محاسبه تراز و ظرفیت قبولی کنکور 98 (نظام جدید و قدیم)

تفاوت اصلی در محتوای آموزشی و ساختار کتاب‌های درسی بود. نظام قدیم شامل دانش‌آموزانی بود که دوره پیش‌دانشگاهی را گذرانده بودند، در حالی که نظام جدید (۳-۳-۶) اولین خروجی‌های دوازده‌ساله خود را به کنکور فرستاد. سازمان سنجش برای رعایت عدالت، دو مجموعه سوال متفاوت طراحی کرد که از نظر بودجه‌بندی و سرفصل‌ها با کتب درسی هر گروه منطبق بود، اما در نهایت هر دو گروه برای صندلی‌های یکسانی در دانشگاه به رقابت پرداختند.

بله، طبق مصوبه سازمان سنجش در سال ۹۸، داوطلبان حق انتخاب داشتند که در کدام مجموعه سوالات شرکت کنند. بسیاری از داوطلبان نظام قدیم به دلیل حجم کمتر مطالب یا به‌روزتر بودن منابع نظام جدید، ترجیح دادند در آزمون نظام جدید شرکت کنند. این انتخاب در زمان ثبت‌نام اولیه انجام می‌شد و پس از تایید نهایی، داوطلب موظف بود تنها به سوالات نظام انتخابی خود پاسخ دهد و امکان تغییر در جلسه آزمون وجود نداشت.

تراز یا نمره کل، عددی است که جایگاه نسبی داوطلب را در مقایسه با سایر شرکت‌کنندگان نشان می‌دهد. برخلاف درصد که نمره خام است، تراز نشان می‌دهد که عملکرد شما چقدر از میانگین جامعه آماری بهتر یا بدتر بوده است. در سال ۹۸، تراز اهمیت دوچندانی داشت؛ زیرا باید نمرات دو گروه مختلف (نظام قدیم و جدید) با هم مقایسه می‌شد تا رتبه نهایی در یک صف واحد استخراج گردد.

خیر، یکی از بزرگترین ابهامات داوطلبان در سال ۹۸ همین موضوع بود. سازمان سنجش رسماً اعلام کرد که هیچ ظرفیت مجزایی برای نظام قدیم یا جدید وجود ندارد. ظرفیت هر کد-رشته محل متعلق به تمامی داوطلبان است و تنها ملاک پذیرش، نمره کل (تراز) و رتبه در سهمیه است. این یعنی یک داوطلب نظام قدیم و یک داوطلب نظام جدید برای قبولی در یک صندلی واحد در دانشگاه تهران مستقیماً با هم رقابت می‌کردند.

داوطلبان نظام جدید شامل دانش‌آموزانی بودند که ساختار آموزشی ۳-۳-۶ را طی کرده و در سال تحصیلی ۹۷-۹۸ در پایه دوازدهم مشغول به تحصیل بودند. این افراد اولین گروهی بودند که کتاب‌های درسی جدید را مطالعه کرده و امتحان نهایی آن‌ها نیز بر اساس سرفصل‌های نظام جدید برگزار شده بود. این داوطلبان به دلیل تازگی مطالب و تطابق سوالات با کتب درسی‌شان، چالش‌های متفاوتی نسبت به پشت‌کنکوری‌ها داشتند.

در کنکور ۹۸، تاثیر سوابق تحصیلی به صورت حداکثر ۳۰ درصد و با تاثیر مثبت اعمال شد. برای داوطلبان نظام جدید، نمرات امتحانات نهایی پایه دوازدهم ملاک بود و برای داوطلبان نظام قدیم، نمرات دیپلم (سال سوم) و پیش‌دانشگاهی مد نظر قرار می‌گرفت. تاثیر مثبت به این معناست که اگر سوابق تحصیلی باعث افزایش تراز کل داوطلب می‌شد، اعمال می‌گردید و در غیر این صورت، تنها نمره آزمون سراسری ملاک قرار می‌گرفت.

