راهنمای کامل ثبت شماره حساب و شبا سهام عدالت

سهام عدالت طرحی است که از اواسط دهه ۸۰ با هدف توزیع ثروت میان اقشار مختلف جامعه، کاهش فقر و افزایش مشارکت مردم در اقتصاد ملی آغاز شد. در این طرح، بخشی از سهام شرکت‌های بزرگ دولتی (مانند فولاد مبارکه، مس سرچشمه و بانک‌های دولتی) به مشمولان واگذار گردید. در حال حاضر این سهام دارای ارزش معاملاتی بوده و سالانه سودی از عملکرد شرکت‌های سرمایه‌پذیر به حساب دارندگان واریز می‌شود که مدیریت آن نیازمند ثبت‌نام در سامانه سجام است.

شماره شبا (شناسه حساب بانکی ایران) تنها راه ارتباطی سیستم بانکی برای واریز متمرکز سود سهام عدالت است. از آنجایی که شرکت سپرده‌گذاری مرکزی (سمات) وظیفه توزیع سود هزاران شرکت را به میلیون‌ها نفر بر عهده دارد، استفاده از شماره شبا باعث جلوگیری از خطاهای احتمالی، واریز سریع‌تر و حذف واسطه‌های بانکی می‌شود. بدون ثبت شماره شبا در سامانه سجام، امکان واریز سود سنواتی و سودهای جدید به هیچ وجه وجود نخواهد داشت.

در روش مستقیم، مالکیت و مدیریت سهام به خود فرد واگذار شده و او می‌تواند از طریق پنل کارگزاری‌ها اقدام به خرید و فروش نماید. در روش غیرمستقیم، مدیریت سهام بر عهده شرکت‌های سرمایه‌گذاری استانی است و افراد مالک سهام این شرکت‌ها هستند. در حال حاضر برای هر دو گروه، ثبت‌نام در سامانه سجام و درج شماره شبا جهت دریافت سود الزامی است، اما نحوه نمایش دارایی در پرتفوی بورسی آن‌ها متفاوت خواهد بود.

جاماندگان شامل افرادی هستند که در دوره‌های قبلی مشمول دریافت سهام عدالت بوده‌اند اما به دلایل فنی یا عدم تکمیل مراحل، سهام به آن‌ها تخصیص نیافته است، و همچنین دهک‌های کم‌درآمدی که جدیداً شناسایی شده‌اند. طبق آخرین مصوبات سال ۱۴۰۳، دولت در حال برنامه‌ریزی برای تخصیص سهام به این افراد از محل باقی‌مانده سهام دولت در شرکت‌هاست، اما هنوز سامانه ثبت‌نام جدید به صورت عمومی باز نشده و منتظر ابلاغیه نهایی است.

برای استعلام وضعیت مشمول بودن، بهترین راه مراجعه به سامانه ملی سهام عدالت به نشانی samanese.ir است. با وارد کردن کد ملی در بخش مشاهده وضعیت، مشخص می‌شود که آیا شما دارای برگه سهام هستید یا خیر. همچنین اگر در سامانه سجام ثبت‌نام کرده باشید، با ورود به درگاه ذینفعان بازار سرمایه (ddn.csdiran.ir) می‌توانید جزئیات دارایی، تعداد سهام و سودهای واریزی خود را به صورت دقیق و آنلاین مشاهده کنید.

بله، برای دریافت سود سهام عدالت افراد زیر ۱۸ سال، والدین یا قیم قانونی آن‌ها باید اقدام به افتتاح حساب بانکی به نام خود فرزند نمایند. پس از دریافت شماره شبا به نام فرزند، ولی قهری (پدر یا جد پدری) باید در سامانه سجام به عنوان نماینده قانونی ثبت‌نام کرده و اطلاعات بانکی فرزند را وارد کند. سود سهام عدالت مستقیماً به حساب خود فرد (حتی اگر کودک باشد) واریز می‌شود و به حساب والدین واریز نخواهد شد.

