سامانه تیتک ttac.ir؛ راهنمای جامع استعلام اصالت و ثبت‌نام

فرآیند ثبت‌نام در سامانه تیتک (ttac.ir) نخستین گام برای ورود به چرخه قانونی تأمین و توزیع کالاهای سلامت‌محور در ایران است.

این سامانه تنها یک بانک اطلاعاتی ساده نیست، بلکه یک درگاه حاکمیتی است که تمامی شرکت‌های واردکننده، تولیدکننده، شرکت‌های پخش و حتی داروخانه‌ها ملزم به عضویت در آن هستند.

ثبت‌نام در این سامانه شامل دو بخش اصلی احراز هویت مدیرعامل و ثبت اطلاعات شرکت است که از طریق اتصال به سامانه‌های ثبت احوال و ثبت شرکت‌ها به‌صورت آنلاین راستی‌آزمایی می‌شود.

یکی از نکات کلیدی در ثبت‌نام سال ۲۰۲۴، لزوم استفاده از امضای دیجیتال و توکن‌های امنیتی برای تایید اسناد است. کاربران پس از ورود به بخش میز خدمت، باید اطلاعات دقیق ثبتی و مجوزهای فعالیت خود را بارگذاری کنند.

این مرحله بسیار حساس است؛ چرا که هرگونه مغایرت در کد اقتصادی یا شناسه ملی می‌تواند منجر به توقف فرآیند تخصیص ارز یا صدور مجوزهای ترخیص کالا شود. پس از تایید اولیه، مدیرعامل باید نسبت به معرفی مسئول فنی در سامانه اقدام نماید.

اشخاص حقیقی نیز که به عنوان داروساز یا متخصصین حوزه سلامت فعالیت می‌کنند، باید پروفایل شخصی خود را در این سامانه فعال کنند. این پروفایل به سامانه نظام پزشکی متصل بوده و اجازه نظارت بر نسخ و تایید اصالت داروها را به آن‌ها می‌دهد.

نکته مهم این است که ثبت‌نام در تیتک تنها یک بار انجام نمی‌شود و شرکت‌ها موظفند به صورت دوره‌ای اطلاعات خود را به‌روزرسانی کنند تا دسترسی آن‌ها به کارتابل‌های عملیاتی قطع نشود.

در سال‌های اخیر، بخش جدیدی برای «تامین‌کنندگان خارجی» نیز در نظر گرفته شده است. شرکت‌های بین‌المللی که قصد صادرات دارو یا تجهیزات پزشکی به ایران را دارند، باید از طریق نمایندگان قانونی خود در این سامانه ثبت شوند.

این سطح از شفافیت باعث شده است که زنجیره تأمین از مبدأ تولید در خارج از کشور تا مصرف‌کننده نهایی در دورترین نقاط ایران، تحت نظارت دقیق سازمان غذا و دارو قرار گیرد.

مسئول فنی در سامانه تیتک، کلیدی‌ترین نقش نظارتی را بر عهده دارد و به عنوان بازوی اجرایی سازمان غذا و دارو در داخل شرکت‌ها و داروخانه‌ها عمل می‌کند. طبق قوانین جدید، هیچ تراکنشی در سامانه تیتک بدون تایید نهایی و امضای الکترونیک مسئول فنی اعتبار قانونی ندارد.

این فرد وظیفه دارد تمامی مراحل ورود کالا، انبارش، برچسب‌گذاری اصالت و در نهایت آزادسازی محموله‌ها را در کارتابل اختصاصی خود کنترل و تایید نماید.

یکی از وظایف حیاتی مسئول فنی در این سامانه، مدیریت «کد رهگیری و ردیابی» یا همان شناسه UID است. مسئول فنی باید اطمینان حاصل کند که اطلاعات فایل‌های XML ارسالی به سامانه با محموله‌های فیزیکی کاملاً مطابقت دارد.

در صورت بروز هرگونه خطا در فرآیند چاپ برچسب یا خرابی در شناسه‌ها، این مسئول فنی است که باید از طریق کارتابل خود درخواست ابطال یا اصلاح شناسه‌ها را ثبت کند تا از ورود کالای غیرمجاز به بازار جلوگیری شود.

علاوه بر این، مسئول فنی موظف است گزارش‌های مربوط به عوارض ناخواسته داروها (ADR) و مشکلات کیفی تجهیزات پزشکی را مستقیماً در سامانه تیتک ثبت کند.

