سامانه جستجوی شناسه ارزش TSC؛ راهنمای استعلام ارزش گمرکی

شناسه TSC مخفف عبارت Tariff Specification Code به معنای شناسه اختصاصی تعرفه است. این کد ۴ رقمی در انتهای کد ۸ رقمی تعرفه کالا (HS Code) قرار می‌گیرد و یک کد ۱۲ رقمی واحد را تشکیل می‌دهد. هدف اصلی این سامانه، استانداردسازی ارزش‌گذاری کالاها در گمرک جمهوری اسلامی ایران است. با استفاده از این شناسه، مشخصات فنی، مدل، برند و سال ساخت کالا به طور دقیق تفکیک شده و از اعمال سلیقه شخصی ارزیابان گمرکی در تعیین ارزش کالا جلوگیری می‌شود که در نهایت منجر به عدالت مالیاتی می‌گردد.

کد تعرفه یا HS Code یک سیستم طبقه‌بندی بین‌المللی ۸ رقمی در ایران است که نوع کالا و حقوق ورودی آن را مشخص می‌کند، اما جزئیات دقیق مدل و ارزش را در بر نمی‌گیرد. در مقابل، شناسه TSC یک کد ۴ رقمی تکمیلی است که توسط گمرک ایران ابداع شده تا جزئیات دقیق‌تری مانند نام تجاری، شماره مدل و ویژگی‌های فنی خاص را به همان کد ۸ رقمی اضافه کند. در واقع HS Code طبقه کالا را مشخص می‌کند و TSC هویت دقیق قیمتی و فنی آن کالا را در بانک اطلاعاتی گمرک تعیین می‌نماید.

استفاده از این سامانه برای تمامی واردکنندگان و ترخیص‌کاران ضروری است زیرا اظهار صحیح ارزش کالا بر اساس این شناسه، ریسک جریمه‌های سنگین ناشی از کم‌اظهاری یا بیش‌اظهاری را به شدت کاهش می‌دهد. همچنین، زمانی که کالا با شناسه TSC دقیق اظهار شود، سیستم هوشمند گمرک (EPL) سریع‌تر آن را تایید کرده و احتمال قرارگیری اظهارنامه در مسیر سبز یا زرد افزایش می‌یابد که این امر موجب تسریع در فرآیند ترخیص و کاهش هزینه‌های انبارداری و دموراژ برای بازرگان می‌شود.

مسئولیت اصلی مدیریت، نظارت و به‌روزرسانی بانک اطلاعاتی سامانه TSC بر عهده «دفتر تعیین ارزش گمرک جمهوری اسلامی ایران» است. این دفتر موظف است به صورت روزانه و مستمر، سوابق ترخیص کالاها از گمرکات مختلف کشور، استعلام قیمت از نمایندگی‌های رسمی، بررسی کاتالوگ‌های سازندگان و رصد قیمت‌های جهانی را انجام داده و ارزش‌های جدید را در قالب شناسه‌های ۴ رقمی در سامانه بارگذاری کند تا در دسترس عموم بازرگانان قرار گیرد.

تمرکز اصلی سامانه TSC بر کالاهای وارداتی است تا حقوق و عوارض دولتی به درستی وصول شود، اما در بخش صادرات نیز گمرک برای برخی کالاهای خاص که مشمول عوارض صادراتی هستند یا نیاز به بررسی قیمت پایه صادراتی دارند، از سیستم‌های مشابه ارزش‌گذاری استفاده می‌کند. با این حال، در حال حاضر بیشترین کاربرد عملیاتی و سیستمی کد ۱۲ رقمی (HS+TSC) در اظهارنامه‌های وارداتی (واردات قطعی) دیده می‌شود تا از خروج غیرقانونی ارز یا بیش‌بود ارزش جلوگیری به عمل آید.