سامانه سجام مخفف «سیستم جامع اطلاعات مشتریان» است که توسط شرکت سپرده‌گذاری مرکزی راه‌اندازی شده است. این سامانه به عنوان مرجع واحد اطلاعات سهامداران در ایران عمل می‌کند. از سال ۱۳۹۹، تمامی مشمولان سهام عدالت موظف شده‌اند در این سامانه ثبت‌نام و احراز هویت کنند تا خدماتی مانند دریافت سود، شرکت در مجامع و فروش سهام را دریافت نمایند. در واقع سجام جایگزین روش‌های قدیمی و دستی ثبت اطلاعات بانکی شده است.

اگرچه اطلاعات قبلی در سامانه قدیمی موجود است، اما با توجه به یکپارچه‌سازی سیستم‌های مالی، اولویت واریز سود با اطلاعات مندرج در سامانه سجام است. اگر شماره شبای شما از آن زمان تغییر کرده یا حساب بانکی‌تان مسدود شده است، حتماً باید در سامانه سجام اطلاعات جدید را جایگزین کنید. شرکت سپرده‌گذاری مرکزی اعلام کرده است که ملاک نهایی برای واریز سود سال ۱۴۰۲ و بعد از آن، آخرین شماره شبای تایید شده در سامانه سجام است.

واریز سود سهام عدالت معمولاً در دو مرحله اصلی در اواخر آذرماه و اواخر اسفندماه هر سال انجام می‌شود. با این حال، واریز سود بستگی به زمان واریز وجوه توسط شرکت‌های سرمایه‌پذیر به حساب شرکت سپرده‌گذاری مرکزی دارد. در سال ۱۴۰۳ نیز تلاش بر این است که سود عملکرد سال مالی ۱۴۰۲ در دو مرحله به حساب سهامدارانی که شماره شبای معتبر در سجام دارند، واریز شود. افرادی که سود سنوات قبل را نگرفته‌اند نیز همراه با این مراحل، مبالغ معوقه را دریافت می‌کنند.

ابتدا به سایت sejam.ir مراجعه کرده و گزینه ثبت‌نام را انتخاب کنید. شماره همراه به نام خودتان را وارد کرده و کد تایید را درج نمایید. سپس اطلاعات هویتی، کد ملی و مشخصات شناسنامه‌ای را وارد کنید. در مرحله بعد، اطلاعات بانکی شامل نام بانک، شماره حساب و شماره شبا ۲۴ رقمی را با دقت ثبت نمایید. پس از تایید نهایی و استعلام از بانک مرکزی، باید مرحله احراز هویت (الکترونیکی یا حضوری) را انجام دهید تا وضعیت شما به 'سجامی شده' تغییر یابد.

برای تغییر شماره شبا، نیازی به ثبت‌نام مجدد نیست. کافی است با نام کاربری و رمز عبور خود وارد پروفایل شخصی در سامانه سجام شوید. به بخش 'ویرایش اطلاعات بانکی' مراجعه کرده و شماره شبای جدید خود را وارد کنید. پس از ثبت، سامانه به صورت خودکار استعلامی از بانک مرکزی جهت تطبیق کد ملی و شماره شبا می‌گیرد. در صورت تایید (معمولاً بین ۴۸ تا ۷۲ ساعت)، شماره شبای جدید جایگزین قبلی شده و سودهای بعدی به این حساب واریز می‌گردد.

وراث متوفیان سهام عدالت باید ابتدا در سامانه سجام ثبت‌نام کرده باشند. سپس یکی از وراث به عنوان نماینده با در دست داشتن مدارکی شامل گواهی انحصار وراثت، کارت ملی و شناسنامه متوفی و وراث، به یکی از شعب بانک‌های منتخب یا کارگزاری‌های بورس مراجعه نماید. در آنجا درخواست در 'سامانه میراث' ثبت شده و پس از بررسی مدارک توسط شرکت سپرده‌گذاری مرکزی، سهام و سودهای انباشته متوفی به نسبت سهم‌الارث بین وراث تقسیم و منتقل می‌شود.

