لیست بهترین خواننده های ایرانی؛ از اسطوره‌ها تا ستاره‌های جدید

تعیین یک نفر به عنوان بهترین، همواره با سلیقه مخاطب گره خورده است، اما بر اساس آمارهای پلتفرم‌های استریم مانند اسپاتیفای و رادیو جوان در سال ۲۰۲۴، همایون شجریان در سبک سنتی و تلفیقی و شادمهر عقیلی در سبک پاپ، بیشترین میزان شنونده ماهانه را به خود اختصاص داده‌اند. همایون شجریان به دلیل تکنیک آواز منحصربه‌فرد و شادمهر به دلیل استمرار در تولید آثار هیت، در صدر لیست محبوبیت قرار دارند.

در تاریخ موسیقی پاپ ایران، گوگوش به عنوان نمادین‌ترین چهره شناخته می‌شود که دهه‌هاست جایگاه خود را حفظ کرده است. در کنار او، هنرمندانی نظیر هایده و مهستی با صدای تکرارناپذیر خود، حتی دهه‌ها پس از درگذشتشان، همچنان در لیست پرشنونده‌ترین‌ها قرار دارند. در میان خوانندگان نسل جدیدتر، هنرمندانی مانند سپیده و سوگند توانسته‌اند با ترکیب سبک‌های مدرن و سنتی، مخاطبان بسیاری را در داخل و خارج از کشور جذب کنند.

خوانندگان نسل اول (مانند ویگن و عارف) بیشتر بر ملودی‌های کلاسیک و ارکستراسیون غربی متمرکز بودند. اما نسل جدید که پس از دهه ۸۰ شمسی ظهور کردند، به شدت تحت تأثیر موسیقی الکترونیک، ترپ و هیپ‌هاپ هستند. همچنین دسترسی به تکنولوژی‌های ضبط خانگی باعث شده تا تعداد خوانندگان نسل جدید به شدت افزایش یابد، در حالی که نسل‌های قدیمی‌تر برای تولید یک اثر باید از فیلترهای سخت‌گیرانه استودیوهای بزرگ و شوراهای موسیقی عبور می‌کردند.

در سال‌های اخیر، همایون شجریان با کنسرت «نمایش سی» و کنسرت‌های تالار وزارت کشور، رکورد سرعت فروش بلیت در ایران را شکسته است؛ به طوری که تمامی بلیت‌های چندین سانس در کمتر از چند دقیقه به فروش رفتند. در خارج از ایران نیز، ابراهیم حامدی (ابی) و گوگوش در سالن‌های معتبری مانند «رویال آلبرت هال» لندن و «هالیوود بول» لس‌آنجلس، رکوردهای حضور تماشاگر ایرانی را جابه‌جا کرده‌اند.

استاد محمدرضا شجریان فراتر از یک خواننده، به عنوان «خسرو آواز ایران» و حافظ میراث ادبی و موسیقایی کشور شناخته می‌شود. او با تحقیق بر روی ردیف‌های آوازی و ابداع سازهای جدید، موسیقی سنتی را از انزوا خارج کرد. تأثیر او بر خوانندگان پس از خود به قدری است که اکثر خوانندگان موسیقی اصیل ایرانی، مستقیم یا غیرمستقیم از شیوه آوازی و تکنیک‌های تنفسی و تحریرهای او الگوبرداری می‌کنند.

خیر، تعداد فالوور در شبکه‌های اجتماعی بیشتر نشان‌دهنده «شهرت» و «فعالیت رسانه‌ای» است تا کیفیت هنری. بسیاری از خوانندگان بزرگ مانند کیهان کلهر یا شهرام ناظری فعالیت کمی در فضای مجازی دارند اما اعتبار هنری جهانی دارند. در مقابل، برخی خوانندگان پاپ با استفاده از حواشی و تبلیغات، فالوورهای میلیونی جذب می‌کنند، در حالی که آثارشان از نظر فنی و ماندگاری در سطح پایینی قرار دارد.

در صدر این لیست، شروین حاجی‌پور قرار دارد که با آهنگ «برای» موفق به دریافت جایزه گرمی (Grammy) در بخش تغییرات اجتماعی شد. همچنین کیهان کلهر به عنوان نوازنده و آهنگساز (که گاهی آواز نیز می‌خواند) برنده جایزه گرمی شده است. محمدرضا شجریان نیز دو بار نامزد دریافت این جایزه معتبر جهانی بود که نشان‌دهنده سطح بالای استانداردهای هنری این بزرگان در مقیاس جهانی است.

