راهنمای کامل سامانه علم سنجی دانشگاه آزاد scimet.iau.ir

سامانه علم‌سنجی دانشگاه آزاد اسلامی یک پلتفرم متمرکز و هوشمند برای پایش، استخراج و نمایش دستاوردهای علمی و پژوهشی اعضای هیئت علمی این دانشگاه است. هدف اصلی این سامانه، شفاف‌سازی فعالیت‌های پژوهشی، رتبه‌بندی دقیق اساتید بر اساس شاخص‌های بین‌المللی مانند تعداد مقالات و استنادات، و در نهایت ارتقای جایگاه دانشگاه آزاد در رتبه‌بندی‌های جهانی نظیر شانگهای و تایمز از طریق تجمیع داده‌های پراکنده است.

سامانه پژوهشیار عمدتاً بر مدیریت فرآیندهای اجرایی پژوهش مانند ثبت پروپوزال، پایان‌نامه، رساله و طرح‌های پژوهشی تمرکز دارد و یک سامانه فرآیندمحور است. در مقابل، سامانه علم‌سنجی یک ویترین خروجی‌محور است که نتایج نهایی پژوهش‌ها شامل مقالات چاپ شده در نشریات معتبر بین‌المللی و داخلی را از پایگاه‌هایی مثل اسکوپوس استخراج کرده و به صورت پروفایل‌های عمومی برای ارزیابی نهایی نمایش می‌دهد.

تمامی اعضای هیئت علمی تمام‌وقت و نیمه‌وقت دانشگاه آزاد اسلامی در تمامی واحدهای سراسر کشور موظف به داشتن پروفایل در این سامانه هستند. همچنین پژوهشگران پسا‌دکتری و در برخی موارد خاص، اساتید مدعو که تولیدات علمی خود را با افیلیشن (وابستگی سازمانی) دانشگاه آزاد اسلامی منتشر کرده‌اند، در این سامانه دارای رکورد و پروفایل علمی جهت ارزیابی‌های سازمانی خواهند بود.

شاخص اچ (H-Index) در سامانه علم‌سنجی دانشگاه آزاد به طور مستقیم از پایگاه داده اسکوپوس (Scopus) فراخوانی می‌شود. این شاخص نشان‌دهنده بهره‌وری و تأثیرگذاری علمی یک پژوهشگر است و به گونه‌ای محاسبه می‌شود که اگر فردی دارای شاخص H برابر با ۱۰ باشد، یعنی ۱۰ مقاله دارد که هر کدام حداقل ۱۰ بار مورد استناد قرار گرفته‌اند. این عدد به صورت خودکار و دوره‌ای به‌روزرسانی می‌گردد.

در حال حاضر تمرکز اصلی سامانه بر اعضای هیئت علمی است تا رتبه علمی واحدهای دانشگاهی مشخص شود. با این حال، مقالات دانشجویان که با نام اساتید راهنما منتشر می‌شود، در پروفایل اساتید قابل مشاهده است. دانشجویان می‌توانند از بخش جستجوی سامانه برای یافتن اساتید مجرب در حوزه‌های تخصصی خود جهت انتخاب استاد راهنما و بررسی سوابق پژوهشی واقعی آن‌ها استفاده کنند.

افیلیشن یا وابستگی سازمانی، کلید شناسایی مقالات در سطح بین‌المللی است. اگر استادی در مقالات خود از عبارت دقیق «Islamic Azad University» به همراه نام واحد مربوطه استفاده نکند، موتورهای جستجوی سامانه قادر به شناسایی و انتساب آن مقاله به پروفایل فرد و دانشگاه نخواهند بود. این موضوع مستقیماً بر بودجه پژوهشی واحد و رتبه جهانی دانشگاه آزاد تأثیر منفی می‌گذارد.