اگر بازرگانی در هنگام جستجو در سامانه، شناسه TSC منطبق با مشخصات دقیق کالای خود (برند و مدل) را پیدا نکند، باید از گزینه «ایجاد شناسه جدید» یا «درخواست ارزش‌گذاری» در سامانه EPL استفاده کند. در این حالت، بازرگان باید کاتالوگ فنی، پروفرما و سوابق خرید خود را ارائه دهد تا کارشناسان دفتر ارزش گمرک پس از بررسی، یک کد ۴ رقمی جدید برای آن کالا تعریف و در سامانه ثبت کنند تا در اظهارنامه‌های بعدی قابل استفاده باشد.

بله، سامانه TSC یک بانک اطلاعاتی متمرکز و سراسری است. یکی از اهداف اصلی ایجاد این سامانه، جلوگیری از تفاوت در ارزش‌گذاری یک کالای مشابه در گمرکات مختلف (مثلاً گمرک بندرعباس و گمرک بازرگان) بوده است. با سیستمی شدن این فرآیند، وقتی یک شناسه TSC برای کالایی با مشخصات معین تعریف می‌شود، تمامی گمرکات کشور موظف هستند بر اساس همان ارزش سیستمی عمل کنند، مگر اینکه مستندات جدیدی دال بر تغییر قیمت جهانی ارائه شود.

در شناسنامه هر کد TSC، اطلاعات جامعی شامل کد ۸ رقمی تعرفه، کد ۴ رقمی اختصاصی، شرح کامل کالا به فارسی و انگلیسی، نام برند (Brand)، مدل (Model)، کشور سازنده، واحد اندازه‌گیری (عدد، کیلوگرم، متر و غیره)، ارزش واحد کالا به ارز مشخص (معمولاً دلار یا یورو) و تاریخ آخرین به‌روزرسانی درج شده است. این جزئیات به بازرگان کمک می‌کند تا دقیقاً کدی را انتخاب کند که با کالای فیزیکی موجود در گمرک تطابق کامل داشته باشد.

دسترسی به سامانه جستجوی ارزش TSC از دو طریق امکان‌پذیر است. روش اول و اصلی، ورود به سامانه جامع امور گمرکی (EPL) به آدرس epl.irica.ir و بخش جستجوی ارزش است که نیاز به نام کاربری و رمز عبور دارد. روش دوم، استفاده از پورتال عمومی گمرک ایران و بخش پنجره واحد تجارت فرامرزی است که در برخی بازه‌های زمانی امکان جستجوی عمومی بر اساس شرح کالا یا کد تعرفه را برای عموم بازرگانان فراهم می‌کند تا قبل از ثبت سفارش، برآورد اولیه از ارزش گمرکی داشته باشند.

برای جستجوی دقیق، ابتدا باید وارد سامانه EPL شوید. سپس در بخش جستجوی ارزش، کد ۸ رقمی تعرفه (HS Code) کالا را وارد کنید. در مرحله بعد، می‌توانید فیلترهایی مانند نام برند یا بخشی از شرح کالا را اضافه کنید. پس از کلیک بر روی دکمه جستجو، لیستی از شناسه‌های ۴ رقمی نمایش داده می‌شود. بازرگان باید با مطالعه دقیق شرح هر ردیف و مطابقت مدل و مشخصات فنی، کد ۱۲ رقمی نهایی را انتخاب کرده و در اظهارنامه خود درج نماید تا سیستم ارزش را به صورت خودکار محاسبه کند.

در صورتی که بازرگان معتقد باشد ارزش واقعی خرید او (بر اساس فاکتور و پروفرما) کمتر از ارزش ثبت شده در سامانه TSC است، می‌تواند با ارائه مستندات بانکی، حواله‌های ارزی و تاییدیه سفارت یا اتاق بازرگانی کشور مبدأ، درخواست بررسی مجدد بدهد. در این حالت، پرونده به کارشناس مجازی ارزش ارجاع می‌شود. اگر مستندات پذیرفته شود، گمرک می‌تواند برای آن مورد خاص تخفیف قائل شود یا شناسه جدیدی تعریف کند، اما در غیر این صورت، ارزش TSC ملاک محاسبه حقوق ورودی خواهد بود.

