آموزش استعلام گوشی در سامانه همتا

سامانه همتا یا همان سامانه هوشمند مدیریت تجهیزات ارتباطی، پلتفرمی ملی است که با همکاری وزارت صنعت، معدن و تجارت (صمت)، وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، گمرک و ستاد مبارزه با قاچاق کالا و ارز راه‌اندازی شده است. هدف اصلی این سامانه، ثبت و پایش تجهیزات دارای سیم‌کارت (مانند گوشی موبایل، تبلت و ساعت هوشمند) جهت مبارزه با قاچاق کالا، تضمین اصالت دستگاه‌ها، ساماندهی واردات قانونی و ارائه خدمات پس از فروش معتبر به خریداران در سراسر کشور است.

شناسه IMEI یک کد بین‌المللی ۱۵ رقمی منحصربه‌فرد است که مانند کد ملی برای هر درگاه سیم‌کارت در تجهیزات ارتباطی عمل می‌کند. اگر گوشی شما دو سیم‌کارته باشد، دو شناسه IMEI مجزا دارد. این شناسه هویت سخت‌افزاری دستگاه را مشخص کرده و سامانه همتا از طریق تطبیق این کد با پایگاه داده گمرک و اپراتورها، قانونی یا قاچاق بودن، وضعیت مالکیت و مشخصات فنی دقیق دستگاه را در شبکه مخابراتی کشور احراز می‌کند.

استعلام اصالت مشخص می‌کند که آیا گوشی به صورت قانونی وارد کشور شده و حقوق گمرکی آن پرداخت شده است یا خیر. همچنین این استعلام وضعیت نو یا دست‌دوم بودن دستگاه، مشخصات فنی ثبت‌شده، شرکت گارانتی‌کننده معتبر و وضعیت فعال‌سازی آن را شفاف می‌سازد. خرید گوشی بدون استعلام اصالت ممکن است منجر به قطع دسترسی دستگاه به شبکه تلفن همراه کشور پس از ۳۰ روز و هدررفت کامل هزینه پرداختی شما شود.

طرح رجیستری علاوه بر تمامی برندهای تلفن همراه (مانند سامسونگ، شیائومی، اپل، نوکیا و غیره)، شامل تمامی تجهیزات سیم‌کارت‌خور دیگر از جمله تبلت‌ها (به‌ویژه تبلت‌های سیم‌کارت‌خور برندهای مختلف)، ساعت‌های هوشمند سیم‌کارت‌خور، مودم‌های همراه و جیبی و مبدل‌های تلفن ثابت به سیار نیز می‌شود. هر دستگاهی که برای اتصال به شبکه اپراتورهای داخلی از سیم‌کارت استفاده می‌کند، مشمول این طرح ملی است.

گوشی شرکتی توسط شرکت‌های واردکننده رسمی و به صورت عمده با پرداخت تعرفه‌های قانونی و ارائه گارانتی معتبر ۱۸ ماهه وارد کشور می‌شود. در مقابل، گوشی مسافری توسط مسافران حقیقی از خارج از کشور برای مصرف شخصی وارد شده، حق گمرکی آن به صورت انفرادی در گمرک فرودگاهی یا مرزی پرداخت می‌شود و معمولاً فاقد گارانتی شرکتی در ایران است، هرچند هر دو در سامانه همتا ثبت و قانونی محسوب می‌شوند.

این وضعیت نشان می‌دهد که گوشی مورد نظر به صورت کاملاً قانونی و رسمی توسط یکی از شرکت‌های واردکننده مجاز وارد کشور شده، حقوق و عوارض گمرکی آن به طور کامل تسویه گردیده و اطلاعات آن در سامانه همتا ثبت شده است. همچنین این دستگاه تحت پوشش خدمات پس از فروش و گارانتی معتبر شرکتی (معمولاً به مدت ۱۸ ماه از زمان فعال‌سازی) قرار دارد و خریدار می‌تواند با خیال راحت آن را تهیه کند.