این سامانه با تجمیع دقیق داده‌ها، از هدر رفتن امتیاز مقالاتی که به دلیل اشتباه در نام دانشگاه یا واحد در پایگاه‌های بین‌المللی گم شده‌اند، جلوگیری می‌کند. با اصلاح این داده‌ها و نمایش یکپارچه آن‌ها، مجموع استنادات و مقالات دانشگاه در سیستم‌های رتبه‌بندی بین‌المللی نظیر QS و تایمز به درستی محاسبه شده و منجر به صعود جایگاه دانشگاه در سطح جهانی می‌شود.

خیر، اطلاعات اساتید بازنشسته به عنوان بخشی از میراث علمی و تاریخچه پژوهشی واحدهای دانشگاهی در سامانه حفظ می‌شود. این داده‌ها برای تحلیل‌های روند رشد علمی دانشگاه در دهه‌های مختلف ضروری هستند. با این حال، وضعیت فعالیت آن‌ها در پروفایل مشخص شده و ممکن است در رتبه‌بندی‌های جاری اعضای فعال واحد، در دسته‌بندی جداگانه‌ای قرار گیرند تا محاسبات فعلی دقیق باقی بماند.

برای ایجاد پروفایل، ابتدا باید اطلاعات پایه عضو هیئت علمی در سامانه ساجد و پژوهشیار تکمیل شده باشد. سپس با مراجعه به scimet.iau.ir و بخش ورود، از طریق کد ملی و رمز عبور یکپارچه اقدام نمایید. در صورت عدم وجود پروفایل، سیستم به صورت خودکار بر اساس کد استادی، پیش‌نویس پروفایل را ایجاد کرده و از شما می‌خواهد شناسه Scopus ID و ORCID خود را برای فراخوانی مقالات وارد کنید.

در صورتی که اطلاعاتی نظیر مرتبه علمی یا نام واحد اشتباه درج شده باشد، کاربر باید ابتدا تغییرات را در سامانه ساجد (سامانه جامع دانشگاه آزاد) ثبت کند، زیرا سامانه علم‌سنجی داده‌های هویتی را از آنجا فراخوانی می‌کند. برای اصلاح مقالات، کاربر باید در پنل کاربری خود درخواست بازبینی داده‌ها را ثبت کرده یا لینک صحیح مقاله در اسکوپوس را جهت تایید کارشناس واحد ارسال نماید.

سامانه علم‌سنجی مجهز به سیستم خودکار فراخوانی (Crawler) است که به صورت دوره‌ای مقالات جدید را از Scopus جذب می‌کند. با این حال، اساتید می‌توانند با ورود به پنل خود و کلیک بر روی گزینه 'به‌روزرسانی از اسکوپوس'، فرآیند جستجو برای مقالات جدید را به صورت دستی تحریک کنند. در صورت عدم نمایش، باید از صحت اتصال Scopus ID به پروفایل خود در تنظیمات سامانه اطمینان حاصل کنند.

پس از اینکه استاد مقاله‌ای را به پروفایل خود اضافه کرد یا سیستم آن را شناسایی نمود، وضعیت مقاله به 'در انتظار تایید' تغییر می‌کند. کارشناس پژوهشی واحد مربوطه با بررسی افیلیشن مقاله و مطابقت آن با استانداردهای دانشگاه، مقاله را تایید می‌کند. تنها مقالات تایید شده در امتیاز نهایی استاد و رتبه‌بندی واحد محاسبه می‌شوند تا از ثبت مقالات نامرتبط جلوگیری شود.

ابتدا باید بررسی کنید که آیا Scopus ID شما در سامانه به درستی ثبت شده است یا خیر. اگر شناسه درست است اما مقاله دیده نمی‌شود، ممکن است به دلیل تاخیر در همگام‌سازی API باشد. در این حالت می‌توانید لینک مستقیم مقاله در سایت اسکوپوس را از طریق بخش 'ثبت مقاله مفقوده' در پنل کاربری ارسال کنید تا کارشناسان فنی سامانه به صورت دستی آن را به پروفایل شما متصل کنند.

