فعال سازی گوشی قاچاق؛ آموزش گام‌به‌گام ثبت در همتا

طرح رجیستری یا شناسه‌دار کردن تجهیزات دارای سیم‌کارت، سیستمی است که توسط وزارت صمت و ارتباطات برای جلوگیری از ورود غیرقانونی گوشی‌های هوشمند به ایران طراحی شده است. در این طرح، شناسه IMEI هر گوشی در یک پایگاه داده مرکزی ثبت می‌شود. اگر گوشی به صورت قاچاق وارد شده باشد و حقوق گمرکی آن پرداخت نشده باشد، سامانه همتا اجازه دسترسی به شبکه اپراتورهای داخلی را به آن نمی‌دهد. هدف اصلی این کار، حمایت از واردکنندگان قانونی، تضمین خدمات پس از فروش و جلوگیری از خروج ارز به صورت غیررسمی است.

بهترین و مطمئن‌ترین راه برای استعلام اصالت گوشی، استفاده از سامانه همتا است. شما می‌توانید کد دستوری #7777* را شماره‌گیری کرده و گزینه استعلام اصالت را انتخاب کنید، سپس شناسه 15 رقمی IMEI دستگاه را وارد نمایید. همچنین می‌توانید از طریق وب‌سایت hamta.ntsw.ir یا اپلیکیشن همتا اقدام کنید. اگر در پاسخ استعلام، پیام 'دستگاه غیرقانونی است' یا 'شناسه در پایگاه داده ثبت نشده' دریافت کردید، آن گوشی قاچاق محسوب شده و پس از 30 روز قطع آنتن خواهد شد.

طبق قوانین فعلی سامانه همتا، هر گوشی هوشمندی که با سیم‌کارت‌های داخلی روشن شود، چنانچه در سیستم گمرک و همتا ثبت نشده باشد، تنها به مدت 30 روز (یک ماه) اجازه استفاده از خدمات شبکه مخابراتی (تماس، پیامک و اینترنت) را دارد. این مهلت به عنوان فرصت تست یا استفاده موقت مسافری در نظر گرفته می‌شود. پس از پایان این دوره، دستگاه در لیست سیاه قرار گرفته و هیچ سیم‌کارتی روی آن فعال نخواهد شد، مگر اینکه فرآیند قانونی رجیستری و پرداخت عوارض انجام شود.

بله، عدم رجیستری گوشی تنها باعث قطع دسترسی دستگاه به دکل‌های مخابراتی و شبکه اپراتورها (همراه اول، ایرانسل و رایتل) می‌شود. بخش‌های دیگر سخت‌افزاری گوشی مانند اتصال به وای‌فای (Wi-Fi)، بلوتوث، دوربین، استفاده از اپلیکیشن‌ها و بازی‌ها هیچ محدودیتی نخواهند داشت. در واقع گوشی تبدیل به یک تبلت بدون سیم‌کارت می‌شود. با این حال، به دلیل عدم امکان برقراری تماس اضطراری و استفاده از اینترنت همراه، ارزش کاربردی و قیمت بازفروش این دستگاه‌ها به شدت در بازار ایران کاهش می‌یابد.

گوشی‌های شرکتی توسط شرکت‌های بازرگانی با مجوز رسمی، پرداخت مالیات بر ارزش افزوده و ارائه گارانتی معتبر وارد می‌شوند و از ابتدا در سامانه همتا ثبت شده‌اند. اما گوشی مسافری توسط اشخاص حقیقی و برای مصرف شخصی وارد می‌شود. گوشی‌های مسافری فاقد گارانتی شرکتی هستند و هزینه رجیستری آن‌ها باید توسط خود مسافر پرداخت شود. از نظر فنی تفاوتی بین دستگاه‌ها نیست، اما از نظر قانونی، سوءاستفاده از کد ملی مسافران برای واردات انبوه گوشی‌های قاچاق، جرم محسوب شده و منجر به مسدود شدن دستگاه می‌شود.

