سوالات و پاسخ امتحان نهایی زبان دوازدهم خرداد ۹۹

امتحان خرداد ۹۹ به دلیل همزمانی با اوج پاندمی کرونا، یکی از متفاوت‌ترین آزمون‌های نهایی دهه اخیر بود. در این آزمون برای اولین بار طرح «حذفیات ۲۰ درصدی» اجرا شد که محتوای درسی را به دو بخش الزامی و اختیاری تقسیم می‌کرد. همچنین این آزمون جزو اولین سال‌هایی بود که بخش شنیداری (Listening) به صورت رسمی و با نمره بالا در ساختار نهایی تثبیت شد و الگوی طراحی سوالات از حالت صرفاً متنی به ترکیبی تغییر یافت.

خیر، طبق روال سازمان سنجش و آموزش و پرورش، سوالات درس زبان انگلیسی ۳ برای کلیه رشته‌های نظری شامل ریاضی و فیزیک، علوم تجربی و علوم انسانی (در بخش‌های مشترک) یکسان طراحی می‌شود. این موضوع به دلیل یکسان بودن کتاب درسی (Vision 3) در تمامی این رشته‌ها است. بنابراین دانش‌آموزان هر دو رشته می‌توانند از نمونه سوالات خرداد ۹۹ برای آمادگی آزمون‌های سال جاری استفاده کنند.

نمره کل این آزمون بر مبنای ۴۰ نمره طراحی شده بود که در نهایت برای درج در کارنامه به نمره ۲۰ تبدیل می‌شد. این ۴۰ نمره شامل ۹ نمره بخش شنیداری، ۶ نمره واژگان، ۸ نمره دستور زبان (Grammar)، ۱۰ نمره درک مطلب (Reading) و ۷ نمره بخش نوشتاری (Writing) بود. این تقسیم‌بندی نشان‌دهنده وزن بالای مهارت‌های درک مطلب و شنیداری نسبت به حفظ کردن صرف لغات است.

امتحان از هر سه درس کتاب زبان انگلیسی پایه دوازدهم طراحی شده بود. با این حال، به دلیل شرایط کرونایی، ۸۰ درصد محتوای کتاب (شامل درس ۱، درس ۲ و بخشی از درس ۳) به عنوان منبع اصلی و ۲۰ درصد انتهایی کتاب به عنوان بخش اختیاری در نظر گرفته شد. دانش‌آموزان می‌توانستند بین سوالات بخش انتهایی، موارد مربوط به حذفیات یا سوالات جایگزین را انتخاب کنند که این یک ویژگی منحصر به فرد برای آن سال بود.

بخش شنیداری این آزمون شامل ۳ متن مجزا بود. متن اول معمولاً شامل سوالات صحیح و غلط (True/False)، متن دوم شامل سوالات جای خالی (Fill in the blanks) و متن سوم شامل سوالات چهارگزینه‌ای یا پاسخ کوتاه بود. دانش‌آموزان باید پس از پخش فایل صوتی در حوزه امتحانی، در زمان مشخص شده به این سوالات پاسخ می‌دادند که مجموعاً ۹ نمره از ۴۰ نمره کل را به خود اختصاص می‌داد.

تحلیل‌گران آموزشی معتقدند سطح سوالات خرداد ۹۹ به دلیل شرایط خاص آموزش مجازی، در سطح «متوسط» طراحی شده بود. با این حال، بخش درک مطلب (Reading) دارای متن‌های نسبتاً طولانی بود که نیاز به مدیریت زمان دقیق داشت. در بخش گرامر، سوالات کاملاً منطبق بر تمرینات کتاب درسی بود و پیچیدگی غیرمعمولی در آن دیده نمی‌شد تا دانش‌آموزان در شرایط بحرانی کرونا دچار استرس مضاعف نشوند.

