نقد و بررسی بازی Crash Bandicoot On The Run

این بازی یک اثر در سبک «دویدن بی‌پایان» (Endless Runner) با المان‌های استراتژیک و مدیریتی بود که توسط استودیو King، سازنده بازی معروف Candy Crush، توسعه یافت. برخلاف بازی‌های مشابه مثل Temple Run، این عنوان دارای مراحل داستانی، مبارزه با غول‌آخرها و سیستم ساخت‌وساز پایگاه بود که تجربه‌ای متفاوت از دنیای کراش بندیکوت را در پلتفرم موبایل برای کاربران اندروید و iOS فراهم می‌کرد.

خیر، متأسفانه در حال حاضر امکان تجربه این بازی وجود ندارد. کمپانی کینگ در دسامبر ۲۰۲۲ اعلام کرد که به فعالیت این بازی پایان می‌دهد. در نهایت در تاریخ ۱۶ فوریه ۲۰۲۳ (۲۷ بهمن ۱۴۰۱)، سرورهای بازی به‌طور کامل خاموش شدند و بازی از فروشگاه‌های رسمی اپ‌استور و گوگل‌پلی حذف شد. حتی اگر فایل نصب بازی را داشته باشید، به دلیل نیاز به اتصال سرور، بازی اجرا نمی‌شود.

این بازی میزبان طیف وسیعی از شخصیت‌های نوستالژیک بود. بازیکنان می‌توانستند در نقش «کراش» یا «کوکو» بازی کنند. همچنین شخصیت‌های منفی محبوبی مانند دکتر نئو کورتکس، نینا کورتکس، دکتر ان. جين، تینی تایگر و دینگودایل به عنوان غول‌آخر در مراحل مختلف حضور داشتند. علاوه بر این، بیش از ۵۰ غول‌آخر از نسخه‌های مختلف تاریخ ۳۰ ساله این مجموعه در بازی بازسازی شده بودند.

توسعه این بازی بر عهده استودیو «کینگ» (King) بود که یکی از زیرمجموعه‌های بزرگ اکتیویژن بلیزارد محسوب می‌شود. کینگ تخصص بالایی در ساخت بازی‌های کژوال موبایلی دارد و با ساخت سری Candy Crush به شهرت جهانی رسید. آن‌ها سعی کردند با استفاده از فرمول موفق خود در بازی‌های موبایلی و ترکیب آن با برند محبوب کراش بندیکوت، یک اثر سودآور و سرگرم‌کننده خلق کنند.

داستان بازی طبق معمول درباره نقشه‌های پلید دکتر نئو کورتکس بود. او قصد داشت با استفاده از میان‌برهای بین‌بعدی، تمام دنیاهای موازی را تحت سلطه خود درآورد. کراش و خواهرش کوکو باید با کمک «آکو آکو» به مناطق مختلف سفر کرده و با شکست دادن فرستادگان کورتکس در ابعاد مختلف، از نابودی جهان جلوگیری می‌کردند. این روایت از طریق دیالوگ‌های کوتاه و میان‌پرده‌های ساده پیش می‌رفت.

بله، بازی در ابتدای عرضه یک موفقیت تجاری عظیم بود. تنها در هفته اول انتشار، این بازی بیش از ۳۳ میلیون بار توسط کاربران در سراسر جهان دانلود شد. این آمار خیره‌کننده نشان‌دهنده محبوبیت بالای برند کراش بندیکوت در میان گیمرهای موبایل بود. با این حال، چالش اصلی تیم سازنده در نگه داشتن این کاربران در طولانی‌مدت بود که در نهایت منجر به توقف پروژه شد.

طراحی مراحل بازی الهام گرفته از نسخه‌های کلاسیک بود. مناطقی مانند Turtle Woods، Lost City و Temple Ruins که برای طرفداران قدیمی بسیار خاطره‌انگیز بودند، در این بازی با گرافیک مدرن بازسازی شده بودند. هر منطقه دارای مسیرهای فرعی، موانع خاص و منابع منحصربه‌فردی بود که بازیکن برای پیشرفت در بخش ساخت‌وساز به آن‌ها نیاز مبرم داشت و باید چندین بار در آن‌ها به جستجو می‌پرداخت.

