راهنمای فعالسازی و دریافت رمز پویا تمامی بانک‌ها

رمز دوم پویا یا رمز یک‌بار مصرف (OTP) یک کد امنیتی متغیر است که برای انجام تراکنش‌های اینترنتی و بدون کارت استفاده می‌شود. برخلاف رمز دوم ثابت که همواره یکسان بوده و در صورت افشا شدن، امنیت حساب را به خطر می‌انداخت، رمز پویا تنها برای یک تراکنش مشخص تولید شده و طول عمر بسیار کوتاهی (بین ۶۰ تا ۱۲۰ ثانیه) دارد. این ویژگی باعث می‌شود که حتی در صورت لو رفتن رمز در صفحات فیشینگ، امکان سوءاستفاده از آن در تراکنش‌های بعدی وجود نداشته باشد.

بانک مرکزی ایران با هدف کاهش چشمگیر جرایم سایبری، به ویژه فیشینگ و برداشت‌های غیرمجاز از حساب‌های بانکی، استفاده از رمز پویا را الزامی کرد. با توجه به اینکه بخش عمده‌ای از سرقت‌های مالی به دلیل لو رفتن رمز دوم ثابت کاربران در درگاه‌های پرداخت جعلی رخ می‌داد، جایگزینی آن با رمز یک‌بار مصرف که پس از چند ثانیه منقضی می‌شود، امنیت تراکنش‌های آنلاین را به طور چشمگیری افزایش داده و دسترسی هکرها به حساب‌ها را غیرممکن ساخته است.

خیر، طبق دستورالعمل‌های بانک مرکزی، برای تراکنش‌های اینترنتی با مبالغ خرد یعنی تا سقف ۱۰۰ هزار تومان در هر شبانه‌روز برای هر کارت بانکی، کماکان امکان استفاده از رمز دوم ثابت (در صورت فعال بودن و تمایل مشتری) وجود دارد. با این حال، برای تمامی تراکنش‌های بالای ۱۰۰ هزار تومان، سیستم به طور خودکار شما را ملزم به وارد کردن رمز دوم پویا می‌کند تا امنیت تراکنش‌های با مبالغ بالاتر تضمین شود.

در حال حاضر سه روش اصلی برای دریافت رمز دوم پویا وجود دارد: روش اول استفاده از اپلیکیشن‌های اختصاصی رمزساز یا بخش‌های مربوطه در همراه بانک‌ها است. روش دوم، دریافت رمز از طریق پیامک با فشردن دکمه «درخواست رمز پویا» در درگاه‌های پرداخت اینترنتی است. روش سوم نیز استفاده از کدهای دستوری (USSD) اختصاصی هر بانک است که بیشتر برای گوشی‌های غیرهوشمند یا در مواقع عدم دسترسی به اینترنت کاربرد دارد.

مدت زمان اعتبار هر رمز دوم پویا بسته به بانک صادرکننده کارت، بین ۶۰ تا ۱۲۰ ثانیه (یک تا دو دقیقه) متغیر است. این زمان به صورت یک تایمر معکوس در اپلیکیشن‌های رمزساز یا در پیامک دریافتی به کاربر نمایش داده می‌شود. پس از پایان این مهلت، رمز تولید شده کاملاً باطل و غیرقابل استفاده می‌شود و برای انجام تراکنش باید مجدداً درخواست رمز پویای جدیدی ثبت کنید.

خیر، یکی از ویژگی‌های اصلی امنیتی رمز پویا، یک‌بار مصرف بودن واقعی آن است. هر رمز پویای تولید شده، حتی اگر هنوز از مهلت ۶۰ تا ۱۲۰ ثانیه‌ای آن باقی مانده باشد، بلافاصله پس از اولین استفاده موفق در درگاه پرداخت باطل می‌شود. بنابراین برای انجام هر تراکنش جدید، حتی اگر به فاصله چند ثانیه پس از تراکنش قبلی باشد، باید یک رمز پویای جدید دریافت کنید.