خیر، دفترچه سوالات عمومی نیز مانند سوالات اختصاصی برای دو نظام متفاوت بود. اگرچه اشتراکات زیادی در مباحث ادبیات، عربی، معارف و زبان وجود داشت، اما به دلیل تفاوت در کتب درسی و حذفیات، سازمان سنجش دو دفترچه مجزا طراحی کرد. داوطلبان باید بر اساس نظام آموزشی که در هنگام ثبت‌نام انتخاب کرده بودند، به سوالات دفترچه مربوط به خود پاسخ می‌دادند تا در فرآیند هم‌ترازی دچار مشکل نشوند.

کنکور ۹۸ نقطه عطف تغییر ساختار آموزشی ایران بود. به دلیل وجود تعداد زیاد فارغ‌التحصیلان نظام قدیم که هنوز در رقابت کنکور حضور داشتند، امکان حذف ناگهانی سوالات نظام قدیم وجود نداشت. از سوی دیگر، دانش‌آموزان نظام جدید نیز باید بر اساس کتب خود سنجیده می‌شدند. این وضعیت دوقطبی و لزوم برقراری عدالت بین این دو گروه با استفاده از روش‌های آماری پیچیده، سال ۹۸ را به یکی از خاص‌ترین دوره‌های کنکور تبدیل کرد.

خیر، زمان پاسخگویی برای هر دو گروه کاملاً یکسان در نظر گرفته شده بود. با وجود تفاوت در محتوای سوالات، استانداردهای زمانی سازمان سنجش برای دروس عمومی و اختصاصی به گونه‌ای تنظیم شده بود که داوطلبان هر دو نظام در شرایط زمانی برابری به رقابت بپردازند. این موضوع بخشی از سیاست یکپارچه‌سازی آزمون برای جلوگیری از هرگونه تبعیض در مدیریت زمان جلسه کنکور توسط داوطلبان بود.

داوطلبان در هنگام ثبت‌نام در سایت سازمان سنجش، با گزینه‌ای مواجه می‌شدند که باید نوع نظام آموزشی خود را (قدیم یا جدید) مشخص می‌کردند. این انتخاب بسیار حیاتی بود زیرا نوع کارت ورود به جلسه و دفترچه سوالات بر همین اساس تعیین می‌شد. سازمان سنجش در بازه‌های ویرایش اطلاعات، فرصتی را فراهم کرد تا داوطلبانی که به اشتباه نظام خود را انتخاب کرده بودند یا تغییر عقیده داده بودند، نسبت به اصلاح آن اقدام کنند.

در حوزه‌های امتحانی، داوطلبان نظام قدیم و جدید معمولاً در دسته‌های جداگانه یا با چیدمان مشخصی قرار می‌گرفتند. بر روی کارت شرکت در آزمون و همچنین بر روی صندلی داوطلب، نوع نظام آموزشی درج شده بود. مراقبان موظف بودند دفترچه‌های شخصی‌سازی شده را که نام و مشخصات داوطلب به همراه نوع نظام بر روی آن چاپ شده بود، دقیقاً به شخص مربوطه تحویل دهند تا از بروز اشتباه در پاسخگویی جلوگیری شود.

این یکی از خطاهای استراتژیک بود. پاسخبرگ‌های کنکور ۹۸ بر اساس کد دفترچه و نظام انتخابی داوطلب قرائت می‌شدند. اگر داوطلبی به اشتباه سوالات نظام دیگر را پاسخ می‌داد، به دلیل عدم تطابق کلید سوالات با پاسخبرگ، نمرات خام وی به شدت افت می‌کرد یا منفی می‌شد. سازمان سنجش تاکید کرده بود که مسئولیت چک کردن نوع دفترچه با اطلاعات کارت ورود به جلسه بر عهده داوطلب است و اعتراضی در این زمینه پذیرفته نیست.

