راهنمای سامانه نظارت بر اجرای استاندارد isom.isiri.gov.ir

سامانه ISOM که زیر نظر سازمان ملی استاندارد ایران فعالیت می‌کند، یک پلتفرم جامع و یکپارچه برای مدیریت تمامی فرآیندهای مربوط به کیفیت و استانداردسازی کالاها و خدمات در کشور است. هدف اصلی این سامانه، هوشمندسازی نظارت‌ها، حذف مراجعات حضوری، شفاف‌سازی فرآیند صدور پروانه استاندارد و ایجاد یک بانک اطلاعاتی دقیق از واحدهای تولیدی و خدماتی است. این سامانه با اتصال به پنجره واحد خدمات هوشمند دولت، امکان رصد دقیق چرخه عمر کیفیت محصول از مرحله تولید تا عرضه در بازار (طرح طاها) را فراهم می‌آورد.

مخاطبان این سامانه طیف گسترده‌ای را شامل می‌شوند که از جمله مهم‌ترین آن‌ها می‌توان به تولیدکنندگان محصولات صنعتی و غذایی، ارائه‌دهندگان خدمات مشمول استاندارد اجباری، مدیران کنترل کیفیت واحدهای تولیدی، آزمایشگاه‌های همکار سازمان استاندارد، بازرسان شرکت‌های تایید صلاحیت شده و کارشناسان ادارات کل استاندارد استان‌ها اشاره کرد. همچنین بازرگانان فعال در حوزه صادرات و واردات برای دریافت گواهی‌های انطباق (COC/VOC) ملزم به استفاده از بخش‌های مربوطه در این سامانه جامع هستند.

طرح طاها یکی از حیاتی‌ترین بخش‌های عملیاتی سامانه ISOM است که بر نظارت در سطح بازار (Post-Market Surveillance) تمرکز دارد. در این طرح، بازرسان با مراجعه به مراکز عرضه و فروشگاه‌ها، کالاهای دارای نشان استاندارد را به صورت تصادفی خریداری و نتایج بازرسی را در سامانه ثبت می‌کنند. اگر کالایی در بازار با استانداردهای ثبت شده در سامانه مغایرت داشته باشد، سیستم به صورت خودکار هشدارهای لازم را صادر کرده و فرآیند تعلیق یا ابطال پروانه واحد تولیدی متخلف را در کارتابل کارشناسان قرار می‌دهد.

بله، طبق قوانین جاری سازمان ملی استاندارد ایران، تمامی واحدهای تولیدی که محصولات آن‌ها مشمول استاندارد اجباری است، موظف به ثبت‌نام و فعالیت در سامانه ISOM هستند. حتی برای واحدهایی که دارای استاندارد تشویقی هستند، مدیریت فرآیندهای تمدید و نظارت از طریق این سامانه انجام می‌شود. عدم ثبت‌نام یا عدم به‌روزرسانی اطلاعات در این سامانه به منزله توقف فعالیت‌های قانونی نظارتی تلقی شده و می‌تواند منجر به عدم تمدید پروانه کاربرد علامت استاندارد و جرایم قانونی سنگین شود.

درگاه ملی مجوزها (mojavez.ir) به عنوان یک هاب مرکزی برای شروع کسب‌وکار و دریافت مجوزهای اولیه عمل می‌کند، اما سامانه ISOM یک سامانه تخصصی و عملیاتی برای مدیریت فنی استانداردها است. در واقع، متقاضی ابتدا درخواست خود را در درگاه ملی مجوزها ثبت کرده و پس از احراز هویت، برای طی کردن مراحل تخصصی نظیر معرفی مدیر کنترل کیفیت، ثبت نتایج آزمون آزمایشگاهی و بازرسی‌های فنی به سامانه ISOM هدایت می‌شود. ISOM مسئولیت پایش مستمر کیفیت را بر عهده دارد در حالی که درگاه ملی مجوزها ناظر بر تسهیل صدور مجوز است.