پس از ورود به پنل کاربری در scimet.iau.ir، به بخش 'ویرایش پروفایل' یا 'تنظیمات شناسه‌های بین‌المللی' بروید. در این بخش فیلدهای مجزایی برای درج لینک پروفایل گوگل اسکولار و کد ۱۶ رقمی ORCID وجود دارد. ثبت این شناسه‌ها برای یکپارچگی داده‌ها و افزایش رویت‌پذیری جهانی پژوهشگر بسیار حیاتی است و به سامانه در خوشه‌بندی دقیق‌تر مقالات کمک شایانی می‌کند.

در صورت انتقال رسمی عضو هیئت علمی از یک واحد به واحد دیگر، تغییرات باید ابتدا در سامانه ساجد و حکم کارگزینی اعمال شود. سامانه علم‌سنجی در به‌روزرسانی بعدی، استاد را در لیست واحد جدید نمایش می‌دهد. با این حال، سوابق پژوهشی قبلی فرد حفظ شده اما امتیازات جدید او از تاریخ انتقال به بعد، در کارنامه پژوهشی واحد مقصد محاسبه خواهد شد.

بله، یکی از قابلیت‌های کاربردی سامانه علم‌سنجی، امکان تولید رزومه (CV) استاندارد به دو زبان فارسی و انگلیسی است. اساتید می‌توانند با مراجعه به پروفایل عمومی خود، بر روی آیکون خروجی PDF یا Word کلیک کنند. این رزومه شامل تمامی مقالات تایید شده، شاخص‌های علم‌سنجی، سوابق آموزشی و اجرایی است که مستقیماً از پایگاه داده‌های معتبر استخراج شده و رسمیت بالایی دارد.

گاهی به دلیل تغییر نام یا استفاده از نگارش‌های مختلف نام خانوادگی، ممکن است دو پروفایل برای یک نفر ایجاد شود. در این صورت، استاد باید از طریق بخش 'پشتیبانی' یا 'گزارش خطا'، درخواست ادغام (Merge) پروفایل‌ها را ارسال کند. کارشناسان فنی با بررسی کدملی و شناسه‌های بین‌المللی، پروفایل‌ها را ادغام کرده و تمامی سوابق و استنادات را در یک پروفایل واحد و اصلی تجمیع می‌کنند.

این سامانه از پروتکل‌های API (رابط برنامه‌نویسی کاربردی) برای اتصال مستقیم به پایگاه‌های داده بین‌المللی مانند Elsevier (Scopus) و Clarivate Analytics (WoS) استفاده می‌کند. همچنین از الگوریتم‌های هوش مصنوعی برای تطبیق نام‌ها و خوشه‌بندی مقالات بهره می‌برد تا احتمال خطا در انتساب مقالات به پژوهشگران را به حداقل برساند. معماری سامانه بر پایه وب بوده و قابلیت پردازش حجم عظیم داده‌های هزاران استاد را داراست.

به‌روزرسانی داده‌های کلان و شاخص‌های کلی معمولاً به صورت هفتگی انجام می‌شود. اما فراخوانی استنادات و مقالات جدید برای هر پروفایل می‌تواند بر اساس فعالیت کاربر تغییر کند. هر زمان که استاد دکمه به‌روزرسانی دستی را در پنل خود فشار دهد، یک درخواست به API اسکوپوس ارسال شده و در صورت وجود داده جدید، پروفایل ظرف چند دقیقه به‌روزرسانی می‌شود.

بله، سامانه علم‌سنجی دانشگاه آزاد علاوه بر پایگاه‌های بین‌المللی، با پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC) نیز در ارتباط است. مقالات منتشر شده در نشریات داخلی معتبر که در ISC نمایه می‌شوند، در بخش مجزایی از پروفایل اساتید نمایش داده می‌شوند. این ویژگی به خصوص برای اساتید رشته‌های علوم انسانی و هنر که بیشتر در مجلات داخلی فعالیت دارند، بسیار حائز اهمیت است.