اعلام نتایج در دو مرحله انجام شد. ابتدا در مرداد ماه، کارنامه اولیه حاوی نمرات خام، تراز و رتبه در سهمیه منتشر گشت. در این کارنامه، داوطلبان فارغ از اینکه در کدام نظام امتحان داده بودند، در یک رتبه‌بندی مشترک قرار گرفتند. مرحله دوم شامل انتخاب رشته و اعلام نتایج نهایی در شهریور ماه بود. فرآیند استخراج نتایج به دلیل لزوم اجرای محاسبات هم‌ترازی (Equating) نسبت به سال‌های قبل حساسیت و زمان بیشتری را طلب می‌کرد.

در مرحله انتخاب رشته، هیچ تفاوتی بین داوطلبان نظام قدیم و جدید وجود نداشت. دفترچه انتخاب رشته (دفترچه شماره ۲) برای همه یکسان بود و تمامی کد-رشته‌ها برای هر دو گروه در دسترس قرار داشت. داوطلبان بر اساس رتبه در سهمیه و رتبه کشوری خود، اولویت‌هایشان را در فرم انتخاب رشته وارد می‌کردند. سیستم گزینش کامپیوتری بدون توجه به نوع نظام آموزشی، تنها بر اساس نمره و اولویت، قبولی فرد را تعیین می‌کرد.

سازمان سنجش برای همسان‌سازی سوابق تحصیلی، از نمرات تراز شده امتحانات نهایی استفاده کرد. از آنجا که امتحانات نهایی نظام قدیم و جدید متفاوت بود، نمره هر درس در امتحان نهایی به تراز تبدیل می‌شد. این تراز نشان‌دهنده سطح علمی دانش‌آموز در سال فارغ‌التحصیلی خودش بود. سپس این نمرات تراز شده با ضریب مشخص (۳۰ درصد) در نمره کل کنکور ادغام می‌شدند تا تاثیر سوابق تحصیلی به صورت عادلانه اعمال شود.

بله، مانند هر سال داوطلبان می‌توانستند از طریق سیستم پاسخگویی سازمان سنجش نسبت به نتایج خود اعتراض کنند. با این حال، به دلیل پیچیدگی فرمول‌های هم‌ترازی بین دو نظام، اکثر اعتراضات مربوط به تراز با پاسخ‌های مستدل فنی مواجه می‌شد. سازمان سنجش توضیح می‌داد که تراز بر اساس سطح دشواری سوالات هر نظام و عملکرد کل جامعه آماری محاسبه شده و یک عدد ریاضی دقیق است که جای خطای انسانی در آن وجود ندارد.

سازمان سنجش به عنوان متولی اصلی، تیمی از متخصصان آمار و سنجش آموزشی را مامور کرد تا مدل‌های مختلف هم‌ترازی را بررسی کنند. این سازمان موظف بود اطمینان حاصل کند که سختی یا آسانی سوالات در یک نظام، باعث برتری ناعادلانه داوطلبان آن گروه نشود. گزارش‌های فنی این فرآیند به شورای عالی انقلاب فرهنگی و مجلس نیز ارائه می‌شد تا شفافیت لازم در مورد نحوه محاسبه رتبه‌های مشترک ایجاد گردد.

داوطلبانی که در جلسه آزمون حاضر نبودند، طبیعتاً از چرخه محاسبات تراز و رتبه خارج می‌شدند. اما نکته مهم این است که تراز هر درس بر اساس عملکرد 'حاضرین' محاسبه می‌شود. اگر در یک نظام (مثلاً نظام قدیم) داوطلبان قوی‌تری حضور داشتند، میانگین بالا می‌رفت و کسب تراز بالا سخت‌تر می‌شد. بنابراین، ترکیب جمعیتی حاضرین در هر نظام، مستقیماً بر روی تراز نهایی داوطلبان آن نظام تاثیرگذار بود.