موسیقی تلفیقی (Fusion) با ترکیب سازهای سنتی ایرانی مانند تار و سه‌تار با سازهای غربی مثل گیتار الکتریک و درامز، توانسته نسل جوان را دوباره با اشعار کلاسیک (حافظ و مولانا) آشتی دهد. گروه‌هایی مانند «چارتار»، «داماهی» و خوانندگانی مثل علی زندوکیلی و همایون شجریان در آلبوم‌هایی مثل «آرایش غلیظ»، نقش کلیدی در تغییر ذائقه مخاطب از پاپ ساده به موسیقی‌های لایه‌دارتر داشته‌اند.

فرآیند ورود به بازار حرفه‌ای امروزه از طریق تولید تک‌آهنگ (Single) و انتشار آن در پلتفرم‌های استریم و کانال‌های تلگرامی معتبر آغاز می‌شود. خواننده باید ابتدا یک تیم شامل ترانه‌سرا، آهنگساز و تنظیم‌کننده حرفه‌ای تشکیل دهد. پس از تولید اثر، پخش گسترده در اینستاگرام و یوتیوب برای جذب مخاطب اولیه ضروری است. در نهایت، کسب مجوز از وزارت ارشاد برای برگزاری کنسرت، مرحله نهایی ورود به چرخه اقتصادی موسیقی است.

این فرآیند با انتخاب مفهوم (Concept) و ترانه‌ها آغاز می‌شود. سپس آهنگسازی بر روی اشعار انجام شده و ماکت اولیه ضبط می‌گردد. در مرحله بعد، تنظیم‌کننده قطعات را برای سازهای مختلف آرایش می‌دهد. ضبط نهایی در استودیو شامل ضبط سازها و وکال (صدای خواننده) انجام می‌شود. در نهایت، مراحل میکس و مسترینگ برای رسیدن به کیفیت استاندارد شنیداری صورت می‌گیرد و همزمان فرآیند دریافت مجوزهای قانونی طی می‌شود.

تا پیش از دهه ۹۰، فروش آلبوم فیزیکی منبع درآمد بود، اما اکنون پلتفرم‌هایی مثل اسپاتیفای، یوتیوب و اپل موزیک جایگزین شده‌اند. خوانندگان خارج از ایران مستقیماً از طریق تعداد استریم‌ها درآمد ارزی کسب می‌کنند. برای خوانندگان داخل ایران، به دلیل تحریم‌ها و عدم کپی‌رایت، این درآمد ناچیز است و آن‌ها بیشتر از استریم به عنوان ابزاری برای شهرت و در نهایت کسب درآمد اصلی از طریق فروش بلیت کنسرت و تبلیغات استفاده می‌کنند.

تغییر سبک یا «Rebranding» فرآیندی حساس است که نیاز به هوشمندی بالایی دارد. خواننده باید ابتدا با انتشار تک‌آهنگ‌های تجربی، واکنش مخاطب را بسنجد. برای مثال، شادمهر عقیلی با حفظ امضای شخصی خود، به مرور از پاپ کلاسیک به سمت موسیقی الکترونیک و ترپ حرکت کرد. این فرآیند معمولاً با همکاری با تنظیم‌کننده‌های پیشرو و تغییر در فرم ترانه‌ها انجام می‌شود تا مخاطب قدیمی پس زده نشود و مخاطب جدید جذب گردد.

مدیر برنامه مسئولیت سنگینی در هدایت مسیر شغلی هنرمند دارد؛ از انتخاب ترانه‌ها و زمان‌بندی انتشار گرفته تا قراردادهای کنسرت و مدیریت بحران‌های رسانه‌ای. در بازار ایران، مدیرانی که ارتباطات قوی با تهیه‌کنندگان بزرگ و نهادهای دولتی دارند، می‌توانند مسیر پیشرفت یک خواننده را تسریع کنند. یک مدیر حرفه‌ای اجازه نمی‌دهد خواننده با حضور در هر مراسم یا انتشار کارهای ضعیف، برند شخصی خود را تخریب کند.

