سامانه تصمیم چیست؟ راهنمای کامل ثبت‌نام و نوبت‌دهی طلاق

سامانه تصمیم به نشانی zaman.behzisti.net، پلتفرمی هوشمند است که توسط سازمان بهزیستی کشور با همکاری قوه قضاییه راه‌اندازی شده است. هدف اصلی این سامانه مدیریت درخواست‌های طلاق، به‌ویژه طلاق توافقی، و ارجاع زوجین به مراکز مشاوره پیش از ثبت رسمی دادخواست در دادگاه است. این سامانه با هدف کاهش آمار طلاق و ایجاد فرصتی برای صلح و سازش میان زوجین طراحی شده تا از تصمیمات آنی و هیجانی جلوگیری کند.

اجباری بودن این سامانه ریشه در ماده ۲۵ قانون حمایت از خانواده مصوب سال ۱۳۹۱ دارد. طبق این قانون، در صورتی که زوجین متقاضی طلاق توافقی باشند، دادگاه باید موضوع را به مرکز مشاوره خانواده ارجاع دهد. سامانه تصمیم به عنوان درگاه ورودی این فرآیند عمل می‌کند تا اطمینان حاصل شود که تمامی زوجین پیش از ورود به فضای قضایی، از خدمات مشاوره‌ای و روان‌شناختی بهره‌مند شده‌اند و تمامی راه‌های صلح را بررسی کرده‌اند.

در ابتدا تمرکز اصلی این سامانه بر طلاق‌های توافقی بود، اما طبق بخشنامه‌های جدید در بسیاری از استان‌ها، برای انواع دیگر طلاق از جمله طلاق به درخواست زوج (مرد) یا طلاق به درخواست زوجه (زن) نیز ثبت‌نام در این سامانه و گذراندن مراحل مشاوره الزامی شده است. این اقدام به منظور ریشه‌یابی مشکلات خانوادگی و تلاش برای بازگشت به زندگی مشترک در تمامی انواع دعاوی خانوادگی صورت می‌گیرد.

مدیریت اجرایی و فنی سامانه بر عهده سازمان بهزیستی کشور است، اما این پروژه به صورت مشترک با معاونت اجتماعی و پیشگیری از وقوع جرم قوه قضاییه پیش می‌رود. سازمان بهزیستی وظیفه تایید صلاحیت مراکز مشاوره، نظارت بر عملکرد مشاوران و انجام فرآیند غربالگری اولیه را بر عهده دارد، در حالی که قوه قضاییه نتایج حاصل از این سامانه را به عنوان پیش‌شرط پذیرش دادخواست در دفاتر خدمات قضایی لحاظ می‌کند.

بله، در حال حاضر سامانه تصمیم در تمامی استان‌ها و اکثر شهرستان‌های کشور فعال شده است. با توجه به آمارهای نگران‌کننده طلاق که در برخی کلان‌شهرها به بیش از ۴۵ درصد رسیده است، گستره فعالیت این سامانه به کل کشور تعمیم یافته تا تمامی شهروندان بتوانند پیش از اقدامات قضایی، به مراکز غربالگری و مشاوره تحت نظارت بهزیستی در محل سکونت خود دسترسی داشته باشند.

تفاوت اصلی در جنبه قانونی و نظارتی آن است. مشاوره‌های انجام شده در سامانه تصمیم تحت نظارت مستقیم بهزیستی و قوه قضاییه است و گواهی صادره از این سامانه (گواهی عدم انصراف از طلاق) دارای اعتبار قانونی برای ثبت دادخواست است. در حالی که مشاوره‌های خصوصی ممکن است جنبه درمانی داشته باشند اما لزوماً منجر به صدور گواهی مورد تایید دادگاه برای طی مراحل قانونی طلاق نمی‌شوند.

طبق گزارش‌های آماری سازمان بهزیستی، سامانه تصمیم توانسته است درصدی از پرونده‌های ارجاعی را به سازش ختم کند. با توجه به اینکه بسیاری از طلاق‌ها ناشی از سوءتفاهم‌های گذرا یا دخالت‌های اطرافیان است، جلسات غربالگری و مشاوره اجباری فرصتی را ایجاد می‌کند تا زوجین در فضایی غیرقضایی با هم گفتگو کنند. آمارها نشان می‌دهد که حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد از مراجعات در این سامانه منجر به انصراف از طلاق می‌شود.