نمره خام در هر درس با فرمول استاندارد سازمان سنجش محاسبه می‌شود: [(تعداد پاسخ‌های صحیح ضربدر ۳) منهای (تعداد پاسخ‌های غلط)] تقسیم بر (تعداد کل سوالات ضربدر ۳). حاصل این فرمول در عدد ۱۰۰ ضرب می‌شود تا درصد نهایی به دست آید. این نمره خام اولین ورودی برای محاسبه تراز است. وجود نمره منفی (یک‌سوم) باعث می‌شود که پاسخ‌های تصادفی اثر مخربی بر تراز نهایی داوطلب داشته باشند.

سازمان سنجش از روش 'هم‌ترازی نمره‌ای' استفاده کرد. در این روش، اگر فرضاً درس ریاضی در نظام جدید سخت‌تر از نظام قدیم بود، نمرات خام داوطلبان نظام جدید به گونه‌ای تعدیل می‌شد که با نمرات نظام قدیم قابل مقایسه باشد. هدف این بود که اگر یک داوطلب با سطح علمی مشخص در هر دو آزمون شرکت می‌کرد، به تراز یکسانی دست یابد. این کار با استفاده از سوالات مشترک (Anchor Items) و تحلیل توزیع نمرات انجام گرفت.

در کنکور ۹۸، تعدادی از سوالات در هر دو دفترچه نظام قدیم و جدید مشترک بودند. این سوالات به عنوان پل ارتباطی عمل می‌کردند. با تحلیل عملکرد داوطلبان هر دو نظام در این سوالات مشترک، سازمان سنجش می‌توانست تفاوت سطح علمی دو گروه را بسنجد. اگر داوطلبان نظام جدید سوالات مشترک را بهتر پاسخ می‌دادند، نشان‌دهنده قدرت علمی بالاتر این گروه بود و این موضوع در محاسبات تراز کل لحاظ می‌شد.

این تفاوت به دلیل اختلاف در 'سطح دشواری سوالات' و 'میانگین کل داوطلبان' در هر نظام بود. تراز تابعی از انحراف معیار و میانگین نمرات است. اگر در نظام قدیم، درسی مانند زیست‌شناسی بسیار ساده بود و همه درصدهای بالایی کسب می‌کردند، ارزش هر درصد کاهش می‌یافت و تراز کمتری می‌داد. اما اگر در نظام جدید همان درس سخت بود، درصد پایین‌تر می‌توانست تراز بسیار بالاتری ایجاد کند.

پس از محاسبه تراز هر درس به صورت جداگانه، نمره کل (تراز نهایی) از طریق میانگین وزنی تراز دروس به دست می‌آید. در این محاسبه، ضریب هر درس (مثلاً ضریب ۴ برای زیست‌شناسی در زیرگروه ۱ تجربی) در تراز آن درس ضرب شده و مجموع آن‌ها بر مجموع ضرایب تقسیم می‌شود. این نمره کل نهایی است که ملاک اصلی رتبه‌بندی در سهمیه و پذیرش در دانشگاه قرار می‌گیرد.

ضریب دشواری به صورت مستقیم در فرمول تراز وجود ندارد، اما به صورت غیرمستقیم از طریق میانگین نمرات جامعه آماری اعمال می‌شود. وقتی سوالات درسی سخت باشد، میانگین کل پایین می‌آید. در فرمول تراز (Z-Score)، فاصله نمره داوطلب از میانگین سنجیده می‌شود. بنابراین در دروس سخت، حتی با درصدهای متوسط هم می‌توان به ترازهای بالا دست یافت، زیرا فاصله از میانگینِ پایین، زیاد خواهد بود.

بله، حجم جامعه آماری بر انحراف معیار و دقت محاسبات تراز تاثیر می‌گذارد. در سال ۹۸، تعداد داوطلبان نظام جدید بیشتر از نظام قدیم بود. این موضوع باعث شد که توزیع نرمال نمرات در نظام جدید به واقعیت نزدیک‌تر باشد. با این حال، روش‌های هم‌ترازی آماری به گونه‌ای طراحی شده‌اند که اثر تفاوت در تعداد شرکت‌کنندگان را خنثی کنند تا عدالت آموزشی بین گروه پرجمعیت و کم‌جمعیت برقرار شود.

