معرفی مستند دوسر برد دوسر باخت؛ جنجال شاگرد و استاد

این مستند ساخته آزاده مسیح‌زاده، روایتگر داستان واقعی فردی به نام محمدرضا شکری است که در دوران مرخصی از زندان، کیفی حاوی سکه‌های طلا پیدا می‌کند. او به جای برداشتن سکه‌ها، تلاش می‌کند صاحب آن‌ها را پیدا کند. این اقدام او بازتاب رسانه‌ای گسترده‌ای پیدا کرده و او را به عنوان یک قهرمان ملی معرفی می‌کند، اما مستند به بررسی زوایای پنهان و تردیدهای موجود در این روایت می‌پردازد.

آزاده مسیح‌زاده مستندساز جوانی است که در سال ۱۳۹۳ در کارگاه فیلم‌سازی اصغر فرهادی در شهر شیراز شرکت کرد. او به عنوان هنرجوی این دوره، مستند «دو سر برد، دو سر باخت» را به عنوان پروژه کلاسی خود تحت نظارت فرهادی ساخت. جرقه اصلی اختلافات میان این دو نفر از زمانی زده شد که مسیح‌زاده مدعی شد ایده و جزئیات فیلم سینمایی «قهرمان» از مستند او برداشته شده است.

نام مستند به پارادوکس اخلاقی و موقعیت پیچیده شخصیت اصلی اشاره دارد. از یک سو، بازگرداندن سکه‌ها یک برد اخلاقی و اجتماعی برای زندانی محسوب می‌شود که منجر به شهرت او می‌گردد، اما از سوی دیگر، فشارهای ناشی از این شهرت و انتظارات جامعه، زندگی او را به چالش می‌کشد. این عنوان نشان‌دهنده سرنوشت محتومی است که در آن هر تصمیمی می‌تواند همزمان سود و زیان به همراه داشته باشد.

تولید این مستند در سال ۱۳۹۳ در جریان کارگاه آموزشی در شیراز آغاز شد. پس از اتمام مراحل فنی، این اثر در جشنواره‌های داخلی مختلفی از جمله جشنواره فیلم کوتاه شیراز به نمایش درآمد و موفق شد جایزه بهترین فیلم را نیز کسب کند. تا پیش از اکران فیلم «قهرمان» در سال ۱۴۰۰، این مستند عمدتاً در محافل تخصصی و جشنواره‌های استانی شناخته شده بود.

محمدرضا شکری، زندانی سابق که سوژه اصلی این مستند بود، پس از جنجال‌های مربوط به فیلم «قهرمان» بار دیگر مورد توجه رسانه‌ها قرار گرفت. او در مصاحبه‌های متعددی اعلام کرد که داستان زندگی او دقیقاً همان چیزی است که در مستند مسیح‌زاده روایت شده و از اینکه در فیلم فرهادی تغییراتی در واقعیت داده شده، ابراز نارضایتی کرد. وضعیت فعلی او به دور از هیاهوی رسانه‌ای در شهر شیراز سپری می‌شود.

فیلم سینمایی «قهرمان» ساخته اصغر فرهادی (محصول ۱۴۰۰) شباهت‌های ساختاری و محتوایی بسیار زیادی با مستند «دو سر برد، دو سر باخت» دارد. هر دو اثر به داستان زندانی‌ای می‌پردازند که کیفی پیدا کرده و آن را بازمی‌گرداند. مسیح‌زاده مدعی است که فرهادی بدون اجازه و ذکر نام او، از تمام جزئیات، شخصیت‌پردازی‌ها و حتی زوایای دید مستند او برای ساخت فیلم برنده جایزه بزرگ کن استفاده کرده است.

بله، مستند «دو سر برد، دو سر باخت» در زمان اکران اولیه خود در سطح استانی و ملی مورد تحسین قرار گرفت. این فیلم موفق شد تندیس بهترین مستند را از جشنواره فیلم کوتاه شیراز دریافت کند. همچنین به دلیل نگاه نو و جسورانه به یک سوژه اجتماعی، در میان مستندسازان به عنوان یک نمونه موفق از سینمای مستند مشاهده‌گر (Observational) شناخته شد که توانسته بود اعتماد سوژه را جلب کند.

