ورود به تنظیمات بایوس لپ تاپ؛ راهنمای کامل همه برندها

Secure Boot یکی از گزینه‌های امنیتی در بایوس UEFI است. این قابلیت هنگام روشن شدن دستگاه بررسی می‌کند که بوت‌لودر و راه‌انداز سیستم‌عامل امضای معتبر داشته باشند. اگر فایلی دست‌کاری شده یا امضای شناخته‌شده نداشته باشد، اجرای آن متوقف می‌شود.

هدف اصلی، جلوگیری از بدافزارهایی است که پیش از بالا آمدن ویندوز فعال می‌شوند.

در بیشتر لپ‌تاپ‌های امروزی این گزینه به‌صورت پیش‌فرض روشن است و ویندوز ۱۱ هم برای نصب رسمی به آن نیاز دارد. بنابراین اگر دلیل مشخصی ندارید، بهتر است آن را روشن بگذارید. خاموش کردن بی‌دلیل آن، سطح محافظت دستگاه را در برابر برخی تهدیدها پایین می‌آورد.

گاهی مجبور می‌شوید آن را موقتاً خاموش کنید. نمونه‌اش نصب برخی توزیع‌های لینوکس، استفاده از ابزارهای قدیمی تعمیر دیسک یا بوت کردن فلشی است که امضای معتبر ندارد.

در این حالت پس از ورود به بایوس، معمولاً در بخش Security یا Boot گزینه‌ای به نام Secure Boot پیدا می‌کنید که باید روی Disabled قرار بگیرد. نام و جای دقیق آن به مدل و نسخه بایوس بستگی دارد.

در بعضی مدل‌ها تا زمانی که رمز سرپرست تعریف نشده باشد، این گزینه خاکستری و غیرقابل تغییر است. در برخی دیگر باید ابتدا حالت بوت روی UEFI باشد. اگر گزینه را نمی‌بینید، این دو مورد را بررسی کنید و بخش‌های دیگر منو را هم بگردید.

نکته مهم دیگر تفاوت UEFI و Legacy است. حالت UEFI روش جدیدتر راه‌اندازی است و از دیسک‌های GPT پشتیبانی می‌کند. حالت Legacy یا CSM شیوه قدیمی‌تر است و با دیسک‌های MBR کار می‌کند.

اگر ویندوز را در یک حالت نصب کرده‌اید و بعداً حالت بوت را عوض کنید، ممکن است سیستم دیگر بالا نیاید.

پس قبل از تغییر این گزینه‌ها یک نسخه پشتیبان از اطلاعات مهم بگیرید و تنظیم قبلی را یادداشت کنید. اگر پس از تغییر، دستگاه بوت نشد، دوباره وارد بایوس شوید و مقدار را به حالت قبلی برگردانید. در بیشتر موارد همین کار مشکل را حل می‌کند.

بعد از پایان کار، اگر دلیل خاموش کردن Secure Boot برطرف شده است، آن را دوباره روشن کنید. توجه کنید که تغییرات باید با گزینه ذخیره و خروج تأیید شوند، وگرنه اعمال نمی‌شوند.

بسیاری از کاربران پس از نصب یک شبیه‌ساز اندروید یا نرم‌افزار ماشین مجازی با پیامی روبه‌رو می‌شوند که می‌گوید مجازی‌سازی سخت‌افزاری فعال نیست. دلیلش این است که این قابلیت در بایوس خاموش است.

نرم‌افزار به‌تنهایی نمی‌تواند آن را روشن کند و باید خودتان در تنظیمات بایوس این کار را انجام دهید.

مجازی‌سازی سخت‌افزاری به پردازنده اجازه می‌دهد چند محیط مستقل را با سرعت مناسب اجرا کند. در پردازنده‌های اینتل نام این قابلیت معمولاً Intel Virtual Technology یا VT-x است. در پردازنده‌های AMD با نام SVM Mode یا AMD-V دیده می‌شود.

برنامه‌هایی مانند VirtualBox، VMware، Hyper-V و شبیه‌سازهای اندروید از آن استفاده می‌کنند.