سامانه علم‌سنجی در شبکه داخلی و امن دانشگاه آزاد میزبانی می‌شود و از پروتکل‌های امنیتی SSL برای رمزنگاری تبادل داده‌ها استفاده می‌کند. اطلاعات حساس مانند کدملی یا شماره تماس در بخش عمومی نمایش داده نمی‌شود و تنها داده‌های علمی که ماهیت عمومی دارند (مانند عنوان مقالات) منتشر می‌گردند. دسترسی به پنل مدیریت نیز تنها از طریق احراز هویت مرکزی (SSO) امکان‌پذیر است.

در حال حاضر سامانه فاقد اپلیکیشن اختصاصی موبایل (Native App) است، اما طراحی وب‌سایت به صورت کاملاً واکنش‌گرا (Responsive) انجام شده است. این یعنی کاربران و مدیران می‌توانند با استفاده از مرورگر گوشی‌های هوشمند یا تبلت، به تمامی امکانات سامانه از جمله مشاهده پروفایل‌ها، نمودارهای رشد علمی و پنل مدیریتی با چیدمان بهینه دسترسی داشته باشند.

این تفاوت به دلیل منابع داده‌ای است. گوگل اسکولار تمامی منابع وب شامل گزارش‌ها، پایان‌نامه‌ها و سایت‌های غیررسمی را هم به عنوان استناد می‌شمارد، اما سامانه علم‌سنجی بر اساس داده‌های سخت‌گیرانه اسکوپوس عمل می‌کند که فقط استنادات موجود در مجلات و کنفرانس‌های معتبر و نمایه شده را محاسبه می‌نماید. لذا عدد سامانه علم‌سنجی معمولاً کمتر اما از نظر علمی معتبرتر و رسمی‌تر است.

رتبه‌بندی واحدهای دانشگاهی بر اساس تجمیع شاخص‌های فردی اعضای هیئت علمی آن واحد محاسبه می‌شود. فرمول محاسباتی شامل مجموع مقالات، مجموع استنادات، میانگین شاخص اچ اساتید و تعداد مقالات پر استناد (Top Papers) است. این داده‌ها به صورت لحظه‌ای تغییر می‌کنند و مدیران ارشد دانشگاه می‌توانند عملکرد پژوهشی هر واحد را در مقایسه با سایر واحدها در نمودارهای تحلیلی مشاهده کنند.

بله، سامانه دارای یک موتور جستجوی قدرتمند است که اجازه می‌دهد کاربران نه تنها بر اساس نام استاد، بلکه بر اساس موضوعات تخصصی (مانند Nanotechnology) جستجو کنند. این سیستم با تحلیل عناوین مقالات و کلمات کلیدی ثبت شده در پروفایل‌ها، لیستی از متخصص‌ترین اساتید دانشگاه آزاد در آن حوزه خاص را نمایش می‌دهد که برای همکاری‌های صنعتی و پژوهشی بسیار کارآمد است.

خیر، استفاده از تمامی امکانات سامانه علم‌سنجی شامل ایجاد پروفایل، به‌روزرسانی مقالات، دریافت گزارش‌های تحلیلی و استخراج رزومه برای تمامی اعضای هیئت علمی و کارکنان دانشگاه آزاد اسلامی کاملاً رایگان است. هزینه‌های نگهداری، اشتراک پایگاه‌های داده بین‌المللی و توسعه فنی سامانه به طور متمرکز توسط سازمان مرکزی دانشگاه آزاد اسلامی تامین می‌گردد.

دانشگاه آزاد اسلامی سالانه مبالغ قابل توجهی را بابت دسترسی به APIهای اختصاصی و دیتابیس‌های بین‌المللی به ناشران بزرگی مانند الزویر پرداخت می‌کند. این هزینه‌ها با هدف تسهیل فرآیند علم‌سنجی و حذف نیاز به ورود دستی اطلاعات توسط اساتید صورت می‌گیرد. در واقع، سامانه علم‌سنجی به عنوان یک واسطه رایگان، این داده‌های گران‌قیمت را در اختیار اساتید و واحدهای دانشگاهی قرار می‌دهد.