موضوع اصلی، بحث «حق مولف» و «سرقت ادبی» است. آزاده مسیح‌زاده معتقد است که اصغر فرهادی ایده مرکزی، ساختار روایی و حتی جزئیات ریزی که او با تحقیق میدانی به دست آورده بود را در فیلم «قهرمان» به کار برده است. در مقابل، فرهادی و وکلای او معتقدند که این داستان بر اساس یک خبر واقعی در روزنامه‌ها بوده و متعلق به شخص خاصی نیست و هر کسی می‌تواند از اخبار عمومی اقتباس کند.

تمام مراحل فیلم‌برداری این مستند در شهر شیراز انجام شده است. لوکیشن‌ها شامل محیط زندان مرکزی شیراز، خیابان‌هایی که کیف در آن پیدا شده بود، منزل شخصی محمدرضا شکری و محل کار او است. استفاده از فضاهای واقعی و اتمسفر شهر شیراز به مستند کمک کرده تا واقع‌گرایی شدیدی داشته باشد؛ همان فضایی که بعدها اصغر فرهادی نیز برای ساخت فیلم «قهرمان» انتخاب کرد.

در کارگاه آموزشی سال ۱۳۹۳، اصغر فرهادی از هنرجویان خود خواست تا به دنبال سوژه‌هایی با تم «بازگشت اشیاء گمشده» بروند. آزاده مسیح‌زاده پس از جستجوهای فراوان، پرونده محمدرضا شکری را در روزنامه‌های محلی پیدا کرد و پس از تایید فرهادی، شروع به تحقیق و ساخت مستند کرد. در واقع ایده کلی از طرف استاد مطرح شد اما یافتن سوژه خاص و تحقیق روی آن توسط شاگرد انجام گرفت.

آزاده مسیح‌زاده برای ساخت این مستند بیش از چندین ماه وقت صرف تحقیق میدانی کرد. او باید اعتماد مسئولان زندان، شخص زندانی و خانواده‌اش را جلب می‌کرد تا بتواند به لایه‌های واقعی داستان نفوذ کند. این فرآیند شامل مصاحبه‌های متعدد با هم‌بندی‌ها، بررسی اسناد آزادی و گفتگو با افرادی بود که در جریان پیدا شدن کیف طلا بودند تا صحت ادعاهای مطرح شده در رسانه‌ها را بسنجد.

فرهادی به عنوان مدرس کارگاه، نقش مشاور و ناظر را بر عهده داشت. او در جلسات گروهی، راش‌های (تصاویر خام) گرفته شده توسط مسیح‌زاده را می‌دید و نکاتی را درباره نحوه تدوین، زاویه دوربین و چگونگی پیشبرد روایت به او گوشزد می‌کرد. با این حال، تمام کارهای اجرایی از جمله فیلم‌برداری، صدابرداری و هماهنگی با سوژه‌ها مستقلاً توسط خود مسیح‌زاده و تیم کوچکش انجام شده بود.

جلب اعتماد محمدرضا شکری یکی از دشوارترین مراحل تولید بود. مسیح‌زاده با صداقت و توضیح هدف مستند که فراتر از یک گزارش خبری ساده بود، توانست با او ارتباط برقرار کند. او ساعت‌ها بدون دوربین با شکری وقت گذراند تا او احساس راحتی کند. این رابطه صمیمانه باعث شد که شکری در مستند حرف‌هایی بزند که پیش از آن در گفتگو با خبرنگاران رسمی و صداوسیما به زبان نیاورده بود.

تدوین این مستند با تمرکز بر ایجاد تعلیق و پرسشگری انجام شد. مسیح‌زاده تلاش کرد تا با کنار هم قرار دادن مصاحبه‌های متناقض و تصاویر مستند از محیط زندان، شک و تردید را در ذهن مخاطب ایجاد کند. تدوین نهایی چندین بار تحت تاثیر بازخوردهای کارگاه آموزشی تغییر کرد تا به فرمی برسد که هم داستان را به درستی روایت کند و هم لایه‌های اخلاقی مورد نظر کارگردان را برجسته سازد.

مانند بسیاری از مستندهای مشاهده‌گر، این اثر فاقد فیلم‌نامه دقیق و دیالوگ‌نویسی شده بود، اما یک «طرح ساختاری» داشت. مسیح‌زاده بر اساس یافته‌هایش در مرحله تحقیق، پرسش‌هایی را طراحی کرده بود تا سوژه را به سمت بازگویی حقایق هدایت کند. مسیر مستند بر اساس واکنش‌های واقعی شخصیت‌ها شکل گرفت و در واقع در مرحله تدوین بود که ساختار نهایی روایت تثبیت شد.

