سوالات و پاسخنامه امتحان نهایی زیست شناسی ۳ خرداد ۹۹

امتحان خرداد ۱۳۹۹ به دلیل همزمانی با پاندمی کرونا، یکی از خاص‌ترین دوره‌های برگزاری امتحانات نهایی در نظام آموزشی جدید بود. این آزمون اولین تجربه‌ی جدی طراحان در مواجهه با شرایط بحرانی بود که منجر به تغییر در ساختار بارم‌بندی و حذفیات ویژه شد. برای دانش‌آموزان فعلی، تحلیل این سوالات به درک بهتر چگونگی طراحی سوال از مفاهیم کلیدی در شرایط فشرده کمک می‌کند و الگوی مناسبی برای شناسایی مباحث پرتکرار است.

سوالات این دوره شامل ترکیبی از سوالات صحیح و غلط، جای خالی، انتخاب واژه مناسب، سوالات تصویری (شکل‌شناسی) و سوالات تشریحی کوتاه و بلند پاسخ بود. تمرکز اصلی طراحان بر سنجش سطوح مختلف یادگیری از جمله دانش، درک و کاربرد بود. این تنوع باعث می‌شد تا دانش‌آموزانی که تنها به حفظ کردن متن کتاب بسنده کرده بودند، در پاسخگویی به سوالات مفهومی و ترکیبی با چالش جدی مواجه شوند.

به دلیل تعطیلی مدارس در پی شیوع کرونا، آموزش و پرورش تصمیم گرفت سوالات را به دو بخش تقسیم کند. ۱۶ نمره از سوالات مربوط به ۸۰ درصد اول کتاب (تا پایان فصل ششم) بود که تدریس حضوری شده بود. ۴ نمره باقی‌مانده شامل دو سری سوال بود: یک سری از ۸۰ درصد اول و یک سری از ۲۰ درصد پایانی کتاب. دانش‌آموزان مجاز بودند به دلخواه خود به یکی از این دو سری سوال ۴ نمره‌ای پاسخ دهند.

فصل‌های اول (مولکول‌های اطلاعاتی)، دوم (جریان اطلاعات در یاخته) و پنجم (از ماده به انرژی) بیشترین سهم نمرات را به خود اختصاص داده بودند. به ویژه مباحث مربوط به همانندسازی DNA، پروتئین‌سازی و فرآیندهای فتوسنتز و تنفس سلولی به دلیل اهمیت پایه ای در زیست‌شناسی، همواره در امتحانات نهایی و به خصوص در خرداد ۹۹ مورد توجه ویژه طراحان قرار داشتند و نمرات بالایی را شامل می‌شدند.

بله، قطعا. با توجه به اینکه اکنون سوابق تحصیلی تأثیر قطعی ۵۰ درصدی در نمره کل کنکور دارد، بررسی دقیق سوالات نهایی سال‌های گذشته از جمله خرداد ۹۹ ضروری است. سوالات نهایی معمولاً بر نکات کلیدی و خط به خط کتاب درسی تمرکز دارند که دقیقاً همان منابع اصلی سوالات کنکور هستند. تسلط بر پاسخ‌های تشریحی این آزمون، پایه‌ی علمی دانش‌آموز را برای تست‌زنی در کنکور به شدت تقویت می‌کند.

طبق نظرسنجی‌های انجام شده از دبیران و تحلیل آماری نمرات، سطح این امتحان 'متوسط رو به دشوار' ارزیابی شد. در حالی که سوالات بخش تعاریف و جای خالی نسبتاً ساده بودند، سوالات مربوط به بخش ژنتیک (فصل ۳ و ۴) و سوالات تصویری دارای پیچیدگی‌های مفهومی بودند که نیاز به تحلیل دقیق داشتند. این آزمون به خوبی توانست دانش‌آموزان مستعد را از سایرین تفکیک کند و معیاری برای سنجش دقیق یادگیری عمیق باشد.