کنسرت‌های آنلاین به ویژه در دوران پاندمی کرونا به اوج رسیدند. این فرآیند شامل اجاره یک استودیو یا سالن خالی، استفاده از تجهیزات فیلم‌برداری چنددوربینه و پخش زنده از طریق پلتفرم‌هایی مانند لنز یا آپارات است. اگرچه این روش لذت حضور فیزیکی را ندارد، اما به خواننده اجازه می‌دهد مخاطبان جهانی را به صورت همزمان هدف قرار دهد و از طریق فروش بلیت مجازی یا اسپانسرینگ، درآمدزایی داشته باشد.

این پدیده که به آن «خواننده تک‌آهنگ» (One-hit Wonder) می‌گویند، به دلیل نداشتن استراتژی بلندمدت رخ می‌دهد. بسیاری از خوانندگان با یک آهنگ ویروسی در اینستاگرام مشهور می‌شوند، اما چون دانش موسیقایی کافی ندارند یا تیم تولید قدرتمندی پشت آن‌ها نیست، نمی‌توانند موفقیت خود را تکرار کنند. همچنین عدم توانایی در اجرای زنده باکیفیت باعث می‌شود در مرحله کنسرت که آزمون اصلی یک خواننده است، شکست بخورند و از بازار حذف شوند.

خوانندگان بزرگ معمولاً با تیمی از ترانه‌سرایان ثابت همکاری می‌کنند که با جنس صدا و دغدغه‌های فکری آن‌ها آشنا هستند. فرآیند به این صورت است که ترانه‌سرا چندین اتود را ارائه می‌دهد و خواننده بر اساس ملودی ذهنی یا پتانسیل دراماتیک اثر، یکی را انتخاب می‌کند. گاهی نیز ترانه بر اساس یک ملودی از پیش ساخته شده، سروده می‌شود (ملودی‌گذاری). در موسیقی حرفه‌ای، واژه‌گزینی باید با پرسونای خواننده همخوانی داشته باشد.

تحریر، غلت‌ها و نوسانات صوتی است که در حنجره خواننده ایجاد می‌شود و معادل «یودل» در موسیقی غربی یا «غنه» در موسیقی عربی است، اما با ساختاری متفاوت. در موسیقی سنتی ایران، قدرت و شفافیت تحریر یکی از اصلی‌ترین معیارهای سنجش توانایی خواننده است. خوانندگانی مثل استاد شجریان یا همایون شجریان، تحریرهای پیچیده‌ای را در گوشه‌های مختلف ردیف اجرا می‌کنند که اجرای آن‌ها نیاز به سال‌ها تمرین و تسلط بر عضلات حنجره دارد.

در موسیقی سنتی، تمرکز بر روی میانه صدا و توانایی اجرای تحریرهای ریز در نت‌های بالا است. اما در موسیقی پاپ، گستره صوتی وسیع‌تر (از بم‌ترین تا زیرترین نت) اهمیت زیادی دارد. برای مثال، ابراهیم حامدی (ابی) به دلیل داشتن صدای «باریتون» با توانایی اجرای نت‌های بالا (High Notes) با حجم صدای زیاد شهرت دارد. خوانندگان اپراگونه مانند محمد نوری نیز از تکنیک‌های تنفسی متفاوتی نسبت به خوانندگان پاپ مدرن استفاده می‌کردند.

میکس و مسترینگ مرحله‌ای است که در آن صدای خواننده با سازها ترکیب شده و فرکانس‌های مزاحم حذف می‌شوند. یک مهندس صدا می‌تواند با استفاده از کمپرسورها، اکولایزرها و ریورب‌های حرفه‌ای، به صدای خواننده حجم و جلا ببخشد. در موسیقی مدرن، بسیاری از نقص‌های کوک خواننده (Off-key) در این مرحله اصلاح می‌شود، اما در اجراهای زنده، این تکنیک‌ها محدودتر هستند و عیار واقعی خواننده مشخص می‌گردد.

لزوماً خیر. اتوتیون در موسیقی مدرن (به ویژه سبک‌های ترپ و آراندبی) به عنوان یک «افکت صوتی» و ابزار هنری استفاده می‌شود تا صدایی رباتیک و مدرن ایجاد کند. اما اگر از آن برای پوشاندن فالش‌خوانی و عدم تسلط خواننده بر نت‌ها در سبک‌های کلاسیک یا پاپ استاندارد استفاده شود، یک نقطه ضعف فنی محسوب می‌گردد. خوانندگان توانمند معمولاً در استودیو از اصلاحات جزئی استفاده می‌کنند تا خروجی نهایی بی‌نقص باشد.