این اطلاعات به صورت لحظه‌ای توسط کارشناسان سازمان غذا و دارو بررسی شده و در صورت نیاز، دستور جمع‌آوری (Recall) محصول از سراسر کشور صادر می‌شود. این فرآیند دیجیتال، زمان پاسخگویی به بحران‌های سلامت را از چندین هفته به چند ساعت کاهش داده است.

در طرح دارویار، مسئولیت مسئول فنی داروخانه دوچندان شده است. او باید نظارت کند که تمامی نسخه‌های پیچیده شده در سامانه ثبت و استعلام اصالت شوند. بدون تایید مسئول فنی در سامانه، مابه‌التفاوت ارز دارو به داروخانه پرداخت نخواهد شد.

بنابراین، تسلط بر منوهای داشبورد مدیریتی تیتک و آگاهی از بخشنامه‌های لحظه‌ای که در کارتابل ابلاغ می‌شود، برای هر مسئول فنی الزامی و حیاتی است.

اگرچه تمرکز اولیه سامانه تیتک بر دارو بود، اما امروزه بخش تجهیزات و ملزومات پزشکی یکی از گسترده‌ترین زیرسیستم‌های این پلتفرم را تشکیل می‌دهد. از کوچکترین قطعات دندانپزشکی تا دستگاه‌های پیشرفته تصویربرداری و ایمپلنت‌های ارتوپدی، همگی باید در سامانه تیتک دارای شناسنامه الکترونیکی باشند.

این بخش با هدف جلوگیری از ورود تجهیزات قاچاق، بازسازی شده (Refurbished) به جای نو و کنترل قیمت‌گذاری دقیق ایجاد شده است.

در سامانه تیتک، هر وسیله پزشکی بر اساس کدهای بین‌المللی GMDN طبقه‌بندی می‌شود. واردکنندگان موظفند پیش از ورود کالا، تاییدیه کیفی و استانداردهای لازم را در سامانه بارگذاری کنند. یکی از ویژگی‌های مهم تیتک در حوزه تجهیزات، اتصال آن به سامانه «ایمد» (IMED) است.

این اتصال باعث می‌شود که تنها کالاهای دارای پروانه ساخت یا واردات معتبر بتوانند شناسه اصالت دریافت کنند و در مراکز درمانی سراسر کشور توزیع شوند.

نظارت بر توزیع تجهیزات پزشکی سرمایه‌ای و مصرفی از طریق تیتک، به دولت اجازه می‌دهد تا تخصیص ارز را بر اساس نیاز واقعی بیمارستان‌ها مدیریت کند.

به عنوان مثال، در مورد استنت‌های قلبی یا پروتزها که قیمت بالایی دارند، سامانه تیتک مسیر حرکت کالا را تا اتاق عمل ردیابی می‌کند.

بیمار یا همراه او می‌تواند با استعلام کد UID روی بسته‌بندی، مطمئن شود که قطعه استفاده شده اصل بوده و با قیمت مصوب محاسبه شده است.

همچنین، سامانه انبارها در بخش تجهیزات پزشکی بسیار فعال است. تمامی توزیع‌کنندگان استانی و شرکت‌های پخش موظفند موجودی لحظه‌ای خود را در تیتک ثبت کنند.

این امر در زمان کمبودهای کشوری به سازمان غذا و دارو کمک می‌کند تا موجودی‌های انبار شده را شناسایی و به سمت مراکز با نیاز فوری هدایت کند. این شفافیت مانع از ایجاد بازار سیاه برای تجهیزات حیاتی و نجات‌بخش می‌شود.

برای درک نحوه عملکرد سامانه تیتک، شناخت دو شناسه کلیدی IRC و GTIN ضروری است. کد GTIN (Global Trade Item Number) یک شناسه بین‌المللی است که توسط سازمان جهانی GS1 صادر می‌شود و مشخصات کلی محصول مانند نام، شرکت سازنده و نوع بسته‌بندی را در سطح جهانی تعریف می‌کند.

اما کد IRC (Iran Registration Code) پروانه بهداشتی اختصاصی است که توسط سازمان غذا و دارو ایران به هر فرآورده اعطا می‌شود و نشان‌دهنده مجوز قانونی فروش آن در داخل کشور است.

در سامانه تیتک، ترکیب این دو کد به همراه شماره سری ساخت (Batch Number) و تاریخ انقضا، منجر به تولید شناسه منحصر‌به‌فرد UID می‌شود. در واقع، GTIN و IRC شناسنامه عمومی کالا هستند، در حالی که UID شناسنامه اختصاصی هر واحد کالا (مثلاً هر عدد جعبه قرص) است.

