راهنمای سامانه مدیریت کالا و خدمات پس از ترخیص wms.ir

این سامانه یکی از زیرمجموعه‌های کلیدی پنجره واحد تجارت فرامرزی گمرک است که وظیفه رصد و پایش کالاهای وارداتی را پس از خروج از درب خروج گمرک بر عهده دارد. هدف اصلی آن شفاف‌سازی زنجیره توزیع، جلوگیری از قاچاق کالا و ارز و نظارت بر انبارش صحیح کالاها در انبارهای ثبت شده در سراسر کشور است تا مسیر حرکت کالا از مبدأ تا مصرف‌کننده نهایی کاملاً قابل رهگیری باشد.

تمامی واردکنندگان کالا، صاحبان انبارها (اعم از دولتی و خصوصی)، شرکت‌های حمل‌ونقل و توزیع‌کنندگان عمده که کالاهای مشمول قانون امور گمرکی را جابه‌جا یا انبار می‌کنند، ملزم به استفاده از این سامانه هستند. عدم ثبت‌نام یا عدم ثبت تراکنش‌ها در این سامانه می‌تواند منجر به توقیف کالا به ظن قاچاق یا اتهام احتکار توسط نهادهای نظارتی و تعزیراتی شود.

سامانه wms.ir متمرکز بر مدیریت کالاهای گمرکی و خدمات پس از ترخیص تحت نظارت گمرک است، در حالی که سامانه جامع انبارها (nwms.ir) زیر نظر وزارت صمت بوده و کلیه انبارهای کشور (اعم از کالای داخلی و وارداتی) را ثبت می‌کند. در حال حاضر این دو سامانه با هم تبادل داده دارند و تاییدیه انبار در nwms.ir پیش‌شرط فعالیت در wms.ir و صدور پته الکترونیک است.

این سامانه با ایجاد یک زنجیره دیجیتال از لحظه ترخیص کالا، امکان جابه‌جایی کالای فاقد هویت را سلب می‌کند. از آنجایی که هرگونه جابه‌جایی کالا مستلزم صدور پته الکترونیک و ثبت مقصد است، پلیس امنیت اقتصادی می‌تواند در هر لحظه با استعلام شناسه رهگیری، اصالت کالا و قانونی بودن مسیر حرکت آن را بررسی کرده و کالاهای فاقد مدارک سیستمی را شناسایی کند.

خدمات پس از ترخیص شامل تمامی فرآیندهایی است که کالا پس از خروج از گمرک طی می‌کند؛ از جمله حمل‌ونقل به انبارهای واسط، انبارش در سردخانه‌ها یا سیلوها، تغییر مالکیت در سطح عمده‌فروشی و در نهایت خروج از انبار برای توزیع در شبکه خرده‌فروشی. سامانه wms.ir تمامی این مراحل را به صورت دیجیتال ثبت و تایید می‌کند تا از ورود کالا به بازار سیاه جلوگیری شود.

تمرکز اصلی سامانه wms.ir بر کالاهای وارداتی و مدیریت موجودی آن‌ها در داخل کشور است تا از مصرف صحیح ارز تخصیصی اطمینان حاصل شود. با این حال، برای کالاهایی که جهت صادرات در انبارهای گمرکی یا مناطق آزاد نگهداری می‌شوند، ثبت اطلاعات ورودی و خروجی جهت رفع تعهدات ارزی و مالیاتی الزامی است، اما فرآیند آن با کالاهای وارداتی قطعی متفاوت است.

پنجره واحد تجارت فرامرزی (EPL) در واقع درگاه اصلی ورود به تمامی زیرسیستم‌های گمرکی است. سامانه wms.ir به عنوان بازوی اجرایی این پنجره واحد در مرحله پس از ترخیص عمل می‌کند. اطلاعات اظهارنامه و پروانه گمرکی مستقیماً از EPL به wms.ir منتقل می‌شود تا صاحب کالا بتواند بدون نیاز به بازنشر اطلاعات، فرآیند اعلام ورود به انبار را انجام دهد.

بله، چنانچه شخص حقیقی اقدام به واردات کالا با کارت بازرگانی خود نموده و یا مالک انباری باشد که کالاهای تجاری در آن نگهداری می‌شود، موظف است طبق قانون در سامانه ثبت‌نام کرده و تمامی تراکنش‌های کالایی خود را ثبت نماید. قانون در این زمینه تفاوتی بین شخصیت‌های حقیقی و حقوقی قائل نشده و ملاک، ماهیت تجاری کالا و حجم انبارش آن است.