در استودیوهای حرفه‌ای موسیقی در ایران و جهان، صدای خواننده معمولاً با نرخ نمونه‌برداری حداقل ۴۸ یا ۹۶ کیلوهرتز و عمق بیت ۲۴ یا ۳۲ بیت ضبط می‌شود. این دقت بالا باعث می‌شود که تمامی جزئیات و هارمونیک‌های صدای خواننده حفظ شود و در مراحل میکس، دست مهندس صدا برای تغییرات باز باشد. استفاده از میکروفون‌های گران‌قیمت مانند Neumann U87 نیز بخشی از این استاندارد فنی برای ثبت گرمای صدای هنرمند است.

ارزیابی اجرای زنده بر اساس سه فاکتور انجام می‌شود: ۱. کوک بودن (عدم خارج زدن از نت)، ۲. مدیریت نفس (عدم قطع شدن صدا در جملات طولانی) و ۳. پایداری صدا (ثبات کیفیت صدا از ابتدای کنسرت تا انتها). خوانندگانی که بیش از حد از «پلی‌بک» استفاده می‌کنند، معمولاً در این ارزیابی نمره پایینی می‌گیرند. توانایی بداهه‌خوانی و تعامل موسیقایی با ارکستر نیز از نشانه‌های سطح بالای فنی در اجرای زنده است.

حتی بهترین حنجره‌ها در یک محیط با آکوستیک ضعیف، صدای بدی خواهند داشت. استودیوهای حرفه‌ای با استفاده از پنل‌های جاذب و پخش‌کننده (Diffuser)، بازگشت صدا (Reverb) را کنترل می‌کنند تا صدای «خشک» و خالص خواننده ضبط شود. این کار باعث می‌شود در مرحله میکس، مهندس صدا بتواند فضای مجازی دلخواه را به صدا اضافه کند. خوانندگان تراز اول معمولاً وسواس زیادی روی انتخاب استودیو با ایزولاسیون صوتی کامل دارند.

خوانندگان پاپی که با ردیف دستگاهی آشنایی دارند (مانند محمد اصفهانی یا احسان خواجه‌امیری)، تسلط بسیار بیشتری بر روی تحریرها و فواصل موسیقی دارند. این دانش به آن‌ها کمک می‌کند تا در ملودی‌های خود از گوشه‌های موسیقی ایرانی استفاده کنند که باعث می‌شود اثرشان هویت ملی پیدا کرده و برای گوش مخاطب ایرانی دلنشین‌تر باشد. همچنین این آموزش‌ها باعث تقویت گوش موسیقایی و جلوگیری از خارج‌خوانی می‌شود.

هزینه تولید یک قطعه با کیفیت بالا شامل ترانه، آهنگسازی، تنظیم، نوازندگان مهمان، ضبط استودیو و میکس و مسترینگ، در سال ۱۴۰۳ بین ۱۰۰ تا ۳۰۰ میلیون تومان متغیر است. اگر خواننده بخواهد با عوامل تراز اول (مانند تنظیم‌کننده‌های مشهور) کار کند، این مبلغ می‌تواند فراتر نیز برود. البته خوانندگان نوظهور با هزینه‌های کمتر و استفاده از تنظیم‌های کامپیوتری، ممکن است با ۳۰ تا ۵۰ میلیون تومان نیز یک اثر را جمع‌آوری کنند.

در سال ۱۴۰۳، قیمت بلیت کنسرت‌ها در سالن‌هایی مانند اسپیناس پالاس یا میلاد، بسته به جایگاه صندلی، از حدود ۲۰۰ هزار تومان (صندلی‌های انتهایی) تا ۱ میلیون و ۲۰۰ هزار تومان (صندلی‌های VIP) متغیر است. برای کنسرت‌های خاص مانند همایون شجریان یا علیرضا قربانی، به دلیل تقاضای بالا و هزینه‌های تولید ارکسترال، قیمت‌ها معمولاً در سقف مصوب قرار دارند و بلیت‌ها در بازار سیاه با قیمت‌های بسیار بالاتری معامله می‌شوند.