بله، بازی دارای بخشی به نام Survival Runs بود که در آن بازیکنان می‌توانستند به صورت تیمی با دیگران رقابت کنند. در این حالت، شما عضو یک تیم می‌شدید و با دویدن در مسیرهای بی‌پایان، سعی می‌کردید بیشترین امتیاز را برای تیم خود کسب کنید تا در رده‌بندی‌های فصلی (Leaderboards) جایگاه بهتری به دست آورید و جوایز ویژه‌ای مانند اسکین‌های کمیاب را باز کنید.

سیستم کرفتینگ یکی از ستون‌های اصلی بازی بود. بازیکنان باید در مراحل معمولی (Collection Runs) مواد اولیه‌ای مانند نیترو، کریستال و قطعات فلزی جمع‌آوری می‌کردند. سپس در آزمایشگاه کوکو، از این مواد برای ساخت سلاح‌هایی مثل بمب‌های نیترو، اشعه‌های یخی و سرم‌های مخصوص استفاده می‌شد. بدون داشتن این سلاح‌ها، امکان مبارزه با غول‌آخرهای هر مرحله و پیشروی در داستان اصلی بازی به هیچ وجه وجود نداشت.

مبارزه با غول‌آخرها در انتهای مسیرهای داستانی رخ می‌داد. برخلاف دویدن عادی، در انتهای مسیر شما باید با استفاده از سلاح‌هایی که قبلاً در آزمایشگاه ساخته بودید، به سمت باس شلیک می‌کردید. هر باس الگوی حملات خاص خود را داشت و شما باید ضمن جاخالی دادن از حملات آن‌ها، در زمان مناسب با پرتاب بمب یا اشعه، نوار سلامتی آن‌ها را خالی می‌کردید تا مرحله به پایان برسد.

پایگاه مرکزی که در جزیره Wumpa واقع شده بود، محل مدیریت تمام فعالیت‌ها بود. بازیکنان در این بخش می‌توانستند ساختمان‌های جدید بسازند یا ساختمان‌های موجود مثل آزمایشگاه‌ها و انبارها را ارتقا دهند. ارتقای پایگاه اجازه می‌داد تا سلاح‌های پیشرفته‌تری ساخته شود و دسترسی به مناطق جدید نقشه آزاد گردد. در واقع، پیشرفت در دویدن مستقیماً به مدیریت صحیح و ارتقای این پایگاه وابسته بود.

مراحل داستانی دارای نقطه پایان و مبارزه با باس بودند، اما Collection Runs مسیرهایی بودند که هدف اصلی در آن‌ها جمع‌آوری منابع بود. در این مراحل، بازیکن می‌توانست تا زمانی که زنده است به دویدن ادامه دهد و آیتم‌های مورد نیاز برای کرفتینگ را جمع کند. این مراحل برای تکرار طراحی شده بودند و بازیکن مجبور بود برای تامین مواد اولیه آزمایشگاه، بارها در این محیط‌ها به گشت‌وگذار بپردازد.

اسکین‌ها در این بازی فراتر از تغییرات ظاهری بودند. هر لباس یا اسکین برای کراش و کوکو، ویژگی‌های مثبتی (Buffs) به همراه داشت؛ مثلاً برخی اسکین‌ها مقدار منابع جمع‌آوری شده را افزایش می‌دادند یا شانس پیدا کردن آیتم‌های کمیاب را بیشتر می‌کردند. همچنین برخی اسکین‌ها باعث می‌شدند بازیکن در شروع مرحله با ماسک آکو آکو اضافه کار خود را آغاز کند که یک مزیت بزرگ در مراحل سخت محسوب می‌شد.

