چگونه رمز عبور وای‌فای خودمان را پیدا کنیم؟

کاربران اوبونتو، فدورا و بیشتر توزیع‌های دسکتاپ لینوکس هم می‌توانند رمز شبکه‌هایی را که قبلاً به آن‌ها وصل شده‌اند ببینند. این اطلاعات معمولاً در NetworkManager نگهداری می‌شود.

بسته به نسخه سیستم‌عامل، دسترسی به آن از رابط گرافیکی یا ترمینال ممکن است و در هر دو حالت به رمز مدیر سیستم نیاز دارید.

ساده‌ترین راه در محیط گنوم این است که وارد Settings شوید و بخش Wi-Fi را باز کنید. روی آیکن چرخ‌دنده کنار شبکه متصل بزنید. در نسخه‌های جدید، رمز و یک کد QR در همین صفحه نمایش داده می‌شود. اگر رمز دیده نشد، روش ترمینال معمولاً جواب می‌دهد.

در ترمینال، اگر به شبکه‌ای وصل هستید، دستور nmcli device wifi show-password رمز و کد QR شبکه فعلی را نشان می‌دهد. این دستور در نسخه‌های جدید NetworkManager وجود دارد. برای شبکه‌های ذخیره‌شده دیگر می‌توانید از nmcli connection show نام پروفایل‌ها را ببینید.

بعد از پیدا کردن نام پروفایل، دستور sudo nmcli --show-secrets connection show 'نام‌شبکه' را اجرا کنید. در خروجی، خطی که با 802-11-wireless-security.psk شروع می‌شود، رمز شبکه را نشان می‌دهد. نام شبکه را داخل علامت نقل‌قول تکی بگذارید تا فاصله و نویسه‌های فارسی مشکل ایجاد نکنند.

روش دیگر خواندن فایل‌های پیکربندی است. در بیشتر توزیع‌ها، پروفایل شبکه‌ها در مسیر /etc/NetworkManager/system-connections/ ذخیره می‌شود و فقط کاربر root به آن دسترسی دارد. داخل فایل مربوط به شبکه، مقدار psk همان رمز است. این روش در توزیع‌هایی که از NetworkManager استفاده نمی‌کنند جواب نمی‌دهد.

در کروم‌بوک وضع فرق می‌کند. ChromeOS معمولاً راه رسمی و ساده‌ای برای نمایش رمز شبکه‌های ذخیره‌شده ارائه نمی‌دهد. اگر به حساب گوگل همان دستگاه وصل بوده‌اید و رمز را همگام‌سازی کرده‌اید، بهتر است رمز را از دستگاه دیگری مثل گوشی اندروید همان حساب ببینید.

راه مطمئن‌تر مراجعه به پنل مودم است.

در همه این روش‌ها یک نکته مهم وجود دارد. رمز فقط برای شبکه‌هایی نمایش داده می‌شود که سیستم آن را ذخیره کرده است.

اگر هنگام اتصال گزینه ذخیره برای همه کاربران یا استفاده از حلقه کلید (keyring) تنظیم شده باشد، ممکن است ابتدا رمز حساب کاربری شما را بخواهد. این رفتار طبیعی است و نشانه خرابی نیست.

در پایان، خروجی این دستورات را در جایی عمومی، مثل گروه پیام‌رسان یا سایت‌های پرسش و پاسخ، کپی نکنید. بسیاری از کاربران هنگام درخواست کمک، کل خروجی ترمینال را می‌فرستند و بی‌خبر رمز شبکه خانه یا محل کار خود را منتشر می‌کنند.

پیش از ارسال، مقدار psk را با ستاره جایگزین کنید.

رمز قوی فقط نیمی از امنیت وای‌فای است. نیمه دیگر، نوع رمزگذاری‌ای است که در پنل مودم انتخاب شده است. اگر هنگام دیدن یا تغییر رمز وارد پنل می‌شوید، فرصت خوبی است که این گزینه را هم بررسی کنید.

معمولاً در بخش Wireless Security یا Security Mode فهرستی از WEP، WPA، WPA2 و WPA3 می‌بینید.