اگرچه سامانه ISOM بخش‌های مدیریتی دارد، اما پایگاه داده آن منبع اصلی استعلامات عمومی است. مصرف‌کنندگان می‌توانند با ارسال کد ۱۰ رقمی ذیل علامت استاندارد به سامانه پیامکی ۱۰۰۰۱۵۱۷، اطلاعات محصول را دریافت کنند. این اطلاعات مستقیماً از دیتابیس ISOM فراخوانی می‌شود. همچنین در پورتال اصلی، بخشی برای استعلام پروانه‌های معتبر وجود دارد که لیست تمامی واحدهای دارای پروانه فعال، تعلیق شده یا ابطال شده را به صورت شفاف در اختیار عموم مردم و نهادهای نظارتی قرار می‌دهد.

بله، یکی از زیرسیستم‌های مهم ISOM مربوط به ارزیابی انطباق کالاهای وارداتی است. واردکنندگان موظف هستند اسناد فنی و گواهی‌های بازرسی در مبدأ (IC) را در بخش مربوطه بارگذاری کنند. کارشناسان استاندارد در مبادی ورودی و گمرکات کشور، با استفاده از داده‌های ثبت شده در سامانه، نسبت به نمونه‌برداری و تطبیق کالا با استانداردهای ملی ایران اقدام می‌کنند. بدون تاییدیه نهایی در این سامانه، امکان ترخیص قطعی کالا از گمرکات برای کالاهای مشمول استاندارد اجباری وجود نخواهد داشت.

این سامانه زیرمجموعه‌ای از ISOM است که وظیفه مدیریت صلاحیت حرفه‌ای افرادی را دارد که به عنوان نماینده سازمان استاندارد در واحدهای تولیدی مستقر هستند. فرآیند معرفی مدیر کنترل کیفیت توسط واحد تولیدی، بررسی مدارک تحصیلی، گذراندن دوره‌های آموزشی تخصصی، صدور پروانه تایید صلاحیت و تمدید سالانه آن تماماً در این بخش انجام می‌شود. مدیران کنترل کیفیت موظف هستند گزارش‌های دوره‌ای و موارد عدم انطباق تولید را به صورت آنلاین در این سامانه برای سازمان استاندارد ارسال کنند.

سامانه ISOM به طور مستقیم با سامانه مدیریت شکایات سازمان استاندارد در ارتباط است. کاربران می‌توانند در صورت مشاهده کالای بی‌کیفیت یا جعل علامت استاندارد، گزارش خود را ثبت کنند. این گزارش‌ها بر اساس شناسه واحد تولیدی که در ISOM ثبت شده، مستقیماً به کارتابل بازرس مربوطه در استان ذیربط ارجاع داده می‌شود. شفافیت در پیگیری شکایات یکی از ویژگی‌های کلیدی این سیستم است که اجازه می‌دهد شاکی از مراحل بررسی و نتیجه نهایی بازرسی و آزمون مجدد محصول مطلع شود.

فرآیند با ثبت‌نام در درگاه ملی مجوزها و هدایت به ISOM آغاز می‌شود. مراحل عبارتند از: ۱. تکمیل اطلاعات واحد تولیدی و بارگذاری مدارک ثبتی. ۲. معرفی و تایید مدیر کنترل کیفیت. ۳. درخواست بازرسی فنی از خط تولید. ۴. نمونه‌برداری توسط بازرس و ارسال به آزمایشگاه همکار. ۵. بارگذاری نتایج آزمون در سامانه توسط آزمایشگاه. ۶. بررسی نهایی توسط کارشناس استاندارد و طرح در کمیته علائم. در صورت تایید، پروانه الکترونیکی صادر شده و کد ۱۰ رقمی اختصاصی به واحد تخصیص می‌یابد.

برای معرفی مدیر جدید، ابتدا باید فرد مورد نظر در سامانه به عنوان شخص حقیقی ثبت‌نام کرده و مدارک تحصیلی و سوابق آموزشی خود را بارگذاری کند. سپس مدیر واحد تولیدی در کارتابل خود، کد ملی فرد را وارد کرده و درخواست انتصاب وی را ثبت می‌کند. پس از بررسی مدارک توسط واحد آموزش اداره استاندارد استان و در صورت نیاز، برگزاری مصاحبه یا آزمون، حکم تایید صلاحیت صادر می‌شود. تمامی این مراحل به صورت الکترونیکی است و نیاز به ارائه فیزیکی مدارک به اداره استاندارد وجود ندارد.