خیر، سامانه همتا و طرح رجیستری صرفاً برای تجهیزاتی طراحی شده‌اند که از طریق سیم‌کارت به شبکه‌های ارتباطی اپراتورهای تلفن همراه (همراه اول، ایرانسل، رایتل و شاتل موبایل) متصل می‌شوند. تبلت‌ها، لپ‌تاپ‌ها، ساعت‌های هوشمند و سایر گجت‌هایی که فاقد شیار سیم‌کارت (SIM slot) یا قابلیت eSIM هستند و تنها از طریق اتصال وای‌فای (Wi-Fi) به اینترنت متصل می‌شوند، نیازی به ثبت یا استعلام در سامانه همتا ندارند.

هنگامی که شما از طریق یکی از روش‌های رسمی سامانه همتا (مانند وب‌سایت یا کد دستوری) استعلام اصالت می‌گیرید، در پیامک پاسخ دریافتی، نام شرکت واردکننده و تاریخ شروع و پایان گارانتی دستگاه به طور دقیق ذکر می‌شود. این اطلاعات مستقیماً از سامانه جامع گارانتی استعلام شده و به شما اطمینان می‌دهد که گارانتی دستگاه معتبر و قابل پیگیری در مراجع قانونی است.

برای استعلام اصالت گوشی چهار روش رسمی وجود دارد: ۱. مراجعه به وب‌سایت رسمی همتا به نشانی hamta.ntsw.ir و استفاده از بخش استعلام اصالت؛ ۲. شماره‌گیری کد دستوری ستاره ۷۷۷۷ مربع (#7777*)؛ ۳. ارسال شناسه ۱۵ رقمی IMEI به سرشماره پیامکی ۷۷۷۷؛ ۴. دانلود و نصب اپلیکیشن رسمی همتا برای سیستم‌عامل‌های اندروید و iOS و استفاده از بخش استعلام اصالت درون برنامه.

برای این کار ابتدا کد دستوری ستاره ۷۷۷۷ مربع (#7777*) را با یک گوشی فعال شماره‌گیری کنید. سپس در منوی باز شده، عدد مربوط به گزینه «استعلام اصالت» (معمولاً عدد ۱) را ارسال کنید. در مرحله بعد، شناسه ۱۵ رقمی IMEI دستگاه مورد نظر را بدون فاصله، خط تیره یا کاراکتر اضافی وارد نمایید. پس از ارسال، نتیجه استعلام به صورت یک پیامک جامع از سوی HAMTA برای شما ارسال خواهد شد.

به آدرس اینترنتی hamta.ntsw.ir مراجعه کنید. در صفحه اصلی سایت، روی گزینه «استعلام اصالت» کلیک کنید. در کادر اول، شناسه ۱۵ رقمی IMEI دستگاه خود را وارد کنید. در کادر دوم، کد امنیتی نمایش داده شده را بنویسید و روی دکمه «جستجو» کلیک کنید. مشخصات کامل دستگاه شامل برند، مدل، وضعیت قانونی بودن، شرکت واردکننده و وضعیت گارانتی بلافاصله روی صفحه نمایش داده می‌شود.

برای فعال‌سازی گوشی نو، ابتدا کد دستوری #7777* را شماره‌گیری کرده و گزینه «فعال‌سازی» (معمولاً عدد ۲) را انتخاب کنید. سپس شناسه IMEI اول دستگاه را وارد کنید. در مرحله بعد، شماره سیم‌کارتی که می‌خواهید مالک گوشی شود را وارد نمایید. سپس کد فعال‌سازی ۶ رقمی (موجود روی کارت گارانتی یا جعبه) را وارد کنید. در نهایت با تایید اطلاعات، پیامک موفقیت‌آمیز بودن فعال‌سازی برای شما ارسال می‌شود.

فروشنده باید کد دستوری #7777* را با سیم‌کارت خود شماره‌گیری کرده و گزینه «انتقال مالکیت» را انتخاب کند. سپس از لیست دستگاه‌های تحت مالکیت خود، IMEI گوشی فروخته شده را انتخاب و شماره سیم‌کارت خریدار را وارد کند. پس از تایید، یک کد فعال‌سازی جدید برای خریدار پیامک می‌شود. خریدار باید با سیم‌کارت خود و با استفاده از این کد جدید، فرآیند فعال‌سازی را روی گوشی انجام دهد تا انتقال مالکیت تکمیل شود.