کالاهای دست دوم معمولاً در سامانه TSC دارای ردیف‌های مشخصی نیستند، زیرا ارزش آن‌ها بر اساس میزان کارکرد و مستهلک بودن متفاوت است. برای این کالاها، بازرگان باید ابتدا تعرفه مربوطه را انتخاب کرده و سپس از طریق فرآیند استعلام ارزش در سامانه EPL، تصاویر و مشخصات فنی کالا را ارسال کند. کارشناسان دفتر ارزش با توجه به سال ساخت و قیمت نو کالا در زمان تولید، ضریب استهلاک مشخصی را اعمال کرده و ارزش گمرکی را به صورت دستی برای آن اظهارنامه تعیین می‌کنند.

بهترین راه برای جلوگیری از خطا، مطالعه دقیق «کاتالوگ فنی» کالا و تطبیق آن با شرح مندرج در سامانه است. بازرگانان نباید صرفاً به شباهت اسمی اکتفا کنند. بررسی واحد اندازه‌گیری (مثلاً تفاوت ارزش در واحد کیلوگرم با واحد تعداد) بسیار حیاتی است. همچنین پیشنهاد می‌شود پیش از اظهار نهایی، سوابق ترخیص کالاهای مشابه در ماه‌های اخیر را از طریق سامانه بررسی کنید تا از محدوده قیمتی مورد تایید گمرک اطمینان حاصل نمایید و دچار جریمه‌های ناشی از اشتباه در انتخاب کد نشوید.

انتخاب صحیح شناسه TSC یکی از پارامترهای کلیدی در سیستم مدیریت ریسک گمرک است. اگر شناسه انتخاب شده با مشخصات کالا و ارزش فاکتور هماهنگی کامل داشته باشد و سوابق قبلی بازرگان نیز مثبت باشد، احتمال قرارگیری در مسیر سبز (ترخیص بدون ارزیابی فیزیکی) بسیار بالا می‌رود. اما اگر تفاوت فاحشی بین ارزش TSC و مبلغ اظهار شده وجود داشته باشد، سیستم به طور خودکار اظهارنامه را به مسیر قرمز هدایت می‌کند تا بازرسی فیزیکی و بررسی اسنادی دقیق انجام شود.

ویرایش شناسه TSC پس از ثبت اظهارنامه و دریافت کوتاژ، فرآیند پیچیده‌ای دارد. اگر اظهارنامه هنوز در مرحله ارزیابی باشد، بازرگان می‌تواند با ارائه درخواست به ارزیاب و تایید کارشناس، نسبت به اصلاح کد اقدام کند. اما اگر این تغییر منجر به کاهش حقوق ورودی شود، معمولاً نیاز به تایید سرویس ارزیابی و گاهی دفتر ارزش دارد. در صورتی که کالا ترخیص شده باشد، تغییر کد تنها از طریق لایحه دفاعی در بازبینی پس از ترخیص و اثبات اشتباه سهوی امکان‌پذیر است که ممکن است با جریمه همراه باشد.

در صورت بروز اختلاف، ابتدا موضوع در سطح گمرک اجرایی و توسط سرویس ارزیابی بررسی می‌شود. اگر توافق حاصل نشد، پرونده به صورت سیستمی به «دفتر تعیین ارزش گمرک ایران» در تهران ارجاع می‌گردد. کارشناسان این دفتر با بررسی مستندات و قیمت‌های جهانی نظر نهایی را اعلام می‌کنند. در صورت اعتراض مجدد بازرگان به نظر دفتر ارزش، پرونده قابل طرح در «کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی» و در مرحله نهایی «کمیسیون تجدیدنظر» خواهد بود که آرای آن‌ها لازم‌الاجرا است.

ساختار این کد به این صورت است که ۸ رقم اول همان کد تعرفه بین‌المللی (HS Code) است که طبقه کالا را مشخص می‌کند (مثلاً قطعات خودرو). ۴ رقم بعدی که توسط گمرک ایران اضافه می‌شود، شناسه اختصاصی ارزش است. به عنوان مثال، اگر کد ۸ رقمی مربوط به یخچال باشد، ۴ رقم آخر مشخص می‌کند که این یخچال از برند سامسونگ، مدل خاص، با ظرفیت معین و ساخت کدام کشور است. این ترکیب ۱۲ رقمی یک کلید منحصر به فرد در پایگاه داده گمرک برای فراخوانی قیمت واحد کالا ایجاد می‌کند.