پروانه‌های استاندارد معمولاً دارای اعتبار یک تا سه ساله هستند. سیستم ISOM از ۳۰ روز قبل از انقضا، هشدارهای لازم را به واحد تولیدی ارسال می‌کند. واحد تولیدی باید درخواست تمدید را ثبت کرده و هزینه بازرسی را پرداخت نماید. فرآیند تمدید شامل بازرسی مجدد از خط تولید، اطمینان از استمرار شرایط کیفی و تایید نهایی نتایج آزمون‌های ادواری در طول سال گذشته است. در صورت عدم وجود نمره منفی در سوابق واحد در سامانه، فرآیند تمدید با سرعت بالایی به صورت سیستمی نهایی می‌شود.

هنگامی که آزمایشگاه همکار نتیجه آزمون «عدم انطباق» را در سامانه ثبت می‌کند، بلافاصله وضعیتی قرمز برای محصول ایجاد می‌شود. واحد تولیدی موظف است ظرف مهلت قانونی (معمولاً ۱۰ روز) نسبت به نتیجه اعتراض کند یا اقدامات اصلاحی انجام دهد. در صورت پذیرش خطا، واحد باید علت را ریشه‌یابی کرده و پس از رفع نقص، درخواست نمونه‌برداری مجدد را در سامانه ثبت کند. اگر آزمون مجدد نیز مردود شود، سامانه به طور خودکار فرآیند تعلیق پروانه را آغاز کرده و اجازه فروش محصول با نشان استاندارد سلب می‌شود.

آزمایشگاه‌های بخش خصوصی که متقاضی همکاری با سازمان استاندارد هستند، باید در بخش «تایید صلاحیت» سامانه ثبت‌نام کنند. این فرآیند شامل بارگذاری گواهینامه ISO/IEC 17025، لیست تجهیزات، کالیبراسیون دستگاه‌ها و رزومه پرشنا فنی است. پس از ارزیابی میدانی توسط تیم ارزیاب سازمان و ثبت گزارش مثبت در سامانه، دامنه فعالیت آزمایشگاه تایید شده و دسترسی لازم برای ثبت نتایج آزمون واحدهای تولیدی در سامانه ISOM به آن‌ها داده می‌شود. نظارت بر عملکرد این آزمایشگاه‌ها نیز به صورت مستمر از طریق سامانه انجام می‌گیرد.

اگر یک واحد تولیدی قصد داشته باشد محصول جدیدی را تحت همان پروانه قبلی یا با پروانه جدید تولید کند، باید درخواست «توسعه دامنه» را در سامانه ISOM ثبت نماید. این فرآیند مستلزم بارگذاری مستندات فنی محصول جدید، استانداردهای مرجع و در صورت لزوم، معرفی خط تولید مجزا است. پس از ثبت درخواست، فرآیند بازرسی و نمونه‌برداری دقیقاً مشابه اخذ پروانه اولیه برای محصول جدید طی می‌شود و در نهایت، ردیف جدیدی به پروانه الکترونیکی واحد در سامانه اضافه خواهد شد.

مدیران کنترل کیفیت موظف هستند در پایان هر ماه شمسی، وارد کارتابل اختصاصی خود شده و فرم‌های گزارش عملکرد را تکمیل کنند. این گزارش‌ها شامل آمار تولید، تعداد آزمون‌های انجام شده در آزمایشگاه واحد، موارد عدم انطباق شناسایی شده و اقدامات اصلاحی صورت گرفته است. عدم ثبت این گزارش‌ها در سامانه منجر به کسر امتیاز منفی برای مدیر کنترل کیفیت و واحد تولیدی شده و در زمان تمدید پروانه تایید صلاحیت، به عنوان یک امتیاز منفی جدی لحاظ خواهد شد.