برای تعریف انبار جدید، ابتدا باید انبار مورد نظر در سامانه جامع انبارها (nwms.ir) ثبت و توسط سازمان صمت استان تایید شده باشد. پس از دریافت کد یکتای انبار، کاربر در سامانه wms.ir به بخش مدیریت انبارها رفته و با وارد کردن کد پستی و کد یکتا، انبار را به کارتابل خود متصل می‌کند. تایید نهایی انبار در wms.ir ممکن است مستلزم بازدید حضوری کارشناسان گمرک باشد.

پس از نهایی شدن تشریفات گمرکی، صاحب کالا در سامانه wms.ir وارد بخش 'صدور پته' می‌شود. در این مرحله باید شماره کوتاژ، شماره خودروی حامل، کد ملی راننده و انبار مقصد را انتخاب کند. سیستم پس از بررسی موجودی و تایید اطلاعات، یک شناسه رهگیری ۲۰ رقمی و یک کد QR صادر می‌کند که به منزله مجوز قانونی تردد کالا در جاده‌های کشور است.

هنگامی که کالا به انبار مقصد می‌رسد، انباردار موظف است حداکثر ظرف ۲۴ ساعت وارد کارتابل خود در سامانه wms.ir شده و در بخش 'اعلام وصول'، شماره پته الکترونیک را جستجو کند. پس از تطبیق کالا با اطلاعات مندرج در پته، دکمه تایید وصول را کلیک می‌کند. با این کار، موجودی کالا از کارتابل گمرک/انبار مبدأ کسر و به موجودی انبار مقصد اضافه می‌گردد.

اگر پته صادر شده اما هنوز خودرو از گمرک یا انبار مبدأ خارج نشده باشد، امکان ابطال و صدور مجدد وجود دارد. اما اگر کالا در جریان حمل باشد، اصلاح اطلاعات حساس مانند مقصد یا نوع کالا بسیار دشوار بوده و مستلزم مراجعه حضوری به واحد بازبینی گمرک و ارائه مستندات است. لذا توصیه می‌شود پیش از تایید نهایی پته، تمامی اطلاعات راننده و انبار مقصد به دقت چک شود.

کاربران با ورود به بخش 'گزارشات موجودی' در پنل کاربری wms.ir، می‌توانند لیست تمامی کالاهای ورودی که اعلام وصول شده‌اند را به تفکیک شناسه کالا (ID)، شماره کوتاژ و مقدار باقی‌مانده مشاهده کنند. این بخش به صورت هوشمند خروجی‌های ثبت شده را از ورودی‌ها کسر کرده و مانده واقعی را نمایش می‌دهد که باید با موجودی فیزیکی انبار کاملاً مطابقت داشته باشد.

برای انتقال مالکیت، فروشنده باید در سامانه درخواست 'تغییر مالکیت' را ثبت کرده و کد ملی یا شناسه ملی خریدار را وارد کند. خریدار نیز باید در کارتابل خود این انتقال را تایید نماید. توجه داشته باشید که انتقال مالکیت لزوماً به معنای جابه‌جایی فیزیکی نیست؛ کالا می‌تواند در همان انبار باقی بماند اما در سیستم به نام شخص دیگری ثبت شود که این امر برای معاملات بورس کالا بسیار کاربردی است.

تغییر راننده یا شماره خودرو در حین حمل کالا از نظر امنیتی حساس است. در چنین شرایطی صاحب کالا باید بلافاصله در سامانه wms.ir درخواست اصلاحیه پته را ثبت کند. در برخی موارد لازم است پته قبلی ابطال و پته جدید با اطلاعات راننده جدید صادر شود. عدم تطبیق شماره خودرو با پته الکترونیک در ایست بازرسی‌های پلیس منجر به توقیف خودرو و کالا خواهد شد.

برای کالاهایی که به دلیل نقص یا عدم انطباق باید به انبار مبدأ یا گمرک بازگردند، فرآیند معکوس اجرا می‌شود. انباردار فعلی باید یک پته خروج به مقصد انبار اولیه صادر کند و علت را 'مرجوعی' انتخاب نماید. پس از رسیدن کالا به مبدأ، انباردار مبدأ باید مجدداً اعلام وصول نماید تا چرخه موجودی در سامانه به درستی اصلاح شده و تعهدات صاحب کالا شفاف باقی بماند.