سامانه TSC به عنوان یک زیرسیستم حیاتی در دل پنجره واحد تجارت فرامرزی عمل می‌کند. این یکپارچگی به این معناست که وقتی بازرگان در حال تکمیل اظهارنامه در EPL است، به محض وارد کردن کد ۸ رقمی، سیستم به طور خودکار به بانک اطلاعاتی TSC متصل شده و لیست شناسه‌های ۴ رقمی مرتبط را نمایش می‌دهد. این تبادل داده به صورت آنی (Real-time) انجام می‌شود و هرگونه تغییر در بانک اطلاعاتی مرکز، بلافاصله در تمامی درگاه‌های ورودی و خروجی گمرکات سراسر کشور اعمال می‌گردد.

در بخش فنی سامانه، امکان جستجو بر اساس پارامترهای متعددی تعبیه شده است. این فیلترها شامل: ۱. کد تعرفه ۸ رقمی، ۲. نام برند به زبان انگلیسی یا فارسی، ۳. مدل کالا، ۴. کشور ذینفع (کشور سازنده)، ۵. بازه زمانی ثبت (برای یافتن جدیدترین ارزش‌ها) و ۶. کلمات کلیدی در شرح کالا. استفاده ترکیبی از این فیلترها به کاربر اجازه می‌دهد تا از میان هزاران رکورد موجود، دقیقاً شناسه مربوط به کالای خود را در کمترین زمان ممکن پیدا کند.

در حال حاضر سامانه TSC بر اساس داده‌های متنی و کدهای دیجیتال عمل می‌کند و قابلیت پردازش تصویر (Image Processing) برای تشخیص خودکار ارزش را ندارد. با این حال، در طرح‌های توسعه‌ای گمرک هوشمند، قرار است با اتصال سامانه TSC به بانک تصاویر کالاهای ترخیص شده و استفاده از هوش مصنوعی، تطبیق کالا با شناسه ارزش به صورت بصری نیز تقویت شود. فعلاً بازرگان موظف است بر اساس مشخصات مندرج در اسناد خرید، کد متنی صحیح را انتخاب نماید.

یکی از ویژگی‌های فنی مهم TSC، تعریف ارزش بر اساس واحد اندازه‌گیری استاندارد است. برای هر کد ۱۲ رقمی، یک واحد مشخص (مانند کیلوگرم، عدد، جین، متر مربع یا دستگاه) تعیین شده است. اگر بازرگانی کالای خود را با واحدی متفاوت از آنچه در TSC تعریف شده اظهار کند، سیستم اجازه ادامه فرآیند را نمی‌دهد یا محاسبات را با خطا مواجه می‌کند. لذا تطبیق واحد اندازه‌گیری فاکتور با واحد ثبت شده در سامانه TSC برای صحت محاسبات گمرکی الزامی است.

به دلیل حجم بسیار بالای داده‌ها و تغییرات روزانه، امکان دانلود کل بانک اطلاعاتی TSC به صورت یکجا برای عموم کاربران وجود ندارد. اما در پنل‌های تخصصی بازرگانان و کارشناسان در سامانه EPL، امکان دریافت گزارش‌های محدود و خروجی اکسل از نتایج جستجو فراهم شده است. این محدودیت برای حفظ امنیت داده‌ها و جلوگیری از سوءاستفاده‌های احتمالی و همچنین اطمینان از اینکه بازرگانان همیشه از آخرین نسخه آنلاین و آپدیت شده استفاده می‌کنند، وضع شده است.

