سامانه صیاد بانک صادرات؛ آموزش ثبت، تایید و استعلام چک

سامانه صیاد (صدور یکپارچه الکترونیکی دسته چک) در بانک صادرات ایران، زیرساختی متمرکز برای نظارت بر صدور و گردش چک‌ها است. هدف اصلی این سامانه، افزایش اعتبار چک به عنوان یک ابزار پرداخت، جلوگیری از صدور چک‌های بی‌محل، شفاف‌سازی تراکنش‌های مالی و کاهش آمار زندانیان چک است. با این سامانه، تمامی چک‌ها دارای شناسه ۱۶ رقمی منحصربه‌فرد شده و اطلاعات صادرکننده و گیرنده در سرورهای مرکزی بانک مرکزی ثبت می‌شود تا امنیت معاملات تضمین گردد.

چک‌های صیادی جدید که به رنگ بنفش عرضه می‌شوند، برخلاف چک‌های قدیمی، بدون ثبت در سامانه صیاد فاقد اعتبار قانونی برای نقد شدن هستند. در چک‌های قدیمی، صرفاً نوشتن روی برگه چک کافی بود، اما در چک‌های صیادی بانک صادرات، صادرکننده ملزم است اطلاعات را در سامانه ثبت و گیرنده نیز باید آن را تایید کند. همچنین عبارت «صدور این چک منوط به ثبت در سامانه صیاد است» روی این چک‌ها درج شده و امکان صدور در وجه حامل در آن‌ها وجود ندارد.

چک‌های قدیمی (غیر صیادی) که قبل از سال ۱۴۰۰ صادر شده‌اند، همچنان طبق روال سابق در شعب بانک صادرات کارسازی می‌شوند و نیازی به ثبت در سامانه صیاد ندارند. با این حال، بانک مرکزی سیاست جایگزینی تدریجی را دنبال می‌کند و به مشتریان توصیه می‌شود برای بهره‌مندی از امنیت بالاتر و خدمات نوین، دسته چک‌های قدیمی خود را با مراجعه به شعبه به دسته چک‌های صیادی جدید تبدیل کنند. توجه داشته باشید که چک‌های صیادی زرد رنگ نیز باید طبق قوانین جدید در سامانه مدیریت شوند.

سامانه چکاد یا «چک امن دیجیتال»، نسل جدید چک‌های صیادی است که بانک صادرات ایران به عنوان یکی از پیشگامان، آن را عرضه کرده است. در این سیستم، کاغذ چک به‌طور کامل حذف شده و تمامی مراحل از درخواست دسته چک تا صدور، تایید و نقد کردن به صورت کاملاً الکترونیکی و از طریق همراه بانک یا اینترنت‌بانک انجام می‌شود. این نوع چک دارای امنیت بسیار بالایی است زیرا امکان جعل، سرقت یا مفقودی فیزیکی در آن صفر بوده و از امضای دیجیتال نماد استفاده می‌کند.

تمامی مشتریان حقیقی و حقوقی که دارای حساب جاری نزد بانک صادرات ایران هستند، می‌توانند درخواست دسته چک صیادی بدهند. شرط اصلی پذیرش درخواست، نداشتن چک برگشتی رفع سوءاثر نشده در کل شبکه بانکی کشور و داشتن رتبه اعتباری مناسب است. همچنین متقاضی نباید در لیست سیاه بانک مرکزی باشد. بانک صادرات پس از استعلام از سامانه صیاد و احراز صلاحیت مشتری، نسبت به صدور دسته چک با تعداد برگه‌های مشخص (معمولاً ۱۰ یا ۲۵ برگی) اقدام می‌نماید.

بله، طبق آخرین بخشنامه‌های بانک مرکزی و قوانین حاکم بر سامانه صیاد بانک صادرات، تمامی چک‌های بنفش صیادی بدون توجه به مبلغ درج شده روی آن‌ها، باید در سامانه ثبت شوند. برخلاف تصور اشتباه برخی کاربران مبنی بر معافیت مبالغ پایین، حتی یک چک با مبلغ بسیار کم نیز اگر در سامانه صیاد ثبت نشود، توسط بانک کارسازی نخواهد شد و گیرنده نمی‌تواند وجه آن را دریافت کند. ثبت در سامانه، شرط لازم برای «چک» تلقی شدن آن سند است.