بله، سامانه wms.ir دارای وب‌سرویس‌های استاندارد (API) جهت اتصال به نرم‌افزارهای ERP و انبارداری داخلی شرکت‌ها است. با استفاده از این قابلیت، شرکت‌ها می‌توانند به جای ثبت دستی اطلاعات، فرآیندهای اعلام ورود، خروج و موجودی را به صورت خودکار بین نرم‌افزار داخلی خود و سامانه گمرک همگام‌سازی کنند که این امر خطای انسانی را به شدت کاهش می‌دهد.

این شناسه که به آن 'شماره پته الکترونیک' نیز می‌گویند، هویت دیجیتال محموله در حال حرکت است. این کد شامل اطلاعاتی نظیر سال صدور، کد گمرک مبدأ و شماره سریال اختصاصی است. تمامی استعلام‌های پلیس راهور، پلیس امنیت اقتصادی و سازمان تعزیرات بر اساس این کد ۲۰ رقمی انجام می‌شود و بدون آن، کالا از نظر قانونی فاقد مجوز تردد محسوب می‌گردد.

هر پته الکترونیک صادر شده حاوی یک کد QR اختصاصی است. ماموران نظارتی با اسکن این کد توسط تبلت‌های متصل به شبکه، می‌توانند در لحظه تمامی جزئیات محموله شامل نوع کالا، وزن، تعداد، نام راننده و انبار مقصد را مشاهده کنند. این تکنولوژی جایگزین مهرهای فیزیکی و امضاهای دستی شده و امکان جعل اسناد کاغذی را به صفر رسانده است.

سامانه wms.ir یک پلتفرم وب‌بنیان است که بهترین عملکرد را در آخرین نسخه‌های مرورگر Google Chrome و Firefox دارد. به دلیل استفاده از پروتکل‌های امنیتی پیشرفته و امضای دیجیتال، توصیه می‌شود از سیستم‌عامل ویندوز ۷ به بالا استفاده شود. همچنین برای استفاده از توکن‌های امضای الکترونیک، نصب آخرین نسخه جاوا (Java Runtime) و درایورهای مربوط به توکن الزامی است.

در موارد نادر که سامانه دچار اختلال سراسری می‌شود، گمرک جمهوری اسلامی ایران طبق پروتکل‌های 'آفلاین'، مجوزهای موقت کاغذی با شماره سریال دستی صادر می‌کند. اما به محض رفع اختلال، صاحب کالا و گمرک موظف هستند تمامی اطلاعات را به صورت عطف‌به‌ماسبق در سامانه ثبت کنند تا زنجیره اطلاعاتی قطع نشود. خروج کالا بدون ثبت (حتی در زمان قطعی) بدون هماهنگی کتبی ممنوع است.

سامانه شناسه ارزش کالا (TSC) مستقیماً به wms.ir متصل است. هنگام ثبت خروج کالا یا تغییر مالکیت، ارزش گمرکی کالا بر اساس کدهای TSC چک می‌شود. این اتصال هوشمند مانع از آن می‌شود که کالا با قیمتی بسیار پایین‌تر یا بالاتر از ارزش واقعی در زنجیره توزیع جابه‌جا شود، که این امر در محاسبات مالیاتی و جلوگیری از پولشویی نقش حیاتی ایفا می‌کند.

در حال حاضر سامانه wms.ir به طور مستقیم به GPS خودروها متصل نیست، اما با سامانه جامع حمل‌ونقل هوشمند وزارت راه تبادل داده دارد. در برنامه‌های توسعه‌ای مقرر شده است که پته‌های الکترونیک تنها زمانی 'تایید وصول' شوند که داده‌های GPS خودرو، حضور آن را در محدوده جغرافیایی انبار مقصد تایید کند تا از تخلیه کالا در مکان‌های غیرمجاز جلوگیری شود.

این سامانه از پروتکل‌های رمزنگاری SSL برای انتقال داده‌ها استفاده می‌کند. دسترسی به کارتابل‌ها مستلزم احراز هویت دو مرحله‌ای و در موارد حساس، استفاده از توکن امضای دیجیتال (نماد) است. تمامی فعالیت‌های کاربران شامل زمان ورود، IP سیستم و تغییرات انجام شده در دیتابیس مرکزی ثبت (Log) می‌شود تا در صورت بروز تخلف، قابل پیگیری قضایی باشد.

