، انواع مکاتب تاریخ‌نگاری (مانند مکتب آنال) و شناخت مورخان مشهور و آثارشان تسلط کافی داشته باشند. مطالعه تست‌های سال‌های اخیر برای درک سبک سوالات این درس بسیار ضروری است.

دانشگاه شهید بهشتی در گرایش تاریخ اسلام (کد ضریب ۳) از اعتبار بالایی برخوردار است. برای قبولی در دوره روزانه این گرایش، معمولاً رتبه زیر ۳۰ در کد ضریب مربوطه مورد نیاز است. در سال ۱۴۰۲، داوطلبی با رتبه ۲۴ سهمیه آزاد موفق به قبولی در روزانه این دانشگاه شد. برای نوبت دوم (شبانه)، رتبه‌های تا حدود ۶۰ نیز شانس قبولی دارند. لازم به ذکر است که ظرفیت این گرایش نسبت به تاریخ ایران اسلامی معمولاً کمتر است.

درس تاریخ جهان در تمامی کد ضریب‌ها دارای ضریب ۱ است. اگرچه ضریب آن نسبت به سایر دروس کمتر به نظر می‌رسد، اما به دلیل اینکه بسیاری از داوطلبان این درس را حذف می‌کنند یا درصد پایینی می‌زنند، کسب یک درصد متوسط (مثلاً ۴۰ درصد) می‌تواند تراز شما را به شکل چشمگیری افزایش دهد. منابع اصلی این درس شامل تاریخ قرون وسطی، رنسانس و تاریخ قرن نوزدهم و بیستم اروپا است که کتب دکتر نقیب‌زاده از منابع مهم آن به شمار می‌روند.

ظرفیت پذیرش در رشته تاریخ نسبتاً مناسب است. دانشگاه‌های دولتی بزرگ معمولاً در هر گرایش بین ۶ تا ۱۰ نفر در دوره روزانه و ۲ تا ۵ نفر در دوره شبانه پذیرش می‌کنند. به طور کلی در کل کشور، ظرفیت روزانه ارشد تاریخ حدود ۵۰۰ تا ۷۰۰ نفر در تمامی گرایش‌ها برآورد می‌شود. دوره‌های شبانه، پیام‌نور و غیرانتفاعی نیز ظرفیت‌های مازادی دارند که مجموع پذیرش را به بیش از ۲۰۰۰ نفر می‌رساند. این تنوع ظرفیت، شانس قبولی را برای داوطلبان با رتبه‌های متوسط نیز فراهم می‌کند.

استفاده از کارنامه‌های سال‌های ۱۴۰۱ و ۱۴۰۲ بهترین معیار برای تخمین است. داوطلب باید درصد دروس خود را در نرم‌افزارهای تخمین رتبه معتبر وارد کند یا با مقایسه دستی درصدها با کارنامه‌های موجود، بازه رتبه خود را حدس بزند. برای مثال، اگر میانگین درصدهای شما در کد ضریب ۲ حدود ۴۵ درصد باشد، رتبه شما احتمالاً بین ۵۰ تا ۱۰۰ خواهد بود. البته باید توجه داشت که سطح دشواری آزمون هر سال تغییر می‌کند و تراز نهایی ملاک دقیق‌تری نسبت به درصد خام است.

هزینه ثبت‌نام هر ساله توسط سازمان سنجش اعلام می‌شود. برای آزمون سال ۱۴۰۳، هزینه خرید کارت اعتباری ثبت‌نام مبلغی در حدود ۳۶۸ هزار تومان بود. علاوه بر این، داوطلبانی که علاقه‌مند به انتخاب رشته در دانشگاه‌های پیام‌نور و غیرانتفاعی هستند، باید کارت اعتباری جداگانه‌ای (علاوه بر مبلغ اصلی) با هزینه‌ای حدود ۳۶ هزار تومان برای اعلام علاقه‌مندی خریداری کنند. تمامی این پرداخت‌ها به صورت آنلاین و از طریق درگاه‌های بانکی سایت سازمان سنجش انجام می‌پذیرد.

شهریه دوره‌های شبانه شامل یک شهریه ثابت و یک شهریه متغیر به ازای هر واحد درسی است. برای رشته‌های علوم انسانی مانند تاریخ، شهریه ثابت در سال تحصیلی ۱۴۰۲-۱۴۰۳ حدود ۲ تا ۳ میلیون تومان در هر نیمسال بوده است. با احتساب واحدهای درسی، هزینه هر ترم به طور متوسط بین ۴ تا ۶ میلیون تومان متغیر است. این مبالغ هر ساله حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد افزایش می‌یابد. لازم به ذکر است که مدرک دوره شبانه تفاوتی با دوره روزانه ندارد و عنوان 'شبانه' در مدرک درج نمی‌شود.