مهم‌ترین مزیت برای گیرنده چک، امکان استعلام وضعیت اعتباری صادرکننده است. گیرنده می‌تواند قبل از دریافت چک، با استعلام شناسه ۱۶ رقمی، از میزان چک‌های برگشتی صادرکننده و سقف اعتبار او مطلع شود. همچنین با تایید چک در سامانه، مالکیت چک به‌صورت سیستمی به نام او ثبت می‌شود که مانع از سرقت یا سوءاستفاده‌های احتمالی می‌گردد. این فرآیند باعث می‌شود که گیرنده با اطمینان بسیار بیشتری نسبت به نقد شدن چک در تاریخ سررسید، معامله خود را انجام دهد.

بله، اشخاص حقوقی و شرکت‌هایی که در بانک صادرات حساب جاری دارند، ملزم به استفاده از سامانه صیاد برای تمامی چک‌های صادره و دریافتی خود هستند. فرآیند ثبت و تایید برای شرکت‌ها معمولاً از طریق اینترنت‌بانک کسب‌وکار انجام می‌شود و ممکن است نیاز به تایید چند امضادار مجاز طبق اساسنامه شرکت داشته باشد. تمامی قوانین مربوط به رفع سوءاثر و محدودیت‌های چک برگشتی برای اشخاص حقوقی نیز با جدیت اعمال می‌شود و مدیران شرکت باید نسبت به مدیریت سقف اعتباری خود هوشیار باشند.

برای استعلام وضعیت اعتباری صادرکننده چک بانک صادرات، می‌توانید شناسه ۱۶ رقمی صیادی را به سرشماره ۷۰۰۷۰۰ پیامک کنید یا از طریق بخش استعلام در همراه بانک صادرات و وب‌سایت بانک مرکزی اقدام نمایید. نتیجه استعلام به صورت رنگ‌بندی (سفید، زرد، نارنجی، قهوه‌ای و قرمز) اعلام می‌شود. رنگ سفید نشانه خوش‌حسابی کامل و رنگ قرمز نشانه داشتن بیش از ۱۰ چک برگشتی یا مبالغ بسیار بالا است. این استعلام به گیرنده کمک می‌کند تا ریسک معامله را قبل از دریافت فیزیکی چک ارزیابی کند.

برای ثبت چک، ابتدا وارد منوی «چک صیادی» در همراه بانک صادرات شوید. گزینه «ثبت چک» را انتخاب کرده و شناسه ۱۶ رقمی روی برگه چک را وارد کنید (یا بارکد را اسکن کنید). سپس مبلغ، تاریخ سررسید و کدملی گیرنده را با دقت وارد نمایید. در مرحله بعد، بابت یا علت صدور چک را انتخاب کرده و پس از بازبینی اطلاعات، با استفاده از رمز دوم یا رمز پویا، عملیات را تایید کنید. پس از اتمام، سامانه یک کد رهگیری ارائه می‌دهد که نشان‌دهنده ثبت موفق چک در سرورهای بانک مرکزی است.

گیرنده چک پس از دریافت فیزیکی برگه چک، باید به همراه بانک صادرات یا سامانه صپا مراجعه کرده و بخش «تایید چک» را انتخاب کند. با وارد کردن شناسه ۱۶ رقمی صیادی، اطلاعات ثبت شده توسط صادرکننده (مبلغ و تاریخ) برای او نمایش داده می‌شود. گیرنده موظف است این اطلاعات را با مندرجات روی برگه چک تطبیق دهد. در صورت صحت اطلاعات، گزینه «تایید» را انتخاب می‌کند. تنها پس از این مرحله است که چک در وضعیت «تایید شده» قرار گرفته و در تاریخ سررسید قابل نقد شدن در شعب خواهد بود.