ثبت‌نام اولیه و ایجاد کارتابل در سامانه wms.ir برای صاحبان کالا و انبارداران در حال حاضر رایگان است. دولت جهت تشویق فعالان اقتصادی به شفاف‌سازی، هزینه‌ای برای ایجاد حساب کاربری دریافت نمی‌کند. با این حال، هزینه‌های جانبی مانند دریافت توکن امضای الکترونیک از مراکز میانی (مانند اتاق بازرگانی) طبق تعرفه‌های مصوب آن مراکز بر عهده کاربر است.

بله، طبق قانون بودجه و تعرفه‌های خدمات الکترونیک گمرکی، برای صدور هر فقره پته الکترونیک مبلغ ناچیزی به عنوان 'خدمات سیستمی' دریافت می‌شود. این مبلغ معمولاً در هنگام نهایی کردن پته از کیف پول الکترونیکی کاربر در سامانه EPL کسر می‌گردد. این هزینه صرف نگهداری زیرساخت‌های سروری و توسعه قابلیت‌های جدید سامانه می‌شود.

عدم ثبت کالا در سامانه می‌تواند منجر به جریمه‌های سنگینی شود. طبق قانون مبارزه با قاچاق، کالای ثبت نشده در حکم 'کالای قاچاق' تلقی شده و علاوه بر ضبط کالا، صاحب آن ممکن است به پرداخت جریمه نقدی معادل ۲ تا ۵ برابر ارزش کالا محکوم شود. همچنین انباردار نیز به دلیل نگهداری کالای فاقد مدارک سیستمی، مشمول جریمه و پلمب انبار خواهد شد.

اتصال به APIهای سامانه wms.ir برای شرکت‌های بزرگ و تولیدی معمولاً مستلزم عقد قرارداد پشتیبانی فنی و پرداخت هزینه اشتراک سالیانه است. این هزینه بسته به حجم تراکنش‌ها و تعداد فراخوانی‌های روزانه متغیر است. گمرک این مبالغ را جهت تضمین پایداری سرویس و ارائه خدمات پشتیبانی اختصاصی به شرکت‌های متصل دریافت می‌کند.

سامانه wms.ir مستقیماً هزینه انبارداری را دریافت نمی‌کند؛ این هزینه بر اساس توافق بین صاحب کالا و مالک انبار خصوصی یا طبق تعرفه‌های مصوب انبارهای عمومی گمرک تعیین می‌شود. با این حال، سامانه با ثبت دقیق زمان ورود و خروج، مبنای محاسباتی دقیقی برای صدور فاکتور انبارداری فراهم می‌کند که مانع از تضییع حقوق طرفین می‌شود.

تاخیر در اعلام وصول لزوماً جریمه مالیاتی مستقیم ندارد، اما باعث می‌شود کالا در کارتابل 'کالاهای در جریان حمل' باقی بماند. اگر این مدت طولانی شود، سیستم به صورت خودکار گزارش 'ظن به احتکار یا انحراف کالا' را به سازمان تعزیرات ارسال می‌کند که می‌تواند منجر به جریمه‌های تعزیراتی سنگین و بازرسی‌های مالیاتی سرزده از واحد اقتصادی شود.

اصلاحات جزئی که توسط خود کاربر قابل انجام است هزینه‌ای ندارد. اما اگر اصلاحیه مستلزم دخالت کارشناس گمرک و صدور حکم اصلاحی باشد، ممکن است مبلغی تحت عنوان 'هزینه کارشناسی' یا 'ابطال سند' طبق تعرفه‌های گمرکی دریافت شود. لذا دقت در وارد کردن اطلاعات در مرحله اول، از هزینه‌های بعدی و اتلاف وقت جلوگیری می‌کند.

اعتبار انبارها در سامانه wms.ir وابسته به اعتبار پروانه بهره‌برداری و تاییدیه سامانه جامع انبارهاست. تمدید این اعتبار در سامانه wms.ir هزینه‌ای ندارد، اما ممکن است برای تمدید پروانه در سازمان صمت یا اتحادیه‌های مربوطه، نیاز به پرداخت عوارض سالیانه و هزینه‌های بازرسی محلی باشد که خارج از حیطه گمرک است.

این ماده قانونی تمامی اشخاص حقیقی و حقوقی را موظف می‌کند که موجودی و تمامی نقل‌وانتقالات کالاهای وارداتی خود را در سامانه‌های مورد تایید دولت (از جمله wms.ir) ثبت کنند. طبق این قانون، هرگونه نگهداری، عرضه یا فروش کالای تجاری که اطلاعات آن در سامانه ثبت نشده باشد، در حکم قاچاق است و نهادهای کاشف مجاز به توقیف آن هستند.