زمان استاندارد تعیین شده برای این آزمون ۱۲۰ دقیقه بود. این زمان شامل پخش فایل‌های صوتی بخش شنیداری نیز می‌شد. معمولاً ۲۰ تا ۳۰ دقیقه ابتدایی آزمون به بخش Listening اختصاص می‌یابد و پس از آن دانش‌آموزان فرصت دارند به سوالات کتبی در دفترچه پاسخ دهند. مدیریت زمان در این آزمون بسیار حیاتی بود، چرا که بخش رایتینگ و درک مطلب زمان زیادی را از داوطلبان می‌طلبید.

بله، ساختار امتحان نهایی زبان ترکیبی از سوالات تستی، تشریحی، جای خالی و وصل‌کردنی است. در خرداد ۹۹، در بخش‌های واژگان و گرامر سوالات چهارگزینه‌ای وجود داشت. همچنین در بخش درک مطلب، برخی سوالات به صورت تستی طراحی شده بودند. با این حال، امتحان نهایی ماهیت تشریحی دارد و دانش‌آموز باید بتواند جملات کامل بنویسد یا کلمات را به درستی هجی (Spell) کند.

فایل‌های صوتی امتحان نهایی معمولاً توسط سایت‌های معتبر آموزشی و وب‌سایت رسمی مرکز سنجش آموزش و پرورش منتشر می‌شوند. برای دسترسی به فایل صوتی خرداد ۹۹، باید به دنبال پکیج کامل شامل فایل MP3، دفترچه سوالات و پاسخنامه تشریحی باشید. گوش دادن به این فایل برای داوطلبان فعلی بسیار مهم است، زیرا با لحن، سرعت بیان و لهجه گویندگان آزمون‌های نهایی آشنا می‌شوند.

پس از دانلود پاسخنامه، ابتدا باید پاسخ‌های خود را بدون نگاه کردن به جواب‌های صحیح بنویسید. سپس در مرحله تصحیح، به «کلید واژه‌ها» توجه کنید. در امتحانات نهایی، مصحح به دنبال عبارات خاصی در پاسخ شماست. برای بخش رایتینگ، حتماً معیارهای نمره‌دهی مانند رعایت علائم نگارشی و املای صحیح را چک کنید. مقایسه پاسخ خود با پاسخنامه رسمی به شما کمک می‌کند تا با سلیقه طراحان سوال آشنا شوید.

برای تسلط بر ۶ نمره واژگان خرداد ۹۹، نباید تنها به حفظ کردن معنی فارسی اکتفا کرد. فرآیند مطالعه باید شامل یادگیری کلمات در متن (Context)، شناخت مترادف‌ها و متضادها (Synonyms/Antonyms) و تسلط بر Collocations (کلماتی که با هم می‌آیند) باشد. در آزمون ۹۹، سوالاتی وجود داشت که دانش‌آموز باید کلمه مناسب را بر اساس تعریف انگلیسی آن (Definition) در جای خالی قرار می‌داد.

طبق پروتکل‌های اجرایی سال ۹۹، حوزه‌های امتحانی موظف بودند از سیستم صوتی سالم استفاده کنند. در صورتی که به هر دلیل فنی فایل صوتی پخش نمی‌شد یا کیفیت نامناسب بود، مراقبین موظف بودند صورت‌جلسه تنظیم کرده و در برخی موارد متن لیسنینگ توسط دبیر مربوطه با صدای رسا قرائت می‌شد. امروزه این فرآیند سیستمی‌تر شده اما همچنان حق اعتراض برای دانش‌آموز در لحظه آزمون محفوظ است.

بخش نوشتاری شامل نوشتن پاراگراف و جمله‌سازی است. برای تحلیل این بخش، باید به ساختار Topic Sentence، Supporting Sentences و Concluding Sentence توجه کنید. در آزمون خرداد ۹۹، از دانش‌آموزان خواسته شده بود درباره موضوعات مشخصی پاراگراف بنویسند. فرآیند نمره‌دهی به این صورت است که بخشی از نمره به محتوا، بخشی به گرامر و بخشی به سازماندهی متن اختصاص می‌یابد.