در چک‌های صیادی، پشت‌نویسی فیزیکی برای انتقال چک دیگر وجاهت قانونی ندارد. برای انتقال، دارنده چک باید وارد سامانه صیاد (همراه بانک یا اینترنت‌بانک صادرات) شده و گزینه «انتقال چک» را انتخاب کند. پس از وارد کردن شناسه صیادی، کدملی شخص جدید (گیرنده ثانویه) را وارد می‌نماید. پس از تایید انتقال در سامانه توسط انتقال‌دهنده، گیرنده جدید نیز باید وارد سامانه شده و چک را به نام خود تایید کند. این زنجیره انتقال به صورت کاملاً سیستمی و شفاف در سامانه ثبت می‌گردد.

بله، بانک صادرات ایران برای رفاه حال مشتریانی که به گوشی هوشمند یا اینترنت دسترسی ندارند، قابلیت مدیریت چک‌های صیادی را روی دستگاه‌های خودپرداز (ATM) خود فعال کرده است. مشتری با وارد کردن کارت بانکی صادرات و رمز اول خود، می‌تواند به منوی «خدمات چک» مراجعه کرده و عملیات ثبت، تایید، استعلام یا انتقال چک را انجام دهد. در این روش، احراز هویت از طریق کارت بانکی انجام می‌شود و نیازی به نصب اپلیکیشن نیست، که این موضوع برای سالمندان و ساکنین مناطق محروم بسیار کاربردی است.

برای استعلام وضعیت اعتباری صادرکننده از طریق پیامک، کافی است شناسه ۱۶ رقمی صیادی را به شماره ۷۰۰۷۰۰ ارسال کنید. در پاسخ، پیامی حاوی رنگ وضعیت اعتباری صادرکننده برای شما ارسال می‌شود. همچنین برای ثبت یا تایید چک به صورت پیامکی (برای گوشی‌های غیر هوشمند)، کدهای دستوری خاصی تعریف شده است که با ارسال آن‌ها به همراه کدملی و مبلغ، فرآیند انجام می‌شود. البته توصیه می‌شود برای دقت بیشتر و مشاهده جزئیات، از بسترهای گرافیکی مانند همراه بانک یا خودپرداز استفاده شود.

اگر صادرکننده از ثبت چک در سامانه صیاد خودداری کند، گیرنده نباید برگه چک را بپذیرد. از نظر قانون جدید، برگه چکی که در سامانه ثبت نشده باشد، صرفاً یک «سند مدنی» یا رسید عادی محسوب می‌شود و بانک‌ها هیچ تعهدی برای پرداخت وجه آن ندارند. در چنین حالتی، گیرنده نمی‌تواند از مزایای قانون تجارت (مانند توقیف اموال سریع یا صدور اجراییه مستقیم) استفاده کند. بنابراین، گیرنده باید در همان لحظه معامله، از صادرکننده بخواهد چک را ثبت کرده و استعلام تایید آن را در گوشی خود مشاهده کند.

پس از اینکه چک در سامانه صیاد ثبت و توسط گیرنده تایید شد، امکان ویرایش یا لغو یک‌طرفه آن توسط صادرکننده وجود ندارد. اگر اشتباهی در مبلغ یا تاریخ رخ داده باشد، طرفین باید با توافق یکدیگر نسبت به ابطال چک در شعبه اقدام کنند یا چک را نقد کرده و مبلغ را مسترد نمایند. اما اگر صادرکننده چک را ثبت کرده ولی گیرنده هنوز آن را تایید نکرده باشد، در برخی نسخه‌های سامانه امکان لغو ثبت وجود دارد، هرچند بهترین راهکار دقت در زمان ورود اطلاعات اولیه است.

برای نقد کردن چک، دارنده نهایی چک (کسی که چک در سامانه به نام او تایید شده است) باید با در دست داشتن اصل برگه چک و کارت ملی به یکی از شعب بانک صادرات مراجعه کند. متصدی باجه ابتدا شناسه صیادی را در سیستم استعلام می‌کند. اگر اطلاعات روی برگه با اطلاعات ثبت شده در سامانه صیاد کاملاً مطابقت داشته باشد و وضعیت چک «تایید شده» باشد، عملیات پرداخت وجه از حساب صادرکننده انجام می‌شود. در صورت عدم تطابق یا عدم ثبت در سامانه، بانک از پرداخت وجه معذور خواهد بود.