پلیس راهور و پلیس امنیت اقتصادی وظیفه نظارت بر حمل‌ونقل جاده‌ای را دارند. داشتن پته الکترونیک به معنای مصونیت از بازرسی نیست، بلکه مدرک قانونی برای عبور است. پلیس می‌تواند خودرو را متوقف کرده و با استعلام کد ۲۰ رقمی از سامانه، صحت محموله را بررسی کند. در صورت تطابق کامل اطلاعات سامانه با کالای فیزیکی، خودرو بلافاصله اجازه حرکت خواهد داشت.

انباردار به عنوان امین کالا و ناظر دولتی در نقطه تخلیه شناخته می‌شود. او مسئولیت قانونی دارد که به محض ورود کالا، صحت آن را با پته صادره تطبیق داده و اعلام وصول کند. اگر انبارداری کالایی را بدون پته بپذیرد یا اعلام وصول صوری انجام دهد، شریک جرم در قاچاق یا احتکار محسوب شده و پروانه فعالیت وی ابطال خواهد شد.

از نظر قانونی و سیستمی، اگر کالاهای اساسی و ضروری بیش از مدت زمان مجاز در انبار بمانند و در سامانه wms.ir خروجی آن‌ها به سمت شبکه توزیع ثبت نشود، سیستم هشدار 'احتمال احتکار' صادر می‌کند. سازمان تعزیرات با استناد به این داده‌ها می‌تواند علیه صاحب کالا اعلام جرم کرده و وی را ملزم به عرضه فوری کالا در بازار با قیمت مصوب نماید.

بله، طبق قانون تجارت الکترونیک و قانون امور گمرکی، تمامی اسناد و گزارش‌های استخراج شده از سامانه جامع مدیریت کالا که دارای امضای دیجیتال یا کد رهگیری معتبر باشند، به عنوان ادله دیجیتال در مراجع قضایی و تعزیراتی کاملاً قابل استناد هستند و حکم اسناد رسمی را دارند که نمی‌توان نسبت به محتوای آن‌ها ادعای انکار یا تردید کرد.

اطلاعات موجود در سامانه wms.ir جزو اسرار تجاری فعالان اقتصادی محسوب می‌شود. طبق قانون، گمرک و نهادهای حاکمیتی حق افشای این اطلاعات را به رقبای تجاری یا اشخاص غیرمسئول ندارند. دسترسی به این داده‌ها تنها برای نهادهای نظارتی (مانند قوه قضاییه، وزارت اطلاعات و پلیس) آن هم در راستای انجام وظایف قانونی و مبارزه با مفاسد اقتصادی امکان‌پذیر است.

صاحب کالا موظف است بلافاصله پس از تنظیم صورت‌جلسه توسط پلیس، به واحد بازبینی گمرک مراجعه کرده و گزارش سرقت را ارائه دهد. در سامانه wms.ir باید وضعیت محموله به 'مفقودی/سرقتی' تغییر یابد تا از سوءاستفاده احتمالی از پته الکترونیک جلوگیری شود. این ثبت وضعیت برای رفع تعهدات ارزی و مالیاتی صاحب کالا در آینده بسیار حیاتی است.

خیر، ثبت در سامانه wms.ir یک الزام نظارتی گمرکی است و جایگزین تکالیف مقرر در قانون مالیات‌های مستقیم (مانند نگهداری دفاتر روزنامه و کل) نمی‌شود. با این حال، سازمان امور مالیاتی در حسابرسی‌های خود، اطلاعات سامانه wms.ir را با دفاتر قانونی تطبیق می‌دهد و هرگونه مغایرت بین موجودی سامانه و دفاتر مالیاتی می‌تواند منجر به رد دفاتر و تشخیص علی‌الرأس مالیات شود.

کاربران حق دارند نسبت به هرگونه گزارش اشتباه سیستم (مانند ثبت اشتباه موجودی یا خطای سیستمی) اعتراض کنند. مرجع اولیه رسیدگی، واحد IT و بازبینی گمرک مربوطه است. در صورت عدم رفع مشکل، موضوع در 'کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی' مطرح می‌شود. رای این کمیسیون برای سامانه لازم‌الاجرا بوده و اصلاحات بر اساس حکم قانونی انجام خواهد شد.