در صورت عدم فعال‌سازی رمز دوم پویا، شما قادر به انجام تراکنش‌های اینترنتی بالای ۱۰۰ هزار تومان نخواهید بود. این محدودیت شامل خرید‌های آنلاین از فروشگاه‌ها، پرداخت قبوض با مبالغ بالا، کارت به کارت‌های اینترنتی از طریق اپلیکیشن‌های پرداخت، خرید شارژ یا بسته‌های اینترنت با مبالغ بالا و هرگونه عملیات انتقال وجه بدون حضور فیزیکی کارت می‌شود. البته استفاده از کارت در خودپردازها و دستگاه‌های پوز فروشگاهی بدون تغییر باقی می‌ماند.

خیر، رمز دوم پویا صرفاً برای تراکنش‌های بدون کارت (اینترنتی) طراحی شده است. برای خریدهای حضوری که کارت بانکی به صورت فیزیکی در دستگاه پوز (POS) کشیده یا وارد می‌شود و همچنین برای استفاده از دستگاه‌های خودپرداز (ATM)، همچنان باید از رمز اول ۴ رقمی ثابت خود استفاده کنید و نیازی به رمز پویا وجود ندارد.

برای فعال‌سازی اولیه رمز دوم پویا، ابتدا باید به یکی از دستگاه‌های خودپرداز (ATM) بانک صادرکننده کارت خود مراجعه کنید. پس از وارد کردن کارت و رمز اول، به بخش «خدمات رمز» یا «رمز دوم» رفته و گزینه «فعال‌سازی رمز پویا» را انتخاب کنید. در این مرحله، یک کد فعال‌سازی به شماره همراه ثبت‌شده شما پیامک می‌شود و یک بخش از کد نیز روی رسید کاغذی چاپ می‌گردد که باید از آن‌ها در اپلیکیشن همراه بانک یا برنامه رمزساز استفاده کنید.

هنگام خرید اینترنتی و در صفحه درگاه پرداخت، پس از وارد کردن شماره کارت، کد CVV2 و تاریخ انقضا، دکمه‌ای تحت عنوان «درخواست رمز پویا» یا «دریافت رمز پویا» را مشاهده خواهید کرد. با کلیک بر روی این دکمه، درخواستی به بانک صادرکننده ارسال شده و رمز یک‌بار مصرف به همراه جزئیات تراکنش ظرف چند ثانیه به شماره همراه شما پیامک می‌شود که می‌توانید آن را در کادر مربوطه وارد کنید.

بانک ملی ایران امکان دریافت رمز پویا را از طریق کد دستوری اختصاصی فراهم کرده است. برای این کار ابتدا باید با شماره‌گیری کد دستوری #۶۰*۷۳۷* روی تلفن همراه خود، مراحل ثبت‌نام و فعال‌سازی کارت را انجام دهید. پس از طی مراحل اولیه و تعریف کارت، در دفعات بعدی با شماره‌گیری همین کد دستوری و انتخاب گزینه تولید رمز، می‌توانید بدون نیاز به اینترنت، رمز دوم پویای کارت بانک ملی خود را دریافت کنید.

مشتریان بانک ملت می‌توانند از اپلیکیشن «رمزنگار ملت» برای تولید رمز استفاده کنند. برای فعال‌سازی، باید به خودپرداز بانک ملت مراجعه کرده و کد فعال‌سازی را دریافت کنید، سپس آن را در اپلیکیشن وارد نمایید. همچنین بانک ملت روش پیامکی ساده‌ای دارد؛ شما می‌توانید با ارسال ۴ رقم آخر شماره کارت بانکی خود به شماره پیامکی ۳۰۰۰۳۳۰۳، رمز پویای خود را به راحتی از طریق پیامک دریافت کنید.