برای صدور چک بابت ضمانت، صادرکننده باید در هنگام ثبت چک در سامانه صیاد بانک صادرات، در بخش «بابت»، گزینه «ضمانت» را انتخاب کند. همچنین توصیه می‌شود روی برگه فیزیکی چک نیز عبارت «بابت ضمانت قرارداد شماره ...» درج شود. نکته مهم این است که چک‌های ضمانت نیز باید حتماً دارای تاریخ سررسید و مبلغ باشند و در سامانه ثبت شوند. گیرنده چک ضمانت نیز باید آن را در سامانه تایید کند تا جنبه قانونی پیدا کند. این فرآیند شفافیت رابطه قراردادی طرفین را در مراجع قضایی تضمین می‌کند.

اگر رمز عبور همراه بانک خود را فراموش کرده‌اید، می‌توانید از طریق گزینه «فراموشی رمز» در صفحه ورودی اپلیکیشن و با استفاده از شماره کارت، رمز دوم (پویا) و کدملی، رمز جدید دریافت کنید. همچنین می‌توانید به وب‌سایت اینترنت‌بانک صادرات مراجعه کنید. راهکار جایگزین برای دسترسی سریع به خدمات صیاد بدون نیاز به رمز همراه بانک، استفاده از خودپردازهای بانک صادرات یا اپلیکیشن‌های پرداخت عمومی معتبر مانند «صپا» است که با احراز هویت از طریق شماره تلفن همراه و کدملی (سامانه شاهکار) اجازه ثبت و تایید چک را می‌دهند.

خیر، لزومی ندارد که گیرنده چک حتماً مشتری بانک صادرات باشد. گیرنده می‌تواند با استفاده از همراه بانکِ بانکِ خود (مثلاً ملی، ملت و غیره) یا اپلیکیشن‌های پرداخت عمومی، چک صادر شده از بانک صادرات را تایید کند. سامانه صیاد یک سیستم یکپارچه کشوری است و تمامی بانک‌ها به آن متصل هستند. بنابراین گیرنده با هر حساب بانکی عضو شتاب می‌تواند وارد سامانه صیاد شده، شناسه ۱۶ رقمی چک بانک صادرات را وارد کرده و پس از مشاهده اطلاعات، آن را به نفع خود تایید نماید.

این خطا معمولاً زمانی رخ می‌دهد که اطلاعات هویتی ثبت شده در بانک با اطلاعاتی که کاربر در هنگام ورود به سامانه یا ثبت چک وارد می‌کند، همخوانی نداشته باشد. همچنین ممکن است شماره موبایل کاربر به نام کدملی او در سامانه شاهکار ثبت نشده باشد. برای رفع این مشکل، کاربر باید اطمینان حاصل کند که سیم‌کارت مورد استفاده دقیقاً به نام خودش است. در صورتی که مشکل برطرف نشد، مراجعه به یکی از شعب بانک صادرات برای به‌روزرسانی اطلاعات هویتی و شماره تماس در سیستم متمرکز بانک (سیبا) ضروری است.

شناسه صیادی، یک عدد ۱۶ رقمی منحصربه‌فرد است که در گوشه سمت چپ بالای هر برگه چک درج شده است. از نظر فنی، این شناسه کلید دسترسی به اطلاعات چک در پایگاه داده بانک مرکزی است. با وارد کردن این کد، تمام جزئیات مربوط به صادرکننده، مبلغ، تاریخ و وضعیت انتقال چک فراخوانی می‌شود. این شناسه جایگزین شماره چک‌های قدیمی در فرآیندهای استعلام شده و به دلیل ساختار الگوریتمی خاص، امکان جعل یا تولید شناسه تقلبی در آن عملاً غیرممکن است.

بله، بانک صادرات ایران علاوه بر همراه بانک، خدمات صیاد را از طریق سامانه اینترنت‌بانک خود نیز ارائه می‌دهد. کاربران می‌توانند با مراجعه به آدرس رسمی اینترنت‌بانک صادرات و ورود با نام کاربری و رمز عبور، به بخش مدیریت چک رفته و تمامی عملیات ثبت، تایید و انتقال را در محیط دسکتاپ انجام دهند. این نسخه برای شرکت‌ها و افرادی که تعداد چک‌های زیادی در روز صادر می‌کنند و نیاز به دقت و دید بهتری دارند، بسیار مناسب‌تر از نسخه موبایلی است.