تعلیق یا ابطال پروانه می‌تواند به صورت سیستمی (به دلیل انقضای تاریخ اعتبار) یا به صورت دستی (توسط کارشناس به دلیل تخلفات کیفی) انجام شود. در هر دو حالت، وضعیت واحد در بخش استعلامات عمومی سامانه بلافاصله به «تعلیق» یا «ابطال» تغییر می‌کند. پس از ثبت این وضعیت، واحد تولیدی حق درج علامت استاندارد روی محصولات خود را ندارد. برای رفع تعلیق، واحد باید مستندات رفع نقص را بارگذاری کرده و پس از تایید بازرس و انجام آزمون مجدد موفق، وضعیت پروانه در سامانه به «معتبر» بازگردانده شود.

صادرکنندگان باید در بخش صادرات سامانه ISOM، اظهارنامه صادراتی خود را ثبت کنند. پس از ثبت اطلاعات محموله و مقصد، بازرس سازمان یا شرکت بازرسی تایید صلاحیت شده به محل بارگیری اعزام شده و نمونه‌برداری انجام می‌دهد. نتایج آزمون در سامانه بارگذاری شده و در صورت انطباق با استانداردهای کشور مقصد یا استانداردهای بین‌المللی مورد قبول، گواهی COC (Certificate of Conformity) به صورت الکترونیکی صادر می‌شود که دارای کد رهگیری قابل استعلام بین‌المللی است.

برای امنیت بیشتر و یکپارچگی داده‌ها، ورود به ISOM تنها از طریق پنجره ملی خدمات هوشمند دولت (my.gov.ir) امکان‌پذیر است. کاربر پس از انتخاب گزینه ورود، به درگاه دولت هدایت شده و با وارد کردن شماره همراه (که باید به نام خود فرد باشد) و کد ملی، رمز یکبار مصرف دریافت می‌کند. پس از احراز هویت موفق، سیستم به طور خودکار نقش کاربر (تولیدکننده، مدیر کنترل کیفیت یا کارشناس) را تشخیص داده و او را به کارتابل مربوطه در محیط ISOM منتقل می‌کند.

سامانه ISOM یک پلتفرم تحت وب (Web-based) است، لذا نیاز به نصب نرم‌افزار خاصی ندارد. با این حال، برای عملکرد صحیح فرم‌ها و بخش‌های گرافیکی، استفاده از آخرین نسخه مرورگرهای Google Chrome یا Mozilla Firefox توصیه می‌شود. همچنین به دلیل بارگذاری اسناد با حجم بالا، حداقل سرعت اینترنت ۴ مگابیت بر ثانیه پیشنهاد می‌گردد. برای بخش‌هایی که نیاز به امضای دیجیتال دارند، نصب درایورهای مربوط به توکن‌های سخت‌افزاری امضای الکترونیک روی سیستم عامل ویندوز (نسخه ۷ به بالا) الزامی است.

از آنجایی که ورود از طریق پنجره واحد دولت انجام می‌شود، بازیابی رمز عبور باید از طریق سامانه my.gov.ir صورت گیرد. اما اگر کاربر در داخل سامانه ISOM با خطای عدم تطبیق کد ملی و شماره همراه مواجه شود، باید اطلاعات خود را در سامانه «شاهکار» بررسی کند. در صورت بروز خطاهای فنی سیستمی (مانند خطای ۵۰۰ یا عدم نمایش کارتابل)، کاربران می‌توانند از طریق بخش «پشتیبانی فنی» در صفحه نخست سامانه، تیکت ارسال کرده یا با شماره‌های پشتیبانی اداره کل استاندارد استان خود تماس بگیرند.

برای بارگذاری مدارک ثبتی، نقشه‌های فنی و نتایج آزمون، سامانه عمدتاً از فرمت PDF و JPG پشتیبانی می‌کند. حداکثر حجم مجاز برای هر فایل معمولاً ۲ مگابایت تعیین شده است تا سرعت پردازش سرورها حفظ شود. برای ویدئوهای مربوط به بازرسی‌های مجازی (در موارد خاص)، محدودیت حجم تا ۲۰ مگابایت افزایش می‌یابد. توصیه می‌شود کاربران پیش از بارگذاری، تصاویر را بهینه‌سازی کرده و فایل‌های متنی را حتماً به فرمت PDF تبدیل کنند تا از به‌هم‌ریختگی فونت‌ها جلوگیری شود.