در حال حاضر تمامی تجهیزاتی که دارای اسلات سیم‌کارت هستند و از شبکه اپراتوری استفاده می‌کنند، مشمول طرح رجیستری می‌شوند. این شامل تبلت‌های سیم‌کارت‌خور، ساعت‌های هوشمند (Smart Watch) دارای قابلیت مکالمه مستقل، مودم‌های همراه و حتی برخی از لپ‌تاپ‌های دارای ماژول سیم‌کارت است. اگر این دستگاه‌ها به صورت قاچاق وارد شوند، همانند گوشی‌های موبایل پس از مدتی با قطع دسترسی به شبکه مواجه خواهند شد. بنابراین هنگام خرید این تجهیزات نیز حتماً باید استعلام اصالت از سامانه همتا گرفته شود.

طبق مصوبه هیئت دولت و ابلاغیه گمرک از اسفند سال 1401، واردات تجاری و مسافری گوشی‌های برند اپل مدل آیفون 14، 15 و 16 به کشور ممنوع شده است. به همین دلیل، این گوشی‌ها در سامانه همتا تعریف نشده‌اند و امکان پرداخت عوارض گمرکی برای آن‌ها وجود ندارد. هرگونه ادعایی مبنی بر رجیستری دائمی این مدل‌ها کلاهبرداری است. این دستگاه‌ها در ایران همواره قاچاق محسوب شده و تنها با روش‌های موقت و غیررسمی (مانند استفاده از دانگل یا ترفندهای شبکه) ممکن است برای مدتی آنتن داشته باشند که پایدار نیست.

خیر، تمامی گوشی‌هایی که قبل از شروع رسمی طرح رجیستری (پاییز 1396) حداقل یک بار روشن شده و از شبکه اپراتوری استفاده کرده بودند، به صورت خودکار در سامانه ثبت شده و 'مجاز' تلقی می‌شوند. این دستگاه‌ها نیازی به فعال‌سازی مجدد یا پرداخت عوارض ندارند. اما اگر گوشی قدیمی دارید که سال‌ها خاموش بوده و اکنون قصد استفاده از آن را دارید، ممکن است در سامانه شناسایی نشود. در این صورت باید با ارائه مستندات به پشتیبانی همتا، وضعیت آن را پیگیری کنید تا در صورت تایید قدمت، فعال شود.

طبق قوانین جدید سال 1403، مسافر موظف است در لحظه ورود به کشور (در مبادی ورودی مانند فرودگاه امام یا مرزهای زمینی)، قبل از خروج از گمرک، دستگاه خود را به ارزیاب گمرک اظهار کند. در این مرحله، مشخصات گوشی و مسافر ثبت شده و یک تاییدیه اولیه صادر می‌شود. اگر مسافر بدون اظهار گوشی از گمرک خارج شود، دیگر امکان رجیستر کردن آن گوشی را نخواهد داشت. پس از اظهار اولیه، مسافر یک ماه فرصت دارد تا با مراجعه به سامانه آنلاین گمرک، عوارض مربوطه را پرداخت کرده و کد فعال‌سازی همتا را دریافت کند.

پس از خرید گوشی قانونی یا پرداخت عوارض مسافری، برای فعال‌سازی باید کد #7777* را با یک گوشی دیگر شماره‌گیری کنید. سپس گزینه 'فعال‌سازی' (عدد 2) را انتخاب نمایید. در مرحله بعد، شناسه 15 رقمی IMEI دستگاه جدید را وارد کنید. سپس شماره سیم‌کارتی که قرار است مالک گوشی باشد را وارد کرده و در نهایت کد فعال‌سازی 6 رقمی (موجود روی کارت گارانتی یا پیامک شده از طرف گمرک) را وارد نمایید. با تایید اطلاعات، گوشی تحت مالکیت سیم‌کارت مذکور درآمده و پیامک تایید از طرف HAMTA ارسال می‌شود.

اگر گوشی شما شرکتی است، باید با شرکت گارانتی‌کننده تماس بگیرید؛ آن‌ها موظف هستند کد فعال‌سازی را مجدداً در اختیار شما قرار دهند. اگر گوشی مسافری است و عوارض آن را پرداخت کرده‌اید اما کد را دریافت نکرده یا گم کرده‌اید، باید به کارتابل خود در سامانه همتا مراجعه کنید. در بخش 'مدیریت دستگاه‌ها' یا 'اطلاعات ثبت مسافری'، کد فعال‌سازی صادر شده برای IMEI شما قابل مشاهده است. همچنین می‌توانید از طریق بخش پشتیبانی سامانه همتا و ارائه شماره پیگیری گمرک، نسبت به بازیابی کد اقدام نمایید.