امنیت سامانه صیاد وابسته به دستگاه فیزیکی نیست، بلکه بر پایه احراز هویت چندمرحله‌ای است. حتی اگر گوشی شما مفقود شود، سارقان بدون داشتن رمز ورود به همراه بانک یا رمز دوم کارت شما، نمی‌توانند به سامانه صیاد دسترسی پیدا کنند. اطلاعات چک‌ها در سرورهای مرکزی بانک ذخیره شده است. شما می‌توانید با مسدود کردن سیم‌کارت و دریافت سیم‌کارت جدید، مجدداً روی گوشی دیگری به حساب خود دسترسی پیدا کرده و وضعیت چک‌های خود را مشاهده کنید. همچنین چک‌های ثبت شده فقط به نام گیرنده مشخص قابل نقد شدن هستند.

سامانه صیاد یک سیستم سراسری زیر نظر بانک مرکزی است و معمولاً در ساعات پایانی شب (حدود ساعت ۱۲ تا ۲ بامداد) به دلیل به‌روزرسانی پایگاه داده‌ها، تهیه نسخه پشتیبان و تسویه حساب‌های بین‌بانکی (پایا و ساتنا)، ممکن است با اختلال موقت یا کندی مواجه شود. این موضوع مختص بانک صادرات نیست و در تمام شبکه بانکی رخ می‌دهد. توصیه می‌شود کاربران عملیات حساس خود مانند ثبت یا تایید چک را به ساعات اداری یا طول روز موکول کنند تا با خطای تایم‌اوت (Timeout) مواجه نشوند.

بله، اپلیکیشن «صپا» (سامانه صیاد و چکاد) اپلیکیشن اختصاصی بانک صادرات برای مدیریت چک‌های صیادی و دیجیتال است. این اپلیکیشن با هدف تمرکز بر خدمات چک طراحی شده و محیطی ساده و کاربرپسند را برای ثبت و تایید سریع فراهم می‌کند. مشتریان بانک صادرات می‌توانند با اطمینان کامل از این اپلیکیشن استفاده کنند. البته خدمات صیاد در اپلیکیشن‌های پرداخت عمومی مثل آپ، تاپ و سکه نیز فعال است، اما استفاده از اپلیکیشن اختصاصی بانک صادرات امنیت و پایداری بیشتری را تضمین می‌کند.

در صورتی که پس از ثبت چک موفق به یادداشت کد رهگیری نشدید، می‌توانید در همراه بانک یا اینترنت‌بانک صادرات به بخش «گزارشات چک» یا «لیست چک‌های صادر شده» مراجعه کنید. با انتخاب چک مورد نظر، جزئیات کامل تراکنش شامل تاریخ ثبت، وضعیت تایید توسط گیرنده و کد رهگیری صیادی نمایش داده می‌شود. این کد برای پیگیری‌های بعدی در شعب یا مراجع قضایی کاربرد دارد، هرچند برای نقد کردن چک در شعبه، ارائه خود برگه چک و وجود تاییدیه در سامانه کفایت می‌کند.

طبق تعرفه‌های ابلاغی بانک مرکزی، در حال حاضر ثبت هر برگه چک در سامانه صیاد برای مشتریان هزینه ناچیزی دارد که معمولاً در حدود ۵,۰۰۰ تا ۱۰,۰۰۰ ریال (۵۰۰ تا ۱,۰۰۰ تومان) است. این مبلغ بابت خدمات زیرساختی سامانه و احراز هویت کسر می‌شود. البته بانک صادرات در راستای تشویق مشتریان به استفاده از خدمات الکترونیک، گاهی این خدمات را در بسترهای خود (مانند همراه بانک) با تخفیف یا به صورت رایگان ارائه می‌دهد. بهتر است آخرین تعرفه را از بخش کارمزدهای سایت بانک صادرات چک کنید.