در حال حاضر سازمان ملی استاندارد اپلیکیشن رسمی تحت عنوان ISOM برای مدیریت کارتابل تولیدکنندگان عرضه نکرده است، اما وب‌سایت سامانه به صورت کاملاً «واکنش‌گرا» (Responsive) طراحی شده و تمامی قابلیت‌های آن از طریق مرورگر گوشی‌های هوشمند در دسترس است. بازرسان سازمان البته از نسخه اختصاصی و اپلیکیشن‌های داخلی برای ثبت نتایج بازرسی در محل (طرح طاها) استفاده می‌کنند که مستقیماً به دیتابیس مرکزی متصل است و امکان ثبت موقعیت مکانی (GPS) بازرسی را دارد.

سامانه ISOM در مرکز داده‌های امن سازمان ملی استاندارد میزبانی می‌شود و از پروتکل‌های رمزنگاری SSL برای انتقال داده‌ها استفاده می‌کند. دسترسی به اطلاعات هر واحد تولیدی تنها برای مدیران مجاز، کارشناس پرونده و بازرس مربوطه امکان‌پذیر است. تمامی فعالیت‌ها در سامانه (Log) ثبت شده و هرگونه دسترسی غیرمجاز یا تغییر در نتایج آزمون قابل ردیابی است. همچنین، لایه‌های امنیتی فایروال‌های دولتی از نشت اطلاعات حساس تجاری و فرمولاسیون محصولات به بیرون از سازمان جلوگیری می‌کنند.

پس از ثبت هر درخواست (مانند درخواست صدور پروانه یا تمدید)، سامانه یک کد رهگیری منحصر‌به‌فرد صادر می‌کند. کاربران می‌توانند با ورود به بخش «کارتابل من» و سپس قسمت «درخواست‌های در جریان»، آخرین وضعیت پرونده خود را مشاهده کنند. وضعیت‌ها شامل مواردی نظیر «در انتظار بازرسی»، «در انتظار نتیجه آزمایشگاه»، «نیاز به اصلاح مدارک» و «تایید نهایی» است. همچنین سیستم از طریق پیامک، تغییرات وضعیت‌های کلیدی را به شماره همراه ثبت شده در سامانه اطلاع‌رسانی می‌کند.

در حال حاضر سامانه ISOM به صورت یک پلتفرم بسته عمل می‌کند و API عمومی برای اتصال مستقیم نرم‌افزارهای حسابداری یا ERP واحدهای تولیدی ارائه نداده است. با این حال، برای شرکت‌های بسیار بزرگ و هلدینگ‌ها، رایزنی‌هایی جهت ایجاد بسترهای تبادل داده (Web Services) برای انتقال خودکار نتایج آزمون‌های داخلی به سامانه استاندارد در جریان است. فعلاً تمامی داده‌ها باید به صورت دستی یا از طریق بارگذاری فایل‌های اکسل استاندارد در بخش‌های مشخص شده وارد شوند.

اگر سامانه به دلیل به‌روزرسانی یا اختلالات زیرساختی از دسترس خارج شود، سازمان ملی استاندارد معمولاً طی اطلاعیه‌ای رسمی، مهلت‌های قانونی را تمدید می‌کند. در این شرایط، کاربران باید از صفحه خطا اسکرین‌شات تهیه کرده و در صورت تداوم مشکل، موضوع را به واحد انفورماتیک اداره کل استاندارد استان اطلاع دهند. توصیه می‌شود واحدهای تولیدی فرآیندهای تمدید خود را به روزهای پایانی موکول نکنند تا در صورت بروز مشکلات فنی، دچار تعلیق ناخواسته پروانه نشوند.