در کنکور ۹۸، هر گروه آزمایشی دارای چند زیرگروه بود (مثلاً زیرگروه ۱ و ۲ برای رشته‌های مختلف پزشکی و داروسازی). چون ضرایب دروس در هر زیرگروه متفاوت است، تراز کل داوطلب برای هر زیرگروه به صورت جداگانه محاسبه می‌شد. ممکن بود داوطلبی در زیرگروه ۱ تراز ۹۰۰۰ و در زیرگروه ۲ تراز ۹۵۰۰ کسب کند. رتبه داوطلب نیز در هر زیرگروه متفاوت بود و برای قبولی در هر رشته، رتبه در زیرگروه مربوطه ملاک قرار می‌گرفت.

نمره منفی باعث کاهش شدید نمره خام می‌شود و چون تراز بر پایه نمره خام است، اثر آن دوچندان می‌گردد. در کنکور ۹۸ که رقابت بسیار فشرده بود، هر پاسخ غلط می‌توانست تراز داوطلب را به شدت جابجا کند. به خصوص در دروسی که هم‌ترازی آن‌ها حساس بود، داشتن پاسخ‌های غلط زیاد باعث می‌شد داوطلب از میانگین جامعه آماری عقب بماند و تراز او به زیر ۵۰۰۰ (حد وسط) سقوط کند.

هزینه خرید کارت اعتباری ثبت‌نام برای کنکور سراسری سال ۹۸ مبلغ ۲۷,۵۰۰ تومان تعیین شده بود. این مبلغ برای تمامی داوطلبان فارغ از نوع نظام آموزشی (قدیم یا جدید) یکسان بود. همچنین داوطلبانی که تمایل به انتخاب رشته‌های دانشگاه‌های پیام‌نور و غیرانتفاعی داشتند، باید مبلغ ۱۳,۸۰۰ تومان اضافه بابت علاقه‌مندی پرداخت می‌کردند. این هزینه‌ها صرفاً جهت خدمات ثبت‌نام و برگزاری آزمون توسط سازمان سنجش دریافت می‌شد.

بله، داوطلبان نظام قدیم که تصمیم گرفتند در آزمون نظام جدید شرکت کنند، با هزینه‌های سنگین خرید منابع آموزشی و کتاب‌های کمک‌درسی جدید مواجه شدند. با توجه به تغییرات گسترده در کتب درسی، منابع قدیمی عملاً بلااستفاده بودند. این هزینه‌ها شامل خرید کتاب‌های تست، شرکت در کلاس‌های بازآموزی برای مباحث جدید و گاهی هزینه‌های مشاوره برای تطبیق با ساختار جدید بود که بار مالی قابل توجهی به خانواده‌ها تحمیل کرد.

کسب تراز بالا در سال ۹۸ به معنای قبولی در رشته‌های پرطرفدار دانشگاه‌های دولتی (روزانه) بود. از منظر اقتصادی، قبولی در دوره روزانه به معنای تحصیل رایگان و بهره‌مندی از یارانه‌های دولتی است. در مقابل، ترازهای پایین‌تر داوطلبان را به سمت دانشگاه‌های شهریه‌پرداز مانند آزاد، پردیس خودگردان یا غیرانتفاعی سوق می‌داد که هزینه‌های تحصیلی آن‌ها در رشته‌هایی مثل پزشکی می‌تواند سالانه ده‌ها میلیون تومان باشد.

داوطلبان نظام قدیم که از نمرات نهایی خود راضی نبودند، می‌توانستند در طرح ترمیم معدل شرکت کنند. هزینه این کار بر اساس مصوبات آموزش و پرورش استان‌ها تعیین می‌شد و معمولاً بابت هر درس مبلغی بین ۲۰ تا ۵۰ هزار تومان دریافت می‌شد. این هزینه در مقایسه با تاثیری که می‌توانست بر تراز کل و کاهش هزینه‌های احتمالی تحصیل در دانشگاه‌های شهریه‌پرداز داشته باشد، برای بسیاری از داوطلبان توجیه اقتصادی داشت.