WEP قدیمی‌ترین روش است و امروز عملاً ناامن به حساب می‌آید. ابزارهای عمومی می‌توانند آن را در چند دقیقه بشکنند. اگر مودمی هنوز فقط همین گزینه را دارد، بهتر است فرمور آن را به‌روزرسانی کنید یا مودم را عوض کنید.

WPA اول نیز ضعف‌های شناخته‌شده دارد و استفاده از آن توصیه نمی‌شود.

WPA2 با الگوریتم AES سال‌ها استاندارد رایج بوده و هنوز با رمز طولانی و تصادفی ایمن است. هنگام انتخاب آن، نوع رمزگذاری را روی AES یا CCMP بگذارید. گزینه TKIP قدیمی است و سرعت شبکه را هم کاهش می‌دهد.

بعضی مودم‌ها حالت ترکیبی TKIP و AES را پیش‌فرض می‌گذارند که بهتر است تغییر کند.

WPA3 نسخه جدیدتر است و روش تبادل کلید آن (SAE) در برابر حدس‌زدن رمز به‌صورت آفلاین مقاوم‌تر است. یعنی حتی اگر مهاجم ترافیک ثبت‌شده را داشته باشد، نمی‌تواند در خانه خودش میلیون‌ها رمز را امتحان کند.

همچنین رمزهای ضعیف‌تر را بهتر محافظت می‌کند، هرچند این دلیلی برای انتخاب رمز ساده نیست.

مشکل WPA3 سازگاری است. گوشی‌ها و لپ‌تاپ‌های قدیمی، تلویزیون‌های هوشمند و بسیاری از دوربین‌ها و وسایل خانه هوشمند آن را پشتیبانی نمی‌کنند. اگر فقط WPA3 را فعال کنید، چنین دستگاه‌هایی دیگر وصل نمی‌شوند. برای همین گزینه WPA2/WPA3 Mixed Mode برای خانه‌های دارای دستگاه‌های متنوع انتخاب مناسبی است.

پیش از تغییر نوع امنیت، یک نکته عملی را به یاد داشته باشید. بعد از تغییر، پروفایل ذخیره‌شده شبکه در دستگاه‌ها ممکن است با پروفایل جدید ناسازگار شود و پیام خطای رمز اشتباه بدهد. در این حالت شبکه را از دستگاه فراموش کنید (Forget) و دوباره وصل شوید.

نیازی نیست رمز را عوض کرده باشید.

یک جمع‌بندی کوتاه برای انتخاب: اگر همه دستگاه‌هایتان جدید هستند، WPA3 را فعال کنید. اگر دستگاه قدیمی هم دارید، حالت ترکیبی بگذارید.

در هر صورت WEP و TKIP را خاموش کنید، رمز را حداقل ۱۲ نویسه انتخاب کنید و فرمور مودم را گاهی به‌روز کنید، چون بخشی از امنیت وای‌فای به اصلاحات خود سازنده بستگی دارد.

در بسیاری از مودم‌ها دکمه‌ای با برچسب WPS یا آیکن دو فلش چرخان وجود دارد. این ویژگی (Wi-Fi Protected Setup) برای این ساخته شده که کاربر بدون تایپ رمز به شبکه وصل شود.

در نگاه اول مفید است، اما برای کسی که می‌خواهد امنیت شبکه‌اش را حفظ کند، باید با آن آگاهانه برخورد کند.

WPS چند حالت دارد. در حالت دکمه، چند ثانیه پس از فشردن دکمه روی مودم، دستگاه جدید می‌تواند وصل شود. در حالت PIN، یک کد هشت‌رقمی روی برچسب مودم یا در پنل نوشته شده و دستگاه با وارد کردن آن اجازه ورود می‌گیرد.

حالت دکمه ذاتاً خطر کمتری دارد، چون به حضور فیزیکی نیاز دارد.

مشکل اصلی در حالت PIN است. طراحی این کد باعث شده تعداد حالت‌هایی که باید امتحان شوند به چند هزار مورد محدود شود، نه صدها میلیون.