ثبت‌نام اولیه و ایجاد حساب کاربری در سامانه ISOM به خودی خود رایگان است. اما برای فعال‌سازی کارتابل و شروع فرآیند نظارتی، واحد تولیدی باید هزینه‌های مربوط به «حق عضویت سالانه» و «هزینه خدمات سیستمی» را طبق تعرفه‌های مصوب هیئت وزیران پرداخت کند. این مبالغ هر ساله تغییر کرده و بر اساس نوع واحد تولیدی (صنفی یا صنعتی) و تعداد محصولات متفاوت است. پرداخت تمامی این هزینه‌ها به صورت آنلاین و از طریق درگاه‌های بانکی متصل به سامانه انجام می‌شود.

هزینه بازرسی بر اساس «نفر-ساعت» کار کارشناسی و فاصله واحد تولیدی تا مرکز استاندارد محاسبه می‌گردد. تعرفه هر ساعت بازرسی فنی توسط سازمان ملی استاندارد ابلاغ می‌شود. علاوه بر این، هزینه ایاب و ذهاب بازرس و در صورت نیاز، هزینه اقامت بر عهده واحد تولیدی است. در طرح طاها (بازرسی از بازار)، هزینه خرید کالا از مغازه و ارسال به آزمایشگاه نیز ابتدا توسط سازمان پرداخت شده و سپس طبق قانون، صورت‌حساب آن برای واحد تولیدی در سامانه ISOM صادر می‌گردد.

هزینه آزمون یکی از متغیرترین هزینه‌ها در سامانه ISOM است. این مبلغ بستگی به نوع محصول، تعداد پارامترهای مورد آزمون (طبق استاندارد ملی مربوطه) و پیچیدگی تجهیزات مورد نیاز دارد. آزمایشگاه‌های همکار موظف هستند طبق تعرفه مصوب سازمان استاندارد عمل کنند. لیست قیمت هر آزمون در سامانه برای هر محصول مشخص شده است. واحد تولیدی پس از انتخاب آزمایشگاه در سامانه، پیش‌فاکتور را دریافت کرده و پس از پرداخت، آزمایشگاه مجاز به ثبت نتیجه آزمون در سیستم خواهد بود.

هزینه تمدید پروانه معمولاً کمتر از هزینه صدور اولیه است، اما همچنان شامل بخش‌های ثابتی نظیر هزینه بازرسی مجدد و هزینه آزمون‌های ادواری می‌شود. همچنین مبلغی تحت عنوان «هزینه تمدید اعتبار پروانه» در سامانه ثبت شده است که باید واریز گردد. اگر واحد تولیدی در طول سال نمرات کیفی بالایی کسب کرده باشد و بازرسی‌های طرح طاها از آن واحد بدون نقص باشد، ممکن است در برخی موارد مشمول تخفیف در تعداد آزمون‌های مورد نیاز برای تمدید شود.

مدیران کنترل کیفیت برای حفظ صلاحیت خود موظف به گذراندن حداقل ۲۰ ساعت دوره آموزشی در سال هستند. هزینه این دوره‌ها توسط مراکز آموزشی تایید صلاحیت شده (رابطین آموزشی) تعیین می‌شود و بر عهده واحد تولیدی یا خود فرد است. پس از پایان دوره، گواهینامه در سامانه ISOM بارگذاری می‌شود. هزینه صدور و تمدید «پروانه تایید صلاحیت مدیر کنترل کیفیت» نیز مبلغ جداگانه‌ای است که به حساب خزانه دولت از طریق سامانه واریز می‌گردد.

استرداد وجه در سامانه ISOM فرآیند پیچیده‌ای دارد. اگر هزینه واریز شده به حساب خزانه دولت باشد (مانند حق تمبر یا جریمه‌ها)، بازگشت آن مستلزم طی مراحل اداری طولانی با نامه‌نگاری به اداره کل دارایی است. اما اگر هزینه مربوط به خدمات آزمایشگاهی یا بازرسی باشد و هنوز خدماتی ارائه نشده باشد، با تایید کارشناس استاندارد، مبلغ می‌تواند در حساب واحد تولیدی برای درخواست‌های آتی ذخیره شود یا توسط شرکت بازرسی/آزمایشگاه عودت داده شود.