هنگام فروش گوشی، فروشنده باید کد #7777* را شماره‌گیری کرده و گزینه 'انتقال مالکیت' را انتخاب کند. سپس لیست گوشی‌های تحت مالکیت او نمایش داده می‌شود. پس از انتخاب IMEI مورد نظر، شماره موبایل خریدار وارد می‌شود. سامانه یک کد فعال‌سازی جدید برای خریدار پیامک می‌کند. خریدار باید با سیم‌کارت خود و با استفاده از همان کد، گزینه 'فعال‌سازی' را در سامانه همتا اجرا کند. انجام ندادن این فرآیند باعث می‌شود که خریدار نتواند گوشی را به نام خود ثبت کند و در صورت بروز مشکل قانونی، مسئولیت با مالک قبلی خواهد بود.

خیر، طبق قوانین سخت‌گیرانه سال‌های اخیر، ثبت گوشی مسافری تنها برای افرادی مجاز است که ورود آن‌ها به کشور در سیستم پلیس گذرنامه ثبت شده باشد. در زمان ثبت‌نام آنلاین در سامانه گمرک، اطلاعات مسافر به صورت سیستمی با پایگاه داده ناجا چک می‌شود. اگر فرد در یک ماه اخیر ورود به کشور نداشته باشد، سیستم اجازه پرداخت عوارض را نمی‌دهد. استفاده از پاسپورت دیگران نیز به دلیل لزوم تطابق کد ملی مالک سیم‌کارت با صاحب پاسپورت، بسیار دشوار شده و در صورت شناسایی، منجر به مسدود شدن دائمی گوشی می‌شود.

برای گوشی‌های شرکتی، تنها به کد فعال‌سازی روی جعبه یا کارت گارانتی نیاز دارید. اما برای ثبت گوشی مسافری، به شماره پاسپورت مسافر، کد ملی مسافر، شماره سیم‌کارتی که به نام خود مسافر باشد و کارت بانکی عضو شتاب برای پرداخت عوارض نیاز است. همچنین باید شناسه IMEI دستگاه (هر دو اسلات در صورت دو سیم‌کارت بودن) را در اختیار داشته باشید. دقت کنید که تمامی این اطلاعات باید با هم مطابقت داشته باشند؛ یعنی سیم‌کارت فعال‌سازی حتماً باید متعلق به همان شخصی باشد که پاسپورت به نام اوست.

هنگام ثبت گوشی در سامانه گمرک یا همتا، حتماً باید هر دو شناسه IMEI دستگاه را وارد کنید. گوشی‌های دو سیم‌کارته دارای دو کد 15 رقمی مجزا هستند. اگر تنها یکی از آن‌ها را ثبت کنید، فقط یکی از شیارهای سیم‌کارت گوشی شما آنتن خواهد داشت و شیار دوم پس از 30 روز قطع می‌شود. در سامانه همتا گزینه‌ای برای 'افزودن شناسه' وجود دارد که می‌توانید IMEI دوم را به شناسه اصلی متصل کنید. هزینه گمرکی برای یک دستگاه دریافت می‌شود و تعداد سیم‌کارت‌ها تاثیری در مبلغ عوارض ندارد، اما ثبت هر دو برای کارکرد صحیح الزامی است.

اگر گوشی از خارج از کشور به عنوان هدیه آورده شده، شخص هدیه‌دهنده باید در لحظه ورود به کشور آن را به عنوان کالای مسافری اظهار کرده باشد. در غیر این صورت، راه قانونی برای فعال‌سازی آن وجود ندارد. اگر گوشی از داخل بازار خریداری شده و کد ندارد، احتمالاً قاچاق است و فروشنده موظف به تامین کد یا بازپس‌گیری کالا است. در موارد خاص که گوشی قانونی است اما کد گم شده، مالک می‌تواند با مراجعه به پنل کاربری خود در سامانه همتا و تایید هویت، کد را بازیابی کند. بدون کد فعال‌سازی، هیچ راهی برای ثبت رسمی گوشی در شبکه وجود ندارد.