امتحان زیست‌شناسی ۳ خرداد ۹۹ شامل ۱۵ سوال اصلی بود که بسیاری از آن‌ها دارای زیرمجموعه‌های (الف، ب، ج و د) بودند. در مجموع، دانش‌آموز با حدود ۴۵ تا ۵۰ مورد پرسش روبرو بود که باید در مدت زمان ۱۲۰ دقیقه به آن‌ها پاسخ می‌داد. این تعداد سوال با توجه به ماهیت درس زیست‌شناسی، استانداردی برای سنجش تمام فصول کتاب درسی در یک بازه زمانی محدود محسوب می‌شود.

خیر، طبق بخشنامه‌های رسمی سازمان پژوهش و برنامه‌ریزی آموزشی، طرح سوال از بخش‌های 'بیشتر بدانید'، 'واژه‌نامه' و مطالبی که صرفاً جنبه مطالعه آزاد دارند، در امتحانات نهایی ممنوع است. در امتحان خرداد ۹۹ نیز تمامی سوالات مستقیماً از متن اصلی کتاب، فعالیت‌ها، شکل‌ها و نمودارهای رسمی استخراج شده بودند. دانش‌آموزان باید تمرکز خود را بر متن اصلی و تحلیل دقیق شکل‌های کتاب درسی معطوف کنند.

بهترین استراتژی، مطالعه 'متن‌محور' به همراه تحلیل 'شکل‌محور' است. ابتدا باید متن کتاب درسی را به دقت مطالعه کنید، سپس به سراغ حل سوالات خرداد ۹۹ بروید تا با سبک نگاه طراحان آشنا شوید. پس از پاسخگویی، حتماً پاسخ‌های خود را با کلید رسمی تصحیح آموزش و پرورش مقایسه کنید تا متوجه شوید طراحان روی کدام کلمات کلیدی حساسیت دارند و برای کدام بخش‌ها نمره کامل منظور می‌کنند.

در امتحان خرداد ۹۹، دانش‌آموزان هوشمند ابتدا هر دو سری سوال ۴ نمره‌ای را سریعاً مرور می‌کردند. اگر تسلط کافی بر فصل‌های پایانی (هفتم و هشتم) داشتند، به آن بخش پاسخ می‌دادند؛ در غیر این صورت، سوالات جایگزین از بخش‌های ابتدایی را انتخاب می‌کردند. توصیه می‌شود همیشه بخشی را انتخاب کنید که در آن تسلط بیشتری بر جزئیات دارید، زیرا در تصحیح نهایی، دقت در واژگان علمی حرف اول را می‌زند.

مدت زمان آزمون ۱۲۰ دقیقه است. پیشنهاد می‌شود ۱۵ دقیقه اول را به سوالات کوتاه (صحیح/غلط و جای خالی) اختصاص دهید. ۶۰ دقیقه میانی را صرف سوالات تشریحی و تحلیل شکل‌ها کنید. ۱۵ دقیقه را برای بخش انتخابی (اختیاری) در نظر بگیرید و ۳۰ دقیقه پایانی را حتماً به مرور دوباره پاسخ‌نامه و اطمینان از عدم جا انداختن سوالات اختصاص دهید. مدیریت زمان مانع از استرس در دقایق پایانی می‌شود.

ابتدا باید تمام اجزای شکل و شماره‌گذاری‌های آن را با دقت مشاهده کنید. سعی کنید شکل را با نمونه مشابه در کتاب درسی تطبیق دهید. معمولاً سوالات شکلی در خرداد ۹۹ بر عملکرد یک جزء خاص یا نام‌گذاری قطعات تمرکز داشتند. اگر نام بخشی را فراموش کردید، به فرآیند کلی که شکل نمایش می‌دهد فکر کنید؛ این کار اغلب به بازیابی حافظه تصویری شما و پیدا کردن پاسخ صحیح کمک شایانی می‌کند.

مصححان امتحانات نهایی بر اساس 'کلید تصحیح' نمره می‌دهند. کلیدها معمولاً شامل کلمات کلیدی (Keywords) هستند. برای گرفتن نمره کامل، نباید زیاده‌گویی کنید؛ بلکه باید مستقیم به اصل مطلب اشاره کنید و از اصطلاحات علمی دقیق کتاب استفاده کنید. برای مثال، اگر سوالی درباره آنزیم است، حتماً به ویژگی اختصاصی بودن یا ساختار پروتئینی آن در صورت لزوم اشاره کنید تا نمره مربوط به آن بخش را از دست ندهید.