سامانه ISOM به محض انقضای تاریخ پروانه، وضعیت آن را به «منقضی شده» تغییر می‌دهد. فعالیت تولیدی با پروانه منقضی شده غیرقانونی است و در صورت شناسایی توسط بازرسان، واحد تولیدی به مراجع قضایی معرفی می‌شود. جریمه نقدی دیرکرد بر اساس ضریبی از حقوق پایه و حجم تولید واحد محاسبه می‌شود. علاوه بر جریمه مالی، واحد متخلف ممکن است برای مدتی از دریافت خدمات در سامانه محروم شده و نام آن در لیست سیاه واحدهای غیرمجاز منتشر شود.

بله، تعرفه خدمات صادراتی و وارداتی به دلیل حساسیت‌های بین‌المللی و نیاز به بررسی استانداردهای خارجی معمولاً بالاتر از تعرفه‌های داخلی است. این هزینه‌ها شامل بررسی اسناد (Document Review)، بازرسی فیزیکی محموله در گمرک یا انبار، و صدور گواهی با هولوگرام امنیتی است. مبالغ این خدمات معمولاً بر اساس ارزش پروفرما (ارزش دلاری کالا) یا وزن محموله محاسبه می‌شود که جزئیات دقیق آن در بخش ارزیابی انطباق سامانه ISOM قابل مشاهده است.

واحدهای تولیدی بابت استفاده از علامت استاندارد روی محصولات خود، مبلغی را به عنوان «کارمزد خدماتی» به سازمان ملی استاندارد پرداخت می‌کنند. این مبلغ معمولاً درصدی بسیار اندک از فروش یا تیراژ تولید است که در فواصل زمانی مشخص (مثلاً سالانه) محاسبه و در سامانه ISOM اعلام می‌شود. این درآمدها صرف توسعه آزمایشگاه‌های مرجع و ارتقای زیرساخت‌های کیفی کشور می‌گردد. عدم پرداخت این کارمزد می‌تواند مانع از تمدید پروانه در دوره‌های بعدی شود.

طبق ماده ۵۲۵ قانون مجازات اسلامی و قانون تقویت و توسعه نظام استاندارد، هر کس علامت استاندارد ایران را بدون داشتن پروانه معتبر به کار برد یا آن را جعل کند، به حبس از شش ماه تا دو سال و جزای نقدی سنگین محکوم خواهد شد. سامانه ISOM به عنوان مرجع رسمی، تمامی موارد تخلف را به صورت مستند به دادسراهای جرایم اقتصادی ارجاع می‌دهد. همچنین، دادگاه می‌تواند حکم به امحای کالاهای فاقد استاندارد و تعطیلی موقت یا دائم واحد تولیدی صادر کند.

مدیر کنترل کیفیت از نظر قانونی ضامن کیفیت محصولات خروجی از کارخانه است. اگر محصولی با تایید وی وارد بازار شود و مشخص گردد که با استانداردهای ملی مغایرت داشته و منجر به خسارت جانی یا مالی به مصرف‌کننده شده است، مدیر کنترل کیفیت به همراه مدیرعامل واحد تولیدی مسئولیت تضامنی دارند. در سامانه ISOM، تمامی تاییدیه های کیفی با نام مدیر مربوطه ثبت می‌شود که در مراجع قضایی به عنوان سند رسمی علیه وی قابل استناد خواهد بود.

بله، طبق دستورالعمل‌های سازمان استاندارد، واحد تولیدی حق دارد ظرف مدت ۱۰ روز کاری پس از ابلاغ نتیجه آزمون در سامانه، اعتراض کتبی خود را ثبت کند. در این صورت، نمونه شاهد (که در زمان نمونه‌برداری پلمب شده بود) به یک آزمایشگاه مرجع یا آزمایشگاه همکار دیگر (با توافق طرفین) ارسال می‌شود. نتیجه آزمون نمونه شاهد نهایی و قطعی است و در سامانه جایگزین نتیجه قبلی خواهد شد. اگر نتیجه دوم نیز مردود باشد، هزینه آزمون مجدد بر عهده واحد تولیدی خواهد بود.