سامانه TSC بر بستر پایگاه داده‌های رابطه‌ای (Relational Database) قدرتمند و با امنیت بالا بنا شده است که توانایی پاسخگویی به هزاران کوئری همزمان از سوی گمرکات سراسر کشور را دارد. معماری این سامانه به گونه‌ای است که امکان ثبت لاگ (Log) برای تمامی تغییرات ارزش فراهم است؛ یعنی مشخص است که چه زمانی، توسط کدام کارشناس و بر اساس کدام مستند یا سابقه ترخیص، ارزش یک شناسه تغییر کرده یا شناسه جدیدی ایجاد شده است که این امر شفافیت سیستم را تضمین می‌کند.

از نظر فنی، سامانه برای کالاهای «همانند» (Identical) که از یک برند و مدل هستند، یک کد TSC واحد در نظر می‌گیرد. اما برای کالاهای «مشابه» (Similar) که ویژگی‌های نزدیکی دارند ولی برند یا سازنده متفاوتی دارند، شناسه‌های مجزا تعریف می‌کند. سیستم به گونه‌ای طراحی شده که اگر برای کالایی ارزش دقیق یافت نشد، کارشناس بتواند با جستجوی کالاهای مشابه در همان ردیف تعرفه، به یک برآورد قیمتی منصفانه برسد، هرچند اولویت همیشه با تطبیق دقیق مشخصات فنی است.

حقوق ورودی حاصل‌ضرب نرخ تعرفه (درصد) در ارزش گمرکی کالا است. شناسه TSC مستقیماً «ارزش گمرکی» را تعیین می‌کند. بنابراین، اگر بازرگانی کدی را انتخاب کند که ارزش آن بالاتر از قیمت واقعی خریدش باشد، به طور خودکار مبلغ حقوق ورودی افزایش می‌یابد. به همین ترتیب، انتخاب کد با ارزش پایین‌تر ممکن است در ابتدا هزینه را کم نشان دهد، اما در صورت تشخیص گمرک، منجر به جریمه‌های سنگین (تا ۱۰۰ درصد مابه‌التفاوت) طبق ماده ۱۰۸ قانون امور گمرکی خواهد شد.

بله، مالیات بر ارزش افزوده در گمرک بر مبنای مجموع «ارزش گمرکی کالا + حقوق ورودی» محاسبه می‌شود. از آنجایی که ارزش گمرکی مستقیماً از سامانه TSC استخراج می‌گردد، هرگونه تغییر یا انتخاب اشتباه در این شناسه، مستقیماً بر مبلغ مالیات بر ارزش افزوده پرداختی توسط واردکننده تاثیر می‌گذارد. لذا دقت در انتخاب TSC نه تنها برای حقوق گمرکی، بلکه برای تنظیم دقیق مبالغ مالیاتی و اعتبارات مالیاتی بعدی شرکت در سازمان امور مالیاتی بسیار حیاتی است.

ارزش‌های مندرج در سامانه TSC معمولاً بر پایه ارزش FOB (تحویل روی عرشه کشتی در مبدأ) یا ارزش CFR/CIF (شامل هزینه حمل و بیمه) ثبت می‌شوند. در اکثر موارد، گمرک ارزش را به صورت FOB در سامانه ثبت می‌کند و سپس در هنگام اظهار، هزینه‌های حمل (کرایه حمل طبق مانیفست) و بیمه به آن اضافه می‌شود تا ارزش مجموع جهت محاسبه حقوق ورودی به دست آید. بازرگان باید دقت کند که ارزش مندرج در TSC شامل کدام یک از این موارد است تا از محاسبه مضاعف هزینه‌ها جلوگیری شود.

ارزش‌ها در سامانه TSC معمولاً به ارزهای معتبر بین‌المللی مانند دلار آمریکا، یورو یا یوان چین ثبت می‌شوند. بنابراین، نوسانات نرخ ارز ریالی (نرخ ارز محاسباتی گمرک که طبق قانون بودجه تعیین می‌شود) مستقیماً بر مبلغ نهایی ریالی که بازرگان باید پرداخت کند تاثیر می‌گذارد، اما ارزش ارزی کالا در سامانه ثابت می‌ماند مگر اینکه قیمت جهانی آن کالا تغییر کند. بازرگانان باید همیشه نرخ ارز روز گمرک را در محاسبات هزینه تمام‌شده خود بر اساس ارزش TSC لحاظ کنند.