به طور کلی، افرادی که دارای حکم قطعی از دادگاه در موارد خاص هستند یا مواردی که طلاق به دلیل غایب مفقودالاثر بودن یکی از زوجین مطرح می‌شود، ممکن است از این فرآیند مستثنی شوند. همچنین در برخی موارد خاص قانونی که فوریت موضوع توسط مقام قضایی تشخیص داده شود، ممکن است مسیر متفاوتی طی شود، اما برای اکثریت قریب به اتفاق زوجین، عبور از این سامانه الزامی است.

اولین قدم، مراجعه به نشانی اینترنتی zaman.behzisti.net و تکمیل فرم ثبت‌نام اولیه است. در این مرحله متقاضی باید اطلاعات هویتی خود و همسرش را وارد کرده، نوع طلاق را انتخاب نموده و سپس زمان و مکان مرکز غربالگری (ارزیابی اولیه) را بر اساس نزدیکی به محل سکونت خود انتخاب کند. پس از تایید، یک کد رهگیری و زمان ملاقات حضوری به کاربر داده می‌شود که باید در آن تاریخ به مرکز مراجعه کند.

جلسه غربالگری اولین ملاقات حضوری زوجین با کارشناس بهزیستی است. در این جلسه، کارشناس با هر دو نفر صحبت کرده و علل اصلی اختلافات (مانند اعتیاد، خیانت، عدم تفاهم اخلاقی یا مسائل اقتصادی) را ریشه‌یابی می‌کند. هدف این جلسه تشخیص این است که آیا پرونده پتانسیل سازش دارد یا خیر. بر اساس این ارزیابی، زوجین به یکی از مراکز مشاوره تخصصی زیرمجموعه بهزیستی ارجاع داده می‌شوند تا جلسات درمانی را آغاز کنند.

طبق پروتکل‌های جدید و استانداردهای تعیین شده توسط سازمان بهزیستی، زوجین ملزم به گذراندن حداقل ۵ جلسه مشاوره تخصصی هستند. این جلسات معمولاً به صورت هفتگی یا هر دو هفته یک‌بار برگزار می‌شود. هدف از تعدد جلسات این است که زوجین در طول زمان و با فروکش کردن هیجانات اولیه، بتوانند با کمک مشاور به یک تصمیم منطقی و پایدار (چه برای ادامه زندگی و چه برای جدایی مسالمت‌آمیز) برسند.

کل فرآیند از زمان ثبت‌نام تا صدور گواهی نهایی، طبق قانون حداقل ۴۵ روز زمان می‌برد. این بازه زمانی ۴۵ روزه به عنوان «دوره تفکر و تامل» در نظر گرفته شده است. در طول این مدت، زوجین جلسات مشاوره خود را طی می‌کنند. امکان کوتاه کردن این زمان به صورت قانونی وجود ندارد، زیرا سیستم به گونه‌ای طراحی شده که گواهی نهایی زودتر از این موعد صادر نشود تا از طلاق‌های عجولانه جلوگیری گردد.

حضور هر دو طرف در جلسات غربالگری و مشاوره الزامی است. اگر یکی از زوجین بدون عذر موجه غیبت کند، فرآیند مشاوره تکمیل نمی‌شود و مرکز مشاوره نمی‌تواند گواهی عدم انصراف از طلاق را صادر کند. در چنین شرایطی، پرونده ممکن است با گزارش عدم همکاری یکی از طرفین به مراجع قضایی ارجاع شود، اما روند طلاق توافقی متوقف شده و متقاضی باید مسیر طلاق یک‌طرفه را از طریق دادگاه پیگیری کند.

این گواهی سندی رسمی است که پس از پایان جلسات مشاوره و در صورت عدم سازش زوجین، توسط مرکز مشاوره صادر و به تایید مرکز غربالگری بهزیستی می‌رسد. این گواهی نشان‌دهنده آن است که زوجین مراحل قانونی مشاوره را طی کرده‌اند و همچنان بر تصمیم خود مبنی بر طلاق پافشاری دارند. بدون داشتن این گواهی، دفاتر خدمات الکترونیک قضایی مجاز به ثبت دادخواست طلاق در سیستم قضایی نخواهند بود.