برخلاف تصور عموم، فروش آلبوم یا استریم در ایران درآمدزایی اصلی ندارد. منبع درآمد اول خوانندگان مطرح، برگزاری کنسرت‌های داخلی و تورهای خارجی است. منبع دوم، حضور در مراسم‌های ارگانی، همایش‌های خصوصی و عروسی‌های مجلل (برای برخی خوانندگان پاپ) است. همچنین تبلیغات در اینستاگرام و سفیر برند شدن برای شرکت‌های بزرگ (Endorsement)، مبالغ هنگفتی را نصیب خوانندگان تراز اول می‌کند.

ساخت یک ویدیو موزیک با استانداردهای پخش جهانی، هزینه‌ای بین ۵۰ تا ۵۰۰ میلیون تومان دارد. این هزینه شامل دستمزد کارگردان، اجاره دوربین‌های سینمایی، نورپردازی، تدوین، اصلاح رنگ و گاهی اجاره لوکیشن‌های خاص یا بازیگران است. ویدیوهایی که در خارج از کشور ضبط می‌شوند یا دارای جلوه‌های ویژه بصری (CGI) سنگین هستند، هزینه‌های به مراتب بالاتری دارند که معمولاً توسط اسپانسرها تأمین می‌شود.

پخش آهنگ در پلتفرم‌های پربازدید داخلی و کانال‌های تلگرامی بزرگ موسیقی، بخشی از هزینه مارکتینگ است. برای یک کمپین پخش سراسری که شامل قرارگیری در بنر اصلی سایت‌ها و پست‌های اینستاگرامی باشد، خواننده باید مبلغی بین ۲۰ تا ۷۰ میلیون تومان هزینه کند. این هزینه جدای از مبالغی است که ممکن است به «اینفلوئنسرها» برای دابسمش ساختن روی آهنگ پرداخت شود تا قطعه اصطلاحاً «وایرال» شود.

نوازندگان ارکستر بسته به تخصص و سابقه خود، برای هر سانس اجرا دستمزدی بین ۵ تا ۲۰ میلیون تومان دریافت می‌کنند. رهبر ارکستر مبالغ بسیار بالاتری می‌گیرد. در تورهای خارج از کشور، علاوه بر دستمزد، هزینه‌های ویزا، پرواز و هتل نیز بر عهده تهیه‌کننده است. برای خوانندگان سنتی که با ارکستر بزرگ (مانند ارکستر ملی) اجرا می‌کنند، هزینه‌های لجستیک و دستمزد نوازندگان یکی از سنگین‌ترین بخش‌های بودجه کنسرت است.

طبق قوانین مالیاتی ایران، فعالیت‌های هنری دارای معافیت‌های خاصی بودند، اما در سال‌های اخیر قوانین تغییر کرده است. خوانندگانی که درآمدهای میلیاردی از کنسرت دارند، موظف به تشکیل پرونده مالیاتی و پرداخت مالیات بر درآمد هستند. همچنین ۱۰ درصد از بهای بلیت هر کنسرت به عنوان مالیات بر ارزش افزوده و سهم وزارت ارشاد از فروش کسر می‌شود که مستقیماً بر روی قیمت نهایی بلیت محاسبه می‌گردد.

ترانه‌سرایان تراز اول برای واگذاری کامل امتیاز یک ترانه (Lyric)، مبلغی بین ۱۵ تا ۵۰ میلیون تومان دریافت می‌کنند. این مبلغ بسته به سابقه ترانه‌سرا و پیش‌بینی موفقیت آهنگ متفاوت است. برخی ترانه‌سرایان علاوه بر مبلغ اولیه، درصدی از عواید پخش یا کنسرت را نیز طبق قرارداد مطالبه می‌کنند. البته در فضای غیرحرفه‌ای، ترانه‌هایی با مبالغ بسیار کمتر (۲ تا ۵ میلیون) نیز خرید و فروش می‌شوند.

برای انتشار قانونی اثر در ایران، ابتدا باید متن ترانه به شورای شعر ارشاد ارسال و تایید شود. پس از آن، فایل صوتی موسیقی برای بررسی فنی و محتوایی ارسال می‌گردد. در صورت تایید هر دو مرحله، مجوز نشر صادر می‌شود. برای برگزاری کنسرت نیز، علاوه بر مجوز موسیقی، تاییدیه اماکن برای سالن برگزاری الزامی است. این فرآیند ممکن است از چند هفته تا چندین ماه به طول بینجامد.