احراز هویت الکترونیکی از طریق اپلیکیشن‌های معتبر یا سایت سجام انجام می‌گیرد. در این فرآیند، کاربر باید با دوربین گوشی هوشمند خود یک عکس سلفی و یک ویدئوی کوتاه (در حال بیان یک جمله مشخص) ضبط کند. همچنین امضای دیجیتال روی صفحه نمایش گوشی ثبت می‌شود. این اطلاعات با الگوریتم‌های هوش مصنوعی و تطبیق با دیتابیس ثبت احوال بررسی می‌شود. در صورت تایید، پیامک موفقیت‌آمیز ارسال شده و فرد دیگر نیازی به مراجعه حضوری به دفاتر پیشخوان نخواهد داشت.

در صورتی که پس از ثبت اطلاعات یا درخواست کد تایید، پیامکی دریافت نکردید، ابتدا پوشه اسپم یا لیست شماره‌های مسدود شده گوشی خود را چک کنید. اطمینان حاصل کنید که شماره همراه وارد شده دقیقاً به نام کد ملی متقاضی باشد. اگر مشکل حل نشد، ممکن است به دلیل ترافیک بالای سامانه باشد؛ لذا در ساعات کم‌ترافیک (مانند اواخر شب یا اوایل صبح) مجدداً تلاش کنید. در نهایت، تماس با مرکز پشتیبانی سجام به شماره ۱۵۶۹ می‌تواند راهگشا باشد.

پس از ثبت شماره شبا در سجام، می‌توانید با ورود به بخش 'مشاهده وضعیت' در همان سامانه، مرحله تایید بانکی را مشاهده کنید. وضعیت 'تایید شده' به معنای صحت اطلاعات است. همچنین در درگاه ذینفعان بازار سرمایه (ddn.csdiran.ir)، در بخش پروفایل، آخرین شماره حساب تایید شده نمایش داده می‌شود. اگر وضعیت 'در انتظار استعلام' یا 'رد شده' باشد، یعنی فرآیند هنوز تکمیل نشده یا مشکلی در تطبیق اطلاعات بانکی وجود دارد که باید اصلاح شود.

ایرانیان خارج از کشور برای ثبت‌نام در سجام با چالش شماره همراه داخلی و احراز هویت مواجه هستند. این افراد باید یک شماره همراه فعال در داخل ایران (به نام خودشان یا از طریق وکالتنامه قانونی) داشته باشند. برای احراز هویت، اگر امکان استفاده از اپلیکیشن‌های داخلی را ندارند، باید از طریق وکیل قانونی خود در ایران و با ارائه وکالتنامه رسمی که در کنسولگری تایید شده باشد، به دفاتر پیشخوان یا شعب منتخب مراجعه کرده و مراحل ثبت‌نام را تکمیل نمایند.

برای ثبت‌نام حضوری، متقاضی باید اصل کارت ملی هوشمند (یا رسید ثبت‌نام آن) و اصل شناسنامه را همراه داشته باشد. همچنین داشتن اطلاعات مربوط به شماره حساب بانکی و شماره شبا، آدرس دقیق پستی، کد پستی ۱۰ رقمی و یک شماره همراه به نام فرد الزامی است. در صورتی که فرد دارای قیم یا وکیل باشد، ارائه اصل مدارک اثبات‌کننده قیمومت یا وکالتنامه رسمی نیز ضروری است. در محل دفتر پیشخوان، عکس‌برداری و اثر انگشت نیز به صورت زنده انجام می‌شود.