این مشکل معمولاً به دلیل تاخیر در تبادل اطلاعات بین سامانه گمرک و سامانه همتا رخ می‌دهد. پس از پرداخت موفق عوارض در سایت گمرک، اطلاعات باید به صورت سیستمی برای همتا ارسال شود که ممکن است از چند ساعت تا چند روز طول بکشد. اگر پس از یک هفته گوشی فعال نشد، ابتدا باید در سامانه همتا به بخش 'ثبت اطلاعات مسافری' بروید و با وارد کردن شماره پیگیری گمرک، درخواست استعلام مجدد بدهید. اگر باز هم مشکل حل نشد، باید با مرکز تماس 09633 (سامانه همتا) تماس بگیرید تا کارشناسان به صورت دستی وضعیت را بررسی کنند.

شناسه IMEI (International Mobile Equipment Identity) یک کد 15 رقمی منحصر‌به‌فرد برای هر دستگاه موبایل در سطح جهان است. برای پیدا کردن این کد، ساده‌ترین راه شماره‌گیری کد دستوری #06#* در گوشی است. بلافاصله کد یا کدهای IMEI روی صفحه نمایش داده می‌شوند. همچنین این کد روی جعبه گوشی، پشت بدنه دستگاه (در برخی مدل‌ها) و در منوی تنظیمات (بخش About Phone) درج شده است. در طرح رجیستری، این کد به عنوان شناسنامه اصلی گوشی عمل می‌کند و تمامی استعلام‌ها و فعال‌سازی‌ها بر اساس آن انجام می‌شود.

تغییر IMEI که در بازار به 'سریال‌زنی' معروف است، فرآیندی غیرقانونی است که در آن شناسه یک گوشی قدیمی و ثبت‌شده را روی یک گوشی قاچاق کپی می‌کنند. این کار نه تنها جرم محسوب می‌شود، بلکه با به‌روزرسانی‌های امنیتی سامانه همتا، به سرعت شناسایی می‌شود. در صورت شناسایی، هر دو دستگاه (گوشی قدیمی و گوشی جدید) به صورت دائمی مسدود شده و در لیست سیاه قرار می‌گیرند. همچنین این کار باعث ابطال گارانتی سخت‌افزاری گوشی شده و ممکن است باعث اختلال در دریافت آپدیت‌های نرم‌افزاری و سرویس‌های بانکی شود.

برخی کاربران برای استفاده از آیفون‌های 14 و 15 که رجیستر نمی‌شوند، از دستگاه‌های کوچکی به نام بلوتوث‌دانگل یا مینی‌روتر استفاده می‌کنند که سیم‌کارت داخل آن‌ها قرار می‌گیرد و از طریق بلوتوث یا وای‌فای اینترنت و تماس را به گوشی منتقل می‌کند. این روش یک راهکار جانبی است و ربطی به رجیستری خود گوشی ندارد. اما این دستگاه‌ها مشکلاتی مانند مصرف بالای باتری، کیفیت پایین صدا در مکالمه، قطع و وصلی مداوم و نیاز به حمل یک وسیله اضافی را به همراه دارند. همچنین این دستگاه‌ها خودشان مشمول رجیستری هستند و اگر قاچاق باشند، آن‌ها هم قطع خواهند شد.

این اتفاق معمولاً زمانی رخ می‌دهد که شناسه IMEI گوشی در دیتابیس همتا به درستی ثبت نشده یا با مشخصات فیزیکی دستگاه (برند و مدل) مطابقت ندارد. گاهی اوقات در گوشی‌های تعمیر شده که مادربرد آن‌ها تعویض شده است، این مشکل پیش می‌آید. همچنین اگر گوشی دو سیم‌کارته باشد و شما سیم‌کارت را در شیاری قرار دهید که IMEI آن ثبت نشده، این پیامک را دریافت می‌کنید. در چنین حالتی باید سریعاً به سامانه همتا مراجعه کرده و با ارائه فاکتور خرید معتبر یا برگه گمرکی، نسبت به اصلاح اطلاعات در بخش پشتیبانی اقدام کنید تا از قطع شدن آنتن جلوگیری شود.