برای همین مهاجمی که در محدوده سیگنال باشد، می‌تواند با تلاش‌های مکرر PIN را پیدا کند و رمز واقعی وای‌فای را هم به دست آورد. تغییر رمز شبکه این مشکل را حل نمی‌کند.

بعضی مودم‌ها پس از چند تلاش ناموفق، WPS را موقتاً قفل می‌کنند، ولی این محافظت در همه مدل‌ها درست پیاده‌سازی نشده است. به همین دلیل کارشناسان امنیت معمولاً توصیه می‌کنند قابلیت WPS PIN کاملاً خاموش شود، مگر این که واقعاً به آن نیاز داشته باشید.

برای بررسی وضعیت، وارد پنل مدیریت شوید و در بخش Wireless یا Wi-Fi دنبال گزینه‌ای با نام WPS بگردید. اگر گزینه جداگانه‌ای برای PIN دارد، آن را غیرفعال کنید. اگر فقط یک کلید کلی برای WPS هست و نیازی به آن ندارید، همان را خاموش کنید.

پس از ذخیره تنظیمات، شبکه معمولاً چند ثانیه قطع می‌شود.

خاموش کردن WPS برای اتصال دستگاه‌های امروزی مشکلی ایجاد نمی‌کند. گوشی‌ها و رایانه‌ها با رمز عادی یا کد QR وصل می‌شوند. فقط بعضی چاپگرها، تقویت‌کننده‌های سیگنال و دستگاه‌های قدیمی از WPS برای راه‌اندازی استفاده می‌کنند.

در این موارد می‌توانید آن را فقط برای زمان نصب روشن کنید و بعد دوباره خاموش کنید.

یک نکته آخر: در پنل بعضی مودم‌ها، WPS به‌صورت پیش‌فرض روشن است و کاربر از وجود آن خبر ندارد. اگر مودم را از اپراتور یا مغازه گرفته‌اید، حتماً یک بار این بخش را باز کنید.

این بررسی دو دقیقه بیشتر طول نمی‌کشد و یکی از آسان‌ترین راه‌ها برای بالا بردن امنیت شبکه خانگی است.

وقتی رمز وای‌فای را پیدا می‌کنید، معمولاً کار بعدی گفتن آن به دوست یا فامیل است. اما هر بار که رمز اصلی را به کسی می‌دهید، آن شخص و همه دستگاه‌های آلوده یا ناامن او به شبکه خانگی شما راه پیدا می‌کنند.

راه بهتر، ساخت یک شبکه مهمان (Guest Network) با رمز جداست.

بیشتر مودم‌ها و روترهای امروزی این قابلیت را دارند. در پنل مدیریت دنبال گزینه‌هایی مثل Guest Network، Guest WiFi یا Multiple SSID بگردید. بعد از فعال‌سازی، یک نام و رمز جدید برای آن تعیین می‌کنید.

دستگاه‌های مهمان فقط به اینترنت دسترسی دارند و به دستگاه‌های داخلی شما، مثل چاپگر یا فایل‌های اشتراکی، راه ندارند.

در تنظیمات این بخش باید به گزینه‌ای با نام Client Isolation یا AP Isolation دقت کنید. وقتی روشن باشد، دستگاه‌های مهمان حتی نمی‌توانند همدیگر را ببینند. همچنین اگر مودم اجازه می‌دهد، سقف سرعت یا مصرف برای شبکه مهمان بگذارید تا دانلود سنگین یک مهمان، اینترنت خانه را کند نکند.

بعضی مدل‌ها زمان‌بندی هم دارند. می‌توانید شبکه مهمان را فقط در ساعت مشخصی فعال نگه دارید یا بعد از چند ساعت خودکار خاموش شود. اگر چنین امکانی ندارید، عادت کنید بعد از رفتن مهمان‌ها رمز شبکه مهمان را تغییر دهید.

چون این رمز فقط برای مهمان‌هاست، تغییرش دستگاه‌های خودتان را از اینترنت قطع نمی‌کند.