سیستم تصحیح نهایی به این صورت است که تمام نمرات کسب شده در بخش‌های مختلف (شنیداری، نوشتاری، قرائت و...) جمع زده شده و از عدد ۴۰ محاسبه می‌شود. سپس عدد نهایی تقسیم بر ۲ شده و نمره از ۲۰ در کارنامه ثبت می‌گردد. برای مثال اگر دانش‌آموزی در مجموع ۳۶ نمره از ۴۰ نمره سوالات خرداد ۹۹ را کسب کرده باشد، نمره نهایی او ۱۸ خواهد بود.

بله، بخش درک مطلب خرداد ۹۹ شامل دو متن نسبتاً طولانی بود. فرآیند پاسخگویی حرفه‌ای ایجاب می‌کرد که دانش‌آموز ابتدا با تکنیک Scanning به دنبال اعداد، اسامی خاص و کلمات کلیدی سوال بگردد و سپس با Skimming مفهوم کلی متن را درک کند. کسانی که متن را کلمه به کلمه ترجمه می‌کردند، معمولاً با کمبود وقت برای بخش‌های انتهایی و رایتینگ مواجه می‌شدند.

با توجه به قطعی شدن تأثیر سوابق تحصیلی، امتحان نهایی زبان خود یک «کنکور کوچک» است. برای شبیه‌سازی، یک محیط آرام انتخاب کنید، تایمر را روی ۱۲۰ دقیقه تنظیم کنید و بدون استفاده از دیکشنری به سوالات پاسخ دهید. پس از اتمام، بر اساس پاسخنامه رسمی به خود نمره دهید. این فرآیند باعث شناسایی نقاط ضعف شما در مدیریت استرس و زمان‌بندی بخش‌های مختلف آزمون می‌شود.

در این آزمون، تمرکز ویژه‌ای بر مباحث «مجهول» (Passive Voice)، «جملات شرطی نوع دوم» (Conditional Sentences Type II)، «ضمایر موصولی» (Relative Pronouns) و «تگ کوئسشن‌ها» (Tag Questions) شده بود. دانش‌آموزان باید می‌توانستند جملات معلوم را به مجهول تبدیل کنند و یا شکل صحیح فعل را در جملات شرطی تشخیص دهند. این مباحث جزو پایه‌های ثابت سوالات فنی گرامر در پایه دوازدهم هستند.

در بخش فنی و محتوایی، قسمت‌های انتهایی درس سوم کتاب Vision 3 از جمله برخی ساختارهای پیچیده گرامری و بخشی از واژگان انتهای کتاب در بخش «اختیاری» قرار گرفتند. این به این معنا بود که طراح سوال دو سری سوال طرح کرده بود و دانش‌آموز می‌توانست به جای سوالات مربوط به ۲۰ درصد آخر کتاب، به سوالات جایگزین از بخش‌های تدریس شده پاسخ دهد.

بخش کلوزتست معمولاً شامل یک متن کوتاه است که ۵ تا ۶ جای خالی دارد. در آزمون ۹۹، این بخش ترکیبی از دانش واژگان و گرامر را به چالش می‌کشید. دانش‌آموز باید با توجه به کلمات قبل و بعد از جای خالی، گزینه مناسب را انتخاب می‌کرد. نکته فنی این بخش در این بود که گزینه‌ها بسیار به هم نزدیک بودند و دانش‌آموز باید به حروف اضافه (Prepositions) دقت ویژه‌ای می‌کرد.

در سیستم تصحیح فنی آزمون نهایی، غلط املایی (Spelling) مستقیماً باعث کسر نمره می‌شود. معمولاً به ازای هر دو یا سه غلط املایی در بخش نوشتاری، ۰.۲۵ نمره از نمره کل آن بخش کسر می‌گردد. در خرداد ۹۹، دقت در نوشتن صحیح کلماتی مانند 'Environment' یا 'Technology' که در متن‌ها پرکاربرد بودند، برای کسب نمره کامل بخش رایتینگ بسیار حیاتی بود.