تغییر مرکز مشاوره پس از انتخاب و ارجاع اولیه، فرآیندی دشوار است و تنها در موارد خاص (مانند جابجایی محل سکونت به شهر دیگر یا دلایل مستدل مبنی بر عدم صلاحیت مرکز) با موافقت مرکز غربالگری بهزیستی امکان‌پذیر است. توصیه می‌شود در انتخاب اولیه مرکز مشاوره دقت کافی صورت گیرد، زیرا پرونده الکترونیک در سیستم مرکز منتخب باز می‌شود و انتقال آن نیازمند هماهنگی‌های سیستمی پیچیده است.

پس از صدور گواهی در سامانه تصمیم، اطلاعات به صورت سیستمی یا از طریق برگه فیزیکی به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی منتقل می‌شود. زوجین (یا وکلای آن‌ها) باید با در دست داشتن این گواهی و سایر مدارک هویتی و سند ازدواج به یکی از این دفاتر مراجعه کنند تا دادخواست رسمی طلاق ثبت و به دادگاه خانواده ارجاع شود. اعتبار این گواهی معمولاً محدود است و باید در زمان مقرر اقدام گردد.

آدرس رسمی و تنها مرجع ثبت‌نام برای مشاوره طلاق، سامانه تصمیم به نشانی اینترنتی zaman.behzisti.net است. کاربران باید مراقب سایت‌های جعلی یا واسطه‌ای که با نام‌های مشابه فعالیت می‌کنند باشند. تمامی مراحل ثبت‌نام اولیه و نوبت‌دهی فقط از طریق این درگاه ملی انجام می‌شود و هیچ اپلیکیشن یا سایت جانبی دیگری برای این منظور اعتبار قانونی ندارد.

خطاهای سامانه معمولاً ناشی از ترافیک بالای سرور یا اختلال در استعلامات ثبت‌احوال است. در صورت بروز خطا، ابتدا حافظه کش (Cache) مرورگر خود را پاک کنید یا از مرورگر دیگری (ترجیحاً نسخه به‌روز کروم یا فایرفاکس) استفاده نمایید. اگر مشکل پابرجا بود، در ساعات کم‌ترافیک (مانند اوایل صبح یا اواخر شب) مجدداً تلاش کنید. همچنین اطمینان حاصل کنید که فیلترشکن شما خاموش است، زیرا سامانه فقط با آی‌پی‌های ایران در دسترس است.

بله، داشتن حساب کاربری در سامانه ثنا (sana.adliran.ir) برای هر دو زوج الزامی است. چرا که پس از اتمام مراحل مشاوره و صدور گواهی، تمامی ابلاغیه‌های بعدی دادگاه و روند قضایی از طریق سامانه ثنا اطلاع‌رسانی می‌شود. همچنین در بسیاری از مراحل ثبت‌نام در سامانه تصمیم، احراز هویت بر اساس اطلاعات موجود در بانک‌های اطلاعاتی قوه قضاییه و ثبت‌احوال انجام می‌گیرد.

پس از ثبت‌نام اولیه، یک کد رهگیری به شماره همراه وارد شده ارسال می‌شود. متقاضیان می‌توانند با مراجعه مجدد به سایت zaman.behzisti.net و ورود به بخش «پیگیری درخواست»، با وارد کردن کد ملی و کد رهگیری، از آخرین وضعیت پرونده، زمان جلسات باقی‌مانده و صدور یا عدم صدور گواهی نهایی مطلع شوند. تمامی تغییرات وضعیت به صورت پیامکی نیز به اطلاع طرفین می‌رسد.