دریافت مجوز فیلم‌برداری در زندان عادل‌آباد شیراز یکی از بزرگترین موانع تولید بود. مسیح‌زاده با معرفی‌نامه آموزشی و پیگیری‌های مداوم توانست اجازه ورود دوربین به بخش‌های محدودی از زندان را بگیرد. نظارت شدید حراست بر تصاویر ضبط شده و محدودیت زمانی برای گفتگو با زندانی، باعث شد که تیم تولید تحت فشار زیادی کار کند و مجبور شود برخی صحنه‌ها را با سرعت بالا ضبط نماید.

در طول جلسات نقد و بررسی کارگاه، مستند مسیح‌زاده به عنوان یکی از قوی‌ترین آثار شناخته می‌شد. هنرجویان دیگر معتقد بودند که او توانسته است از یک سوژه تکراری (پیدا کردن مال گمشده)، یک درام عمیق انسانی استخراج کند. موفقیت این مستند در کارگاه باعث شد که بحث‌های زیادی پیرامون اخلاق در مستندسازی و مرز بین واقعیت و نمایش در میان هنرجویان شکل بگیرد.

این تغییر وضعیت زمانی رخ داد که فیلم «قهرمان» در جشنواره کن ۲۰۲۱ درخشید. پس از اکران، شباهت‌های انکارناپذیر باعث شد مسیح‌زاده سکوت خود را بشکند. او ابتدا از طریق صنفی و سپس از طریق مراجع قضایی اقدام کرد. با توجه به شهرت جهانی فرهادی، رسانه‌های معتبر بین‌المللی مانند هالیوود ریپورتر و لوموند به این موضوع پرداختند و پرونده از یک اختلاف داخلی به یک چالش حقوقی در سطح جهانی تبدیل شد.

مستند «دو سر برد، دو سر باخت» از سبک سینما-حقیقت (Cinema Verite) پیروی می‌کند. دوربین به صورت دستی (Handheld) حرکت می‌کند تا حس حضور در لحظه و واقع‌گرایی را به مخاطب القا کند. نورپردازی‌ها عمدتاً طبیعی هستند و از آرایه‌های بصری پیچیده پرهیز شده است تا تمرکز مخاطب بر روی چهره سوژه‌ها و تنش‌های کلامی آن‌ها باقی بماند. این سادگی بصری، صداقت روایت را تقویت کرده است.

در حالی که مستند بر روی کشف حقیقت و بررسی واقعیتِ ادعای زندانی تمرکز دارد، فیلم «قهرمان» یک اثر داستانی با پیرنگ‌های فرعی متعدد است. فرهادی در فیلم خود شخصیت‌های جدیدی مثل خواهر، نامزد و پسر زندانی را اضافه کرده و درام را حول محور شبکه‌های اجتماعی و آبروی خانوادگی بسط داده است. با این حال، هسته مرکزی هر دو اثر یعنی «تردید در عمل خیرخواهانه» کاملاً یکسان است.

با توجه به اینکه این یک پروژه دانشجویی و مستقل بود، از تجهیزات نیمه‌حرفه‌ای شامل دوربین‌های DSLR (مانند Canon 5D) و میکروفون‌های یقه‌ای ساده استفاده شده است. محدودیت تجهیزات باعث شده که فیلم‌ساز به جای تکیه بر تکنولوژی، بر روی قدرت روایت و نزدیکی به سوژه تمرکز کند. با این حال، کیفیت خروجی نهایی برای استانداردهای پخش در جشنواره‌های مستند کاملاً قابل قبول بود.

صدا در این مستند نقشی کلیدی دارد. استفاده از صداهای محیطی زندان (مانند صدای باز و بسته شدن درهای آهنی و همهمه زندانیان) اتمسفری سنگین ایجاد کرده است. در بخش‌هایی که شک و تردید نسبت به ادعای شکری بالا می‌گیرد، سکوت‌های طولانی در مصاحبه‌ها به دقت حفظ شده تا تنش درونی شخصیت به مخاطب منتقل شود. هیچ موسیقی متن پرحجمی برای تحریک احساسات استفاده نشده است.