برای پیشرفت سریع، کلید اصلی مدیریت زمان در بخش تولید بود. از آنجایی که ساخت سلاح‌ها در آزمایشگاه زمان‌بر بود، بازیکنان حرفه‌ای همیشه صف تولید را پر نگه می‌داشتند. همچنین شرکت در چالش‌های روزانه و ماموریت‌های فصلی باعث می‌شد مقدار زیادی کریستال بنفش و امتیاز تجربه (XP) کسب کنید که برای ارتقای سریع‌تر ساختمان‌های پایگاه و باز کردن مناطق جدید بسیار حیاتی و تاثیرگذار بودند.

بندیکوت پس در واقع همان سیستم «بتل پس» رایج در بازی‌های آنلاین بود. این سیستم دارای دو بخش رایگان و ویژه (Premium) بود. با انجام ماموریت‌ها و کسب امتیاز، سطح (Tier) بازیکن بالا می‌رفت و جوایزی مثل اسکین‌های انحصاری، کریستال بنفش و منابع نایاب آزاد می‌شد. هر فصل از بازی تم خاص خود را داشت و جوایز موجود در بندیکوت پس نیز متناسب با آن فصل تغییر می‌کرد.

خیر، خوشبختانه این بازی سیستم انرژی (مانند بسیاری از بازی‌های موبایلی که بعد از چند مرحله باید منتظر پر شدن انرژی بمانید) نداشت. بازیکنان می‌توانستند به صورت نامحدود به دویدن و جمع‌آوری منابع بپردازند. تنها محدودیت زمانی مربوط به بخش «تولید» در آزمایشگاه بود؛ یعنی برای ساخت سلاح‌های لازم جهت مبارزه با باس‌ها، باید مدتی صبر می‌کردید یا از کریستال برای اتمام فوری زمان استفاده می‌کردید.

برای اجرای روان بازی، کاربران اندروید به دستگاهی با حداقل اندروید ۵.۰ و ۲ گیگابایت رم نیاز داشتند. در پلتفرم iOS نیز دستگاه‌های آیفون ۶ اس به بالا که از iOS ۱۱ پشتیبانی می‌کردند، قادر به اجرای بازی بودند. البته به دلیل گرافیک سه‌بعدی و پرجزئیات، بازی روی گوشی‌های قدیمی‌تر با افت فریم مواجه می‌شد و برای تجربه بهینه، استفاده از پردازنده‌های میان‌رده سال ۲۰۱۹ به بعد توصیه می‌شد.

این بازی به عنوان یک «سرویس زنده» (Live Service) طراحی شده بود. تمام داده‌های مربوط به پیشرفت بازیکن، موجودی انبار، زمان‌سنج‌های ساخت‌وساز و رویدادهای فصلی روی سرورهای شرکت کینگ ذخیره و پردازش می‌شدند. این کار برای جلوگیری از تقلب (Cheat) و همچنین همگام‌سازی لحظه‌ای با رویدادهای آنلاین انجام می‌شد. به همین دلیل، حتی برای بخش‌های تک‌نفره نیز اتصال به اینترنت کاملاً ضروری بود.

خیر، به هیچ وجه. از آنجایی که معماری بازی بر پایه ارتباط مداوم با سرور (Client-Server) بنا شده بود، با خاموش شدن سرورها در فوریه ۲۰۲۳، هسته اصلی بازی از کار افتاد. در حال حاضر حتی اگر نسخه نصب شده بازی را روی گوشی خود داشته باشید، در صفحه لودینگ با خطای عدم اتصال به سرور مواجه می‌شوید و هیچ راه رسمی یا غیررسمی پایداری برای دور زدن این محدودیت وجود ندارد.

استودیو کینگ برای ساخت این بازی از موتور قدرتمند Unity استفاده کرده بود. انتخاب یونیتی به آن‌ها اجازه داد تا گرافیکی رنگارنگ و شبیه به نسخه‌های کنسولی (مانند Crash 4: It's About Time) را روی موبایل پیاده‌سازی کنند. بهینه‌سازی‌های انجام شده باعث شده بود که انیمیشن‌های کراش بسیار نرم و روان باشد و افکت‌های بصری انفجارها و محیط‌ها در سطح بسیار بالایی قرار بگیرد.