ساده‌ترین و سریع‌ترین راه برای یافتن شناسه IMEI، شماره‌گیری کد دستوری ستاره مربع صفر شش مربع (#06#*) در بخش شماره‌گیر گوشی است؛ با این کار کدهای IMEI روی صفحه نمایش داده می‌شوند. همچنین این کد ۱۵ رقمی روی جعبه گوشی، پشت بدنه دستگاه (در برخی مدل‌ها)، روی سینی سیم‌کارت و یا در بخش تنظیمات گوشی (Settings) قسمت درباره تلفن (About Phone) درج شده است.

ابتدا مطمئن شوید که آنتن‌دهی سیم‌کارت شما مناسب است و حافظه پیامک‌های گوشی پر نیست. در صورتی که پس از گذشت ۱۵ دقیقه پیامکی دریافت نکردید، مجدداً از طریق کد دستوری #7777* وضعیت فعال‌سازی را بررسی کنید. همچنین می‌توانید به کارتابل خود در وب‌سایت همتا مراجعه کنید تا مشخص شود دستگاه در لیست گوشی‌های فعال شما قرار گرفته است یا خیر. در صورت بروز مشکل مداوم، با پشتیبانی همتا تماس بگیرید.

برای مشاهده لیست تمامی دستگاه‌هایی که به نام سیم‌کارت شما ثبت شده‌اند، باید به وب‌سایت رسمی همتا (hamta.ntsw.ir) مراجعه کرده و با شماره تلفن همراه خود وارد کارتابل شخصی شوید. پس از وارد کردن کد تایید یکبار مصرف، در منوی سمت راست گزینه «مدیریت دستگاه‌ها» را انتخاب کنید. در این بخش، تمامی شناسه‌های IMEI که تحت مالکیت سیم‌کارت شما هستند به همراه وضعیت فعال بودن آن‌ها نمایش داده می‌شود.

این مغایرت فنی که به آن «جعل IMEI» یا «تغییر شناسه» می‌گویند، زمانی رخ می‌دهد که قاچاقچیان شناسه یک گوشی قانونی قدیمی یا ارزان‌قیمت را روی یک گوشی قاچاق جدید کپی می‌کنند. در این حالت، سخت‌افزار گوشی شما با هویتی که در شبکه ثبت شده متفاوت است. خرید چنین دستگاهی ریسک بالایی دارد زیرا به محض شناسایی توسط سیستم‌های نظارتی همتا، ارتباط دستگاه با شبکه اپراتورها برای همیشه قطع خواهد شد.

بله، هر درگاه سیم‌کارت دارای یک شناسه IMEI مجزا است. در هنگام خرید گوشی دو سیم‌کارته، باید هر دو شناسه را استعلام کنید تا مطمئن شوید هر دو به صورت قانونی ثبت شده‌اند. برای فعال‌سازی نیز معمولاً فعال کردن IMEI اول با کد فعال‌سازی کافی است و IMEI دوم به صورت خودکار در شبکه همتا به همان مالک منتسب می‌شود، اما جهت اطمینان حتماً وضعیت هر دو شناسه را در سامانه چک کنید.

این خطا نشان می‌دهد که فرمت شناسه وارد شده توسط شما با استانداردهای بین‌المللی (فرمت ۱۵ رقمی عددی) همخوانی ندارد یا اینکه شناسه وارد شده اصلاً در پایگاه داده جهانی تجهیزات ارتباطی ثبت نشده است. در این حالت ابتدا مطمئن شوید که عدد ۱۵ رقمی را بدون هیچ‌گونه کاراکتر اضافی یا اشتباه تایپی وارد کرده‌اید. اگر خطا برطرف نشد، احتمالاً شناسه دستگاه به صورت غیرقانونی دستکاری یا جعل شده است.