بله، بسیاری از اپلیکیشن‌های معتبر پرداخت (مانند آپ، تاپ، همراه کارت و غیره) بخشی را به نام 'خدمات سجام' یا 'سهام عدالت' اختصاص داده‌اند. این اپلیکیشن‌ها به عنوان واسطه به سامانه مرکزی سجام متصل هستند و کاربر می‌تواند مراحل ثبت‌نام اولیه و حتی احراز هویت الکترونیکی را در محیط این برنامه‌ها انجام دهد. با این حال، همیشه توصیه می‌شود برای اطمینان بیشتر و جلوگیری از سوءاستفاده‌های احتمالی، از درگاه‌های رسمی معرفی شده در سایت sejam.ir استفاده نمایید.

این مشکل می‌تواند چندین دلیل فنی داشته باشد: ۱. شماره شبا متعلق به یک حساب مسدود یا راکد است. ۲. حساب بانکی مشترک است (سود فقط به حساب انفرادی واریز می‌شود). ۳. شماره شبا با کد ملی فرد در بانک مطابقت ندارد. ۴. فرآیند احراز هویت در سجام به طور کامل نهایی نشده است. ۵. حساب بانکی از نوع حساب‌های ارزی یا خاص است که قابلیت دریافت حواله پایا/ساتنا را ندارد. برای رفع مشکل باید شماره شبای جدید و فعالی در سجام ثبت کنید.

این یک پروتکل امنیتی سخت‌گیرانه از سوی سازمان بورس و بانک مرکزی برای جلوگیری از کلاهبرداری و دسترسی غیرمجاز به دارایی‌های افراد است. سیستم سجام با استعلام از سامانه 'شاهکار'، کد ملی دارنده سیم‌کارت را با کد ملی متقاضی تطبیق می‌دهد. اگر این دو مغایرت داشته باشند، اجازه ادامه مراحل داده نمی‌شود. برای افراد زیر ۱۸ سال، استثنائاً شماره همراه والدین (پدر) پذیرفته می‌شود، مشروط بر اینکه در مرحله ثبت‌نام، گزینه 'نماینده قانونی' به درستی انتخاب شده باشد.

این خطا زمانی رخ می‌دهد که نام، نام خانوادگی، نام پدر یا شماره شناسنامه وارد شده در سامانه با دیتابیس سازمان ثبت احوال کشور همخوانی نداشته باشد. گاهی اوقات وجود پسوند یا پیشوند در نام خانوادگی که در شناسنامه هست اما در فرم وارد نشده، باعث این خطا می‌شود. همچنین اگر به تازگی شناسنامه خود را تعویض کرده‌اید، ممکن است مدتی طول بکشد تا اطلاعات جدید در سامانه‌های واسط به‌روزرسانی شود. در این موارد باید اطلاعات را دقیقاً مطابق با برگه شناسنامه وارد کنید.

تنها شماره شبای مربوط به بانک‌ها و موسسات مالی که دارای مجوز رسمی از بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران هستند و به شبکه شتاب و سامانه‌های پایا و ساتنا متصل می‌باشند، مورد قبول است. اکثر بانک‌های دولتی و خصوصی کشور مشکلی ندارند، اما برخی موسسات اعتباری که هنوز فرآیند ادغام یا اخذ مجوز نهایی را طی نکرده‌اند، ممکن است در سیستم سجام تایید نشوند. بهترین گزینه استفاده از حساب در بانک‌های بزرگ و شناخته شده برای اطمینان از واریز بدون خطا است.

در صفحه ورود به سامانه سجام یا درگاه ذینفعان بازار سرمایه، گزینه‌ای به نام 'فراموشی رمز عبور' یا 'بازیابی رمز' وجود دارد. با کلیک بر روی آن و وارد کردن کد ملی و شماره همراه (که قبلاً با آن ثبت‌نام کرده‌اید)، یک کد تایید موقت برای شما ارسال می‌شود. پس از وارد کردن کد، سیستم اجازه تعیین رمز عبور جدید را به شما می‌دهد. اگر شماره همراهتان تغییر کرده، ابتدا باید از طریق گزینه 'تغییر شماره همراه' در سایت سجام، شماره جدید را ثبت و تایید کنید.