دانشگاه آزاد بالاترین میزان شهریه را در میان دوره‌های شهریه‌پرداز دارد. شهریه ثابت ارشد تاریخ در دانشگاه آزاد برای هر ترم حدود ۴ تا ۵ میلیون تومان و شهریه متغیر برای هر واحد نظری حدود ۴۰۰ تا ۶۰۰ هزار تومان است. به طور میانگین، هزینه هر ترم تحصیلی در دانشگاه آزاد بین ۷ تا ۹ میلیون تومان خواهد بود. البته این مبلغ بسته به واحد دانشگاهی (سطح یک یا دو) و تعداد واحدهای اخذ شده در هر ترم متفاوت است.

انتخاب رشته در سایت سازمان سنجش برای داوطلبانی که در آزمون شرکت کرده و مجاز شده‌اند، کاملاً رایگان است. اما بسیاری از داوطلبان برای اطمینان از چیدمان صحیح اولویت‌ها، از خدمات مشاوره تخصصی موسسات آموزشی استفاده می‌کنند. هزینه این مشاوره‌ها بسته به تجربه مشاور و سطح خدمات (تلفنی یا حضوری) از ۵۰۰ هزار تومان تا ۳ میلیون تومان متغیر است. توصیه می‌شود داوطلبان با مطالعه دقیق دفترچه و مشورت با دانشجویان سال‌های قبل، خودشان اقدام به انتخاب رشته کنند.

منابع رشته تاریخ بسیار گسترده و شامل کتب مرجع حجیم است. اگر داوطلب بخواهد تمامی کتب اصلی (سمت، امیرکبیر و غیره) را به صورت نو تهیه کند، هزینه‌ای بالغ بر ۳ تا ۵ میلیون تومان خواهد داشت. اما راهکارهای اقتصادی‌تری مانند خرید کتب دست دوم از کتاب‌فروشی‌های خیابان انقلاب یا استفاده از نسخه‌های الکترونیک و جزوات خلاصه موسسات معتبر وجود دارد که هزینه را به کمتر از ۱.۵ میلیون تومان کاهش می‌دهد. همچنین استفاده از کتابخانه‌های عمومی و دانشگاهی گزینه‌ای رایگان است.

دانشگاه پیام‌نور کمترین شهریه را در میان دوره‌های شهریه‌پرداز دارد. هزینه هر ترم در پیام‌نور حدود ۳ تا ۴ میلیون تومان است. دانشگاه‌های غیرانتفاعی شهریه‌ای مابین پیام‌نور و شبانه دارند که معمولاً بین ۴ تا ۵.۵ میلیون تومان در هر ترم برآورد می‌شود. مزیت پیام‌نور در اجباری نبودن حضور در کلاس‌هاست که برای افراد شاغل بسیار مناسب است، اما سطح علمی دانشگاه‌های غیرانتفاعی معتبر (مانند دانشگاه مفید یا باقرالعلوم) در رشته تاریخ بسیار بالا است.

بله، صندوق رفاه دانشجویان وزارت علوم به دانشجویان تمامی دوره‌های شهریه‌پرداز (شبانه، آزاد، پیام‌نور و غیرانتفاعی) وام شهریه پرداخت می‌کند. مبلغ این وام برای مقطع کارشناسی ارشد در سال اخیر حدود ۳ تا ۵ میلیون تومان برای هر نیمسال بوده است. بازپرداخت این وام پس از فارغ‌التحصیلی و با اقساط بلندمدت آغاز می‌شود. دانشجویان دوره روزانه نیز می‌توانند از وام‌های تحصیلی، ضروری و مسکن استفاده کنند که مبالغ آن‌ها متفاوت است و مستقیماً به حساب دانشجو واریز می‌شود.

برای دانشجویان دوره روزانه، هزینه خوابگاه دولتی بسیار ناچیز و حدود ۲۰۰ تا ۴۰۰ هزار تومان در ماه است. هزینه ژتون غذا نیز با نرخ دولتی محاسبه می‌شود. اما دانشجویان دوره‌های شبانه و غیرروزانه معمولاً اولویت خوابگاه ندارند و در صورت وجود ظرفیت، باید هزینه خوابگاه را با نرخ آزاد (حدود ۱ تا ۲ میلیون تومان در ماه) پرداخت کنند. همچنین هزینه‌های مربوط به پایان‌نامه (خرید منابع، سفرهای پژوهشی به آرشیوها و صحافی) در سال آخر تحصیل باید مد نظر قرار گیرد که حدود ۳ تا ۷ میلیون تومان برآورد می‌شود.

داوطلبان دارای سهمیه ایثارگران باید حداقل ۷۰ درصد نمره آخرین فرد پذیرفته شده در گزینش آزاد را کسب کنند تا سهمیه برای آن‌ها فعال شود. ۲۵ درصد از ظرفیت هر کدرشته محل به همسر و فرزندان شهدا و جانبازان بالای ۲۵ درصد، و ۵ درصد از ظرفیت به جانبازان زیر ۲۵ درصد و رزمندگان اختصاص دارد. اگر سهمیه ۲۵ درصدی خالی بماند، اولویت با داوطلبان سهمیه ۵ درصدی است. این سهمیه‌ها می‌توانند رتبه داوطلب را به شدت بهبود داده و شانس قبولی در دانشگاه‌های برتر را افزایش دهند.