این پیامک زمانی ارسال می‌شود که شناسه IMEI گوشی شما در پایگاه داده گمرک و سامانه همتا به عنوان دستگاه قانونی ثبت نشده باشد. شبکه اپراتوری به محض شناسایی سیم‌کارت در یک دستگاه غیرمجاز، این هشدار را صادر می‌کند. طبق قوانین، شما تنها ۳۰ روز فرصت دارید تا نسبت به تعیین تکلیف، پرداخت حقوق گمرکی (در صورت مسافری بودن) یا مرجوع کردن گوشی به فروشنده اقدام کنید، در غیر این صورت دستگاه قطع خواهد شد.

بله، از آنجا که شناسه IMEI روی تراشه‌های برد اصلی گوشی حک شده است، با تعویض برد، شناسه IMEI دستگاه شما تغییر می‌کند. در این حالت گوشی جدید غیرقانونی شناخته می‌شود. برای حل این مشکل، تعمیرکار یا مالک باید فاکتور رسمی نمایندگی مجاز و برد قدیمی را ارائه دهد تا از طریق بخش پشتیبانی سامانه همتا، فرآیند «تعویض برد» ثبت شده و شناسه جدید جایگزین شناسه قبلی در سامانه شود.

IMEI اصلی (معمولاً IMEI 1) شناسه درگاه اول سیم‌کارت است که به عنوان هویت اصلی دستگاه در سامانه همتا شناخته می‌شود و فرآیند فعال‌سازی و انتقال مالکیت مستقیماً روی آن انجام می‌گیرد. IMEI فرعی (IMEI 2 یا بیشتر) مربوط به درگاه‌های دوم و بعدی یا درگاه eSIM است. در سامانه‌های گمرک و همتا، این شناسه‌ها به یکدیگر لینک و متصل هستند تا از سوءاستفاده و ثبت جداگانه آن‌ها جلوگیری شود.

خیر، مسافران خارجی یا شهروندان ایرانی که با سیم‌کارت‌های بین‌المللی و خارجی خود وارد کشور می‌شوند و از خدمات رومینگ اپراتورهای ایرانی استفاده می‌کنند، نیازی به ثبت دستگاه خود در سامانه همتا ندارند. این دستگاه‌ها بدون محدودیت زمانی می‌توانند در شبکه کشور با سیم‌کارت خارجی خود سرویس دریافت کنند و مشمول قوانین ۳۰ روزه قطع شبکه سیم‌کارت‌های داخلی نمی‌شوند.

این مسئله معمولاً به این دلیل رخ می‌دهد که اطلاعات گمرکی ترخیص کالا هنوز به طور کامل از سوی سامانه گمرک به سامانه همتا منتقل و همگام‌سازی نشده است. فرآیند انتقال داده‌ها ممکن است بین ۲۴ تا ۷۲ ساعت کاری زمان ببرد. اگر پس از این مدت همچنان دستگاه در همتا یافت نشد، احتمال قاچاق بودن کالا یا عدم ثبت صحیح اطلاعات در گمرک توسط شرکت واردکننده بسیار بالا است.

خیر، استعلام اصالت گوشی در سامانه همتا از طریق تمامی روش‌های رسمی (وب‌سایت، کد دستوری #7777*، پیامک به ۷۷۷۷ و اپلیکیشن همتا) کاملاً رایگان است. هیچ فروشنده یا وب‌سایت واسطه‌ای حق دریافت وجه جهت استعلام اصالت یا ارائه اطلاعات رجیستری را از خریداران ندارد و کاربران باید مراقب سوءاستفاده‌ها و سایت‌های فیشینگ در این زمینه باشند.

فعال‌سازی گوشی‌های نو و آکبند که به صورت قانونی وارد کشور شده‌اند، در سامانه همتا کاملاً رایگان است. کد فعال‌سازی ۶ رقمی این دستگاه‌ها روی کارت گارانتی یا جعبه گوشی درج شده و خریدار بدون پرداخت حتی یک ریال می‌تواند با شماره‌گیری #7777* دستگاه خود را فعال کند. دریافت هرگونه هزینه تحت عنوان «هزینه رجیستری» یا «نصب نرم‌افزار فعال‌سازی» توسط فروشندگان غیرقانونی است.