به صورت رسمی خیر. بازی Crash Bandicoot: On the Run بر اساس کنترل‌های لمسی (Swipe و Tap) بهینه‌سازی شده بود. از آنجایی که گیم‌پلی بازی شامل حرکت به چپ و راست، پرش و چرخیدن بود، تیم سازنده تمرکز خود را بر ساده‌سازی کنترلر لمسی گذاشته بود. اگرچه برخی کاربران با استفاده از نرم‌افزارهای جانبی سعی در اتصال دسته داشتند، اما تجربه بازی با لمس بسیار دقیق‌تر و راحت‌تر طراحی شده بود.

دلیل اصلی حذف بازی، تصمیم استراتژیک شرکت کینگ برای توقف پشتیبانی و خاموش کردن سرورها بود. وقتی یک بازی آنلاین دیگر به‌روزرسانی دریافت نمی‌کند و سرورهایش خاموش می‌شود، طبق قوانین گوگل و اپل باید از فروشگاه‌ها حذف شود تا کاربران جدید با دانلود یک اپلیکیشن غیرفعال گمراه نشوند. کینگ اعلام کرد که قصد دارد منابع خود را روی پروژه‌های سودآورتر و بزرگ‌تر متمرکز کند.

نصب فایل APK در حال حاضر هیچ فایده‌ای ندارد و صرفاً باعث اشغال فضای حافظه گوشی شما می‌شود. همان‌طور که گفته شد، بازی برای اجرا نیاز به تاییدیه از سرورهای کینگ دارد. با توجه به خاموشی کامل سرورها، پس از باز کردن بازی، برنامه در مرحله بررسی نسخه یا اتصال به سرور متوقف شده و وارد محیط بازی نمی‌شود. بنابراین وقت خود را برای دانلود فایل‌های دیتای حجیم هدر ندهید.

بله، این بازی به دلیل استفاده از گرافیک سه‌بعدی سنگین، نرخ فریم بالا و نیاز به پردازش مداوم داده‌های اینترنتی، فشار زیادی به پردازنده (CPU) و تراشه گرافیکی (GPU) وارد می‌کرد. این موضوع به ویژه در گوشی‌های قدیمی‌تر یا در هنگام بازی طولانی‌مدت باعث افزایش دما می‌شد. بسیاری از کاربران گزارش داده بودند که پس از ۳۰ دقیقه بازی، بدنه گوشی به شدت داغ شده و مصرف باتری نیز بسیار بالا می‌رفت.

این بازی از مدل اقتصادی Free-to-Play (رایگان برای بازی) پیروی می‌کرد. دانلود و انجام بازی کاملاً رایگان بود، اما سازندگان از طریق «پرداخت‌های درون‌برنامه‌ای» کسب درآمد می‌کردند. بازیکنان می‌توانستند با پرداخت پول واقعی، کریستال بنفش بخرند که برای سرعت بخشیدن به فرآیند ساخت‌وساز، خرید اسکین‌های خاص یا باز کردن سریع‌تر مراحل استفاده می‌شد. همچنین سیستم بتل پس فصلی نیز منبع درآمد دیگری برای آن‌ها بود.

کریستال بنفش ارز پریمیوم بازی بود. از آن‌ها برای حذف زمان انتظار در آزمایشگاه، خرید لباس‌های کمیاب که ویژگی‌های خاص داشتند و خرید بسته‌های منابع فوری استفاده می‌شد. قیمت بسته‌های کریستال از ۱.۹۹ دلار شروع شده و تا ۹۹ دلار برای بسته‌های بزرگ متغیر بود. البته بازی به صورت محدود در چالش‌های روزانه مقدار کمی کریستال رایگان نیز به بازیکنان هدیه می‌داد.

خوشبختانه بازی فاقد تبلیغات پاپ‌آپ یا اجباری در میان مراحل بود که تجربه بازیکن را خراب کند. در عوض، از سیستم «تبلیغات پاداشی» (Rewarded Ads) استفاده می‌کرد. به این صورت که بازیکن می‌توانست به صورت داوطلبانه یک ویدیو تبلیغاتی تماشا کند تا پس از باخت در یک مرحله، دوباره زنده شود یا مقدار منابع جمع‌آوری شده در انتهای یک مسیر را دو برابر کند.