رد شدن ویدئو معمولاً به دلیل رعایت نکردن استانداردهای تصویری است. نور محیط باید کافی باشد و صورت کاملاً در کادر قرار گیرد. نباید از عینک آفتابی، ماسک یا کلاه استفاده کنید. همچنین پس‌زمینه باید ساده و بدون شلوغی باشد. در هنگام خواندن متن، صدا باید واضح و بدون نویز محیطی ضبط شود. اگر حجاب در عکس شناسنامه وجود دارد، در ویدئو نیز باید رعایت شود تا تطبیق چهره توسط هوش مصنوعی با دقت بالاتری انجام پذیرد.

شماره کارت ۱۶ رقمی و شماره حساب داخلی بانک برای واریزهای متمرکز کشوری مانند سود سهام عدالت کاربرد ندارند. شماره شبا (Sheba) یک استاندارد بین‌المللی و ملی است که با IR شروع شده و ۲۴ رقم بعد از آن دارد. این شناسه شامل اطلاعات بانک، نوع حساب و شماره حساب است و امنیت انتقال وجه را تضمین می‌کند. در سامانه سجام، درج شماره شبا الزامی است و سیستم به طور خودکار شماره حساب متصل به آن را شناسایی می‌کند، اما شماره کارت به هیچ وجه پذیرفته نمی‌شود.

بله، اکیداً توصیه می‌شود در هنگام کار با سامانه‌های دولتی و بانکی مانند سجام، فیلترشکن خود را خاموش کنید. به دلیل مسائل امنیتی و جلوگیری از حملات سایبری، بسیاری از این سامانه‌ها دسترسی با IPهای خارج از کشور را مسدود کرده‌اند. همچنین استفاده از VPN ممکن است باعث اختلال در ارسال فرم‌ها، عدم نمایش صحیح کدهای امنیتی (Captcha) و یا قطع شدن ارتباط در مراحل حساس پرداخت کارمزد شود. برای پایداری فرآیند، فقط از اینترنت داخلی استفاده نمایید.

برای اطمینان از فعال بودن حساب، بهترین راه انجام یک تراکنش کوچک (مانند واریز یا برداشت وجه) یا گرفتن موجودی از خودپرداز است. همچنین می‌توانید از طریق اینترنت‌بانک یا مراجعه حضوری به شعبه، وضعیت حساب خود را استعلام کنید. حساب‌هایی که بیش از یک سال تراکنش نداشته باشند، ممکن است توسط بانک به وضعیت 'راکد' تغییر یابند. سود سهام عدالت به حساب‌های مسدود، توقیف شده توسط مراجع قضایی یا حساب‌های راکد واریز نمی‌شود و در سیستم بانکی برگشت می‌خورد.

طبق تعرفه‌های مصوب سازمان بورس و اوراق بهادار، هزینه ثبت‌نام اولیه در سامانه سجام مبلغ ۱۰ هزار تومان است. این مبلغ بابت ایجاد پروفایل کاربری، استعلامات هویتی از ثبت احوال و استعلامات بانکی از بانک مرکزی دریافت می‌شود. پرداخت این هزینه به صورت آنلاین و از طریق درگاه‌های پرداخت متصل به سامانه سجام انجام می‌گیرد. لازم به ذکر است که این مبلغ تنها یک‌بار پرداخت می‌شود و برای ویرایش‌های بعدی اطلاعات (به جز موارد خاص) هزینه‌ای دریافت نمی‌گردد.