خیر، آزاده مسیح‌زاده ترجیح داده است که به جای بازسازی صحنه‌های گذشته (مانند لحظه پیدا کردن کیف)، از روایت‌های شفاهی و بازدید از مکان‌های واقعی استفاده کند. این تصمیم تکنیکی باعث شده که مستند از حالت نمایشی فاصله گرفته و بیشتر به یک تحقیق ژورنالیستی تصویری شبیه شود که در آن مخاطب همراه با فیلم‌ساز در حال کشف قطعات پازل است.

تدوینگر با استفاده از تکنیک «برش متقاطع» (Cross-cutting) بین صحبت‌های محمدرضا شکری و افرادی که ادعای او را زیر سوال می‌برند، نوعی دادگاه غیررسمی ایجاد کرده است. این شیوه تدوین باعث می‌شود که مخاطب مدام در حال قضاوت باشد و نتواند به راحتی به یک نتیجه قطعی برسد. این همان ویژگی فنی است که بعداً در ساختار دراماتیک فیلم «قهرمان» نیز به وضوح دیده می‌شود.

نسخه استاندارد و پخش شده این مستند حدود ۴۵ دقیقه است. با این حال، طبق گفته‌های کارگردان، بیش از ۲۰ ساعت راش و مصاحبه ضبط شده وجود دارد که بخش‌های زیادی از آن به دلیل محدودیت‌های زمانی و حفظ ریتم اثر، در نسخه نهایی استفاده نشده است. این راش‌های استفاده نشده بعدها به عنوان یکی از مدارک اصلی در دادگاه برای اثبات مالکیت فکری ارائه شدند.

اگرچه مستند با بودجه کمی ساخته شده، اما از نظر استانداردهای بصری و روایی، پتانسیل حضور در بازارهای بین‌المللی را دارد. اصلاح رنگ و نور (Color Grading) در نسخه‌های بعدی که برای ارائه به دادگاه و جشنواره‌ها آماده شد، بهبود یافت. با این حال، ارزش اصلی این اثر نه در تکنیک‌های پیچیده بصری، بلکه در محتوای تکان‌دهنده و جسارت در مواجهه با سوژه است.

برخی منتقدان سینمای مستند معتقدند که «دو سر برد، دو سر باخت» به دلیل واقعی بودن سوژه و عدم استفاده از بازیگر، تاثیرگذاری عمیق‌تری دارد. در مستند، لرزش‌های دست سوژه یا لکنت‌های زبان او هنگام دروغ گفتن یا پنهان‌کاری، واقعی است و هیچ بازیگری نمی‌تواند آن را به طور کامل بازسازی کند. این «آنِ» مستند، مزیتی فنی است که در نسخه داستانی به یک نمایش کنترل‌شده تبدیل شده است.

این مستند با بودجه‌ای بسیار اندک و به صورت کاملاً مستقل تولید شده است. هزینه‌های اصلی شامل ایاب و ذهاب به شیراز، اجاره محدود تجهیزات و هزینه‌های فنی تدوین بوده که توسط خود آزاده مسیح‌زاده تامین شده است. تخمین زده می‌شود که هزینه تولید آن در سال ۱۳۹۳ کمتر از ۱۰ میلیون تومان بوده باشد، که در مقایسه با بودجه‌های میلیاردی فیلم‌های سینمایی ناچیز است.

خیر، به عنوان یک پروژه کلاسی و دانشجویی، هیچ دستمزدی برای کارگردان یا عوامل در نظر گرفته نشده بود. هدف اصلی از ساخت این اثر، یادگیری و ارائه در کارگاه آموزشی بود. با این حال، پس از بروز اختلافات حقوقی، بحث خسارات مادی ناشی از بهره‌برداری تجاری از ایده این مستند در فیلم «قهرمان» مطرح شد که ارقام بسیار بالایی را شامل می‌شود.

فیلم «قهرمان» به کارگردانی اصغر فرهادی موفق شد در سطح بین‌المللی بیش از ۵ میلیون دلار در گیشه بفروشد. علاوه بر فروش گیشه، قراردادهای پخش با پلتفرم‌هایی مانند آمازون استودیوز مبالغ کلانی را نصیب سازندگان کرد. این تفاوت فاحش درآمدی بین یک مستند دانشجویی و یک فیلم بلاک‌باستر هنری، یکی از انگیزه‌های اصلی برای پیگیری حقوق مادی در پرونده سرقت ادبی بود.