اصلاح اطلاعات و تایید مقالات بخشی از وظایف سازمانی معاونت‌های پژوهشی در واحدهای دانشگاهی است و دریافت هرگونه وجه از اساتید بابت این خدمات غیرقانونی است. اساتید در صورت مشاهده تخلف یا درخواست هزینه برای به‌روزرسانی پروفایل، می‌توانند مراتب را به بازرسی دانشگاه یا مرکز علم‌سنجی سازمان مرکزی گزارش دهند.

بسیاری از واحدهای دانشگاه آزاد، پرداخت پاداش مقالات (حق‌التشویق) و تخصیص بودجه پژوهشی (گرنت) را منوط به تایید و نمایش مقاله در سامانه علم‌سنجی کرده‌اند. بنابراین، عدم فعالیت در سامانه یا عدم به‌روزرسانی پروفایل می‌تواند منجر به تاخیر در دریافت مطالبات مالی پژوهشی شود. در واقع، این سامانه به عنوان مرجع تایید نهایی برای پرداخت‌های مالی پژوهشی عمل می‌کند.

مشاهده پروفایل‌های عمومی اساتید برای عموم رایگان است. اما اگر سازمان‌ها یا شرکت‌های خارج از دانشگاه درخواست گزارش‌های تحلیلی خاص، استخراج داده‌های انبوه یا دسترسی به API سامانه برای پروژه‌های تجاری را داشته باشند، این امر مستلزم انعقاد قرارداد همکاری و پرداخت هزینه‌های مربوطه به دانشگاه آزاد اسلامی تحت عنوان خدمات پژوهشی برون‌سازمانی خواهد بود.

به طور مستقیم خیر، اما به طور غیرمستقیم بله. رتبه علمی و شاخص‌های موجود در سامانه علم‌سنجی یکی از معیارهای اصلی در ارزیابی عملکرد سالانه و ترفیع پایه اساتید است. افزایش پایه سالانه مستقیماً بر حکم حقوقی تاثیر دارد. همچنین اساتیدی که در رتبه‌های برتر سامانه (یک درصد برتر) قرار می‌گیرند، از مزایای مالی و تسهیلات ویژه پژوهشی برخوردار می‌شوند.

توسعه این سامانه یک پروژه استراتژیک ملی برای دانشگاه آزاد محسوب می‌شود. هزینه‌های آن شامل تیم‌های برنامه‌نویسی، سرورهای قدرتمند، امنیت شبکه و پشتیبانی ۲۴ ساعته است. این مبالغ از محل بودجه‌های متمرکز پژوهشی دانشگاه تامین شده و به عنوان یک سرمایه‌گذاری برای برندینگ بین‌المللی و افزایش ارزش برند دانشگاه آزاد اسلامی تلقی می‌شود.

ثبت و نمایش افتخارات علمی، اختراعات و محصولات در پروفایل علم‌سنجی رایگان است. این اقدام نه تنها هزینه‌ای ندارد، بلکه باعث دیده شدن توانمندی‌های فناورانه استاد شده و می‌تواند منجر به جذب سرمایه‌گذار یا قراردادهای صنعتی شود که درآمدزایی قابل توجهی برای استاد و دانشگاه به همراه خواهد داشت.

طبق بخشنامه‌های جدید، گزارش استخراج شده از سامانه علم‌سنجی یکی از مستندات الزامی در پرونده ارتقای مرتبه علمی اساتید است. کمیته‌های ممیزه برای تایید صحت مقالات و بررسی شاخص‌های کیفی (مانند ضریب تاثیر مجلات و استنادات واقعی)، به داده‌های این سامانه استناد می‌کنند. عدم انطباق مقالات پرونده با داده‌های سامانه می‌تواند باعث توقف فرآیند ارتقا شود.

مالکیت معنوی مقالات متعلق به نویسندگان و ناشران است، اما داده‌های گردآوری شده و تحلیل‌های آماری در سامانه scimet.iau.ir به عنوان دارایی‌های اطلاعاتی دانشگاه آزاد اسلامی محسوب می‌شود. استفاده از این داده‌ها برای مقاصد تبلیغاتی یا تجاری بدون کسب مجوز رسمی از دانشگاه آزاد اسلامی پیگرد قانونی خواهد داشت.