در حال حاضر فرآیند تایید چک در سامانه صیاد برای گیرنده چک در اکثر بسترهای بانکی از جمله همراه بانک صادرات رایگان است. بانک مرکزی برای تسهیل پذیرش چک‌های صیادی و ترویج این فرهنگ، کارمزدی برای عملیات «تایید» توسط ذینفع در نظر نگرفته است. با این حال، اگر گیرنده بخواهد از طریق اپلیکیشن‌های واسط یا خدمات پیامکی خاص اقدام کند، ممکن است هزینه پیامک یا کارمزد اپلیکیشن (در حد چند صد تومان) از او کسر شود. تایید از طریق خودپردازهای بانک صادرات نیز معمولاً رایگان است.

هزینه هر فقره استعلام وضعیت اعتباری (استعلام رنگی) از سامانه صیاد مبلغی در حدود ۳,۳۰۰ ریال (۳۳۰ تومان) است. این مبلغ بابت هر بار استعلام از حساب درخواست‌کننده کسر می‌شود. این هزینه در مقایسه با امنیتی که برای معامله ایجاد می‌کند و اطلاعاتی که درباره سوابق چک برگشتی صادرکننده ارائه می‌دهد، بسیار ناچیز است. فرقی نمی‌کند استعلام از طریق پیامک باشد یا اپلیکیشن، این کارمزد مصوب بانک مرکزی بوده و به حساب شرکت‌های ارائه‌دهنده خدمات زیرساخت واریز می‌شود.

هزینه صدور دسته چک شامل چند بخش است: هزینه تمبر مالیاتی که برای هر برگه چک مبلغ ثابتی (حدود ۱۰۰ تومان) است، و هزینه خدمات بانکی بابت شخصی‌سازی و چاپ دسته چک. به طور کلی برای یک دسته چک ۱۰ برگی، مبلغی در حدود ۵,۰۰۰ تا ۷,۰۰۰ تومان و برای دسته چک ۲۵ برگی مبالغ بالاتری از حساب مشتری کسر می‌شود. این مبالغ در زمان تحویل درخواست در شعبه یا به صورت سیستمی در زمان تایید درخواست دسته چک از موجودی حساب جاری مشتری کسر می‌گردد.

بله، استفاده از سامانه پیامکی علاوه بر کارمزد ثابت استعلام (۳۳۰ تومان)، شامل هزینه ارسال پیامک طبق تعرفه اپراتور تلفن همراه (همراه اول، ایرانسل و غیره) نیز می‌شود. با توجه به اینکه پاسخ استعلام ممکن است در قالب چند پیامک ارسال شود، هزینه نهایی کمی بیشتر از یک پیامک عادی خواهد بود. به همین دلیل توصیه می‌شود برای کاهش هزینه‌ها و مشاهده جزئیات بیشتر به صورت رایگان، از بستر اینترنت و اپلیکیشن همراه بانک صادرات استفاده کنید که فقط حجم بسیار کمی از دیتا مصرف می‌کند.

عملیات انتقال چک در سامانه صیاد بانک صادرات مشابه عملیات ثبت، مشمول کارمزد اندکی است. این کارمزد معمولاً معادل همان مبلغ ثبت چک (حدود ۵۰۰ تا ۱,۰۰۰ تومان) است که از حساب انتقال‌دهنده کسر می‌شود. این مبلغ بابت تغییر مالکیت سیستمی چک در پایگاه داده بانک مرکزی دریافت می‌گردد. لازم به ذکر است که گیرنده جدید برای تایید انتقال به نام خود، معمولاً هزینه‌ای پرداخت نمی‌کند. این شفافیت در انتقال، جایگزین هزینه‌های احتمالی و خطرات پشت‌نویسی سنتی شده است.

زمانی که چک صیادی به دلیل کسری موجودی در بانک صادرات برگشت می‌خورد، بانک موظف است گواهینامه عدم پرداخت صادر کند. کارمزد صدور این گواهینامه طبق تعرفه بانک مرکزی مبلغی در حدود ۲۵,۰۰۰ تا ۳۰,۰۰۰ تومان است که از دارنده چک (کسی که چک را به بانک ارائه داده) دریافت می‌شود. البته این هزینه در نهایت جزو خسارات دادرسی محسوب شده و دارنده می‌تواند آن را در مراجع قضایی از صادرکننده چک مطالبه نماید. همچنین هزینه پیامک اطلاع‌رسانی برگشت چک نیز از صادرکننده کسر می‌شود.