بله، 'هزینه فرصت' در اینجا مطرح بود. یادگیری سرفصل‌های جدید و فراموش کردن برخی مباحث نظام قدیم که در نظام جدید حذف شده بودند، زمان زیادی را از داوطلب می‌گرفت. داوطلب باید ریسک می‌کرد که آیا زمان صرف شده برای مطالعه منابع جدید، منجر به تراز بالاتری نسبت به مطالعه منابع آشنای قدیمی خواهد شد یا خیر. این مدیریت زمان، خود نوعی هزینه غیرمادی اما بسیار حیاتی در سال ۹۸ بود.

موسسات کنکوری معمولاً برای کلاس‌های نظام جدید به دلیل تقاضای بیشتر و تازگی مطالب، هزینه‌های بالاتری دریافت می‌کردند. اساتید کنکور نیز مجبور بودند جزوات خود را کاملاً بازنویسی کنند. داوطلبان نظام قدیم که می‌خواستند در نظام جدید شرکت کنند، گاهی مجبور بودند در کلاس‌های پایه دهم تا دوازدهم شرکت کنند که این موضوع هزینه کل آموزش آن‌ها را نسبت به یک دوره مرور ساده نظام قدیم، تا دو برابر افزایش می‌داد.

برای انتخاب رشته دانشگاه آزاد بر اساس تراز کنکور سراسری ۹۸، داوطلبان باید کارت اعتباری جداگانه‌ای خریداری می‌کردند. هزینه این کارت در آن سال حدود ۴۵,۰۰۰ تومان بود. داوطلبان هر دو نظام با استفاده از کد دسترسی مندرج در کارنامه سازمان سنجش، می‌توانستند در سایت مرکز سنجش و پذیرش دانشگاه آزاد انتخاب رشته کنند. این هزینه جدای از هزینه‌های ثبت‌نام اولیه کنکور بود.

ارسال درخواست بررسی مجدد نمرات در سیستم پاسخگویی سازمان سنجش رایگان بود. اما اگر داوطلبی تقاضای بازبینی دستی پاسخبرگ را داشت (که به ندرت موافقت می‌شد)، فرآیندهای اداری خاصی طی می‌شد. سازمان سنجش معمولاً با شفاف‌سازی آنلاین و ارائه کلید سوالات و پاسخبرگ اسکن شده، نیاز به هزینه‌کرد داوطلبان برای پیگیری‌های حضوری و حقوقی را به حداقل می‌رساند.

شورای عالی انقلاب فرهنگی با هدف حمایت از داوطلبان نظام قدیم که سال‌ها با منابع خود مطالعه کرده بودند، مصوب کرد که سازمان سنجش موظف است تا زمان استقرار کامل نظام جدید، دو نوع سوال طراحی کند. این قانون تاکید داشت که طراحی سوالات باید به گونه‌ای باشد که هیچ‌کدام از دو گروه دچار خسران نشوند. این مصوبه مبنای قانونی اصلی برای برگزاری کنکور دوقطبی در سال ۹۸ و حتی تمدید آن در سال ۹۹ شد.

داوطلبان طبق قانون دیوان عدالت اداری حق دارند نسبت به فرآیندهایی که منجر به تضییع حق آن‌ها می‌شود اعتراض کنند. اگر اثبات می‌شد که فرمول‌های هم‌ترازی سازمان سنجش دارای ایراد علمی بوده و باعث شده تراز یک نظام به طور سیستماتیک کمتر از نظام دیگر شود، داوطلبان می‌توانستند ابطال نتایج یا اصلاح آن‌ها را از طریق مجاری قانونی پیگیری کنند. البته سازمان سنجش همواره از دقت علمی مدل‌های خود دفاع کرده است.