فرآیند انتقال مالکیت گوشی‌های کارکرده و دست‌دوم بین خریدار و فروشنده در سامانه همتا هیچ‌گونه هزینه‌ای ندارد. این فرآیند به صورت کاملاً رایگان و از طریق کد دستوری #7777* یا کارتابل اینترنتی همتا انجام می‌شود. خریداران باید دقت کنند که انتقال مالکیت را در حضور فروشنده انجام دهند و بابت این کار هیچ مبلغ اضافی به فروشنده یا مغازه‌دار پرداخت نکنند.

هزینه رجیستری گوشی مسافری بر اساس درصدی از ارزش دلاری واقعی دستگاه (که توسط گمرک تعیین می‌شود) محاسبه می‌گردد. این هزینه شامل حقوق ورودی، سود بازرگانی، مالیات بر ارزش افزوده و سایر عوارض قانونی است. نرخ دقیق این عوارض بسته به قوانین بودجه سالانه و نوع برند گوشی (بالای ۶۰۰ دلار یا زیر آن) متغیر است و مسافر باید آن را مستقیماً در درگاه پرداخت گمرک تسویه کند.

طبق قوانین جاری، مسافران ورودی باید در لحظه ورود به کشور (در مبادی ورودی و گمرک فرودگاهی یا مرزی) اطلاعات گوشی تلفن همراه خود را اظهار کنند. پس از اظهار اولیه و ثبت مشخصات توسط ارزیاب گمرک، مسافر فرصت دارد تا مدت زمان مشخصی (معمولاً یک ماه) با مراجعه به سامانه آنلاین گمرک، نسبت به پرداخت عوارض گمرکی اقدام کند تا مجوز فعال‌سازی در همتا صادر شود.

اگر در فرآیند پرداخت عوارض گوشی مسافری دچار اشتباه شدید یا مبلغی اضافه پرداخت کردید، باید درخواست استرداد وجه (ردیف درآمدی) را از طریق سامانه ثبت و پیگیری درخواست‌های گمرک الکترونیک (EPL) ثبت کنید. این فرآیند نیازمند ارائه مدارک هویتی، فیش پرداخت، شماره شبا و تاییدیه عدم فعال‌سازی دستگاه در همتا است و بررسی آن توسط کارشناسان گمرک زمان‌بر خواهد بود.

خیر، در حال حاضر هیچ‌گونه معافیت مالیاتی یا معافیت از پرداخت عوارض برای ثبت گوشی‌های مسافری وجود ندارد. هر مسافر با پاسپورت معتبر خود تنها مجاز به واردات و ثبت یک دستگاه گوشی تلفن همراه در سال است و برای همان یک دستگاه نیز ملزم به پرداخت کامل حقوق و عوارض گمرکی بر اساس ارزش‌گذاری رسمی گمرک کشور می‌باشد.

بله، عوارض گمرکی و هزینه رجیستری گوشی‌ها بر اساس ارزش دلاری آن‌ها تعیین می‌شود. از آنجا که اکثر مدل‌های آیفون قیمتی بالای ۶۰۰ دلار دارند، نرخ تعرفه گمرکی آن‌ها در دسته کالاهای لوکس قرار گرفته و درصد بالاتری نسبت به گوشی‌های زیر ۶۰۰ دلار (مانند اکثر مدل‌های شیائومی و سامسونگ) به آن‌ها تعلق می‌گیرد که این امر هزینه رجیستری آن‌ها را به طور چشمگیری افزایش می‌دهد.

طبق قانون مبارزه با قاچاق کالا و ارز و قانون حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان، فروش کالا و تجهیزات قاچاق ممنوع و جرم است. در صورت خرید گوشی قاچاق که رجیستر نمی‌شود، خریدار حق دارد کالا را به فروشنده مرجوع کرده و کل مبلغ پرداختی را پس بگیرد. در صورت امتناع فروشنده، خریدار می‌تواند با در دست داشتن فاکتور خرید به اتحادیه صنف مربوطه یا سازمان تعزیرات حکومتی شکایت کند.