به طور کلی، شناسه‌های TSC ارزش واحد کالا را نشان می‌دهند. با این حال، طبق قوانین گمرکی، اگر بازرگانی خرید در مقیاس بسیار بالا انجام داده باشد که منجر به دریافت تخفیف تجاری (Quantity Discount) از فروشنده خارجی شده است، می‌تواند مستندات خود را به دفتر ارزش ارائه دهد. در صورت تایید، گمرک ممکن است ارزش اظهارنامه را کمتر از TSC پایه بپذیرد، اما این یک استثنا است و به صورت خودکار در سامانه اعمال نمی‌شود و نیاز به بررسی کارشناسی دارد.

بیش‌بود ارزش زمانی رخ می‌دهد که بازرگان برای خروج ارز بیشتر از کشور، ارزش کالا را بالاتر از واقعیت و بالاتر از مبلغ TSC اظهار کند. اگر سامانه TSC نشان دهد که ارزش واقعی کالا بسیار کمتر از مبلغ اظهار شده است، پرونده به اتهام بیش‌بود ارزش و احتمالاً پولشویی یا قاچاق ارز بررسی می‌شود. این موضوع می‌تواند منجر به مسدود شدن ردیف اعتباری بازرگان، جریمه‌های نقدی و ارجاع پرونده به بانک مرکزی و مراجع قضایی گردد.

بازرگانان حرفه‌ای قبل از نهایی کردن خرید و ثبت سفارش، با مراجعه به بخش عمومی سامانه TSC یا مشورت با ترخیص‌کاران دارای دسترسی به EPL، کد تعرفه و شناسه ارزش کالای مورد نظر را جستجو می‌کنند. با یافتن ارزش دلاری در سامانه و ضرب آن در نرخ ارز گمرکی و اضافه کردن درصد حقوق ورودی و مالیات، می‌توان هزینه تمام‌شده گمرکی را با دقت بالای ۹۵ درصد برآورد کرد. این کار از غافلگیری مالی در هنگام ترخیص کالا جلوگیری می‌کند.

خیر، ارزش مندرج در سامانه TSC صرفاً مربوط به «ارزش ذاتی کالا» (ارزش خرید در مبدأ) است. هزینه‌هایی مانند هزینه انبارداری، تخلیه و بارگیری، هزینه‌های آزمایشگاه، استاندارد، بازرسی در مبدأ (COI) و سایر هزینه‌های بندری و گمرکی، مبالغ جداگانه‌ای هستند که بر اساس تعرفه‌های مصوب سازمان بنادر و نهادهای مربوطه محاسبه و دریافت می‌شوند و ارتباطی با عدد ثبت شده در شناسه TSC ندارند.

مبنای قانونی اصلی سامانه TSC، مواد ۱۴ تا ۱۷ قانون امور گمرکی مصوب سال ۱۳۹۰ و آیین‌نامه اجرایی آن است. ماده ۱۴ صراحتاً بیان می‌کند که ارزش گمرکی کالای ورودی، شامل بهای خرید کالا در مبدأ به اضافه هزینه بیمه و حمل‌ونقل (CIF) است. ماده ۱۵ نیز روش‌های جایگزین تعیین ارزش در صورت عدم قبول فاکتور توسط گمرک (مانند استفاده از سوابق کالای همانند یا مشابه) را تبیین می‌کند که سامانه TSC در واقع ابزار اجرایی و مکانیزه کردن همین مواد قانونی است.

سامانه TSC به عنوان یک بانک اطلاعاتی رسمی و دولتی، مرجع اولیه تعیین ارزش است. با این حال، در صورت بروز اختلاف و ارجاع پرونده به مراجع قضایی یا دیوان عدالت اداری، این سامانه تنها یکی از ادله اثبات است. بازرگان حق دارد با ارائه اسناد مثبته (مانند تاییدیه قیمت از اتاق بازرگانی کشور صادرکننده یا قیمت‌های بورس جهانی)، صحت داده‌های TSC را به چالش بکشد. در نهایت، رای کمیسیون‌های حل اختلاف گمرکی یا حکم دادگاه بر داده‌های سامانه ارجحیت خواهد داشت.