نسخه ویژه یا پریمیوم بندیکوت پس معمولاً با قیمتی حدود ۵.۹۹ دلار عرضه می‌شد. با خرید این پس، بازیکنان به مجموعه‌ای از جوایز انحصاری دسترسی پیدا می‌کردند که در حالت رایگان در دسترس نبود. این جوایز شامل اسکین‌های افسانه‌ای (Legendary)، مقادیر زیادی کریستال بنفش و افزایش سرعت تولید در آزمایشگاه‌ها بود که ارزش خرید آن را برای بازیکنان فعال و جدی بسیار بالا می‌برد.

خیر، طبق قوانین و شرایط خدماتی (Terms of Service) که کاربران در ابتدای بازی تایید می‌کنند، مبالغ پرداخت شده برای خریدهای درون‌برنامه‌ای معمولاً غیرقابل بازگشت هستند. کینگ اعلام کرد که بازیکنان باید تمام کریستال‌های باقی‌مانده خود را قبل از تاریخ ۱۶ فوریه ۲۰۲۳ خرج کنند. پس از این تاریخ، تمام دارایی‌های مجازی بازیکنان از بین رفت و هیچ وجهی به حساب کاربران برگردانده نشد.

خیر، بازی به گونه‌ای طراحی شده بود که تمام مراحل داستانی و باس‌ها بدون خرج کردن پول واقعی قابل شکست دادن بودند. با این حال، بازیکنانی که پول خرج نمی‌کردند باید زمان بسیار بیشتری را صرف تکرار مراحل برای جمع‌آوری منابع و انتظار برای اتمام زمان کرفتینگ می‌کردند. در واقع پرداخت پول، فرآیند پیشرفت را «تسریع» می‌کرد اما شرط لازم برای موفقیت نبود.

اسکین‌های معمولی اغلب از طریق پیشرفت در بازی یا با صرف مقدار کمی کریستال (حدود ۴۰ تا ۱۰۰ کریستال) قابل دستیابی بودند. اما اسکین‌های افسانه‌ای یا لجنری که قدرت‌های ویژه‌ای داشتند، معمولاً فقط در بسته‌های ویژه فروشگاه با قیمت‌های بالاتر (معادل ۵ تا ۱۰ دلار) یا در سطوح بالای بندیکوت پس قرار داشتند. این اسکین‌ها علاوه بر ظاهر متفاوت، تاثیر چشم‌گیری در سهولت بازی داشتند.

به دلیل تحریم‌های بانکی و عدم دسترسی به سیستم‌های پرداخت بین‌المللی مثل ویزا و مسترکارت، امکان خرید مستقیم با کارت‌های شتاب وجود نداشت. کاربران ایرانی معمولاً از طریق خرید گیفت‌کارت‌های گوگل‌پلی یا اپل‌آیدی و یا از طریق سایت‌های واسطه شارژ بازی‌های موبایلی، اقدام به خرید کریستال یا بندیکوت پس می‌کردند که البته با هزینه‌ای بالاتر از قیمت واقعی تمام می‌شد.

در هنگام نصب و اولین اجرای بازی، کاربران با پذیرش «توافق‌نامه کاربر نهایی» (EULA) موافقت می‌کنند. در این متن حقوقی ذکر شده است که ناشر حق دارد در هر زمان با اطلاع‌رسانی قبلی (معمولاً ۳۰ تا ۹۰ روز)، خدمات آنلاین بازی را متوقف کند. از نظر قانونی، بازیکنان مالک بازی نیستند بلکه صرفاً مجوز استفاده از آن را دارند، بنابراین کینگ با اطلاع‌رسانی از دسامبر ۲۰۲۲، تمام الزامات قانونی را رعایت کرده بود.