در برخی از متون درک مطلب، دانش‌آموز باید تشخیص می‌داد که آیا جمله با متن مطابقت دارد (True)، تضاد دارد (False) و یا اصلاً در متن درباره آن صحبتی نشده است. این یکی از چالش‌های فنی آزمون ۹۹ بود. بسیاری از دانش‌آموزان جملاتی را که در متن نبودند به اشتباه False علامت می‌زدند، در حالی که پاسخ صحیح «عدم وجود اطلاعات» یا همان سوالات پاسخ کوتاه بود.

در آزمون خرداد ۹۹، سوالاتی وجود داشت که کلمات به صورت به هم ریخته داده شده بودند و دانش‌آموز باید یک جمله کامل می‌ساخت. نکته فنی در اینجا، شناخت جایگاه اجزای جمله (نهاد، فعل، مفعول، قید زمان و مکان) است. برای مثال، قیدهای تکرار معمولاً قبل از فعل اصلی و بعد از فعل to be می‌آیند. رعایت این اولویت‌ها کلید کسب نمره کامل این بخش بود.

استفاده از کلمات ربط مانند 'and', 'but', 'or', 'so' و 'because' برای اتصال جملات در بخش پاراگراف‌نویسی خرداد ۹۹ نمره مثبت داشت. طراحان به دنبال این بودند که ببینند آیا دانش‌آموز می‌تواند جملات ساده را به جملات مرکب تبدیل کند یا خیر. عدم استفاده از این کلمات باعث می‌شد متن دانش‌آموز از نظر فنی «گسسته» به نظر برسد و نمره کامل ساختاری را دریافت نکند.

خیر، متون بخش شنیداری معمولاً «خارج از کتاب» (Unseen) هستند اما سطح واژگان و گرامر به کار رفته در آن‌ها دقیقاً منطبق بر کتاب Vision 3 است. در آزمون خرداد ۹۹، موضوعات فایل‌های صوتی پیرامون مسائل روزمره، محیط زیست و سلامتی بود که دانش‌آموزان قبلاً واژگان مرتبط با آن‌ها را در دروس ۱ تا ۳ مطالعه کرده بودند.

برای دانش‌آموزان روزانه که برای اولین بار در آزمون شرکت می‌کردند، هزینه آزمون نهایی در شهریه مدرسه و اعتبارات دولتی لحاظ شده بود و مبلغ جداگانه‌ای دریافت نمی‌شد. اما داوطلبان آزاد یا کسانی که قصد «ترمیم معدل» داشتند، موظف به پرداخت مبلغی مصوب (حدود ۲۰ تا ۵۰ هزار تومان به ازای هر درس در آن سال) بودند که صرف هزینه‌های چاپ و تصحیح اوراق می‌شد.

در سال ۹۹، فرآیند اعتراض به نمره معمولاً رایگان یا با هزینه‌ای بسیار ناچیز انجام می‌شد. اما باید توجه داشت که در صورت اعتراض، تمام ورقه دوباره تصحیح می‌شود و احتمال کاهش نمره نیز وجود دارد. هزینه واقعی در اینجا «ریسک» کاهش نمره است. دانش‌آموزان باید تنها در صورتی که اختلاف فاحشی بین نمره خود و کلید آزمون می‌بینند، اقدام به ثبت اعتراض کنند.

در حال حاضر کتاب‌های «شب امتحان» یا «مجموعه سوالات نهایی» که شامل آزمون خرداد ۹۹ هستند، قیمتی بین ۸۰ تا ۱۵۰ هزار تومان دارند. این هزینه در مقابل خدماتی که ارائه می‌دهند (مانند پاسخنامه تشریحی و تحلیل نکات گرامری) بسیار مقرون به صرفه است. البته نسخه‌های رایگان PDF این سوالات نیز در اینترنت موجود است که هزینه خرید کتاب را به صفر می‌رساند.

اگرچه نمی‌توان مستقیماً مبلغی تعیین کرد، اما با توجه به تأثیر قطعی سوابق تحصیلی در سال‌های اخیر، کسب نمره ۲۰ در درسی مانند زبان انگلیسی می‌تواند رتبه کنکور را هزاران پله جابجا کند. این بهبود رتبه می‌تواند منجر به قبولی در دانشگاه‌های دولتی و معافیت از پرداخت شهریه‌های سنگین دانشگاه‌های آزاد و پردیس (که سالانه ده‌ها میلیون تومان است) شود.