خیر، رجیستری یک فرآیند نرم‌افزاری در داخل سیستم‌عامل گوشی نیست که با ریست فکتوری پاک شود. اطلاعات رجیستری بر اساس شناسه سخت‌افزاری IMEI در سرورهای سامانه همتا و اپراتورها ذخیره شده است. بنابراین شما می‌توانید هر چند بار که بخواهید گوشی خود را ریست فکتوری کنید یا سیستم‌عامل آن را تغییر دهید (فلش زدن) بدون اینکه نگران از دست رفتن رجیستری باشید. تنها چیزی که اهمیت دارد این است که مالکیت گوشی در سامانه همتا به نام سیم‌کارت شما باشد تا در صورت تعویض سیم‌کارت، پیامک هشدار دریافت نکنید.

اگر گوشی روشن نمی‌شود، می‌توانید شناسه IMEI را از روی جعبه دستگاه یا سینی سیم‌کارت پیدا کنید. سپس با استفاده از یک گوشی دیگر، کد #7777* را شماره‌گیری کرده یا به سایت hamta.ntsw.ir بروید. در بخش استعلام اصالت، IMEI را وارد کنید. سامانه به شما می‌گوید که این دستگاه قبلاً فعال شده است یا خیر و آیا قانونی است یا خیر. این کار برای خرید گوشی‌های دست‌دوم که خراب هستند یا نیاز به تعمیر دارند بسیار حیاتی است، زیرا ممکن است پس از تعمیر متوجه شوید که دستگاه قاچاق بوده و هزینه تعمیر شما هدر رفته است.

استفاده از سیم‌کارت‌های خارجی در ایران شامل قوانین رومینگ بین‌الملل می‌شود. طبق قوانین، مسافرانی که با سیم‌کارت خارجی وارد کشور می‌شوند، تا زمان محدود (معمولاً 30 روز) می‌توانند بدون نیاز به رجیستری از شبکه ایران استفاده کنند. اما اگر این مدت طولانی شود، هزینه رومینگ بسیار سنگین خواهد بود و عملاً برای کاربر مقیم ایران صرفه اقتصادی ندارد. همچنین پس از مدتی، اپراتورهای داخلی ممکن است دسترسی آن دستگاه را به دلیل استفاده مداوم و غیرمتعارف از خدمات رومینگ در داخل کشور محدود کنند. بنابراین این روش به هیچ وجه برای دور زدن دائمی رجیستری توصیه نمی‌شود.

برخی افراد ادعا می‌کنند که با تغییر تنظیمات شبکه از 4G به 2G یا 3G می‌توان آنتن گوشی‌های غیرمجاز (مانند آیفون 14) را بازگرداند. منطق این کار این است که شناسایی دستگاه در شبکه‌های قدیمی‌تر دیرتر انجام می‌شود. اگرچه ممکن است در برخی نقاط و به صورت کاملاً اتفاقی، با تغییر نسل شبکه یا روشن و خاموش کردن حالت هواپیما، آنتن برای چند ساعت یا چند روز بازگردد، اما این یک راه حل پایدار نیست. سامانه همتا به صورت دوره‌ای کل شبکه را پایش می‌کند و به محض شناسایی IMEI غیرمجاز در هر نسلی از شبکه، آن را مسدود خواهد کرد.

هزینه رجیستری گوشی مسافری بر اساس درصدی از قیمت جهانی گوشی (به دلار) محاسبه می‌شود. این هزینه شامل حقوق ورودی گمرکی، سود بازرگانی، مالیات بر ارزش افزوده و عوارض هلال احمر است. نرخ ارز مورد استفاده برای این محاسبات، نرخ ارز ای‌تی‌اس (ETS) یا همان نرخ حاشیه بازار است که روزانه تغییر می‌کند. به طور معمول، هزینه رجیستری برای گوشی‌های بالای 600 دلار حدود 15 تا 30 درصد ارزش دلاری آن‌ها تمام می‌شود. برای محاسبه دقیق، گمرک لیستی از قیمت‌های پایه (Value) برندهای مختلف را دارد و بر اساس آن مبلغ نهایی را در سامانه اعلام می‌کند.