خلاصه‌نویسی به صورت نمودارهای درختی یا نقشه‌های مفهومی، به ویژه برای فصل‌هایی مثل 'جریان اطلاعات در یاخته'، معجزه می‌کند. با توجه به حجم بالای مطالب در امتحان خرداد ۹۹، دانش‌آموزانی که فرآیندهای پیچیده مثل ترجمه یا رونویسی را به صورت گام‌به‌گام برای خود خلاصه کرده بودند، توانستند با سرعت بسیار بیشتری به سوالات تشریحی پاسخ دهند. این خلاصه‌ها در شب امتحان بهترین منبع برای مرور سریع و طبقه‌بندی ذهنی مطالب هستند.

کتاب درسی منبع اول و آخر است، اما کتاب‌های کمک‌آموزشی استاندارد می‌توانند در تشریح مفاهیم گنگ و ارائه تمرین‌های بیشتر مفید باشند. برای امتحان خرداد ۹۹، استفاده از کتاب‌هایی که سوالات نهایی سال‌های قبل را طبقه‌بندی کرده‌اند، بسیار توصیه می‌شود. این کار باعث می‌شود ذهن شما با 'تله‌های آموزشی' و نقاطی که طراحان معمولاً روی آن‌ها دست می‌گذارند، آشنا شود و در جلسه امتحان غافلگیر نشوید.

استرس معمولاً ناشی از عدم تسلط است. مطالب را به بخش‌های کوچک تقسیم کنید و به صورت موضوعی مطالعه کنید. مثلاً یک روز را فقط صرف مباحث ژنتیک کنید. حل کردن نمونه سوالات خرداد ۹۹ در شرایط شبیه‌سازی شده آزمون (نشستن روی صندلی و رعایت زمان) اعتماد به نفس شما را به شدت بالا می‌برد. وقتی ببینید که می‌توانید به سوالات یک آزمون رسمی پاسخ دهید، استرس شما به شکل معناداری کاهش می‌یابد.

مسائل ژنتیک در امتحان نهایی خرداد ۹۹ نسبت به کنکور ساده‌تر هستند و بیشتر بر مفاهیم پایه مثل انواع صفات، گروه‌های خونی و بیماری‌های وابسته به جنس تمرکز دارند. برای موفقیت، ابتدا باید تعاریف پایه (ژنوتایپ، فنوتایپ، خالص و ناخالص) را کاملاً مسلط شوید. سپس تمرین‌های کتاب درسی را چندین بار حل کنید. در امتحان نهایی، نوشتن مراحل حل مسئله و رسم جدول پانت (در صورت درخواست سوال) می‌تواند نمره مثبت داشته باشد.

در این فصل، آزمایش‌های گریفیت و ایوری، ساختار نوکلئوتیدها و پیوندهای فسفودی‌استر و هیدروژنی از اهمیت بالایی برخوردار بودند. طراحان در خرداد ۹۹ بر تفاوت‌های DNA و RNA و همچنین جهت رشته‌های دنا تاکید داشتند. درک دقیق مدل واتسون و کریک و توانایی تشخیص اجزای یک رشته پلی‌نوکلئوتیدی از روی شکل، از جمله مهارت‌های فنی بود که برای کسب نمره در این بخش الزامی می‌نمود.

فرآیند رونویسی و مراحل آن (آغاز، طویل‌شدن و پایان) به همراه نقش آنزیم RNA پلی‌مرایز، از سوالات ثابت این دوره بود. همچنین مبحث تغییرات mRNA پس از رونویسی در یاخته‌های یوکاریوتی (حذف اینترون‌ها) و ساختار رناتن (ریبوزوم) در هنگام ترجمه، پتانسیل بالایی برای طرح سوالات تشریحی داشتند. دانش‌آموز باید می‌توانست توالی کدون‌ها و آنتی‌کدون‌ها را به درستی تشخیص داده و رابطه آن‌ها را با آمینواسیدها تحلیل کند.

