مبارزه با قاچاق فرآوردههای نفتی یکی از اصلیترین دلایل طراحی و استقرار سامانه ثامن است. در سالهای اخیر، تفاوت قیمت سوخت در داخل ایران با کشورهای همسایه، انگیزه بالایی برای خروج غیرقانونی سرمایههای ملی ایجاد کرده است.
سامانه ثامن با ثبت دقیق منشأ خرید، مسیر حرکت کالا را از پالایشگاه تا مقصد نهایی رصد میکند.
این سامانه با ایجاد یک زنجیره تأییدیه هوشمند، اجازه نمیدهد فرآوردههای یارانهای تحت پوشش محصولات صادراتی یا مشتقات دیگر از مرز خارج شوند.
هر محموله هیدروکربوری برای خروج از کشور نیازمند تاییدیه کارگروه تعیین ماهیت است که اطلاعات آن مستقیماً در سامانه ثامن ثبت و با اسناد خرید مطابقت داده میشود.
یکی از شگردهای قاچاقچیان، استفاده از فاکتورهای صوری برای تطهیر سوخت قاچاق بود. سامانه ثامن با حذف فیزیکی فاکتورها و جایگزینی آنها با اسناد الکترونیکی غیرقابل جعل، این مسیر را مسدود کرده است.
اکنون هر واحد تولیدی باید ثابت کند که مواد اولیه خود را از مجاری قانونی مانند بورس کالا یا پالایشگاههای معتبر خریداری کرده است.
در واقع، سامانه ثامن به عنوان یک ترازوی دیجیتال عمل میکند. این سیستم میزان ورودی مواد اولیه به یک کارخانه را با میزان خروجی محصول نهایی مقایسه میکند.
اگر ناهماهنگی در این تراز مشاهده شود، بلافاصله زنگ خطر برای نهادهای نظارتی به صدا درمیآید و از صدور مجوزهای بعدی جلوگیری میشود.
علاوه بر این، همکاری نزدیک ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز با مدیریت سامانه ثامن باعث شده است تا شبکه توزیع مویرگی سوخت نیز تحت نظارت قرار گیرد.
این نظارت دقیق نه تنها از هدررفت منابع ارزی جلوگیری میکند، بلکه باعث میشود سوخت به دست مصرفکنندگان واقعی در صنایع تولیدی برسد و چرخه اقتصاد مولد تقویت شود.