بانک تجارت اپلیکیشن اختصاصی «همراز» را برای تولید رمز پویا ارائه داده است که فعال‌سازی آن از طریق مراجعه به خودپردازهای بانک تجارت و دریافت کد فعال‌سازی انجام می‌شود. علاوه بر این، دارندگان کارت‌های بانک تجارت که به گوشی هوشمند دسترسی ندارند، می‌توانند با شماره‌گیری کد دستوری #۸۸*۷۸۸* و ثبت کارت خود، در هر زمان رمز دوم پویا را به صورت پیامکی دریافت کنند.

برای بانک صادرات، مشتریان می‌توانند اپلیکیشن رمزساز «ریما» را دانلود و نصب کنند. فعال‌سازی این نرم‌افزار با مراجعه به خودپرداز بانک صادرات و وارد کردن کدهای دریافتی انجام می‌شود. روش جایگزین و بدون اینترنت برای بانک صادرات، استفاده از کد دستوری #۷۱۹* است که پس از یک‌بار ثبت‌نام و تعریف کارت در سامانه، به راحتی رمزهای پویا را در بستر USSD تولید می‌کند.

مشتریان بانک رفاه کارگران می‌توانند از اپلیکیشن «رمزساز رفاه» استفاده کنند که فعال‌سازی آن نیازمند مراجعه به دستگاه خودپرداز این بانک و دریافت رسید حاوی کد فعال‌سازی است. همچنین بانک رفاه برای تسهیل کار کاربران، کد دستوری #۷۱۳* را ارائه داده است که امکان فعال‌سازی و دریافت رمز دوم پویا را بدون نیاز به گوشی هوشمند و اینترنت فراهم می‌سازد.

خیر، در اکثر بانک‌های کشور نیازی به مراجعه حضوری به شعب بانک وجود ندارد. شما می‌توانید تمامی مراحل فعال‌سازی را از طریق دستگاه‌های خودپرداز (ATM) همان بانک در هر ساعت از شبانه‌روز انجام دهید. برخی از بانک‌ها حتی امکان فعال‌سازی رمز پویا را به صورت کاملاً غیرحضوری از طریق سامانه‌های اینترنت بانک یا همراه بانک فعال خود (در صورت تایید قبلی هویت و شماره تلفن) فراهم کرده‌اند.

در صورت بروز خطا در اپلیکیشن‌های رمزساز (مانند همراز، ریما یا رمزنگار)، ابتدا اتصال اینترنت خود را بررسی کنید (هرچند تولید رمز آفلاین است، اما فعال‌سازی اولیه نیاز به اینترنت دارد). در صورت تداوم مشکل، ساعت و تاریخ گوشی خود را روی حالت خودکار (Automatic) قرار دهید، زیرا عدم هماهنگی زمانی گوشی با سرور بانک عامل اصلی این خطاهاست. در نهایت، می‌توانید از روش پیامکی (دکمه درخواست رمز در درگاه پرداخت) به عنوان راهکار جایگزین استفاده کنید.

اپلیکیشن‌های تولید رمز یک‌بار مصرف (OTP) بر اساس الگوریتم‌های ریاضی مبتنی بر زمان (TOTP) کار می‌کنند. این الگوریتم‌ها برای تولید رمز صحیح، نیاز به همگام‌سازی دقیق زمانی بین گوشی شما و سرورهای بانک دارند. اگر ساعت گوشی شما حتی به اندازه چند ثانیه با ساعت رسمی کشور اختلاف داشته باشد، رمزهای تولید شده توسط اپلیکیشن با سرور بانک همخوانی نداشته و درگاه‌های پرداخت خطای «رمز اشتباه است» را صادر می‌کنند.

عدم دریافت پیامک رمز پویا می‌تواند دلایل مختلفی داشته باشد: شلوغی و ترافیک شبکه اپراتورهای تلفن همراه، مسدود بودن دریافت پیامک‌های تبلیغاتی و خدماتی در تنظیمات گوشی، عدم آنتن‌دهی مناسب، یا مطابقت نداشتن شماره تلفن همراه ثبت‌شده در بانک با شماره فعلی شما. برای حل این مشکل، ابتدا پوشه Spam پیامک‌های خود را بررسی کنید، تنظیمات بلاک پیامک را غیرفعال نمایید و در صورت حل نشدن، جهت ویرایش شماره به بانک مراجعه کنید.