درج عمدی اطلاعات نادرست، انتساب مقالات دیگران به خود یا دستکاری در شاخص‌های علم‌سنجی، مصداق تخلف پژوهشی محسوب می‌شود. در صورت احراز تخلف، پرونده فرد به کمیته انضباطی اعضای هیئت علمی ارجاع شده و علاوه بر حذف اطلاعات از سامانه، ممکن است منجر به کسر امتیازات پژوهشی، لغو ارتقا و در موارد شدیدتر، قطع همکاری شود.

با توجه به اینکه اعضای هیئت علمی از منابع و نام دانشگاه برای تولیدات علمی خود استفاده می‌کنند، نمایش سوابق پژوهشی آن‌ها به عنوان بخشی از شفافیت سازمانی الزامی است. با این حال، در موارد خاص و با ارائه دلایل موجه (مانند مسائل امنیتی یا پروژه‌های محرمانه دفاعی)، استاد می‌تواند درخواست غیرفعال شدن نمایش عمومی بخش‌های خاصی از پروفایل خود را به معاونت پژوهشی ارائه دهد.

سامانه علم‌سنجی تنها عنوان، نام نویسندگان، نام مجله و چکیده (Abstract) مقالات را نمایش می‌دهد که طبق قوانین بین‌المللی Fair Use برای مقاصد اطلاع‌رسانی و علمی مجاز است. این سامانه به هیچ وجه متن کامل (Full-text) مقالاتی که دارای حق دسترسی پولی (Paywall) هستند را منتشر نمی‌کند و تنها لینک مستقیم به وب‌سایت ناشر اصلی را ارائه می‌دهد.

گزارش‌های رسمی ممهور به مهر مرکز علم‌سنجی دانشگاه آزاد که از این سامانه استخراج شده باشند، به عنوان یک سند رسمی اداری در داخل دانشگاه و برای ارائه به وزارت علوم، تحقیقات و فناوری معتبر هستند. در دعاوی حقوقی مرتبط با سرقت علمی یا اثبات اولویت پژوهشی، استناد به تاریخ ثبت و تایید داده‌ها در این سامانه می‌تواند به عنوان قرینه مورد استفاده قرار گیرد.

مسئولیت نهایی صحت داده‌ها و شناسه‌های ثبت شده (مانند Scopus ID) بر عهده خود عضو هیئت علمی است. کارشناسان واحد تنها وظیفه تطبیق شکلی و تایید افیلیشن را دارند. اگر استادی به اشتباه یا عمد، شناسه فرد دیگری را ثبت کند تا امتیازات او را به نام خود بزند، مسئولیت حقوقی و اخلاقی آن مستقیماً متوجه وی خواهد بود.

سامانه علم‌سنجی تنها داده‌هایی را نمایش می‌دهد که پیش از این در پایگاه‌های بین‌المللی به صورت عمومی منتشر شده‌اند. اطلاعاتی مانند آدرس منزل، شماره تلفن خصوصی یا سایر داده‌های هویتی غیرپژوهشی در بخش عمومی نمایش داده نمی‌شوند. همچنین دسترسی به پنل‌های مدیریتی سطح‌بندی شده است تا از دسترسی غیرمجاز به سوابق حساس اساتید جلوگیری شود.

بله، اساتید می‌توانند در صورتی که معتقدند رتبه آن‌ها به دلیل نقص در داده‌ها یا خطای محاسباتی به درستی نمایش داده نشده است، اعتراض کتبی خود را به مدیریت علم‌سنجی دانشگاه ارسال کنند. کمیته فنی موظف است ظرف حداکثر دو هفته، فرآیند محاسبه را بازبینی کرده و در صورت وجود خطا، نسبت به اصلاح رتبه و به‌روزرسانی سامانه اقدام نماید.