امکان ویرایش اطلاعات هویتی اصلی (مانند کد ملی) پس از تایید نهایی وجود ندارد، اما برخی اطلاعات تماس یا انتخاب مرکز در صورتی که هنوز جلسه غربالگری انجام نشده باشد، از طریق پنل کاربری یا مراجعه حضوری به مرکز غربالگری قابل اصلاح است. در صورت بروز اشتباه فاحش در ثبت اطلاعات، ممکن است نیاز به ابطال درخواست قبلی و ثبت‌نام مجدد باشد که این امر زمان‌بر خواهد بود.

در حال حاضر سازمان بهزیستی اپلیکیشن رسمی جداگانه‌ای برای سامانه تصمیم ارائه نکرده است. با این حال، وب‌سایت سامانه به صورت «واکنش‌گرا» (Responsive) طراحی شده و کاربران می‌توانند به راحتی از طریق مرورگر گوشی‌های هوشمند اندروید یا iOS تمامی مراحل ثبت‌نام و پیگیری را انجام دهند. توصیه می‌شود برای امنیت بیشتر، از نصب اپلیکیشن‌های غیررسمی که ادعای ثبت‌نام در این سامانه را دارند پرهیز کنید.

سامانه تصمیم از پروتکل‌های امنیتی استاندارد دولتی و رمزنگاری داده‌ها استفاده می‌کند. دسترسی به محتوای جلسات مشاوره و اطلاعات حساس زوجین تنها برای کارشناسان تایید صلاحیت شده بهزیستی و مقام قضایی میسر است. طبق قانون، مشاوران موظف به حفظ رازداری حرفه‌ای هستند و اطلاعات ثبت شده در سامانه صرفاً جهت فرآیند تصمیم‌گیری قضایی و آماری استفاده می‌شود و در اختیار اشخاص ثالث قرار نمی‌گیرد.

در صورت فراموشی کد رهگیری، کاربران می‌توانند در صفحه پیگیری درخواست، از گزینه «فراموشی کد رهگیری» استفاده کنند. با وارد کردن کد ملی و شماره همراهی که در هنگام ثبت‌نام استفاده شده است، کد رهگیری مجدداً از طریق پیامک برای آن‌ها ارسال خواهد شد. همچنین با مراجعه حضوری به مرکز غربالگری انتخاب شده و ارائه کارت ملی، کارشناسان می‌توانند کد رهگیری را از سیستم بازیابی کنند.

ثبت‌نام اولیه در وب‌سایت سامانه تصمیم معمولاً رایگان است یا هزینه بسیار ناچیزی بابت خدمات سیستمی دریافت می‌شود. اما هزینه‌های اصلی مربوط به جلسات حضوری است. هزینه جلسه غربالگری اولیه مبلغی مقطوع است که توسط سازمان بهزیستی تعیین شده و در همان مرکز دریافت می‌گردد. این مبالغ سالانه بر اساس تعرفه‌های خدمات مشاوره و روان‌شناسی مصوب هیئت وزیران به‌روزرسانی می‌شوند.

هزینه ۵ جلسه مشاوره اجباری بر اساس تعرفه مصوب سازمان نظام روان‌شناسی و مشاوره و ابلاغیه‌های سازمان بهزیستی تعیین می‌شود. این هزینه معمولاً به ازای هر جلسه ۴۵ دقیقه‌ای محاسبه می‌گردد. مراکز مشاوره موظف هستند تعرفه‌های قانونی را در محل مرکز نصب کنند. لازم به ذکر است که هزینه مراکز دولتی یا مراکز تحت حمایت بهزیستی ممکن است نسبت به مراکز خصوصی طرف قرارداد کمتر باشد.

بله، سازمان بهزیستی برای افرادی که تحت پوشش نهادهای حمایتی مانند کمیته امداد امام خمینی (ره) یا خودِ سازمان بهزیستی هستند، تسهیلاتی در نظر گرفته است. این افراد با ارائه کارت عضویت یا معرفی‌نامه معتبر، می‌توانند از تخفیف‌های ویژه یا خدمات رایگان در مراکز دولتی بهره‌مند شوند. همچنین افرادی که عدم تمکن مالی آن‌ها توسط کارشناس غربالگری احراز شود، ممکن است به مراکز خیریه یا یارانه‌ای ارجاع داده شوند.