خیر، پس از انجام مراحل فعال‌سازی اولیه که نیاز به اینترنت دارد، فرآیند تولید رمز دوم پویا در اپلیکیشن‌های اختصاصی بانک‌ها کاملاً آفلاین و بدون نیاز به اینترنت یا شبکه تلفن همراه انجام می‌شود. الگوریتم‌های ریاضی تعبیه شده در برنامه قادرند در هر لحظه رمز معتبر را بر اساس زمان داخلی گوشی تولید کنند؛ بنابراین در نقاط کور یا بدون دسترسی به اینترنت نیز می‌توانید از اپلیکیشن استفاده کنید.

در صورت تغییر گوشی تلفن همراه، به دلیل مسائل امنیتی، اطلاعات رمزساز به گوشی جدید منتقل نمی‌شود. شما باید ابتدا اپلیکیشن رمزساز را روی گوشی جدید نصب کنید. سپس با مراجعه به دستگاه خودپرداز بانک صادرکننده کارت، فرآیند فعال‌سازی را از ابتدا طی کرده و کدهای جدید فعال‌سازی را دریافت و در گوشی جدید وارد نمایید تا رمزساز روی دستگاه جدید شما فعال شود.

به دلایل امنیتی و جلوگیری از دسترسی‌های غیرمجاز، اکثر بانک‌های کشور اجازه فعال‌سازی همزمان یک اپلیکیشن رمزساز را روی دو دستگاه مختلف برای یک کارت بانکی نمی‌دهند. با فعال‌سازی رمزساز روی گوشی دوم، دسترسی گوشی اول به طور خودکار باطل می‌شود. با این حال، استفاده از روش پیامکی روی شماره همراه ثبت‌شده، به عنوان روش دوم همواره در کنار اپلیکیشن فعال خواهد بود.

در صورت گم شدن یا سرقت گوشی، باید بلافاصله با پشتیبانی بانک خود تماس بگیرید یا به نزدیک‌ترین خودپرداز مراجعه کرده و خدمات رمز پویای کارت خود را غیرفعال کنید. همچنین باید سریعاً نسبت به مسدود کردن سیم‌کارت خود از طریق اپراتور تلفن همراه اقدام نمایید تا سارقان نتوانند به پیامک‌های رمز پویا یا اپلیکیشن‌های نصب‌شده روی گوشی شما دسترسی پیدا کنند.

این خطا به دلیل قوانین سخت‌گیرانه بانک مرکزی و سامانه شاهکار رخ می‌دهد. طبق این قوانین، شماره تلفن همراهی که رمز پویا به آن ارسال می‌شود یا اپلیکیشن روی آن فعال است، باید دقیقاً به نام شخص دارنده کارت (صاحب کد ملی) ثبت شده باشد. اگر سیم‌کارت به نام شخص دیگری باشد، سیستم اجازه ارسال رمز را نمی‌دهد و باید سیم‌کارتی به نام خود تهیه کرده و در بانک ثبت کنید.

خیر، طبق دستورالعمل صریح بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران، فرآیند فعال‌سازی رمز دوم پویا و دانلود اپلیکیشن‌های رمزساز اختصاصی بانک‌ها کاملاً رایگان است. بانک‌ها مجاز به دریافت هیچ‌گونه وجهی تحت عنوان هزینه فعال‌سازی یا حق اشتراک سالانه برای خدمات رمز دوم پویا از مشتریان خود نیستند و این خدمات جزو وظایف امنیتی بانک‌ها محسوب می‌شود.