بله، در شکایت مطرح شده، علاوه بر اعاده حیثیت و ذکر نام در تیتراژ، درخواست تسهیم در درآمدهای حاصل از فروش فیلم «قهرمان» نیز مطرح شده بود. طبق قوانین حق مولف در بسیاری از کشورها، اگر ثابت شود اثری بر پایه اثر دیگری ساخته شده، مولف اصلی مستحق دریافت درصدی از سود حاصل از فروش و بهره‌برداری‌های تجاری آن اثر خواهد بود.

پیگیری پرونده‌ای در این سطح علیه یکی از مشهورترین فیلم‌سازان جهان، هزینه‌های حقوقی بسیار سنگینی دارد. آزاده مسیح‌زاده با حمایت برخی نهادهای صنفی و وکلایی که به صورت داوطلبانه یا با دستمزدهای تعدیل شده همکاری کردند، توانست پرونده را پیش ببرد. در مقابل، تیم حقوقی فرهادی شامل وکلای تراز اول ایران و فرانسه بود که هزینه‌های گزافی را برای دفاع از او دریافت کردند.

در زمان اکران در جشنواره‌های داخلی، مبالغ ناچیزی به عنوان جایزه بهترین مستند به این اثر تعلق گرفت که صرفاً بخشی از هزینه‌های اولیه تولید را پوشش داد. این جوایز بیشتر جنبه معنوی و اعتباری داشتند تا مالی. اما همین جوایز در دادگاه به عنوان سندی برای اثبات دیده شدن و رسمیت یافتن مستند پیش از ساخته شدن فیلم «قهرمان» مورد استفاده قرار گرفتند.

از نظر اقتصادی، این جنجال یک شمشیر دو لبه بود. از یک سو نام او در سطح بین‌المللی مطرح شد که می‌تواند در آینده به جذب سرمایه برای پروژه‌های بعدی کمک کند، اما از سوی دیگر، درگیری در یک پرونده حقوقی طولانی و تقابل با یک چهره قدرتمند، ریسک همکاری با او را برای برخی تهیه‌کنندگان داخلی افزایش داد. ارزش معنوی این ایستادگی اما در جامعه سینمایی بسیار بالا ارزیابی شد.

محمدرضا شکری مدعی است که نه تنها سودی از این جنجال‌ها نبرده، بلکه به دلیل بازنمایی زندگی‌اش در فیلم «قهرمان» دچار مشکلات شخصی و خانوادگی شده است. او در مقطعی اعلام کرد که قصد دارد علیه سازندگان فیلم «قهرمان» شکایت کرده و درخواست غرامت کند، چرا که معتقد است از داستان زندگی او بدون رضایت و پرداخت حق‌الزحمه برای مقاصد تجاری استفاده شده است.

در حال حاضر به دلیل پرونده‌های باز حقوقی، توزیع گسترده و تجاری این مستند با محدودیت‌هایی روبروست. اگر این مستند بخواهد در پلتفرم‌هایی مانند فیلیمو یا نماوا اکران شود، حق پخش آن با توجه به حواشی موجود می‌تواند رقم قابل توجهی باشد. با این حال، هدف فعلی فیلم‌ساز بیشتر اثبات حقانیت است تا کسب درآمد مستقیم از فروش خودِ مستند.

پس از کش‌وقوس‌های فراوان، در آخرین حکم صادره از سوی مراجع قضایی ایران در سال ۱۴۰۳، اصغر فرهادی از اتهام سرقت ادبی تبرئه شد. دادگاه اعلام کرد که ایده مستند بر اساس یک واقعه خبری بوده و این واقعه جزو اموال عمومی محسوب می‌شود. با این حال، این حکم با اعتراض شدید مسیح‌زاده و بخشی از بدنه سینمای مستند روبرو شد که معتقد بودند تفاوت ایده و اجرا نادیده گرفته شده است.

با توجه به اینکه فیلم «قهرمان» محصول مشترک ایران و فرانسه است، شکایتی نیز در دادگاه‌های فرانسه مطرح شد. سیستم حقوقی فرانسه در زمینه کپی‌رایت (Droit d'auteur) بسیار سخت‌گیرانه عمل می‌کند. دادگاه فرانسه بررسی‌های مستقلی را درباره شباهت‌های ساختاری انجام داد، اما با صدور حکم در ایران، روند پرونده در فرانسه نیز تحت تاثیر قرار گرفت و هنوز حکم قطعی بین‌المللی که منجر به توقف پخش فیلم شود، صادر نشده است.