پس از ورود به بایوس، این گزینه را معمولاً در بخش Configuration، Advanced یا Security پیدا می‌کنید. گزینه را روی Enabled بگذارید، تغییرات را ذخیره کنید و از بایوس خارج شوید.

در بعضی مدل‌های لنوو ممکن است نام آن کمی متفاوت باشد، پس اگر عبارت دقیق را نیافتید، به دنبال کلمه Virtualization بگردید.

برای اطمینان از فعال شدن، ویندوز را بالا بیاورید و Task Manager را باز کنید. در تب Performance و بخش CPU، کنار عبارت Virtualization باید وضعیت Enabled نوشته شده باشد. اگر هنوز Disabled است، احتمالاً تغییر ذخیره نشده یا گزینه در نسخه بایوس شما در جای دیگری قرار دارد.

گاهی با وجود روشن بودن گزینه در بایوس، برنامه همچنان خطا می‌دهد. یکی از دلایل رایج، فعال بودن قابلیت‌هایی در ویندوز است که از همین فناوری استفاده می‌کنند، مثل Hyper-V یا Memory Integrity. برخی شبیه‌سازها با آن‌ها هم‌زمان کار نمی‌کنند.

در این حالت تنظیمات برنامه یا قابلیت‌های ویندوز را بررسی کنید.

روشن بودن این گزینه برای کار روزمره مشکلی ایجاد نمی‌کند و تأثیر محسوسی روی عمر باتری ندارد. با این حال اگر هیچ‌وقت از ماشین مجازی استفاده نمی‌کنید، لازم نیست نگرانش باشید. فقط هنگام تغییر، به همین یک گزینه اکتفا کنید و بقیه مقادیر را دست نزنید.

بایوس لپ‌تاپ امکان تعریف چند نوع رمز را دارد. رمز سرپرست یا Supervisor Password جلوی تغییر تنظیمات بایوس را می‌گیرد. رمز کاربر یا User Password در برخی مدل‌ها هنگام روشن شدن دستگاه پرسیده می‌شود. نام و تعداد گزینه‌ها در هر مدل کمی فرق دارد و بخش Security جای معمول آن‌هاست.

رمز بایوس وقتی کاربرد دارد که لپ‌تاپ در محیط مشترک است. برای نمونه در یک شرکت یا دفتر، با این رمز می‌توانید جلوی تغییر ترتیب بوت، خاموش شدن قابلیت‌های امنیتی یا بوت از فلش ناشناس را بگیرید.

البته این رمز جلوی بیرون آوردن دیسک و خواندن مستقیم اطلاعات آن را نمی‌گیرد.

هنگام تعریف رمز چند نکته را رعایت کنید. رمز را کوتاه و ساده انتخاب نکنید، اما آن‌قدر پیچیده هم نباشد که فراموشش کنید. بهتر است از حروف انگلیسی و عدد استفاده شود، چون محیط بایوس معمولاً از کیبورد فارسی پشتیبانی نمی‌کند.

رمز را در جایی امن، مثلاً یک برنامه مدیریت رمز، ذخیره کنید.

اهمیت این هشدار از آنجاست که فراموش کردن رمز سرپرست در بسیاری از لپ‌تاپ‌های امروزی مشکل جدی است. رمز در حافظه‌ای ذخیره می‌شود که با خارج کردن باتری یا ریست ساده پاک نمی‌شود.

در چنین مواردی معمولاً باید به نمایندگی یا مرکز خدمات مجاز مراجعه کنید و ممکن است هزینه و زمان قابل‌توجهی لازم باشد.

به همین دلیل پیش از فعال کردن رمز، از لزوم آن مطمئن شوید. اگر فقط یک نفر از دستگاه استفاده می‌کند و لپ‌تاپ همراه شما در خانه می‌ماند، رمز ورود ویندوز و رمزگذاری دیسک معمولاً کافی‌تر و کم‌خطرتر است.

برای حذف رمز هم باید وارد بخش Security شوید و گزینه مربوط را انتخاب کنید. سیستم ابتدا رمز فعلی را می‌خواهد. کافی است رمز فعلی را وارد کنید و سپس فیلد رمز جدید را خالی بگذارید. بعد از تأیید، رمز برداشته می‌شود. فراموش نکنید که تغییرات را ذخیره کنید.