هزینه ارسال پیامک‌های رمز پویا بر اساس تعرفه‌های مصوب اپراتورهای تلفن همراه محاسبه می‌شود. طبق مصوبات، هزینه ارسال این پیامک‌ها به عهده بانک صادرکننده کارت است و مشتری نباید بابت دریافت پیامک حاوی رمز پویا در درگاه‌های پرداخت هزینه‌ای پرداخت کند. با این حال، برخی بانک‌ها ممکن است کارمزد سالانه خدمات پیامکی کلی حساب را طبق تعرفه بانک مرکزی کسر کنند.

خیر، شماره‌گیری کدهای دستوری (مانند #۷۱۹* یا #۷۳۷*) و استفاده از خدمات مندرج در بستر USSD برای دریافت رمز دوم پویا کاملاً رایگان است. اپراتورهای تلفن همراه (همراه اول، ایرانسل و رایتل) بابت استفاده از این کدهای دستوری هیچ هزینه‌ای از اعتبار سیم‌کارت شما کسر نمی‌کنند و این خدمات در بستر رایگان مخابراتی ارائه می‌شود.

حجم اینترنت مصرفی برای دانلود اولیه اپلیکیشن‌های رمزساز بسیار ناچیز است. پس از نصب و فعال‌سازی اولیه، از آنجا که فرآیند تولید رمز در این اپلیکیشن‌ها به صورت کاملاً آفلاین انجام می‌شود، هیچ‌گونه ترافیک اینترنتی مصرف نخواهد شد و شما بدون داشتن بسته اینترنت فعال یا اعتبار ریالی دیتا نیز می‌توانید از این برنامه‌ها برای تولید رمز استفاده کنید.

برای دریافت پیامک رمز پویا، سیم‌کارت شما نیازی به داشتن شارژ پولی یا اعتبار ریالی ندارد، زیرا هزینه ارسال این پیامک‌ها توسط بانک پرداخت می‌شود. با این حال، سیم‌کارت اعتباری شما باید فعال و یک‌طرفه نشده باشد (دارای مهلت زمانی استفاده باشد). در صورتی که سیم‌کارت به طور کامل مسدود شده باشد، پیامکی دریافت نخواهید کرد و باید آن را فعال کنید.

خیر، مراجعه به دستگاه‌های خودپرداز (ATM) برای دریافت رسید حاوی کد فعال‌سازی رمز پویا یا انجام فرآیند فعال‌سازی روی صفحه نمایش خودپرداز، مشمول هیچ‌گونه کارمزد بانکی نمی‌شود. این عملیات در دسته خدمات امنیتی و الزامی کارت قرار دارد و طبق بخشنامه‌های نظارتی بانک مرکزی، کاملاً رایگان به مشتریان ارائه می‌گردد.

تغییر شماره تلفن همراه ثبت‌شده در سیستم بانک که از طریق مراجعه حضوری به شعب یا در برخی بانک‌ها از طریق خودپرداز انجام می‌شود، فاقد هرگونه هزینه یا کارمزد است. بانک‌ها موظفند اطلاعات ارتباطی مشتریان را به صورت رایگان به‌روزرسانی کنند تا مشتریان در دریافت خدمات امنیتی مانند رمز پویا با مشکل مواجه نشوند.

خیر، حتی اگر به دلیل تاخیر در شبکه مخابراتی مجبور شوید چندین بار دکمه «درخواست رمز پویا» را در درگاه پرداخت فشار دهید، هیچ هزینه‌ای برای شما به همراه نخواهد داشت. تمامی هزینه‌های ناشی از ارسال پیامک‌های مکرر رمز پویا بر عهده بانک صادرکننده کارت است و مشتری بابت خطاهای شبکه یا درخواست‌های متعدد جریمه یا بدهکار نمی‌شود.

سامانه «شاهکار» (شبکه احراز هویت کاربران ارتباطی) سامانه‌ای حاکمیتی است که وظیفه تطابق کد ملی افراد با شماره تلفن همراه آن‌ها را بر عهده دارد. طبق قوانین بانک مرکزی، برای فعال‌سازی رمز پویا یا ارسال پیامک آن، بانک موظف است از طریق سامانه شاهکار استعلام بگیرد تا مطمئن شود سیم‌کارت فعال روی گوشی دقیقاً متعلق به دارنده حساب و کارت بانکی است تا از سوءاستفاده‌های احتمالی جلوگیری شود.