هزینه احراز هویت الکترونیکی که از طریق اپلیکیشن‌ها انجام می‌شود، معمولاً مبلغی در حدود ۱۰ هزار تومان است که به شرکت مجری خدمات پرداخت می‌شود. اما در صورت مراجعه حضوری به دفاتر پیشخوان دولت یا شعب بانک‌ها، علاوه بر هزینه پایه، مبلغی به عنوان کارمزد خدمات حضوری (شامل اسکن مدارک، عکس‌برداری و اپراتوری) طبق تعرفه مصوب صنفی دریافت می‌شود که معمولاً بین ۲۰ تا ۳۰ هزار تومان متغیر است. بنابراین روش الکترونیکی هم سریع‌تر و هم ارزان‌تر است.

خیر، فرآیند ثبت شماره شبا و به‌روزرسانی اطلاعات در سامانه سجام هیچ‌گونه مالیاتی ندارد. مالیات بر درآمد یا مالیات بر معاملات بورس موضوعات متفاوتی هستند که در حال حاضر سود سهام عدالت مشمول مالیات بر درآمد برای اشخاص حقیقی نمی‌شود. تنها هزینه‌های پرداختی کاربر، مربوط به کارمزدهای سیستمی ثبت‌نام و احراز هویت است که مبالغ ناچیزی بوده و به حساب شرکت‌های خدماتی و نظارتی واریز می‌شود، نه به عنوان مالیات دولتی.

بر اساس تصمیمات سازمان بورس و شرکت سپرده‌گذاری مرکزی، فرآیند انتقال سهام عدالت متوفیان به وراث از طریق سامانه میراث در شعب بانک‌ها و کارگزاری‌های منتخب به صورت 'رایگان' انجام می‌شود. وراث نباید هیچ مبلغی تحت عنوان کارمزد انتقال یا هزینه ثبت‌نام میراث به شعب پرداخت کنند. تنها هزینه‌ای که ممکن است وراث قبلاً پرداخت کرده باشند، مربوط به انحصار وراثت در مراجع قضایی و شورای حل اختلاف است که ارتباطی به سازمان بورس ندارد.

خیر، طبق بخشنامه‌های بانک مرکزی، بانک‌های عامل موظف هستند مبالغ واریزی تحت عنوان سود سهام عدالت را به صورت کامل و بدون کسر هیچ‌گونه کارمزدی به حساب ذینفعان واریز کنند. هزینه انتقال وجه (پایا یا ساتنا) توسط شرکت سپرده‌گذاری مرکزی پرداخت شده است. اگر مشاهده کردید که مبلغی بابت واریز سود از حساب شما کسر شده، ممکن است مربوط به کارمزدهای معوقه نگهداری حساب یا اقساط وام‌های بانکی خودتان باشد، نه کارمزد اختصاصی سود سهام عدالت.

در صورت آزادسازی و اقدام به فروش سهام عدالت از طریق کارگزاری‌ها، کارمزد فروش مطابق با نرخ‌های مصوب سازمان بورس برای معاملات اوراق بهادار کسر می‌شود. این کارمزد شامل سهم کارگزار، شرکت بورس، شرکت سپرده‌گذاری مرکزی و مالیات مقطوع فروش (نیم درصد مبلغ فروش) است. در مجموع حدود ۱ درصد از ارزش کل معامله به عنوان هزینه و کارمزد کسر شده و مابقی مبلغ به شماره شبای ثبت شده در سجام واریز می‌گردد. البته در حال حاضر فروش مستقیم با محدودیت‌هایی همراه است.

خیر، ثبت‌نام در سجام یک بار انجام می‌شود و با همان یک بار، فرد مشمول دریافت تمامی سودهای معوقه (سنواتی) و سودهای آتی خواهد بود. هیچ هزینه اضافه‌ای برای دریافت سودهای سال‌های گذشته دریافت نمی‌شود. در واقع، شرکت سپرده‌گذاری مرکزی با استفاده از اطلاعات سجام، سودهای انباشته شده‌ای را که در سال‌های قبل به دلیل نداشتن شماره شبا واریز نشده بود، به صورت خودکار در لیست واریز قرار می‌دهد و هزینه جدیدی از سهامدار اخذ نمی‌کند.