در طلاق‌های توافقی، معمولاً هزینه جلسات مشاوره به صورت مشترک (نصف-نصف) توسط زوجین پرداخت می‌شود، مگر اینکه بین خودشان توافق دیگری داشته باشند. در طلاق‌های یک‌طرفه، هزینه جلسات بر عهده متقاضی (شاکی) است. با این حال، در نهایت این موضوع یک امر توافقی بین طرفین است و سامانه تنها وظیفه دریافت تعرفه قانونی را بر عهده دارد تا فرآیند مشاوره تکمیل شود.

هزینه‌هایی که بابت جلسات مشاوره برگزار شده پرداخت شده است، به هیچ عنوان قابل استرداد نیست، زیرا خدمات مشاوره‌ای ارائه شده است. اما اگر زوجین پیش از برگزاری جلسات باقی‌مانده انصراف خود را اعلام کنند، ملزم به پرداخت هزینه جلسات برگزار نشده نخواهند بود. هدف اصلی سامانه سازش است و انصراف از طلاق موفقیت سامانه محسوب می‌شود، اما هزینه‌های اداری و کارشناسی انجام شده غیرقابل بازگشت است.

خیر، هزینه‌های پرداخت شده در سامانه تصمیم و مراکز مشاوره صرفاً مربوط به فرآیند پیشگیری و مشاوره است. پس از دریافت گواهی و مراجعه به دفاتر خدمات قضایی، هزینه‌های جداگانه‌ای بابت ثبت دادخواست، هزینه دادرسی، حق‌الزحمه دفتر خدمات و در نهایت هزینه ثبت طلاق در دفترخانه (محضر) باید پرداخت شود که هیچ ارتباطی به مبالغ پرداختی در سامانه تصمیم ندارد.

در حال حاضر فرآیند پرداخت معمولاً در محل مراکز غربالگری و مراکز مشاوره از طریق دستگاه‌های کارت‌خوان (POS) انجام می‌شود. البته در برخی استان‌ها زیرساخت پرداخت آنلاین در خود سامانه هنگام نوبت‌دهی فراهم شده است. توصیه می‌شود متقاضیان همواره رسید پرداخت‌های خود را تا پایان مراحل قانونی نزد خود نگه دارند تا در صورت بروز هرگونه اختلاف سیستمی، مدرک کافی داشته باشند.

هزینه مشاوره‌های ارجاعی از سامانه تصمیم معمولاً بر اساس تعرفه‌های دولتی یا نیمه‌دولتی تنظیم شده است که اغلب از نرخ مشاوره‌های کاملاً آزاد در کلینیک‌های خصوصی درجه یک کمتر است. سازمان بهزیستی تلاش می‌کند با نظارت بر قیمت‌ها، بار مالی کمتری به خانواده‌های در آستانه طلاق تحمیل کند، در حالی که در مشاوره آزاد، نرخ‌ها بر اساس تخصص مشاور و مکان کلینیک می‌تواند بسیار متغیر و بالاتر باشد.

مبنای اصلی، ماده ۲۵ قانون حمایت از خانواده مصوب ۱۳۹۱/۱۲/۱ است که مقرر می‌دارد: «در صورتی که زوجین متقاضی طلاق توافقی باشند، دادگاه باید موضوع را به مرکز مشاوره خانواده ارجاع دهد.» همچنین آیین‌نامه اجرایی این قانون و تفاهم‌نامه‌های منعقده میان قوه قضاییه و سازمان بهزیستی، چارچوب عملیاتی این سامانه را به عنوان مجری انحصاری مشاوره‌های پیش از طلاق تعیین کرده است.

ثبت‌نام اولیه در سامانه می‌تواند توسط وکیل انجام شود، اما حضور فیزیکی زوجین در جلسه غربالگری و جلسات مشاوره الزامی است. قانون‌گذار هدف از این جلسات را مواجهه مستقیم زوجین برای حل مشکلات می‌داند، لذا حضور وکیل به تنهایی و بدون حضور موکل، منجر به صدور گواهی عدم انصراف نخواهد شد. وکیل تنها می‌تواند در مراحل ثبت‌نام و پیگیری‌های اداری و قضایی پس از مشاوره نقش فعال داشته باشد.