به‌روزرسانی بایوس، که به آن فلش بایوس هم می‌گویند، با به‌روزرسانی معمولی ویندوز تفاوت دارد. در این فرایند نرم‌افزار داخلی مادربرد جایگزین می‌شود. اگر کار با دقت انجام شود، بی‌خطر است، اما اگر وسط آن برق قطع شود یا فایل نامناسب نصب گردد، ممکن است دستگاه روشن نشود.

نیاز به این کار همیشه وجود ندارد. اگر لپ‌تاپ درست کار می‌کند، معمولاً دلیلی برای به‌روزرسانی نیست.

اما وقتی سازنده در توضیحات نسخه جدید به رفع مشکل شناسایی دیسک، ناسازگاری با سخت‌افزار تازه، رفع آسیب‌پذیری امنیتی یا بهبود مصرف باتری اشاره کرده و شما همان مشکل را دارید، به‌روزرسانی منطقی است.

قدم اول، پیدا کردن مدل دقیق لپ‌تاپ است. شماره مدل را از برچسب زیر دستگاه یا بخش System Information ویندوز بخوانید. سپس فقط از وب‌سایت رسمی پشتیبانی لنوو یا ابزار رسمی خود شرکت فایل مخصوص همان مدل را دریافت کنید.

فایل مدل دیگر، حتی اگر شبیه به نظر برسد، می‌تواند خطرناک باشد.

پیش از شروع چند شرط را فراهم کنید. شارژر را وصل کنید و باتری را کافی شارژ نگه دارید. تمام برنامه‌های باز را ببندید. از اطلاعات مهم پشتیبان بگیرید.

اگر BitLocker فعال است، کلید بازیابی آن را جای امنی ذخیره کنید، چون بعد از تغییر بایوس ممکن است سیستم آن را بخواهد.

حین اجرای فرایند، دستگاه چند بار خاموش و روشن می‌شود و گاهی صفحه برای مدتی سیاه یا همراه با صدای فن است. این وضعیت طبیعی است. در این مدت دکمه پاور را فشار ندهید و شارژر را جدا نکنید. صبر کنید تا ویندوز یا صفحه نتیجه نمایش داده شود.

بعد از پایان کار، دوباره وارد بایوس شوید و نسخه جدید را کنترل کنید. ممکن است برخی تنظیمات شخصی، مثل ترتیب بوت یا مجازی‌سازی، به حالت پیش‌فرض برگشته باشند. آن‌ها را دوباره بررسی کنید. اگر تردید دارید، انجام این کار را به یک مرکز خدمات مجاز بسپارید.

در بسیاری از لپ‌تاپ‌ها کلیدهای ردیف بالای کیبورد دو کار انجام می‌دهند. یکی عملکرد استاندارد F1 تا F12 و دیگری عملکرد چندرسانه‌ای مثل تنظیم صدا، روشنایی صفحه یا حالت پرواز. اینکه کدام یک بدون فشردن Fn اجرا شود، به یک تنظیم در بایوس یا نرم‌افزار سازنده بستگی دارد.

در برخی مدل‌های لنوو این گزینه با نام Hotkey Mode یا Fn and Ctrl Key Swap و مشابه آن دیده می‌شود. اگر حالت چندرسانه‌ای فعال باشد، برای فشردن F2 باید همزمان Fn را هم نگه دارید.

در حالت استاندارد، خود F2 مستقیم عمل می‌کند و برای صدا یا روشنایی باید از Fn کمک بگیرید.

این موضوع مستقیماً به ورود به بایوس مربوط است. بخشی از شکایت‌های رایج درباره کار نکردن F2 فقط به همین تنظیم برمی‌گردد. اگر کلید به‌تنهایی جواب نمی‌دهد، ترکیب Fn به‌علاوه F2 را امتحان کنید.

همین توضیح در راهنمای رسمی لنوو هم آمده است و در بسیاری موارد مشکل را حل می‌کند.