مغازه‌داران معمولاً علاوه بر هزینه خالص گمرکی، مبلغی را به عنوان دستمزد انجام خدمات، هزینه استفاده از پاسپورت (اگر مسافر نباشید) و سود خود دریافت می‌کنند. همچنین برخی از آن‌ها از نوسانات نرخ ارز سوءاستفاده کرده و مبالغ بالاتری را اعلام می‌کنند. باید توجه داشت که تنها مرجع رسمی برای پرداخت هزینه، درگاه آنلاین گمرک است. پرداخت هرگونه وجه اضافی به افراد واسطه هیچ تضمینی برای فعال‌سازی دائمی ایجاد نمی‌کند و بهترین راه، پرداخت مستقیم توسط خود شخص در سامانه رسمی گمرک است تا رسید دیجیتال دریافت شود.

خیر، سامانه گمرک ایران برای محاسبه عوارض، تفاوتی بین گوشی نو و کارکرده قائل نمی‌شود. ملاک محاسبه، قیمت مدل گوشی در لیست ارزش‌گذاری گمرک است. حتی اگر شما یک گوشی کارکرده را با قیمت بسیار پایین از خارج خریده باشید، هنگام ورود به ایران باید عوارض آن را بر اساس قیمت پایه مدل نو پرداخت کنید. این یکی از چالش‌های بزرگ برای خریداران گوشی‌های استوک است، زیرا گاهی هزینه رجیستری با قیمت خرید خود دستگاه برابری می‌کند و خرید آن را غیرمنطقی می‌سازد.

در واردات تجاری، شرکت‌ها به دلیل واردات عمده و استفاده از ارز نیمایی (در برخی دوره‌ها) و همچنین نرخ سود بازرگانی متفاوت، هزینه‌های کمتری نسبت به حالت مسافری پرداخت می‌کنند. در مقابل، واردات مسافری مشمول معافیت‌های کالای همراه مسافر نمی‌شود و نرخ عوارض آن برای گوشی‌های بالای 600 دلار دو برابر نرخ تجاری (حدود 30 درصد) تعیین شده است. به همین دلیل، گوشی‌هایی که به صورت شرکتی وارد شده‌اند، معمولاً قیمت تمام شده رقابتی‌تری نسبت به گوشی‌های قاچاقی دارند که قرار است به صورت مسافری رجیستر شوند.

خیر، فرآیند فعال‌سازی در سامانه همتا (از طریق کد #7777* یا وب‌سایت) کاملاً رایگان است. هزینه‌ای که کاربران پرداخت می‌کنند، مربوط به 'عوارض گمرکی و مالیات' است که به حساب خزانه دولت واریز می‌شود. اگر فروشنده‌ای برای زدن کد فعال‌سازی یا انتقال مالکیت از شما درخواست وجه کرد، این کار غیرقانونی است. شما می‌توانید تمامی مراحل فعال‌سازی و انتقال مالکیت را شخصاً و بدون پرداخت هیچ هزینه‌ای در کمتر از چند دقیقه انجام دهید. تنها هزینه جانبی ممکن است کارمزد ناچیز پیامک‌های سامانه باشد.

فرآیند استرداد وجه از گمرک بسیار پیچیده و زمان‌بر است. اگر به دلیل وارد کردن اشتباه شناسه IMEI یا مدل گوشی، مبلغی را اضافه پرداخت کرده باشید، باید با در دست داشتن مدارک شناسایی و رسید پرداخت به صورت حضوری به دفتر ستاد مرکزی گمرک ایران مراجعه کنید. پس از بررسی و تایید اشتباه، درخواست شما به وزارت دارایی ارسال می‌شود تا وجه مسترد گردد. برای جلوگیری از این مشکلات، توصیه می‌شود در هنگام وارد کردن اطلاعات در سامانه گمرک، چندین بار شناسه‌های IMEI را چک کنید تا با جعبه و دستگاه مطابقت کامل داشته باشند.

بله، از آنجایی که ارزش گوشی‌ها به دلار تعیین شده و عوارض گمرکی بر اساس نرخ ارز ای‌تی‌اس (ETS) محاسبه می‌شود، هرگونه نوسان در قیمت ارز مستقیماً روی مبلغ نهایی رجیستری تاثیر می‌گذارد. نرخ ارز ETS معمولاً نزدیک به نرخ بازار آزاد است و به صورت روزانه در سامانه گمرک به‌روزرسانی می‌شود. بنابراین ممکن است هزینه رجیستری یک مدل گوشی خاص امروز با فردا متفاوت باشد. به همین دلیل مسافران ترجیح می‌دهند در روزهایی که نرخ ارز ثبات بیشتری دارد، نسبت به پرداخت عوارض خود اقدام کنند.