فصل ۵ به دلیل داشتن چرخه‌های پیچیده مانند کربس و زنجیره انتقال الکترون، همواره فنی‌ترین بخش امتحان است. در خرداد ۹۹، سوالاتی درباره محل دقیق انجام هر مرحله در میتوکندری، تعداد ATP تولید شده و نقش پذیرنده‌های الکترون (NAD+ و FAD) مطرح شده بود. همچنین مبحث تخمیر و شرایط انجام آن در سلول‌های انسانی (ماهیچه‌ای) از نکات فنی بود که دقت بالایی را در پاسخگویی می‌طلبید.

در این فصل، تمرکز بر واکنش‌های نوری و مستقل از نور (چرخه کالوین) است. در امتحان ۹۹، نقش رنگیزه‌های فتوسنتزی و فتوسیستم‌های ۱ و ۲ در غشای تیلاکوئید مورد پرسش قرار گرفت. دانش‌آموز باید تفاوت گیاهان C3، C4 و CAM را در تثبیت کربن دی‌اکسید به خوبی درک کرده باشد. تحلیل نمودارهای مربوط به اثر شدت نور و غلظت CO2 بر میزان فتوسنتز نیز از بخش‌های فنی و نمره‌آور این فصل بود.

این فصل به دلیل کاربردی بودن، مورد توجه طراحان است. مفاهیمی مانند مهندسی ژنتیک، مراحل جداسازی ژن، نقش آنزیم‌های برش‌دهنده (لیگاز و محدودکننده) و کاربرد پلازمیدها به عنوان ناقل، از سوالات کلیدی بودند. با توجه به قانون ۸۰-۲۰، این فصل در بخش انتخابی قرار داشت، اما برای کسانی که آن را مطالعه کرده بودند، سوالات مستقیم و نمره‌آوری داشت که بر تکنیک‌هایی مثل PCR و کلون‌سازی تمرکز می‌کرد.

رفتارهای غریزی و یادگیری (مانند نقش‌پذیری، عادی‌شدن و شرطی‌شدن) از مباحث اصلی این فصل هستند. در خرداد ۹۹، سوالاتی درباره انتخاب جنسی، رفتارهای مشارکتی و ارتباط بین جانوران مطرح شده بود. تحلیل هزینه‌ها و سودهای یک رفتار برای بقای جاندار، از جمله نگاه‌های تحلیلی و فنی بود که در سوالات این بخش گنجانده شده بود تا درک دانش‌آموز از مفهوم تکامل و انتخاب طبیعی سنجیده شود.

بسیاری از جزئیات فنی که در متن کتاب به آن‌ها اشاره کوتاهی شده، در شکل‌ها و زیرنویس‌ها به وضوح نمایش داده شده‌اند. در امتحان خرداد ۹۹، چندین سوال مستقیماً از جزئیات موجود در شکل‌های مربوط به ساختار کلیه، میتوکندری و کلروپلاست طراحی شده بود. عدم توجه به زیرنویس‌ها می‌تواند منجر به از دست رفتن نمرات بخش‌های 'نام‌گذاری' و 'تعیین عملکرد' شود که معمولاً بخش قابل توجهی از بارم را تشکیل می‌دهند.

خیر، سوالات و پاسخ‌نامه‌های نهایی امتحانات کشوری جزو منابع عمومی محسوب می‌شوند. وب‌سایت‌های معتبر آموزشی و پورتال‌های رسمی آموزش و پرورش این فایل‌ها را به صورت رایگان در قالب PDF در اختیار دانش‌آموزان قرار می‌دهند. اگر سایتی برای دانلود این فایل‌های عمومی درخواست وجه کرد، توصیه می‌شود از منابع جایگزین و رایگان استفاده کنید، زیرا این محتوا متعلق به وزارت آموزش و پرورش است.