برای راحتی مهمان‌ها می‌توانید رمز را با کد QR بدهید. ساخت آن بسیار ساده است: متنی با قالب WIFI:T:WPA;S:نام_شبکه;P:رمز;; را به یک برنامه سازنده QR بدهید. نکته مهم این است که برای این کار از ابزارهای آفلاین یا برنامه‌های معتبر روی گوشی استفاده کنید.

وارد کردن رمز در وب‌سایت‌های ناشناس یعنی تحویل رمز به شخص ثالث.

کد QR را می‌توانید چاپ کنید و روی یخچال یا در کافه و مطب بچسبانید. در محل کار یا مغازه این کار از پرسیدن مکرر رمز جلوگیری می‌کند.

فقط مطمئن شوید که این کد مربوط به شبکه مهمان است، نه شبکه اصلی، وگرنه هدف اصلی از جدا کردن شبکه‌ها از بین می‌رود.

شبکه مهمان یک مزیت دیگر هم دارد: وسایل هوشمند ارزان مثل لامپ، پریز یا دوربین را می‌توان به آن وصل کرد. این دستگاه‌ها معمولاً به‌روزرسانی امنیتی منظم ندارند. اگر نفوذی رخ دهد، مهاجم به رایانه و گوشی‌های شما دسترسی پیدا نمی‌کند.

این کار با هزینه صفر، امنیت خانه را به‌طور محسوس بالا می‌برد.

علت اصلی فراموشی رمز وای‌فای این است که معمولاً یک بار آن را وارد می‌کنیم و بعد از آن دستگاه‌ها خودشان وصل می‌شوند. برای جلوگیری از تکرار این ماجرا، رمز را باید جایی امن و در دسترس نگه دارید.

نوشتن رمز روی کاغذی که به دیوار چسبیده یا فرستادن آن در پیام‌رسان، دو اشتباه رایج است.

بهترین گزینه، یک مدیر رمز عبور (Password Manager) است. برنامه‌هایی مثل Bitwarden یا KeePassXC رمزها را رمزگذاری‌شده نگه می‌دارند و فقط با یک رمز اصلی باز می‌شوند. KeePassXC متن‌باز است و فایل را روی خود دستگاه ذخیره می‌کند.

Bitwarden هم همگام‌سازی بین گوشی و رایانه را فراهم می‌کند. هر دو برای استفاده شخصی کافی‌اند.

در مدیر رمز، یک ورودی برای وای‌فای بسازید و علاوه بر رمز شبکه، موارد دیگری هم ثبت کنید: نام شبکه، آدرس پنل مودم، نام کاربری و رمز پنل و نوع رمزگذاری.

اگر روزی مودم ریست شد یا لازم شد تنظیمات را دوباره انجام دهید، همه چیز یک‌جا در دسترس است. ثبت نام و شماره پشتیبانی اپراتور هم کمک می‌کند.

در انتخاب خود رمز هم نکته‌ای وجود دارد. عبارت‌های چندکلمه‌ای، مثل چهار یا پنج کلمه نامرتبط، هم قوی هستند و هم راحت‌تر تایپ می‌شوند. این روش برای وای‌فای مناسب است، چون وارد کردن رمز روی تلویزیون یا کنسول بازی با ریموت دشوار است.

رمز ۲۰ نویسه‌ای کاملاً تصادفی ممکن است امن باشد، ولی همیشه عملی نیست.

از نویسه‌های فارسی در رمز وای‌فای استفاده نکنید. بعضی دستگاه‌ها، مثل تلویزیون‌ها و چاپگرها، صفحه‌کلید فارسی ندارند یا کدگذاری آن را درست پشتیبانی نمی‌کنند. همین موضوع باعث می‌شود رمز درست باشد ولی اتصال انجام نشود. حروف انگلیسی، عدد و چند نماد رایج انتخاب مناسب‌تری است.

در خانواده هم یک قاعده ساده داشته باشید. یک نفر مسئول مدیریت مودم باشد و رمز را در مدیر رمز یا جای امن دیگری نگه دارد. دیگران اگر لازم شد، از او بپرسند یا از کد QR گوشی استفاده کنند.