در حال حاضر، طبق قوانین جاری، زنان اجازه تک‌خوانی (Solo) برای مخاطبان عام (مرد و زن) را ندارند. فعالیت آن‌ها محدود به «همخوانی» (Chorus) با یک خواننده مرد، یا اجرای کنسرت مخصوص بانوان (با حضور عوامل و مخاطبان تماماً زن) است. بسیاری از خوانندگان زن ایرانی به همین دلیل فعالیت‌های خود را در خارج از کشور متمرکز کرده‌اند یا آثار خود را تنها در فضای مجازی منتشر می‌کنند که البته از نظر قانونی در داخل کشور با محدودیت‌هایی مواجه می‌شوند.

ایران عضو کنوانسیون برن (کپی‌رایت جهانی) نیست، بنابراین آثار هنرمندان در داخل کشور به راحتی و بدون پرداخت جریمه کپی می‌شوند. اما برای خوانندگانی که آثارشان را در پلتفرم‌های بین‌المللی مثل یوتیوب یا اسپاتیفای منتشر می‌کنند، قوانین کپی‌رایت جهانی حاکم است. اگر کسی آهنگ آن‌ها را بدون اجازه در یوتیوب استفاده کند، درآمد آن ویدیو به صاحب اثر تعلق می‌گیرد یا ویدیو حذف (Strike) می‌شود.

ممنوعیت از فعالیت می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد؛ از جمله همکاری با شبکه‌های ماهواره‌ای معاند، انتشار موزیک‌ویدیوهای هنجارشکن، موضع‌گیری‌های سیاسی تند علیه ساختار کشور، یا حواشی اخلاقی گسترده. مدت زمان ممنوع‌الکاری متفاوت است و گاهی با تعهد یا گذشت زمان برطرف می‌شود. خوانندگانی مانند شادمهر عقیلی پس از خروج از کشور و فعالیت در خارج، به طور دائمی در داخل ایران ممنوع‌الفعالیت و ممنوع‌الصدا شدند.

خوانندگانی که با اتهامات قضایی روبرو شده و در حبس به سر می‌برند، طبق قانون حق انتشار اثر جدید یا فعالیت تجاری رسمی را ندارند. در مورد پرونده‌های خاص مانند امیر تتلو، اتهامات معمولاً فراتر از موسیقی و مربوط به مسائل اخلاقی، شاکیان خصوصی و ترویج فساد است. حقوق مادی آثار قبلی آن‌ها نیز ممکن است بر اساس حکم دادگاه توقیف شود یا به وارثان و نمایندگان قانونی‌شان تعلق گیرد.

این یک اصطلاح در میان اهالی موسیقی برای قراردادهای استثماری است. در این قراردادها، تهیه‌کننده با یک خواننده جوان و گمنام قراردادی طولانی‌مدت (مثلاً ۱۰ ساله) می‌بندد و تمامی هزینه‌ها را پرداخت می‌کند، اما در عوض درصد بسیار ناچیزی از درآمد کنسرت‌ها (مثلاً ۵ یا ۱۰ درصد) را به خواننده می‌دهد. به دلیل عدم آگاهی حقوقی، بسیاری از خوانندگان در ابتدای راه این قراردادها را امضا کرده و بعدها دچار اختلافات قانونی شدید می‌شوند.

در ایران به دلیل عدم وجود قانون کپی‌رایت سفت و سخت، بازخوانی بسیار رایج است. اما از نظر اخلاقی و حرفه‌ای، خواننده باید از آهنگساز و ترانه‌سرای اثر اصلی اجازه بگیرد. برای انتشار رسمی و دریافت مجوز از ارشاد، ارائه رضایت‌نامه کتبی صاحبان اثر الزامی است. در پلتفرم‌های جهانی، اگر بازخوانی بدون اجازه باشد، سیستم‌های هوشمند آن را تشخیص داده و درآمد را به صاحب امتیاز اصلی (Publisher) منتقل می‌کنند.

طبق قانون حمایت از حقوق مؤلفان و مصنفان، حقوق مادی آثار تا ۵۰ سال پس از مرگ هنرمند متعلق به وراث قانونی اوست. این شامل درآمد حاصل از بازنشر، استفاده در فیلم‌ها یا پلتفرم‌های استریم می‌شود. اما حقوق معنوی (مانند ذکر نام هنرمند و عدم تغییر در اصالت اثر) دائمی است. در مورد بزرگان موسیقی مانند شجریان یا بنان، خانواده‌های آن‌ها نظارت دقیقی بر نحوه استفاده از آثار و حفظ شأن هنرمند دارند.