طبق مصوبه جدید شورای عالی انقلاب فرهنگی و سازمان سنجش، پذیرفته‌شدگان دوره روزانه آزمون ارشد (حتی در صورت عدم ثبت‌نام در دانشگاه) دیگر محرومیت از آزمون سال بعد را ندارند. این قانون که قبلاً باعث محرومیت یک‌ساله می‌شد، لغو شده است. با این حال، اگر دانشجویی پس از ثبت‌نام و شروع تحصیل در دوره روزانه قصد انصراف داشته باشد، باید جریمه نقدی مربوط به آموزش رایگان را به دانشگاه پرداخت کند تا بتواند مدارک خود را برای شرکت مجدد در آزمون یا استخدام آزاد نماید.

به طور کلی تحصیل همزمان در دو رشته در مقطع کارشناسی ارشد ممنوع است. تنها استثنا برای این قانون، دانشجویان استعدادهای درخشان (شاگرد اول‌ها) هستند که با تایید سازمان سنجش و دانشگاه‌های مبدأ و مقصد، تحت شرایط بسیار خاصی می‌توانند در دو رشته تحصیل کنند. همچنین تحصیل همزمان در یک رشته دانشگاهی و یک رشته در حوزه‌های علمیه (برای داوطلبان واجد شرایط) طبق تفاهم‌نامه‌های موجود امکان‌پذیر است. در غیر این صورت، در صورت مشاهده، قبولی دوم ابطال خواهد شد.

داوطلبان مرد نباید از نظر نظام وظیفه غیبت داشته باشند. فارغ‌التحصیلان کارشناسی حداکثر یک سال پس از فراغت از تحصیل فرصت دارند تا در مقطع ارشد پذیرفته شوند، در غیر این صورت باید به خدمت سربازی اعزام شوند. دانشجویان ارشد در طول تحصیل از معافیت تحصیلی استفاده می‌کنند. این معافیت برای مقطع ارشد حداکثر ۳ سال (۶ نیمسال) صادر می‌شود و در موارد خاص با موافقت کمیسیون موارد خاص دانشگاه، تا یک یا دو نیمسال دیگر قابل تمدید است.

دانشجویان مقطع کارشناسی که پس از ۶ نیمسال تحصیلی، سه چهارم واحدهای درسی را گذرانده و از نظر معدل جزو ۲۰ درصد برتر هم‌رشته و هم‌ورودی خود باشند، می‌توانند برای پذیرش بدون آزمون اقدام کنند. هر دانشگاه فراخوان جداگانه‌ای در سایت خود منتشر می‌کند و داوطلبان باید مدارک خود را ارسال کنند. پذیرش نهایی منوط به تایید گروه آموزشی تاریخ و معاونت آموزشی دانشگاه است. این سهمیه معمولاً ۱۰ تا ۱۵ درصد ظرفیت هر گرایش را شامل می‌شود.

بله، تمامی مدارک صادر شده از سوی دانشگاه‌های مورد تایید وزارت علوم، تحقیقات و فناوری (شامل روزانه، شبانه، پیام‌نور، غیرانتفاعی، آزاد و پردیس‌های خودگردان) برای استخدام در ادارات دولتی و شرکت‌های خصوصی دارای اعتبار قانونی یکسان هستند. در آزمون‌های استخدامی مانند آزمون آموزش و پرورش، نوع دانشگاه محل تحصیل ملاک نیست و تنها داشتن مدرک معتبر در رشته مورد نظر شرط لازم است. البته در مصاحبه‌های تخصصی، سطح علمی داوطلب که متاثر از کیفیت دانشگاه است، می‌تواند تاثیرگذار باشد.

انتقال در مقطع کارشناسی ارشد بسیار سخت‌گیرانه‌تر از مقطع کارشناسی است. طبق آیین‌نامه، انتقال از دانشگاهی به دانشگاه دیگر در مقطع ارشد ممنوع است، اما میهمانی (موقت) تحت شرایط خاص مانند بیماری صعب‌العلاج، ازدواج دانشجوی دختر یا سرپرستی خانواده که پس از قبولی رخ داده باشد، با موافقت دانشگاه‌های مبدأ و مقصد امکان‌پذیر است. معمولاً دانشجو باید حداقل یک نیمسال را در دانشگاه مبدأ گذرانده و معدل مناسبی کسب کرده باشد تا با درخواست او موافقت شود.

برای شرکت در آزمون کارشناسی ارشد تاریخ و تحصیل در دانشگاه‌ها، هیچ‌گونه محدودیت سنی بالایی وجود ندارد و افراد در هر سنی می‌توانند ادامه تحصیل دهند. تنها محدودیت مربوط به داوطلبان مرد از نظر وضعیت نظام وظیفه است. همچنین برای برخی بورسیه‌های خاص یا استخدام در ارگان‌های نظامی و خاص که از طریق کنکور ارشد دانشجو می‌پذیرند (مانند دانشگاه اطلاعات و امنیت ملی)، محدودیت سنی (معمولاً زیر ۲۸ سال) وجود دارد که در دفترچه شماره ۱ قید می‌شود.