این کار از تغییرهای ناگهانی و ریست‌های بی‌دلیل مودم جلوگیری می‌کند.

در نهایت، از اطلاعات خود نسخه پشتیبان بگیرید. اگر فایل مدیر رمز فقط روی یک گوشی باشد و گوشی خراب شود، همه چیز از دست می‌رود. یک نسخه رمزگذاری‌شده روی فلش یا فضای ابری معتبر نگه دارید.

پشتیبان‌گیری یک بار انجام می‌شود، اما در لحظه نیاز، ساعت‌ها وقت شما را نجات می‌دهد.

گاهی رمز را از برچسب یا پنل مودم دقیق کپی می‌کنید و باز هم پیام «رمز اشتباه است» یا «اتصال برقرار نشد» می‌بینید. در بیشتر موارد مشکل از خود رمز نیست و علتی ساده‌تر دارد. بررسی چند مورد به ترتیب، معمولاً سریع‌تر از ریست کردن مودم به نتیجه می‌رسد.

اول به حروف دقت کنید. رمز وای‌فای به بزرگ و کوچک بودن حروف حساس است. چند نویسه هم به‌راحتی با هم اشتباه گرفته می‌شوند: عدد صفر و حرف O، عدد یک و حرف l کوچک یا I بزرگ.

اگر رمز را از برچسب می‌خوانید، همین موارد بیشترین خطا را ایجاد می‌کنند. دکمه نمایش رمز را بزنید و آنچه تایپ کرده‌اید را بخوانید.

زبان صفحه‌کلید دومین علت رایج است. اگر هنگام تایپ، کیبورد روی فارسی بوده باشد، نویسه‌ها اشتباه وارد می‌شوند و چون رمز پنهان است متوجه نمی‌شوید. همچنین در تلویزیون‌ها و کنسول‌ها گاهی فاصله اضافه یا نویسه خاص جا می‌افتد. وارد کردن رمز را یک بار با نمایش متن تکرار کنید.

اگر اخیراً رمز یا نوع امنیت را عوض کرده‌اید، پروفایل قدیمی هنوز در دستگاه مانده است. در تنظیمات وای‌فای روی شبکه بزنید، گزینه Forget یا فراموش کردن را انتخاب کنید و دوباره از اول وصل شوید. این ساده‌ترین راه حل برای خطایی است که بعد از تغییر رمز پیش می‌آید.

باند فرکانسی هم می‌تواند مشکل ایجاد کند. بسیاری از مودم‌ها هم‌زمان دو شبکه ۲٫۴ و ۵ گیگاهرتز دارند و گاهی نام آن‌ها مثل هم است. دستگاه‌های قدیمی فقط ۲٫۴ گیگاهرتز را می‌شناسند. اگر دستگاه شما از ۵ گیگاهرتز پشتیبانی نمی‌کند، نباید به آن وصل شود.

نام دو باند را در پنل متفاوت کنید تا تشخیص راحت‌تر شود.

در پنل مودم هم چند تنظیم می‌تواند مانع اتصال شود. اگر فیلتر آدرس MAC فعال باشد، فقط دستگاه‌های ثبت‌شده وصل می‌شوند. ممکن است حداکثر تعداد دستگاه هم پر شده باشد. اگر فقط WPA3 فعال است، دستگاه قدیمی وصل نمی‌شود. این موارد را در بخش‌های Wireless و Security بررسی کنید.

اگر هیچ‌کدام مؤثر نبود، مودم را چند ثانیه خاموش و دوباره روشن کنید. این کار با ریست کارخانه‌ای تفاوت دارد و تنظیمات را پاک نمی‌کند. همچنین با یک دستگاه دیگر امتحان کنید. اگر همه دستگاه‌ها مشکل دارند، مسئله از مودم یا رمز است.

اگر فقط یک دستگاه مشکل دارد، معمولاً تنظیمات یا درایور همان دستگاه علت است. فقط وقتی همه راه‌ها شکست خورد سراغ ریست کارخانه بروید.