از نظر قانونی، هیچ محدودیتی برای انتخاب نظام وجود نداشت. یعنی یک دانش‌آموز که دیپلم نظام جدید داشت هم می‌توانست (در صورت تمایل و قبول مسئولیت) در آزمون نظام قدیم شرکت کند، هرچند این کار منطقی نبود. تنها محدودیت قانونی این بود که داوطلب پس از پایان مهلت ویرایش، حق تغییر نظام آزمونی خود را نداشت و حضور در جلسه با دفترچه غیرمرتبط، تخلف محسوب شده و منجر به محرومیت می‌شد.

سهمیه‌های قانونی (مناطق ۱، ۲، ۳، سهمیه ۵ و ۲۵ درصدی ایثارگران) طبق روال سال‌های قبل و بر اساس قوانین مجلس شورای اسلامی اعمال شد. نوع نظام آموزشی هیچ تاثیری بر سهمیه نداشت. یعنی داوطلبان نظام قدیم و جدیدِ دارای سهمیه ۵ درصد، ابتدا در سهمیه خودشان با هم مقایسه می‌شدند. قانون ظرفیت اختصاصی برای سهمیه‌ها را مقدم بر نوع نظام آموزشی می‌دانست و تراز کل، ابزار اجرای این قانون بود.

بسیاری از داوطلبان نظام قدیم با تجمع و نامه‌نگاری به مجلس، خواستار اختصاص ظرفیت جداگانه (مثلاً ۵۰ درصد برای هر نظام) بودند. اما از نظر قانونی، سازمان سنجش اعلام کرد که ظرفیت دانشگاه‌ها 'ملی' است و نمی‌توان بر اساس نوع کتاب درسی، حق انتخاب داوطلبان را محدود کرد. مراجع قانونی نیز با تایید روش هم‌ترازی به عنوان راهکار عادلانه، درخواست تفکیک ظرفیت را رد کردند زیرا آن را باعث تبعیض در حق داوطلبان با تراز بالاتر می‌دانستند.

داوطلبان مرد نظام قدیم که برای بار دوم یا سوم در کنکور ۹۸ شرکت می‌کردند، باید مراقب سنوات تحصیلی و مهلت معرفی خود به سازمان نظام وظیفه می‌بودند. طبق قانون، فارغ‌التحصیلان تنها یک سال فرصت داشتند تا تکلیف سربازی خود را مشخص کنند. شرکت در کنکور ۹۸ برای این افراد منوط به داشتن برگه اعزام بدون غیبت یا معافیت تحصیلی معتبر بود و نوع نظام آموزشی انتخابی، تاثیری در قوانین نظام وظیفه نداشت.

سهمیه‌های خاص مانند سهمیه بهیاران برای رشته پرستاری، همچنان پابرجا بود. داوطلبان بهیار که در نظام قدیم یا جدید تحصیل کرده بودند، پس از کسب حد نصاب نمره (معمولاً ۸۰ درصد نمره آخرین فرد قبولی آزاد)، می‌توانستند از ظرفیت اختصاصی خود استفاده کنند. قوانین این سهمیه‌ها توسط شورای عالی برنامه‌ریزی علوم پزشکی تعیین شده بود و نوع نظام آموزشی داوطلب، خللی در استحقاق او برای استفاده از سهمیه ایجاد نمی‌کرد.

شکایت از 'درجه دشواری' سوالات معمولاً در مراجع قضایی به نتیجه نمی‌رسد، زیرا طراحی سوال یک امر تخصصی و در صلاحیت سازمان سنجش است. با این حال، داوطلبان می‌توانستند از طریق کمیسیون آموزش مجلس، نسبت به عدم رعایت بودجه‌بندی یا طرح سوال از مباحث حذفی شکایت کنند. در سال ۹۸، سازمان سنجش با ارائه مستندات فنی هم‌ترازی، به مراجع قانونی اطمینان داد که سختی سوالات با تراز جبران شده و حق کسی ضایع نگشته است.