بله، یکی از اهداف راه اندازی سامانه چکاد در بانک صادرات، کاهش هزینه‌های چاپ و توزیع کاغذ است. در چک دیجیتال، هزینه تمبر مالیاتی و چاپ فیزیکی حذف می‌شود. اگرچه ممکن است کارمزد خدمات سیستمی برای صدور هر برگه چک دیجیتال وجود داشته باشد، اما در مجموع برای مشتریانی که تعداد چک بالایی دارند، استفاده از چکاد به صرفه‌تر است. همچنین هزینه‌های جانبی مانند نگهداری در گاوصندوق، ارسال با پست یا پیک و ریسک مفقودی که هزینه‌های غیرمستقیم هستند، در چک دیجیتال به صفر می‌رسد.

برای رفع سوءاثر هر فقره چک برگشتی، پس از تامین موجودی یا ارائه رضایت‌نامه محضری، مبلغی به عنوان کارمزد اداری طبق بخشنامه بانک مرکزی از حساب مشتری کسر می‌شود. این مبلغ در حال حاضر برای هر فقره چک حدود ۱۲,۰۰۰ تومان است. علاوه بر این، اگر رفع سوءاثر از طریق واریز مبلغ به حساب و مسدود کردن آن برای یک سال انجام شود، کارمزد مربوط به اطلاع‌رسانی و مکاتبات سیستمی نیز لحاظ می‌گردد. توجه داشته باشید که این مبالغ جدا از جریمه‌های احتمالی قانونی است که ممکن است توسط مرجع قضایی تعیین شود.

طبق قانون جدید چک، چکی که در سامانه صیاد ثبت نشده باشد، اعتبار «چک» را ندارد و بانک‌ها اجازه پرداخت وجه آن یا صدور گواهینامه عدم پرداخت برای آن را ندارند. چنین سندی تنها یک «نوشته عادی» است که نشان‌دهنده طلب مالی است. دارنده چنین سندی نمی‌تواند از مزایای ویژه قانون تجارت مانند صدور فوری اجراییه توسط دادگاه بدون رسیدگی ماهوی استفاده کند. برای نقد کردن چنین طلبی، فرد باید مسیر طولانی و پرهزینه دادرسی حقوقی را طی کند تا ثابت کند طلبکار است.

بلافاصله پس از صدور گواهینامه عدم پرداخت در بانک صادرات، اطلاعات در سامانه یکپارچه بانک مرکزی ثبت شده و محدودیت‌های شدیدی علیه صادرکننده اعمال می‌شود. این محدودیت‌ها شامل: مسدود شدن تمامی حساب‌ها و کارت‌های بانکی صادرکننده در تمام بانک‌های کشور به میزان مبلغ چک، عدم امکان افتتاح حساب جدید، عدم امکان دریافت وام و تسهیلات بانکی، عدم امکان صدور چک جدید در سامانه صیاد و عدم امکان تمدید اعتبار کارت‌های بانکی است. این محدودیت‌ها تا زمان رفع سوءاثر کامل باقی خواهند ماند.

برای رفع سوءاثر، صادرکننده می‌تواند از چند روش قانونی اقدام کند: ۱. واریز کسری مبلغ به حساب جاری و ارائه درخواست مسدودی وجه به مدت یک سال. ۲. ارائه لاشه چک به شعبه بانک صادرات. ۳. ارائه رضایت‌نامه محضری ذینفع چک به بانک. ۴. ارائه حکم قضایی مبنی بر رفع سوءاثر. ۵. گذشت ۳ سال از تاریخ صدور گواهینامه عدم پرداخت (به شرط عدم شکایت کیفری یا حقوقی). پس از انجام هر یک از این مراحل، بانک صادرات اطلاعات را در سامانه صیاد به‌روزرسانی کرده و محدودیت‌ها برطرف می‌شود.