هر مسافر حقیقی که وارد کشور می‌شود، مجاز است سالانه حداکثر یک دستگاه گوشی تلفن همراه را برای مصرف شخصی خود به صورت مسافری وارد و رجیستر کند. این کار مستلزم اظهار گوشی در بدو ورود به کشور در گمرک، داشتن پاسپورت معتبر با مهر ورود حداکثر یک ماهه، سیم‌کارت به نام خود مسافر و پرداخت عوارض گمرکی مربوطه بر اساس ارزش‌گذاری گمرک است.

خیر، خرید و فروش اطلاعات پاسپورت مسافران جهت رجیستر کردن گوشی‌های قاچاق کاملاً غیرقانونی و مصداق بارز جعل اطلاعات و قاچاق کالا است. سامانه همتا و مراجع قضایی به شدت با این پدیده برخورد می‌کنند. در صورت کشف سوءاستفاده از پاسپورت دیگران، علاوه بر قطع فوری شبکه‌ گوشی، پرونده قضایی برای خریدار و فروشنده اطلاعات پاسپورت تشکیل خواهد شد.

سامانه همتا مستقیماً ابزار ردیابی موقعیت مکانی گوشی سرقتی را ندارد. برای ردیابی گوشی سرقتی، مالباخته باید ابتدا سیم‌کارت خود را مسدود کرده و سپس از طریق سامانه‌های رسمی اپراتورها (مانند همیاب ۲۴ یا کدهای ردیابی همراه اول و ایرانسل) شناسه IMEI خود را ثبت کند تا به محض روشن شدن گوشی با سیم‌کارت جدید، موقعیت آن به مراجع قضایی گزارش شود.

رجیستر نکردن گوشی به خودی خود جرم کیفری برای مصرف‌کننده نهایی محسوب نمی‌شود، اما دستگاه شما پس از پایان مهلت ۳۰ روزه، دیگر امکان اتصال به شبکه اپراتورهای داخلی را نخواهد داشت و عملاً کارایی ارتباطی خود را از دست می‌دهد. با این حال، خرید و فروش عمده یا سازمان‌یافته تجهیزات بدون رجیستری، مصداق قاچاق کالا بوده و مجازات‌های سنگین قانونی دارد.

بر اساس مصوبات و بخشنامه‌های دولتی صادر شده، واردات رسمی و مسافری برخی مدل‌های گوشی‌های لوکس و بالای ۶۰۰ دلار از جمله آیفون‌های سری ۱۴، ۱۵ و ۱۶ به کشور ممنوع اعلام شده است. به همین دلیل، امکان ثبت، پرداخت عوارض گمرکی و فعال‌سازی این دستگاه‌ها در سامانه همتا وجود ندارد و استفاده از آن‌ها در شبکه داخلی با محدودیت‌های جدی مواجه است.

مسئولیت قانونی عدم انتقال مالکیت بر عهده فروشنده است. طبق قوانین همتا، تا زمانی که انتقال مالکیت در سامانه انجام نشود، از نظر قانونی سیم‌کارت قبلی مالک دستگاه شناخته می‌شود. اگر با گوشی فروخته شده جرمی صورت گیرد یا مشکلی پیش آید، مالک ثبت‌شده در همتا ممکن است به عنوان شریک جرم شناخته شده و مورد پیگرد قانونی قرار گیرد؛ بنابراین انتقال مالکیت الزامی است.

اگر معتقدید گوشی شما به صورت قانونی وارد شده اما به اشتباه توسط همتا قطع گردیده است، باید به وب‌سایت همتا مراجعه کرده و در بخش پشتیبانی یا ثبت شکایت، مدارک خود شامل فاکتور خرید معتبر، سند پرداخت عوارض گمرکی (در صورت مسافری بودن) و تصویر جعبه گوشی را بارگذاری کنید تا کارشناسان همتا پس از بررسی مدارک، نسبت به رفع مسدودی اقدام کنند.