طبق قوانین حقوقی و بانکی کشور، رمز دوم پویا یک ابزار امنیتی شخصی و محرمانه است. در صورتی که دارنده کارت، رمز پویای خود را داوطلبانه در اختیار شخص دیگری قرار دهد یا به دلیل سهل‌انگاری شدید (مانند یادداشت کردن رمز در کنار کارت) موجب دسترسی دیگران شود، مسئولیت حقوقی و مالی هرگونه تراکنش انجام‌شده و برداشت غیرمجاز مستقیماً بر عهده خود مشتری خواهد بود.

با توجه به اینکه بانک مرکزی استفاده از رمز پویا را برای تراکنش‌های بالای ۱۰۰ هزار تومان اجباری کرده و زیرساخت‌های آن را فراهم ساخته است، در صورتی که مشتری نسبت به فعال‌سازی رمز پویا اقدام نکرده باشد یا برای مبالغ بالا اصرار به استفاده از روش‌های غیرایمن داشته باشد، بانک مسئولیتی در قبال جبران خسارت ناشی از فیشینگ نخواهد داشت و مسئولیت متوجه خود کاربر است.

استفاده از رمز دوم پویا به خودی خود سقف انتقال وجه کارت شما را تغییر نمی‌دهد، بلکه تنها امنیت آن را تامین می‌کند. سقف انتقال وجه روزانه کارت به کارت از طریق اپلیکیشن‌های پرداخت یا همراه بانک‌ها توسط بانک مرکزی تعیین می‌شود (که معمولاً بین ۵ تا ۱۰ میلیون تومان در روز متغیر است) و برای انجام تراکنش تا این سقف قانونی، استفاده از رمز پویا الزامی است.

اگر با وجود استفاده از رمز پویا از حساب شما برداشت غیرمجاز صورت گرفته است، باید بلافاصله کارت خود را مسدود کنید (از طریق همراه بانک یا تماس با پشتیبانی). سپس با مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، شکایت خود را ثبت کرده و با در دست داشتن مرجوعه قضایی به پلیس فتا مراجعه کنید تا تراکنش‌های انجام‌شده ردیابی و حساب مقصد مسدود گردد.

بله، افراد زیر ۱۸ سال یا کسانی که دارای کارت بانکی به نام خود هستند نیز می‌توانند رمز پویا را فعال کنند. با این حال، از آنجا که طبق قانون شاهکار شماره همراه باید به نام دارنده کارت باشد، برای افراد زیر سن قانونی، شماره همراه ثبت‌شده در بانک معمولاً باید به نام ولی یا قیم قانونی آن‌ها باشد تا فرآیند احراز هویت و ارسال رمز با موفقیت انجام شود.

بله، طبق بخشنامه‌های الزامی بانک مرکزی جهت ارتقای امنیت شبکه شتاب، بانک‌ها موظف به غیرفعال‌سازی رمزهای دوم ثابت برای تراکنش‌های بالای ۱۰۰ هزار تومان شده‌اند. این اقدام یک تصمیم حاکمیتی و قانونی برای کل شبکه بانکی است و بانک‌ها ملزم به اجرای آن بدون نیاز به اخذ رضایت تک‌تک مشتریان بوده‌اند تا امنیت عمومی حساب‌ها حفظ شود.

در صورتی که به دلیل قطعی زیرساخت‌های فنی بانک، رمز پویا ارسال نشود و مشتری نتواند تراکنش ضروری خود را انجام دهد و از این بابت دچار خسارت مادی مشخصی شود، مشتری حق دارد شکایت خود را از طریق معاونت نظارت بانک مرکزی یا بخش بازرسی همان بانک ثبت کند. بانک‌ها موظف به حفظ پایداری خدمات خود در تمامی ساعات شبانه‌روز هستند.