برای آیفون‌های مدل 13 و پایین‌تر که واردات آن‌ها مجاز است، هزینه رجیستری بر اساس لیست ارزش‌گذاری گمرک محاسبه می‌شود. به عنوان مثال، برای یک آیفون 13 معمولی، با توجه به قیمت جهانی حدود 500 تا 600 دلار، هزینه رجیستری مسافری رقمی بین 8 تا 12 میلیون تومان (بسته به نوسان ارز) خواهد بود. برای مدل‌های قدیمی‌تر مثل آیفون 11، این مبلغ کمتر است. نکته مهم این است که گمرک قیمت را بر اساس 'نو' بودن دستگاه محاسبه می‌کند، حتی اگر گوشی شما چندین سال کارکرده باشد، که این موضوع باعث بالا رفتن هزینه نسبت به ارزش فعلی گوشی می‌شود.

طبق قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز، خرید و فروش کالایی که به صورت غیرقانونی وارد کشور شده، جرم محسوب می‌شود. فروشندگانی که اقدام به عرضه گوشی‌های بدون رجیستر می‌کنند، علاوه بر جریمه نقدی (تا چندین برابر ارزش کالا)، با خطر پلمب واحد صنفی مواجه هستند. برای خریدار نیز، بزرگترین ضرر قانونی، عدم حمایت قانون در صورت بروز مشکل است. اگر گوشی قاچاق بخرید و آنتن آن قطع شود، شکایت شما در اتحادیه به سختی به نتیجه می‌رسد، مگر اینکه فاکتور رسمی با قید 'رجیستر شده' داشته باشید. همچنین این گوشی‌ها فاقد گارانتی معتبر هستند.

بله، این کار مصداق 'اظهار خلاف واقع' و سوءاستفاده از هویت دیگران برای دور زدن قوانین گمرکی است. در سال‌های اخیر، پرونده‌های قضایی متعددی برای افرادی که اقدام به خرید و فروش اطلاعات پاسپورت مسافران می‌کردند، تشکیل شده است. سامانه همتا و گمرک با اتصال به سیستم‌های بانکی و پلیس گذرنامه، این موارد را رصد می‌کنند. اگر مشخص شود یک مسافر تعداد زیادی گوشی را به نام خود ثبت کرده، هم مسافر و هم خریداران گوشی‌ها مورد پیگرد قرار می‌گیرند و دستگاه‌های مربوطه بدون بازگشت وجه عوارض، برای همیشه مسدود خواهند شد.

گوشی‌های ری‌پک (جعبه عوض شده) و رفرش (تعمیر شده کارخانه‌ای) که به صورت قاچاق وارد می‌شوند، بزرگترین ریسک قانونی و فنی را دارند. این دستگاه‌ها معمولاً با شناسه‌های IMEI جعلی یا دستکاری شده وارد می‌شوند تا سیستم رجیستری را فریب دهند. از نظر قانونی، خرید این گوشی‌ها به معنای پذیرش مسئولیت تمام مشکلات بعدی است. سامانه همتا به محض شناسایی ناهماهنگی در قطعات سخت‌افزاری و شناسه دستگاه، آن را مسدود می‌کند. علاوه بر این، این گوشی‌ها اغلب به عنوان کالای نو فروخته می‌شوند که مصداق کلاهبرداری و تقلب در کسب است و خریدار حق شکایت قانونی دارد.

اگر مهلت 30 روزه از زمان اولین روشن شدن گوشی بگذرد و عوارض پرداخت نشود، دستگاه از لیست شبکه خارج شده و اصطلاحاً 'آنتن آن می‌پرد'. در این حالت، شما همچنان می‌توانید عوارض را پرداخت کنید (به شرطی که در بدو ورود اظهار کرده باشید)، اما فرآیند فعال‌سازی مجدد ممکن است با تاخیر مواجه شود. عارضه اصلی این است که اگر قانون جدیدی در این فاصله وضع شود (مثل ممنوعیت یک مدل خاص)، شما فرصت رجیستر کردن را از دست می‌دهید. همچنین استفاده از گوشی بدون آنتن، ریسک فروش آن را بالا برده و در صورت سرقت، ردیابی آن توسط پلیس غیرممکن خواهد بود.