طبق قانون امور گمرکی، مسئولیت صحت اطلاعات مندرج در اظهارنامه، از جمله کد تعرفه و شناسه TSC، مستقیماً بر عهده «اظهارکننده» (صاحب کالا یا نماینده قانونی وی/ترخیص‌کار) است. حتی اگر اشتباه به صورت سهوی رخ داده باشد، گمرک می‌تواند طبق ماده ۱۰۸ قانون، جریمه‌های مربوط به تفاوت حقوق ورودی را مطالبه کند. اگر ثابت شود که انتخاب کد اشتباه با قصد فرار مالیاتی یا فریب گمرک بوده، جنبه کیفری پیدا کرده و مشمول مقررات قاچاق کالا و ارز خواهد شد.

برای اعتراض قانونی، بازرگان باید ابتدا کالا را با تودیع نقدی یا ضمانت‌نامه بانکی (به میزان مابه‌التفاوت مورد نظر گمرک) ترخیص کند تا دچار هزینه دموراژ نشود. سپس باید لایحه اعتراضی خود را به همراه مستندات قیمتی به دفتر تعیین ارزش گمرک ایران ارسال نماید. در صورت عدم پذیرش، گام بعدی ارجاع پرونده به «کمیسیون رسیدگی به اختلافات گمرکی» است. این کمیسیون طبق ماده ۱۴۴ قانون امور گمرکی تشکیل شده و به اعتراضات مربوط به ارزش، تعرفه و سایر اختلافات رسیدگی می‌کند.

ایران عضو سازمان جهانی گمرک (WCO) است و سامانه TSC بر اساس اصول «موافقت‌نامه تعیین ارزش سازمان تجارت جهانی» (WTO Valuation Agreement) طراحی شده است. این مواقت‌نامه ۶ روش برای تعیین ارزش قائل است که اولویت اول با «ارزش معاملاتی» (Transaction Value) است. سامانه TSC در واقع پایگاه داده‌ای برای اجرای روش‌های دوم تا ششم (کالای همانند، مشابه، محاسباتی و معکوس) است تا در صورت عدم پذیرش روش اول، عدالت و هماهنگی بین‌المللی در ارزش‌گذاری رعایت شود.

بله، گمرک این اختیار قانونی را دارد که بر اساس تغییرات بازار جهانی، ارزش‌های موجود در سامانه را به‌روزرسانی کند. این تغییرات معمولاً بدون اطلاع‌رسانی عمومی به تک‌تک بازرگانان انجام می‌شود، زیرا فرض بر این است که بازرگان در لحظه اظهار، آخرین ارزش موجود در سامانه را استعلام می‌کند. با این حال، برای کالاهایی که ثبت سفارش شده و ارز آن‌ها تخصیص یافته است، در صورت تغییر ناگهانی و شدید ارزش، گمرک معمولاً بازه زمانی کوتاهی را برای رعایت حقوق مکتسبه بازرگانان در نظر می‌گیرد.

از نظر حقوقی، «کم‌اظهاری» (Under-invoicing) به معنای ارائه فاکتور جعلی با قیمتی کمتر از واقعیت است که جرمی عمدی محسوب می‌شود. اما «اشتباه در انتخاب TSC» ممکن است ناشی از عدم شناخت فنی کالا یا تشابه مدل‌ها باشد. گمرک در هر دو حالت مابه‌التفاوت و جریمه را دریافت می‌کند، اما در حالت اول (کم‌اظهاری با اسناد جعلی)، پرونده می‌تواند به عنوان قاچاق تلقی شود، در حالی که در حالت دوم معمولاً با پرداخت جریمه انتظامی موضوع خاتمه می‌یابد.