برای عوض کردن رفتار کلیدها، بعد از ورود به بایوس به بخش Configuration یا Keyboard/Mouse سر بزنید. بسته به مدل، گزینه‌ای شبیه Hotkey Mode یا Function Key Behavior پیدا می‌کنید. اگر چنین گزینه‌ای نبود، ممکن است مدل شما این کار را فقط با میان‌بر Fn+Esc انجام دهد.

این میان‌بر در بسیاری از مدل‌ها وضعیت Fn Lock را عوض می‌کند.

در لپ‌تاپ‌هایی که روی کلید Esc یا یکی از کلیدهای تابعی چراغ کوچکی دارند، روشن بودن چراغ نشان‌دهنده فعال بودن Fn Lock است. نشانه‌ها در همه مدل‌ها یکسان نیست، بنابراین اگر مطمئن نیستید، راهنمای همان مدل را ببینید.

انتخاب بهترین حالت به نوع کار شما بستگی دارد. اگر بیشتر با برنامه‌های اداری، بازی یا ابزارهای فنی کار می‌کنید و به F-keys نیاز دارید، حالت استاندارد راحت‌تر است. اگر بیشتر از کلیدهای صدا و روشنایی استفاده می‌کنید، حالت چندرسانه‌ای مناسب‌تر است.

در هر دو حالت می‌توانید با Fn به رفتار دیگر دسترسی داشته باشید.

گاهی تغییر یک گزینه در بایوس باعث مشکلی می‌شود که علتش مشخص نیست. دستگاه بوت نمی‌شود، دیسک شناسایی نمی‌شود یا رفتار عجیبی دیده می‌شود. در این شرایط ساده‌ترین راه، بازگرداندن تمام تنظیمات به مقدار پیش‌فرض کارخانه است. این کار بدون پاک شدن اطلاعات دیسک انجام می‌شود.

بعد از ورود به بایوس، معمولاً در صفحه Exit یا گاهی Save and Exit گزینه‌ای مانند Load Setup Defaults، Load Optimal Defaults یا Restore Defaults پیدا می‌کنید. همین گزینه را انتخاب و تأیید کنید.

بسیاری از مدل‌ها میان‌بر F9 را هم برای این کار در نظر گرفته‌اند و پایین صفحه راهنمای کلیدها را نشان می‌دهند.

پس از بارگذاری مقادیر پیش‌فرض باید حتماً تغییرات را ذخیره کنید. معمولاً با گزینه Exit Saving Changes یا کلید F10 این کار انجام می‌شود. اگر بدون ذخیره خارج شوید، مقادیر قبلی دوباره برمی‌گردند.

دستگاه بعد از ذخیره یک بار راه‌اندازی مجدد می‌شود و ممکن است این بار کمی بیشتر طول بکشد.

باید بدانید که بازگرداندن مقادیر پیش‌فرض، سفارشی‌سازی‌های شما را هم پاک می‌کند. مواردی مثل ترتیب بوت، روشن بودن مجازی‌سازی یا حالت Hotkey دوباره به وضعیت اولیه برمی‌گردند. اگر رمز سرپرست تعریف کرده باشید، معمولاً این کار رمز را حذف نمی‌کند، اما برای تغییر مقادیر ممکن است رمز را بخواهد.

یک نکته کاربردی این است که قبل از هر تغییر مهم در بایوس، از صفحه تنظیمات عکس بگیرید. وقتی مقدار قبلی را دقیق بدانید، اگر مشکلی پیش آمد می‌توانید بدون حدس زدن آن را برگردانید. این عادت ساده در بسیاری از موارد از دردسر طولانی جلوگیری می‌کند.

اگر بعد از بازگشت به حالت پیش‌فرض هم مشکل ادامه داشت، سخت‌افزار را بررسی کنید. دیسک، رم یا باتری CMOS ممکن است ایراد داشته باشند. یکی از نشانه‌های ضعیف شدن باتری CMOS، تکرار شدن اشتباه تاریخ و ساعت دستگاه است.

در چنین شرایطی بهتر است به یک تعمیرکار معتبر مراجعه کنید.