بله، شما می‌توانید با در دست داشتن فاکتور معتبر که دارای مهر فروشگاه، تاریخ و شناسه IMEI گوشی باشد، به اتحادیه صنف دستگاه‌های مخابراتی یا سازمان تعزیرات حکومتی مراجعه کنید. طبق قانون، فروشنده موظف است کالای سالم و بدون مشکل قانونی به مشتری تحویل دهد. اگر در فاکتور ذکر نشده باشد که گوشی بدون رجیستر است، فروشنده محکوم به بازگرداندن کامل وجه یا تعویض گوشی با یک نسخه قانونی و پرداخت جریمه خواهد شد. به همین دلیل همیشه تاکید می‌شود که هنگام خرید، حتماً فاکتور رسمی و چاپی دریافت کنید.

گردشگران خارجی که با پاسپورت غیرایرانی و ویزای توریستی وارد کشور می‌شوند، می‌توانند تا مدت 30 روز از سیم‌کارت‌های ایرانی روی گوشی خود بدون نیاز به رجیستری استفاده کنند. اگر اقامت آن‌ها بیش از یک ماه طول بکشد، باید همانند مسافران ایرانی، نسبت به ثبت گوشی و پرداخت عوارض اقدام کنند یا اینکه از مودم‌های جیبی استفاده نمایند. این قانون برای حمایت از صنعت توریسم وضع شده تا مسافران در بدو ورود دچار مشکل ارتباطی نشوند. اما پس از خروج از کشور و ورود مجدد، این مهلت 30 روزه دوباره تمدید می‌شود (به شرطی که خروج و ورود در سیستم پلیس ثبت شود).

با توجه به درآمدهای مالیاتی دولت از این طرح و کنترل موثری که بر بازار موبایل ایجاد شده، حذف طرح رجیستری بسیار بعید است. این طرح به عنوان یکی از موفق‌ترین پروژه‌های حاکمیتی در حوزه کنترل قاچاق شناخته می‌شود. با این حال، احتمال تغییر در لیست گوشی‌های ممنوعه (مانند آیفون‌های جدید) یا تغییر در نرخ عوارض وجود دارد. اما ساختار کلی که مبتنی بر تایید شناسه IMEI در شبکه ملی است، به عنوان یک استاندارد دائمی باقی خواهد ماند. بنابراین انتظار برای حذف رجیستری جهت استفاده از گوشی قاچاق، یک استراتژی اشتباه و پرریسک است.

مسئولیت حقوقی مستقیماً بر عهده صاحب پاسپورت است. اگر گوشی ثبت شده با آن پاسپورت در فعالیت‌های مجرمانه (مانند کلاهبرداری، تهدید یا جاسوسی) مورد استفاده قرار گیرد، اولین کسی که توسط مراجع قضایی احضار می‌شود، صاحب پاسپورت به عنوان مالک قانونی دستگاه است. از سوی دیگر، خریدار گوشی نیز در معرض خطر است، زیرا مالک اصلی پاسپورت می‌تواند با مراجعه به سامانه همتا، مالکیت گوشی را تغییر داده یا آن را مسدود کند (اعلام سرقت). بنابراین این معامله از هر دو طرف دارای مخاطرات قانونی و امنیتی بسیار بالایی است.

در حال حاضر پلیس در سطح شهر اقدام به چک کردن رجیستری گوشی‌های افراد و ضبط آن‌ها نمی‌کند. محدودیت اصلی گوشی‌های قاچاق، فنی و سیستمی است (قطع آنتن). اما در مراکز خرید و بازارهای موبایل، بازرسان ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز به صورت دوره‌ای حضور یافته و گوشی‌های موجود در ویترین‌ها را استعلام می‌کنند. در صورت مشاهده گوشی قاچاق، کالا ضبط شده و برای واحد صنفی پرونده قضایی تشکیل می‌شود. همچنین در صورت سرقت گوشی قاچاق و مراجعه شما به پلیس، به دلیل عدم ثبت قانونی، فرآیند اثبات مالکیت و ردیابی آن با مشکلات جدی روبرو خواهد شد.