شناسه‌های TSC تاریخ انقضای مشخص و ثابتی ندارند و تا زمانی که توسط دفتر ارزش گمرک ویرایش یا ابطال نشوند، معتبر باقی می‌مانند. با این حال، گمرک به طور دوره‌ای (معمولاً هر ۶ ماه یا یک سال) ارزش کالاهای پرمصرف و استراتژیک را بازنگری می‌کند. بازرگانان باید توجه داشته باشند که سابقه ترخیص یک کالا در سال گذشته، لزوماً به معنای معتبر بودن همان قیمت در سال جاری نیست و همیشه باید استعلام لحظه‌ای از سامانه ملاک عمل قرار گیرد.

بله، زمانی که کالا از مناطق آزاد یا ویژه اقتصادی قصد ورود به سرزمین اصلی را دارد، باید اظهارنامه واردات قطعی برای آن تنظیم شود. در این مرحله، تمامی قوانین گمرکی کشور از جمله تعیین ارزش بر اساس سامانه TSC حاکم است. حتی اگر کالا در منطقه آزاد تولید شده باشد، برای بخش «ارزش افزوده» آن تسهیلاتی قائل می‌شوند اما برای قطعات و مواد اولیه خارجی به‌کار رفته، ارزش‌گذاری بر اساس شناسه‌های TSC و قوانین جاری گمرک ایران انجام می‌پذیرد.

پیش از ایجاد سامانه TSC، تعیین ارزش کالا تا حد زیادی به نظر ارزیاب در گمرک اجرایی بستگی داشت که این موضوع پتانسیل بروز چانه زنی و فساد را ایجاد می‌کرد. با سیستمی شدن ارزش‌ها در TSC، ارزیاب دیگر قدرت تغییر سلیقه‌ای قیمت را ندارد و سیستم به طور خودکار ارزش را بر اساس کد ۱۲ رقمی فراخوانی می‌کند. این شفافیت باعث می‌شود که هم بازرگان تکلیف خود را بداند و هم نظارت نهادهای بازرسی بر عملکرد گمرک به صورت دیجیتال و دقیق‌تر انجام شود.

بله، قطعات یدکی خودرو یکی از گسترده‌ترین بخش‌های سامانه TSC را تشکیل می‌دهند. به دلیل تنوع بسیار زیاد برندها (اصلی/جنیون و متفرقه) و مدل‌های خودرو، گمرک شناسه‌های بسیار دقیقی برای انواع لوازم یدکی تعریف کرده است. در این بخش، علاوه بر نام قطعه، برند تولیدکننده و کشور سازنده اهمیت حیاتی در تعیین ارزش دارند. واردکنندگان قطعات باید دقت کنند که کوچکترین تفاوت در شماره فنی (Part Number) ممکن است منجر به تغییر شناسه TSC و در نتیجه تغییر ارزش گمرکی شود.

با ورود نسل‌های جدید تکنولوژی (مثلاً گوشی‌های موبایل جدید یا ماشین‌آلات صنعتی پیشرفته)، دفتر ارزش گمرک با همکاری اتحادیه‌ها و استعلام از منابع خارجی، شناسه‌های جدیدی را تعریف می‌کند. معمولاً ارزش تکنولوژی‌های قدیمی‌تر در سامانه به مرور کاهش می‌یابد و شناسه‌های مربوط به مدل‌های سال جدید با قیمت‌های بالاتر اضافه می‌شوند. بازرگانان می‌توانند با ارائه کاتالوگ‌های فنی مدل‌های جدید به گمرک، در تسریع فرآیند ایجاد شناسه‌های به‌روز در سامانه نقش فعالی داشته باشند.

در حال حاضر هیچ سیستم رسمی پیامکی یا تلفنی برای استعلام ارزش TSC از سوی گمرک ایران راه‌اندازی نشده است. تنها راه معتبر و قانونی برای دسترسی به این اطلاعات، سامانه آنلاین EPL و پنجره واحد تجارت فرامرزی است. بازرگانان باید مراقب افراد سودجو یا اپلیکیشن‌های غیررسمی که ادعای ارائه ارزش‌های گمرکی را دارند باشند و همیشه اطلاعات خود را مستقیماً از درگاه‌های رسمی irica.ir یا epl.irica.ir دریافت کنند تا دچار اشتباه در محاسبات مالی نشوند.