هزینه ارسال پیامک‌های کد تایید، اطلاع‌رسانی واریز سود و یا تغییرات در پروفایل سجام، در قالب همان هزینه اولیه ثبت‌نام دیده شده است و کاربر بابت دریافت این پیامک‌ها هزینه جداگانه‌ای پرداخت نمی‌کند. با این حال، باید توجه داشت که برخی اپراتورهای تلفن همراه ممکن است هزینه‌های ناچیزی بابت دریافت پیامک‌های خدماتی طبق تعرفه خود داشته باشند، اما سامانه سجام بابت اطلاع‌رسانی‌های خود وجه اضافه‌ای از موجودی بانکی یا اعتبار سیم‌کارت شما کسر نخواهد کرد.

بله، تغییر شماره همراه در سامانه سجام مستلزم پرداخت هزینه استعلام مجدد از سامانه شاهکار است. این مبلغ معمولاً بسیار کمتر از هزینه ثبت‌نام اولیه (حدود ۵ تا ۱۰ هزار تومان) است. علت این هزینه، ضرورت تایید مجدد مالکیت سیم‌کارت جدید و انطباق آن با کد ملی فرد برای حفظ امنیت حساب کاربری است. پس از پرداخت این مبلغ و تایید شماره جدید، تمامی کدهای تایید و اطلاع‌رسانی‌های بعدی به شماره جدید ارسال خواهد شد.

سهام عدالت جزو ماترک متوفی محسوب شده و طبق قوانین ارث در قانون مدنی ایران، بین وراث قانونی تقسیم می‌شود. پس از انجام مراحل انحصار وراثت در دادگاه، وراث می‌توانند با مراجعه به سامانه میراث، سهم خود را مطالبه کنند. این سهام قابل انتقال به نام وراث است و آن‌ها مالک تمام حقوق مترتب بر آن، از جمله حق رای در مجامع (در روش مستقیم) و دریافت سودهای آتی خواهند بود. هیچ نهاد دولتی حق مصادره سهام عدالت متوفیان را ندارد.

خیر، طبق اعلام مکرر سازمان بورس و اتحادیه کشوری تعاونی‌های سهام عدالت، هرگونه خرید و فروش سهام عدالت به صورت وکالتی، در قالب دست‌نوشته یا در بنگاه‌های املاک و خودرو غیرقانونی است. این معاملات در سامانه سجام و شرکت سپرده‌گذاری مرکزی ثبت نمی‌شوند و مالکیت نهایی همچنان به نام فرد فروشنده باقی می‌ماند. خریداران در این نوع معاملات هیچ تضمین قانونی برای دریافت سود یا انتقال قطعی سهام ندارند و این کار می‌تواند منجر به کلاهبرداری‌های گسترده شود.

مسئولیت کامل صحت و اعتبار شماره شبای ثبت شده در سامانه سجام بر عهده خود سهامدار است. در صورتی که فرد شماره شبای شخص دیگری را وارد کند (حتی با رضایت طرفین)، سیستم بانکی به دلیل عدم تطبیق کد ملی و شماره شبا، واریز را انجام نخواهد داد. اگر به هر دلیلی سود به حساب اشتباهی واریز شود که متعلق به فرد دیگری با همان کد ملی (در موارد خاص خطا) باشد، پیگیری حقوقی و استرداد وجه بر عهده ثبت‌کننده اطلاعات است و سازمان بورس مسئولیتی در قبال اشتباهات فردی ندارد.