گواهی عدم انصراف از طلاق که توسط سامانه تصمیم صادر می‌شود، دارای اعتبار محدود است (معمولاً ۳ ماه). اگر زوجین در این مدت به دفاتر خدمات قضایی مراجعه نکنند و دادخواست خود را ثبت ننمایند، گواهی از درجه اعتبار ساقط شده و برای اقدام مجدد، ممکن است نیاز به تکرار برخی مراحل یا تمدید گواهی در سامانه باشد. این محدودیت برای جلوگیری از سوءاستفاده از گواهی‌های قدیمی اعمال شده است.

گزارش مشاور شامل تحلیل وضعیت روانی و اجتماعی زوجین و علت عدم سازش است. اگرچه قاضی دادگاه خانواده استقلال رای دارد، اما طبق قانون مکلف است نظریه کارشناسی مرکز مشاوره را مطالعه کند. در بسیاری از موارد، نظرات مشاور در خصوص حضانت فرزندان، نحوه ملاقات یا وجود آسیب‌های روانی در یکی از طرفین، می‌تواند به عنوان یک اماره و قرینه قوی در تصمیم‌گیری نهایی قاضی تاثیرگذار باشد.

برای ایرانیان مقیم خارج از کشور که متقاضی طلاق هستند، فرآیند متفاوت است. این افراد معمولاً از طریق سامانه میخک و ارائه وکالت‌نامه به وکیل در ایران اقدام می‌کنند. در حال حاضر الزامات سامانه تصمیم برای افرادی که هر دو در خارج از کشور حضور دارند، با پیچیدگی‌هایی همراه است و معمولاً از طریق وکلای آن‌ها و با استناد به عدم امکان حضور فیزیکی، مسیر قانونی متفاوتی در دادگاه طی می‌شود.

بله، طلاق‌های خلع و مبارات که در زمره طلاق‌های توافقی (با بخشش مهریه یا مالی از سوی زن) قرار می‌گیرند، مشمول الزامات سامانه تصمیم هستند. از آنجا که این نوع طلاق‌ها نیز بر پایه توافق طرفین است، قانون‌گذار اصرار دارد که پیش از ثبت نهایی، زوجین حتماً در جلسات مشاوره شرکت کنند تا اطمینان حاصل شود که بخشش حقوق مالی یا توافق بر جدایی، از روی اکراه یا فشارهای روانی لحظه‌ای نبوده است.

اگر زوجه متقاضی طلاق باشد و زوج در جلسات سامانه تصمیم همکاری نکند، زوجه می‌تواند با دریافت گزارش عدم حضور زوج از مرکز مشاوره، به دفاتر خدمات قضایی مراجعه کرده و دادخواست طلاق یک‌طرفه (به دلیل عسر و حرج یا سایر شروط ضمن عقد) ثبت کند. در این حالت، عدم همکاری زوج در مرحله مشاوره می‌تواند به عنوان نشانه‌ای از عدم تمایل به تفاهم در پرونده قضایی وی لحاظ شود.

اصل بر رازداری است، اما مشاور موظف است گزارش نهایی خود را به دادگاه ارائه دهد. اگر در طول جلسات، یکی از طرفین به مواردی مانند اعتیاد، ضرب و شتم یا اختلالات روانی شدید اعتراف کند، این موارد در گزارش مشاور منعکس شده و قاضی می‌تواند از آن برای تعیین تکلیف حضانت فرزندان یا احراز عسر و حرج استفاده کند. بنابراین، اظهارات در جلسات مشاوره جنبه حقوقی و اثباتی پیدا می‌کند.

متقاضیان در صورت مشاهده هرگونه تخلف، رفتار نامناسب یا دریافت مبالغ خارج از تعرفه، می‌توانند شکایت خود را از طریق واحد بازرسی سازمان بهزیستی استان مربوطه پیگیری کنند. همچنین در سامانه تصمیم معمولاً بخشی برای نظرسنجی و ثبت شکایات پیش‌بینی شده است. علاوه بر این، معاونت پیشگیری از وقوع جرم دادگستری نیز بر حسن اجرای این طرح نظارت عالیه دارد و مرجع رسیدگی به شکایات قانونی است.