خیر، طبق قانون جدید چک و ضوابط سامانه صیاد، صدور چک در وجه حامل ممنوع است. در هنگام ثبت چک در سامانه صیاد بانک صادرات، حتماً باید نام و کدملی (یا شناسه ملی برای اشخاص حقوقی) گیرنده وارد شود. روی برگه فیزیکی چک نیز باید نام گیرنده نوشته شود. هرگونه عبارت «در وجه حامل» فاقد اعتبار است و بانک از پرداخت وجه به شخصی غیر از ذینفع ثبت شده در سامانه یا کسی که چک به طور قانونی در سامانه به او منتقل شده، خودداری خواهد کرد.

سقف اعتباری، حداکثر مبلغی است که یک فرد می‌تواند در قالب چک صیادی صادر کند. این سقف بر اساس رتبه اعتباری مشتری، میزان درآمد، گردش حساب و اموال او توسط بانک مرکزی تعیین می‌شود. اگر مجموع مبالغ چک‌های صادر شده و پاس نشده یک فرد از این سقف فراتر رود، سامانه صیاد اجازه ثبت چک جدید را به او نخواهد داد. این قانون برای جلوگیری از صدور چک‌های فراتر از توان مالی افراد وضع شده و بانک صادرات موظف به اجرای دقیق این محدودیت‌های سیستمی است.

در مورد چک‌های کاغذی صیادی، امضای فیزیکی صادرکننده روی برگه چک همچنان شرط لازم برای اصالت سند است. یعنی علاوه بر ثبت در سامانه صیاد، برگه چک باید توسط صاحب حساب امضا شود. اما در «چکاد» (چک امن دیجیتال) بانک صادرات، امضای فیزیکی حذف شده و جای خود را به «امضای دیجیتال» داده است. امضای دیجیتال که از طریق گواهی نماد صادر می‌شود، از نظر قانونی کاملاً معتبر و حتی امن‌تر از امضای دستی است و در مراجع قضایی به عنوان سند قطعی پذیرفته می‌شود.

بانک صادرات هیچ‌گونه مسئولیت حقوقی و مالی در قبال چک‌هایی که در سامانه صیاد ثبت نشده‌اند ندارد. طبق قانون، بانک تنها مجاز به کارسازی چک‌هایی است که فرآیند ثبت و تایید آن‌ها در سامانه صیاد به طور کامل انجام شده باشد. اگر مشتری برگه چکی را دریافت کند که در سامانه ثبت نشده، بانک حتی نمی‌تواند برای آن گواهینامه عدم پرداخت (برگشت چک) صادر کند تا فرد بتواند شکایت کند. مسئولیت بررسی ثبت بودن چک در لحظه معامله کاملاً بر عهده گیرنده چک است.

بله، یکی از مزایای بزرگ قانون جدید چک صیادی این است که دارنده چک برگشتی می‌تواند با در دست داشتن گواهینامه عدم پرداخت که دارای «کد رهگیری» سامانه صیاد باشد، مستقیماً به واحد اجرای احکام دادگستری مراجعه کند. در این حالت، بدون نیاز به برگزاری جلسات طولانی دادگاه و صدور حکم قطعی، دادگاه مستقیماً اجراییه صادر کرده و به صادرکننده ۱۰ روز فرصت می‌دهد تا بدهی را بپردازد؛ در غیر این صورت، فرآیند توقیف اموال و دارایی‌های او آغاز می‌شود. این موضوع قدرت اجرایی چک‌های بانک صادرات را بسیار افزایش داده است.

در صورت فوت صادرکننده چک، اگر چک قبل از فوت در سامانه صیاد ثبت و توسط گیرنده تایید شده باشد، به عنوان یک دین معتبر بر عهده ورثه و از محل ماترک متوفی است. با این حال، به محض اطلاع بانک از فوت مشتری، حساب‌های او مسدود می‌شود. دارنده چک باید برای دریافت وجه به مراجع قضایی مراجعه کرده و با ارائه گواهی ثبت صیاد، طلب خود را مطالبه کند. اگر چک در سامانه ثبت نشده باشد، اثبات طلبکار بودن از متوفی بسیار دشوارتر خواهد بود و مشمول قوانین مربوط به اسناد عادی در امور حسبی می‌شود.