خیر، فایل‌های صوتی امتحانات نهایی جزو منابع عمومی آموزشی محسوب می‌شوند و اکثر وب‌سایت‌های معتبر مانند سایت «رشد» یا سایت‌های دانلود نمونه سوال، این فایل‌ها را به صورت رایگان برای دانلود قرار می‌دهند. مراقب باشید که برخی افراد سودجو این فایل‌های رایگان را در قالب پکیج‌های فروشی به دانش‌آموزان عرضه نکنند.

در بازه زمانی امتحانات نهایی، بسیاری از آموزشگاه‌ها کلاس‌های تک‌جلسه‌ای «جمع‌بندی» برگزار می‌کنند. هزینه این کلاس‌ها بسته به شهر و استاد، از ۲۰۰ هزار تومان تا ۱ میلیون تومان متغیر است. در این کلاس‌ها معمولاً سوالات سال‌های اخیر از جمله خرداد ۹۹ به صورت خط به خط تحلیل می‌شوند تا دانش‌آموز با کمترین هزینه زمانی، بیشترین آمادگی را کسب کند.

برای دریافت تاییدیه تحصیلی یا المثنی کارنامه، داوطلب باید به سامانه «تاییدیه تحصیلی» وزارت آموزش و پرورش مراجعه کند. هزینه این خدمات سیستمی در حال حاضر مبلغی حدود ۳۰ تا ۵۰ هزار تومان است. این فرآیند کاملاً قانونی و از طریق درگاه‌های پرداخت رسمی انجام می‌شود و نیازی به مراجعه حضوری به مناطق در بسیاری از موارد نیست.

موسسات کنکوری مختلفی آزمون‌های شبیه‌ساز نهایی برگزار می‌کنند که هزینه آن‌ها معمولاً بین ۱۰۰ تا ۳۰۰ هزار تومان برای هر مرحله است. با این حال، دانش‌آموز می‌تواند با دانلود رایگان سوالات خرداد ۹۹ و برگزاری آزمون در منزل، بدون هیچ هزینه‌ای همان سطح از آمادگی را برای خود ایجاد کند و فقط هزینه چاپ سوالات را بپردازد.

در سال ۱۳۹۹، تأثیر سوابق تحصیلی به صورت «مثبت» و ۳۰ درصد بود. این بدان معناست که اگر نمره نهایی باعث بهبود رتبه داوطلب می‌شد، اعمال می‌گشت و در غیر این صورت تأثیری نداشت. اما امروزه این قانون تغییر کرده و تأثیر سوابق به صورت «قطعی» درآمده است، لذا نمرات آن سال برای کسانی که قصد استفاده مجدد از آن را دارند، ارزش قانونی متفاوتی یافته است.

طبق مصوبه قانونی وزارت آموزش و پرورش در سال ۹۹، به دلیل تعطیلی مدارس، ۲۰ درصد از محتوای کتب درسی حذف شد. در امتحان زبان، سوالات به دو بخش تقسیم شدند: سوالات شماره ۱ تا ۳۰ الزامی (از ۸۰ درصد اول کتاب) و سوالات ۳۱ تا ۴۰ که انتخابی بودند. دانش‌آموزان مجاز بودند بر اساس آنچه مطالعه کرده‌اند، به یکی از دو دسته سوالات انتخابی پاسخ دهند.

بله، طبق آیین‌نامه اجرایی رسیدگی به تخلفات امتحانی، همراه داشتن هرگونه جزوه، یادداشت، گوشی هوشمند یا ساعت هوشمند در جلسه امتحان خرداد ۹۹ ممنوع بود. در صورت اثبات تقلب، نمره آن درس صفر شده و در موارد شدیدتر، داوطلب از شرکت در امتحانات سایر دروس نیز محروم می‌گشت. این قوانین برای حفظ عدالت آموزشی به شدت اجرا می‌شدند.