کالاهایی که در طرح طاها از سطح بازار جمع‌آوری و مردود اعلام می‌شوند، طبق قانون «کالای غیر استاندارد» شناخته شده و عرضه آن‌ها جرم است. سازمان استاندارد موظف است نسبت به جمع‌آوری (Recall) این کالاها از تمام فروشگاه‌های کشور اقدام کند. هزینه جمع‌آوری و امحای این کالاها تماماً بر عهده تولیدکننده است. همچنین نام واحد تولیدی در لیست عمومی متخلفان قرار می‌گیرد که این موضوع تبعات حقوقی و برندینگ سنگینی برای شرکت به همراه خواهد داشت.

پروانه‌هایی که به صورت الکترونیکی در سامانه ISOM صادر می‌شوند و دارای QR Code و کد ۱۰ رقمی هستند، حکم سند رسمی دولتی را دارند. طبق قانون تجارت الکترونیک، این پروانه‌ها نیازی به مهر و امضای فیزیکی ندارند و در تمامی مراجع قضایی، بانک‌ها (برای دریافت تسهیلات) و گمرکات کشور معتبر هستند. استعلام آنلاین وضعیت پروانه از طریق سامانه، ملاک اصلی تایید صلاحیت واحد تولیدی برای تمامی نهادهای ذیربط در کشور است.

محصولات مشمول استاندارد اجباری، بدون داشتن پروانه معتبر در سامانه ISOM حق تولید و توزیع ندارند و فعالیت آن‌ها جرم محسوب می‌شود. اما استانداردهای تشویقی داوطلبانه هستند؛ با این حال، اگر واحدی داوطلبانه نشان استاندارد را دریافت کند، از نظر حقوقی موظف به رعایت تمامی الزامات استانداردهای اجباری است. یعنی در صورت افت کیفیت، همان مجازات‌های مربوط به استاندارد اجباری (تعلیق، ابطال و جریمه) برای واحد دارای استاندارد تشویقی نیز در سامانه اعمال خواهد شد.

مصرف‌کننده حق دارد بر اساس قانون حمایت از حقوق مصرف‌کنندگان، علیه واحد تولیدی که علامت استاندارد را جعل کرده یا محصول بی‌کیفیت عرضه نموده، در سازمان تعزیرات حکومتی یا دادگاه‌های عمومی طرح دعوی کند. اطلاعات استخراج شده از سامانه ISOM (مانند تاریخ انقضای پروانه در زمان خرید کالا) به عنوان مدرک کلیدی در دادگاه پذیرفته می‌شود. تولیدکننده موظف به جبران کامل خسارت وارده و در صورت لزوم، پرداخت دیه یا خسارات معنوی به مصرف‌کننده است.

طبق قانون انتشار و دسترسی آزاد به اطلاعات، سازمان استاندارد موظف است وضعیت اعتبار پروانه‌ها را به صورت عمومی منتشر کند، اما جزئیات فنی نظیر فرمولاسیون محصولات، نقشه‌های مهندسی و نتایج دقیق آزمون‌های داخلی واحدها که در سامانه بارگذاری شده، جزو اسرار تجاری محسوب می‌شود. افشای این اطلاعات توسط کارکنان سازمان یا بازرسان جرم تلقی شده و مشمول مجازات‌های اداری و قضایی سنگین است. دسترسی به این لایه‌ها در سامانه به شدت محدود و کنترل شده است.

پروانه استاندارد قائم به واحد تولیدی و شرایط فنی آن است، نه صرفاً شخص مالک. با این حال، در صورت تغییر مالکیت یا نام تجاری، مالک جدید موظف است ظرف مدت ۱۵ روز تغییرات را در سامانه ISOM ثبت و مدارک جدید (آگهی تغییرات روزنامه رسمی) را بارگذاری کند. در این شرایط، یک بازرسی «تطبیق شرایط» انجام می‌شود تا اطمینان حاصل شود که تغییر مالکیت منجر به افت کیفیت یا تغییر در خطوط تولید نشده است. پس از تایید، پروانه به نام مالک جدید اصلاح می‌گردد.