هزینه این کلاس‌ها بسته به شهر، موسسه و تجربه دبیر متفاوت است. به طور معمول، دوره‌های فشرده 'شب امتحان' برای درس زیست‌شناسی ۳ در سال جاری مبالغی بین ۵۰۰ هزار تا ۲ میلیون تومان را شامل می‌شوند. با این حال، با استفاده از تحلیل رایگان سوالات خرداد ۹۹ در اینترنت و مطالعه دقیق کتاب درسی، می‌توان بدون صرف این هزینه‌ها نیز به نمره عالی دست یافت.

این کتاب‌ها با قیمتی حدود ۱۰۰ تا ۲۰۰ هزار تومان، منبع خوبی برای جمع‌بندی هستند. ارزش اقتصادی آن‌ها در این است که سوالات سال‌های مختلف از جمله خرداد ۹۹ را به صورت طبقه‌بندی شده و با پاسخ تشریحی استاندارد ارائه می‌دهند. برای دانش‌آموزی که وقت کمی دارد، صرف این هزینه کوچک می‌تواند از هزینه‌های سنگین کلاس‌های خصوصی جلوگیری کرده و بازدهی مطالعه را به شدت افزایش دهد.

طبق مصوبات فعلی، هزینه‌ی ثبت‌نام برای هر درس در طرح ترمیم معدل مبلغی ثابت (حدود ۵۰ تا ۱۰۰ هزار تومان) به اضافه‌ی هزینه‌های جاری حوزه امتحانی است. با توجه به تأثیر ۵۰ درصدی سوابق تحصیلی، این مبلغ در واقع یک سرمایه‌گذاری بسیار ارزان‌قیمت برای بهبود رتبه کنکور محسوب می‌شود. دانش‌آموزان می‌توانند با مطالعه سوالات خرداد ۹۹، آمادگی خود را برای این آزمون‌های مجدد بالا ببرند.

اپلیکیشن‌های آموزشی معمولاً اشتراک‌های ماهانه یا سالانه بین ۲۰۰ تا ۸۰۰ هزار تومان دارند. اگر این اپلیکیشن‌ها تحلیل ویدیویی سوالات خرداد ۹۹ را ارائه می‌دهند، می‌تواند برای دانش‌آموزان دیداری (Visual) بسیار مفید باشد. با این حال، قبل از پرداخت هزینه، حتماً از نسخه‌های رایگان یا دمو استفاده کنید تا مطمئن شوید روش تدریس مدرس با سطح نیاز شما هماهنگ است.

در سیستم آموزشی فعلی، نمره بالا در درس زیست‌شناسی ۳ به طور مستقیم بر معدل کتبی نهایی تأثیر می‌گذارد. معدل کتبی بالا نه تنها شانس قبولی در رشته‌های پردرآمد مثل پزشکی و دندان‌پزشکی را افزایش می‌دهد، بلکه برای پذیرش در دانشگاه‌های خارج از کشور و دریافت بورسیه‌های تحصیلی نیز یک فاکتور حیاتی است. بنابراین، تلاش برای کسب نمره ۲۰ در این درس، ارزش اقتصادی غیرمستقیم بسیار بالایی دارد.

ثبت اعتراض به نمره امتحانات نهایی معمولاً هزینه‌ی اندکی (در حد چند هزار تومان برای تمبر یا خدمات اداری) دارد. با این حال، باید توجه داشت که در صورت اعتراض، برگه شما توسط مصحح دوم و گاهی سوم بازبینی می‌شود. اگر نمره شما کاهش یابد، نمره جدید (کمتر) ثبت خواهد شد. بنابراین تنها زمانی هزینه و ریسک اعتراض را بپذیرید که با بررسی پاسخ‌نامه خرداد ۹۹، از اشتباه مصحح اطمینان داشته باشید.

بسیاری از این پکیج‌ها با قیمت‌های گزاف (بالای ۳ میلیون تومان) فروخته می‌شوند و وعده‌های اغراق‌آمیز می‌دهند. واقعیت این است که زیست‌شناسی درسی مفهومی است و یادگیری عمیق آن در زمان بسیار کوتاه ممکن نیست. به جای صرف هزینه‌های سنگین برای این پکیج‌ها، تمرکز بر سوالات استاندارد خرداد ۹۹ و متن کتاب درسی، راهکاری مطمئن‌تر و بدون هزینه برای موفقیت در امتحان نهایی است.