داوطلبان آزمون خرداد ۹۹ قانونی داشتند که تا حداکثر ۵ روز پس از اعلام نتایج اولیه، اعتراض خود را به صورت کتبی در سامانه یا مدرسه محل تحصیل ثبت کنند. پس از این مدت، نمرات نهایی شده و هیچ اعتراضی مسموع نبود. برگه امتحانی در مرحله تجدیدنظر توسط مصحح دوم (و گاهی مصحح سوم) بازبینی می‌شد تا احتمال خطای انسانی به حداقل برسد.

با توجه به شرایط پاندمی، اگر دانش‌آموزی در زمان امتحان به بیماری کووید-۱۹ مبتلا بود، می‌توانست با ارائه مدارک پزشکی معتبر و تایید پزشک معتمد آموزش و پرورش، غیبت خود را موجه کند. در این صورت، نمره امتحان نوبت شهریور جایگزین نمره خرداد می‌شد و به عنوان نمره قبولی خرداد در سوابق تحصیلی وی لحاظ می‌گشت بدون اینکه جریمه‌ای در کار باشد.

نمره امتحان نهایی زبان انگلیسی ۳ به تنهایی به عنوان مدرک مهارت زبان (مانند IELTS یا TOEFL) برای دانشگاه‌های خارجی معتبر نیست. اما ترجمه رسمی کارنامه نهایی که شامل نمره زبان ۹۹ باشد، به عنوان بخشی از ریز نمرات تحصیلی دوره متوسطه برای اخذ پذیرش (Admission) الزامی است و نشان‌دهنده سطح سواد آکادمیک داوطلب در نظام آموزشی ایران است.

طبق مصوبات جدید شورای عالی انقلاب فرهنگی، کسانی که در سال ۹۹ فارغ‌التحصیل شده‌اند و از نمره زبان خود راضی نیستند، قانونی حق دارند یک‌بار در طرح «ترمیم معدل» شرکت کنند. آن‌ها می‌توانند در امتحانات نهایی نوبت‌های بعدی شرکت کرده و در صورت کسب نمره بالاتر، آن را جایگزین نمره سال ۹۹ در سوابق کنکور خود کنند، هرچند نمره کارنامه اصلی تغییر نمی‌کند.

مسئولیت طراحی، ضبط و توزیع ایمن فایل‌های صوتی بر عهده «مرکز سنجش و پایش کیفیت آموزشی» وزارت آموزش و پرورش بود. این فایل‌ها به صورت رمزگذاری شده به حوزه‌های امتحانی ارسال می‌شدند. هرگونه لو رفتن فایل قبل از ساعت آزمون، جرم محسوب شده و پیگرد قانونی سنگینی برای عوامل اجرایی داشت تا امنیت و سلامت آزمون تضمین شود.

بله، از نظر قانونی و آموزشی، تا زمانی که کتاب Vision 3 تغییر بنیادی نکرده باشد، سوالات خرداد ۹۹ جزو منابع استاندارد برای تمرین محسوب می‌شوند. با این حال، دانش‌آموزان باید توجه داشته باشند که بخش «حذفیات کرونا» دیگر در آزمون‌های فعلی اعمال نمی‌شود و تمام کتاب منبع سوال است. مطالعه این آزمون برای درک سبک سوالات نهایی بسیار توصیه می‌شود.

برای اطمینان قانونی از صحت پاسخنامه، حتماً باید فایل را از پورتال‌های رسمی آموزش و پرورش یا وب‌سایت‌های دارای نماد اعتماد الکترونیک دانلود کنید. پاسخنامه‌های رسمی دارای سربرگ مخصوص وزارتخانه و مهر مرکز سنجش هستند. استفاده از پاسخنامه‌های غیررسمی که توسط افراد متفرقه نوشته شده، ممکن است به دلیل اشتباهات علمی، باعث گمراهی دانش‌آموز در یادگیری مفاهیم فنی شود.