حق امتیاز و مالکیت معنوی مجموعه Crash Bandicoot در اختیار شرکت «اکتیویژن» (Activision) است. استودیو کینگ به عنوان زیرمجموعه اکتیویژن، اجازه یافت تا این نسخه موبایلی را توسعه دهد. با توجه به خرید اکتیویژن بلیزارد توسط مایکروسافت، اکنون تمام حقوق قانونی این شخصیت و بازی‌های مرتبط با آن تحت مالکیت شرکت مایکروسافت و بخش ایکس‌باکس قرار گرفته است.

طبق سیاست‌های حفظ حریم خصوصی کینگ و قوانین GDPR، پس از توقف فعالیت یک بازی، شرکت موظف است داده‌های غیرضروری کاربران را حذف یا ناشناس‌سازی کند. با این حال، اطلاعات حساب کاربری کلی (King Account) که در سایر بازی‌های این شرکت مثل Candy Crush استفاده می‌شود، باقی می‌ماند. اما داده‌های اختصاصی مربوط به پیشرفت در بازی کراش، دیگر در دسترس نیستند و از سرورهای عملیاتی حذف شده‌اند.

از نظر حقوقی، مهندسی معکوس و ایجاد سرورهای خصوصی بدون اجازه اکتیویژن، نقض کپی‌رایت محسوب می‌شود. اگرچه برخی گروه‌های طرفدار سعی در احیای بازی دارند، اما توزیع نسخه‌های مود شده که قفل‌های امنیتی بازی را دور می‌زنند، غیرقانونی است. با این حال، به دلیل محبوبیت بازی، پروژه‌های غیررسمی برای آفلاین کردن بازی در جریان است که البته هیچ‌کدام مورد تایید رسمی سازندگان نیستند.

خیر، حذف بازی لزوماً به معنای شکست حقوقی یا فنی نیست، بلکه یک تصمیم تجاری (Business Decision) است. از نظر حقوقی، شرکت‌ها تعهدی به پشتیبانی ابدی از بازی‌های رایگان ندارند. اگر هزینه‌های نگهداری سرورها و تیم پشتیبانی از درآمد حاصل از پرداخت‌های درون‌برنامه‌ای بیشتر شود، شرکت‌ها برای جلوگیری از ضرردهی به صورت قانونی به پروژه پایان می‌دهند تا منابع خود را صرف پروژه‌های جدید کنند.

احتمال موفقیت چنین شکایتی تقریباً صفر است. در بندهای قرارداد بازی صراحتاً ذکر شده که «خدمات ممکن است در هر زمان متوقف شوند». همچنین از آنجایی که بازی رایگان بوده، بازیکن مدعی ضرر مالی برای اصل بازی نمی‌تواند باشد. در مورد خریدهای درون‌برنامه‌ای نیز، چون بازیکن از آن آیتم‌ها در زمان فعال بودن سرور استفاده کرده، از نظر قانونی سرویس به او ارائه شده تلقی می‌شود.

بله، استودیو کینگ به دلیل مخاطبان گسترده‌ای که در رده سنی کودکان دارد، استانداردهای سخت‌گیرانه‌ای را رعایت می‌کرد. تبلیغات نمایش داده شده در بازی (در بخش پاداش‌ها) همگی فیلتر شده بودند تا محتوای نامناسب برای سنین پایین نداشته باشند. همچنین بازی دارای سیستم کنترل والدین بود تا از خریدهای ناخواسته توسط کودکان جلوگیری شود و با قوانین COPPA در آمریکا کاملاً سازگار بود.

خیر، موسیقی‌های بازی عمدتاً بازسازی قطعات کلاسیک بودند که حقوق آن‌ها متعلق به خود اکتیویژن است. بنابراین انقضای لایسنس موسیقی (که در بازی‌هایی مثل GTA یا Alan Wake رخ می‌دهد) دلیلی برای توقف فعالیت این بازی نبود. دلیل اصلی صرفاً عدم سودآوری کافی در مقایسه با هزینه‌های جاری نگهداری یک بازی آنلاین در مقیاس جهانی توسط استودیو کینگ اعلام شده است.