در آن سال، وزارت آموزش و پرورش به طور رسمی اعلام کرد که به دلیل نابرابری در دسترسی به آموزش مجازی، ۲۰ درصد پایانی کتاب درسی (بخش‌هایی از فصل ۷ و ۸) به صورت انتخابی خواهد بود. این یک مصوبه قانونی استثنایی برای آن دوره بود. دانش‌آموزانی که به هر دو بخش سوالات انتخابی پاسخ می‌دادند، طبق قانون، نمره بخشی برایشان منظور می‌شد که نمره بالاتری در آن کسب کرده بودند.

اگر پس از برگزاری امتحان خرداد ۹۹ مشخص می‌شد که سوالی خارج از کتاب یا دارای غلط علمی فاحش است، دبیرخانه راهبری زیست‌شناسی موظف به اصلاح کلید تصحیح بود. در چنین مواردی، معمولاً نمره آن سوال به صورت مثبت بین تمام دانش‌آموزان تقسیم می‌شود یا پاسخ‌های جایگزین در کلید لحاظ می‌گردد. دانش‌آموزان حق دارند از طریق شوراهای دانش‌آموزی نسبت به استانداردهای آزمون اعتراض قانونی ثبت کنند.

طبق آیین‌نامه اجرایی امتحانات، همراه داشتن هرگونه وسیله ارتباطی الکترونیک (حتی خاموش)، جزوه، کتاب و یادداشت در جلسه امتحان خرداد ۹۹ ممنوع بود و منجر به درج نمره صفر در آن درس و محرومیت از نوبت‌های بعدی می‌شد. دانش‌آموزان موظف بودند نیم ساعت قبل از شروع آزمون با کارت ورود به جلسه و شناسنامه در محل حوزه حاضر شوند. رعایت پروتکل‌های بهداشتی نیز در آن سال الزامی قانونی بود.

دانش‌آموزان نظام قدیم که قصد شرکت در کنکور جدید را دارند، نمی‌توانند نمرات قدیمی خود را مستقیماً معادل‌سازی کنند. آن‌ها طبق قانون باید در آزمون‌های 'ترمیم معدل' که بر اساس کتاب‌های نظام جدید (مثل زیست ۳ چاپ جدید) طراحی شده، شرکت کنند. بررسی سوالات خرداد ۹۹ برای این دسته از داوطلبان بسیار حیاتی است تا با تغییرات محتوایی و سبک جدید طراحی سوالات آشنا شوند.

طبق مصوبه شورای عالی انقلاب فرهنگی، نمرات امتحانات نهایی پایه دوازدهم (از جمله زیست‌شناسی) به صورت قطعی در نمره کل داوطلب اثر می‌گذارند. این یعنی برخلاف سال‌های قبل که تأثیر مثبت بود، اکنون نمره پایین در امتحان خرداد ۹۹ یا هر سال دیگر، می‌تواند مستقیماً باعث کاهش تراز کنکور شود. این قانون اهمیت بازخوانی و تحلیل دقیق سوالات سال‌های اخیر را دوچندان کرده است.

دانش‌آموزانی که به دلیل بیماری (به ویژه کرونا در آن مقطع) یا حوادث غیرمترقبه قادر به شرکت در امتحان خرداد ۹۹ نبودند، باید مدارک پزشکی خود را به کمیسیون خاص اداره آموزش و پرورش ارائه می‌دادند. در صورت تایید 'غیبت موجه'، نمره امتحان آن‌ها به نوبت شهریور ماه منتقل می‌شد بدون آنکه به عنوان تجدیدی در کارنامه ثبت شود. این قانون برای حفظ حقوق دانش‌آموزان در شرایط بحرانی وضع شده است.