یکی از نقاط کلیدی پرونده، برگه کاغذی بود که فرهادی از مسیح‌زاده خواسته بود امضا کند. در این برگه قید شده بود که ایده مستند متعلق به فرهادی است. مسیح‌زاده مدعی است که این امضا تحت فشار روانی و در شرایطی گرفته شده که او به عنوان شاگرد نمی‌توانسته به استاد نه بگوید. دادگاه در ابتدا این سند را معتبر ندانست اما در مراحل بعدی، این موضوع مورد بحث‌های حقوقی پیچیده‌ای قرار گرفت.

هیئت داوری خانه سینما پس از بررسی هر دو اثر، در ابتدا شباهت‌ها را فراتر از یک اقتباس ساده از خبر دانست. از نظر حقوقی، اگر جزئیات خلاقانه، زاویه دید و نحوه چیدمان وقایع که توسط مستندساز خلق شده، در فیلم داستانی تکرار شود، مصداق نقض حق مولف است. با این حال، نظرات کارشناسی در طول زمان تغییر کرد و در نهایت به نفع فرهادی چربید.

بله، اصغر فرهادی در واکنش به ادعاهای مسیح‌زاده، شکایتی را تحت عنوان «نشر اکاذیب» و «اعاده حیثیت» علیه او مطرح کرد. فرهادی معتقد بود که مسیح‌زاده با اتهامات بی‌پایه، اعتبار بین‌المللی او را خدشه‌دار کرده است. این شکایت متقابل، فشار حقوقی بر روی مستندساز جوان را دوچندان کرد و پرونده را به یک جنگ تمام‌عیار حقوقی تبدیل نمود.

این اصلی‌ترین پرسش حقوقی پرونده است. وکلای فرهادی می‌گویند واقعیت (خبر روزنامه) متعلق به کسی نیست (Public Domain). اما حقوقدانان کپی‌رایت معتقدند «بیان» (Expression) آن واقعیت در مستند، که شامل انتخاب مصاحبه‌ها و ترتیب وقایع است، متعلق به مسیح‌زاده است. نقض کپی‌رایت زمانی رخ می‌دهد که این «بیان خاص» بدون اجازه در اثر دیگری کپی شود، حتی اگر منبع اولیه یک خبر واقعی باشد.

دادگاه چندین کارشناس رسمی در امور سینمایی را مامور کرد تا هر دو فیلم را ثانیه به ثانیه با هم مقایسه کنند. گزارش‌های اولیه کارشناسان حاکی از شباهت‌های بسیار زیاد در جزئیاتی بود که در خبرهای روزنامه وجود نداشت و فقط در مستند مسیح‌زاده دیده می‌شد. این گزارش‌ها مبنای صدور حکم مجرمیت اولیه برای فرهادی در مرحله بازپرسی شد، هرچند در مراحل بالاتر نقض گردید.

قطعاً. این پرونده به یکی از مهم‌ترین کدهای حقوقی در تاریخ سینمای ایران تبدیل شده است. بسیاری از مستند سازان اکنون نگران هستند که سوژه‌های تحقیقی آن‌ها توسط فیلم‌سازان بزرگتر مصادره شود. این جنجال باعث شده است که بحث لزوم اصلاح قانون حمایت از حقوق مولفان و مصنفان (مصوب ۱۳۴۸) و شفاف‌سازی حقوق هنرجویان در کارگاه‌های آموزشی به طور جدی در محافل قانونی مطرح شود.

نهادهای بین‌المللی مانند آکادمی اسکار و جشنواره کن معمولاً در اختلافات حقوقی داخلی کشورها دخالت مستقیم نمی‌کنند، مگر اینکه حکم قطعی صادر شود. با این حال، این جنجال باعث شد که فیلم «قهرمان» در فصل جوایز تحت تاثیر قرار بگیرد و برخی منتقدان بین‌المللی در نقدهای خود به این حواشی اشاره کنند. این موضوع نشان داد که اعتبار اخلاقی در سینمای امروز به اندازه کیفیت فنی اهمیت دارد.