این تفکیک دقیق به سیستم اجازه می‌دهد تا اگر یک سری ساخت خاص از دارویی دچار مشکل کیفی شد، دقیقاً همان دسته را در کل کشور ردیابی و مسدود کند، بدون اینکه فروش سایر محصولات آن برند متوقف شود.

شرکت‌ها موظفند برای هر محصول جدید، ابتدا کد GTIN را از مراجع مربوطه دریافت و سپس در سامانه تیتک برای اخذ IRC اقدام کنند. فرآیند صدور IRC در تیتک کاملاً دیجیتالی شده و شامل بررسی فرمولاسیون، نتایج آزمایشگاهی و تاییدیه مسئول فنی است.

وجود کد IRC فعال در سامانه، پیش‌شرط اصلی برای ثبت سفارش ارزی و ترخیص کالا از گمرکات کشور محسوب می‌شود و بدون آن کالا غیرمجاز تلقی می‌گردد.

یکی از مزایای استفاده از این شناسه‌ها در تیتک، امکان تحلیل داده‌های بازار است. سیاست‌گذاران با بررسی تعداد IRCهای فعال در یک گروه درمانی، می‌توانند میزان رقابت، انحصار یا نیاز به واردات را تشخیص دهند.

همچنین، مصرف‌کنندگان با استفاده از اپلیکیشن تیتک و اسکن بارکد، می‌توانند کد IRC محصول را مشاهده کرده و از تاریخ اعتبار پروانه بهداشتی آن مطمئن شوند که این خود بالاترین سطح اطمینان از سلامت کالا است.

سامانه تیتک فراتر از یک ابزار نظارت بهداشتی، به عنوان یک بازوی قدرتمند در شفافیت مالی و مدیریت ارزی کشور عمل می‌کند.

با توجه به تخصیص ارز ترجیحی یا نیمایی به دارو و کالاهای اساسی، دولت نیاز دارد تا اطمینان حاصل کند که هر دلار تخصیص یافته، دقیقاً تبدیل به کالای سلامت‌محور شده و با قیمت مصوب به دست مصرف‌کننده نهایی رسیده است.

تیتک با ایجاد اتصال میان بانک مرکزی، گمرک و سازمان غذا و دارو، این زنجیره را شفاف کرده است.

وقتی یک شرکت درخواست ارز برای واردات مواد اولیه یا داروی ساخته شده را دارد، تمامی مراحل از ثبت سفارش تا تخصیص ارز در بستر تیتک پایش می‌شود.

پس از ورود کالا به کشور، تا زمانی که شناسه‌های اصالت (UID) در سامانه فعال نشوند و فروش کالا در شبکه رسمی ثبت نگردد، فرآیند رفع تعهد ارزی شرکت تکمیل نخواهد شد.

این مکانیسم هوشمند، احتمال «بیش‌اظهاری» در گمرک یا خروج غیرقانونی ارز از کشور را به حداقل رسانده است.

علاوه بر این، تیتک ابزار اصلی کنترل قیمت در بازار است. قیمت مصوب هر کالا که توسط کمیسیون قیمت‌گذاری تعیین می‌شود، در سامانه ثبت شده و به محض اسکن بارکد توسط داروخانه یا مصرف‌کننده، قیمت قانونی نمایش داده می‌شود.

در طرح دارویار، تیتک با اتصال به سامانه‌های بیمه، محاسبه می‌کند که چه مقدار از هزینه دارو باید توسط دولت (یارانه ارزی) و چه مقدار توسط بیمار پرداخت شود. این روش مانع از گران‌فروشی و سوءاستفاده از یارانه‌های دولتی می‌گردد.

در نهایت، تیتک از پدیده «قاچاق معکوس» جلوگیری می‌کند. از آنجا که دارو در ایران به دلیل یارانه‌ها ارزان‌تر از کشورهای همسایه است، تمایل برای خروج دارو از مرزها وجود دارد.

اما چون هر بسته دارو در تیتک دارای هویت است، خروج مقادیر انبوه دارو از شبکه توزیع بدون ثبت در سامانه غیرممکن است. این سیستم تضمین می‌کند که منابع ارزی کشور صرفاً برای تامین سلامت شهروندان ایرانی هزینه شود و نه سودجویی قاچاقچیان.