بله، سهام عدالت به عنوان یک دارایی مالی با ارزش، قابلیت توقیف قانونی دارد. در صورتی که فرد دارای بدهی قطعی باشد و حکم توقیف اموال از سوی مراجع قضایی یا اجراییات ثبت صادر شود، طلبکار می‌تواند با معرفی این دارایی، نسبت به مسدود کردن کد بورسی و توقیف نماد معاملاتی فرد اقدام کند. در این صورت، تا زمان رفع توقیف، فرد اجازه فروش سهام یا دریافت سود را نخواهد داشت و سودها در حساب شرکت سپرده‌گذاری مرکزی بلوکه می‌شود تا تکلیف قضایی آن مشخص گردد.

سهام عدالت یک دارایی شخصی است که بر اساس کد ملی به هر فرد تخصیص یافته است. بنابراین در هنگام طلاق، این سهام جزو اموال مشترک محسوب نمی‌شود، مگر اینکه در شروط ضمن عقد یا توافقات ثانویه، به عنوان بخشی از مهریه یا حقوق مالی زوجه تعیین شده باشد. در حالت عادی، هر یک از زوجین مالک سهام عدالت خود باقی می‌مانند. اگر زوجه بخواهد سهام عدالت زوج را بابت مهریه توقیف کند، باید از طریق مراجع قضایی و نامه رسمی به سازمان بورس اقدام نماید.

ولی قهری (پدر و جد پدری) یا قیم قانونی (تعیین شده توسط دادگاه) حق مدیریت سهام افراد محجور، صغیر یا غیررشید را دارند. این افراد می‌توانند با ارائه مدارک قانونی، نسبت به ثبت‌نام سجام و درج شماره حساب برای مولی‌علیه خود اقدام کنند. با این حال، واریز سود باید حتماً به حساب بانکی که به نام خود فرد محجور یا صغیر افتتاح شده انجام شود. قیم حق برداشت از این حساب را تنها در جهت مصلحت و هزینه‌های جاری فرد تحت سرپرستی دارد.

خیر، مالکیت سهام عدالت قطعی است و عدم ثبت شماره شبا یا عدم شرکت در سامانه سجام منجر به ابطال مالکیت نمی‌شود. دولت یا شرکت سپرده‌گذاری مرکزی حق مصادره یا بازپس‌گیری این سهام را ندارند. تنها اتفاقی که می‌افتد، انباشته شدن سودها در حساب‌های واسط است. به محض اینکه فرد اطلاعات بانکی خود را تکمیل و احراز هویت کند، تمامی حقوق مادی و معنوی سهام، شامل سودهای سال‌های گذشته، به وی مسترد خواهد شد. این دارایی تا ابد در پرونده هویتی فرد باقی می‌ماند.

دسترسی غیرمجاز به سامانه سجام دیگران، تغییر شماره شبا به نفع خود یا استفاده از سیم‌کارت دیگران برای احراز هویت، مصداق جرایم رایانه‌ای و کلاهبرداری محسوب می‌شود. طبق قانون جرایم رایانه‌ای، هرگونه تغییر در داده‌های مالی که منجر به تحصیل مال غیر شود، مجازات حبس و جریمه نقدی سنگین در پی دارد. شرکت سپرده‌گذاری مرکزی تمامی لاگ‌های ورود و تغییرات را ثبت کرده و در صورت شکایت ذینفع، اطلاعات را جهت پیگیری کیفری در اختیار پلیس فتا و مراجع قضایی قرار می‌دهد.

خیر، هیچ محدودیت سنی برای مالکیت سهام عدالت و دریافت سود وجود ندارد. از نوزادان چند روزه تا افراد سالخورده، همگی مشمول حقوق قانونی خود هستند. تنها تفاوت در نحوه انجام فرآیند است؛ افراد بالای ۱۸ سال شخصاً و افراد زیر ۱۸ سال توسط ولی یا قیم قانونی خود مراحل را طی می‌کنند. قانونگذار برای حفظ حقوق کودکان، الزامی کرده است که حساب بانکی حتماً به نام خود کودک باشد تا از اختلاط اموال با والدین جلوگیری شود.