بله، طبق قانون مجازات افشای سوالات امتحانی، هرگونه تلاش برای خرید، فروش یا انتشار سوالات قبل از ساعت برگزاری آزمون، جرم دولتی محسوب شده و مجازات‌های سنگینی از جمله حبس و جریمه‌های نقدی کلان برای عاملان و اخراج از تحصیل برای دانش‌آموزان در پی دارد. سوالات خرداد ۹۹ نیز تحت تدابیر شدید امنیتی قرنطینه شده بودند و هرگونه ادعای فروش سوالات معتبر، کلاهبرداری تلقی می‌شود.

هر برگه امتحان نهایی زیست‌شناسی توسط دو مصحح به صورت مجزا و بدون اطلاع از نمره یکدیگر تصحیح می‌شود. اگر اختلاف نمره این دو مصحح کمتر از یک نمره باشد، میانگین نمرات ثبت می‌شود. اما اگر اختلاف بیش از یک نمره باشد، برگه به مصحح سوم (داور) ارجاع داده می‌شود. این فرآیند قانونی برای به حداقل رساندن خطای انسانی و تضمین عدالت آموزشی در حق دانش‌آموزان اجرا می‌گردد.

خیر، در امتحان زیست‌شناسی ۳ برخلاف دروس فیزیک و شیمی، استفاده از هرگونه ماشین‌حساب ممنوع است. محاسبات مربوط به بخش ژنتیک در امتحان خرداد ۹۹ به گونه‌ای طراحی شده بودند که به صورت ذهنی یا با محاسبات ساده روی کاغذ قابل انجام باشند. همراه داشتن ماشین‌حساب در این جلسه می‌تواند توسط ناظران به عنوان مصداق تلاش برای تقلب گزارش شود و تبعات قانونی داشته باشد.

بارم‌بندی خرداد ۹۹ تحت تأثیر حذفیات کرونا بود و تمرکز بیشتری بر فصل‌های ابتدایی داشت. اما در سال ۱۴۰۳، بارم‌بندی کاملاً متعادل است و تمام ۸ فصل کتاب زیست ۳ نمرات مشخص و ثابتی دارند. همچنین در سال‌های اخیر، سوالات به سمت 'ترکیبی‌تر' شدن پیش رفته‌اند؛ یعنی یک سوال ممکن است همزمان نکات فصل ۱ و فصل ۵ را مورد پرسش قرار دهد، در حالی که در سال ۹۹ سوالات تفکیک‌شده‌تر بودند.

یکی از بزرگترین اشتباهات در خرداد ۹۹، عدم دقت به قیدهای کتاب درسی (مانند 'برخی'، 'بیشتر'، 'همه') بود. بسیاری از دانش‌آموزان در سوالات صحیح/غلط به دلیل نادیده گرفتن این قیدها نمره از دست دادند. برای موفقیت، باید هنگام مطالعه سوالات سال‌های قبل، دور این قیدها خط بکشید و حساسیت ذهن خود را نسبت به آن‌ها بالا ببرید. این کار دقت شما را در جلسه‌ی آزمون به طرز چشمگیری افزایش می‌دهد.

فعالیت‌های کتاب درسی زیست ۳، پتانسیل بالایی برای طرح سوالات تحلیلی دارند. در امتحان خرداد ۹۹، بخش‌هایی از سوالات مربوط به استخراج DNA و آزمایش‌های مربوط به آنزیم‌ها مستقیماً از متن فعالیت‌ها الگوبرداری شده بود. دانش‌آموزانی که فکر می‌کردند فعالیت‌ها مهم نیستند، در پاسخ به این سوالات دچار مشکل شدند. حتماً نتایج و فرآیندهای ذکر شده در فعالیت‌های هر ۸ فصل را به دقت مرور کنید.

خیر، درس زیست‌شناسی ۳ اختصاصاً متعلق به رشته علوم تجربی است و دانش‌آموزان رشته ریاضی فیزیک این درس را در برنامه درسی خود ندارند. با این حال، مفاهیم پایه زیست‌شناسی مطرح شده در این آزمون می‌تواند برای علاقه‌مندان به رشته‌های بین‌رشته‌ای مانند بیوالکتریک یا بیومکانیک در آینده مفید باشد، اما از نظر قانونی و امتحانی، هیچ ارتباطی به سوابق تحصیلی رشته ریاضی ندارد.